Mechanism of Evolution Questions in Gujarati

(A) ડાર્વિનવાદનો મુખ્ય હાર્દ $Natural \text{ } Selection$ (પ્રાકૃતિક પસંદગી) નો સિદ્ધાંત છે. ડાર્વિને સૂચવ્યું હતું કે જે સજીવોમાં તેમના પર્યાવરણને અનુરૂપ અનુકૂલનશીલ ભિન્નતાઓ હોય છે, તેઓ જીવિત રહેવાની અને પ્રજનન કરવાની વધુ શક્યતા ધરાવે છે, અને આ ફાયદાકારક લક્ષણોને આગામી પેઢીમાં ઉતારે છે. આ પ્રક્રિયા સમય જતાં જાતિઓના અનુકૂલન અને ઉત્ક્રાંતિ તરફ દોરી જાય છે.

(C) ઉત્ક્રાંતિ એ ક્રમિક પેઢીઓ દરમિયાન જૈવિક વસ્તીના વારસાગત લક્ષણોમાં થતા ફેરફારની પ્રક્રિયા છે.
$1$. ભિન્નતા એટલે એક જ જાતિના સજીવો વચ્ચે જોવા મળતા તફાવતો.
$2$. આ ભિન્નતાઓ ઉત્ક્રાંતિ માટે કાચો માલ છે કારણ કે કુદરતી પસંદગી તેના પર કાર્ય કરે છે.
$3$. જો ભિન્નતા ન હોય,તો કુદરતી પસંદગી માટે કોઈ તફાવત રહે નહીં,તેથી તે ઉત્ક્રાંતિનો પાયાનો આધાર છે.
$4$. વિકૃતિ,અલગીકરણ અને અનુકૂલન આ પ્રક્રિયામાં ફાળો આપે છે,પરંતુ કોઈપણ ઉત્ક્રાંતિ ફેરફાર થવા માટે ભિન્નતા એ પૂર્વશરત છે.

(C) ઉદ્દવિકાસ એ ક્રમિક પેઢીઓ દરમિયાન જૈવિક વસ્તીના આનુવંશિક લક્ષણોમાં થતા ક્રમિક ફેરફારની પ્રક્રિયા છે.
ભિન્નતા એ ઉદ્દવિકાસનો પાયાનો આધાર છે.
કુદરતી પસંદગીના સિદ્ધાંત મુજબ,ફાયદાકારક ભિન્નતા ધરાવતા સજીવો જીવિત રહેવાની અને પ્રજનન કરવાની વધુ શક્યતા ધરાવે છે,જેનાથી આ લક્ષણો આગામી પેઢીમાં ઉતરી આવે છે.
તેથી,ભિન્નતા એ ઉદ્દવિકાસની પ્રક્રિયાને ચલાવતું મુખ્ય પરિબળ છે.

(C) નવો ડાર્વિનવાદ,જેને ઉત્ક્રાંતિનો આધુનિક સંશ્લેષિત સિદ્ધાંત પણ કહેવામાં આવે છે,તે ડાર્વિનના પ્રાકૃતિક પસંદગીના સિદ્ધાંતને જિનેટિક્સના સિદ્ધાંતો સાથે જોડે છે. તે સૂચવે છે કે નવી જાતિઓ જનીનિક ભિન્નતાઓના (જે વિકૃતિઓ,પુનઃસંયોજન વગેરેને કારણે થાય છે) સંચયને કારણે ઉદ્ભવે છે,જેના પર ત્યારબાદ પ્રાકૃતિક પસંદગી કાર્ય કરે છે. તેથી,વિકૃતિ અને પ્રાકૃતિક પસંદગીનું સંયોજન એ જાતિ નિર્માણનું મૂળભૂત પરિબળ છે.

(A) હ્યુગો દ્દ વ્રિસે ઉત્ક્રાંતિનો ઉત્પરિવર્તનવાદ રજૂ કર્યો હતો. તેમના મતે,ઉત્ક્રાંતિ એ એક અસતત પ્રક્રિયા છે જે મોટા,અચાનક અને આનુવંશિક ઉત્પરિવર્તનોને કારણે થાય છે,જેને તેમણે 'સાલ્ટેશન' $(Saltation)$ તરીકે ઓળખાવ્યું હતું. સાલ્ટેશન એટલે એક જ પગથિયે થતું વિશાળ ઉત્પરિવર્તન,જે નવી જાતિના નિર્માણ તરફ દોરી જાય છે,નહીં કે ડાર્વિન દ્વારા સૂચવ્યા મુજબ નાની ભિન્નતાઓનો ધીમો અને ક્રમિક સંચય.

(A) લેમાર્કવાદ,જેને 'ઉપાર્જિત લક્ષણોના વારસાનો સિદ્ધાંત' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે સૂચવે છે કે સજીવ દ્વારા તેના જીવનકાળ દરમિયાન મેળવેલા લક્ષણો તેના સંતાનોમાં ઉતરી આવે છે.
ઓગસ્ટ વીઝમેને ઉંદરો પર કરેલા પ્રયોગમાં,જેમાં તેણે ઘણી પેઢીઓ સુધી તેમની પૂંછડીઓ કાપી નાખી હતી,તે દર્શાવ્યું હતું કે સંતાનો હજુ પણ પૂંછડી સાથે જ જન્મતા હતા.
તે જ રીતે,આ હકીકત કે માનવ સ્ત્રીઓ વીંધેલા કાન સાથે જન્મતી નથી,ભલે આ પ્રથા હજારો વર્ષોથી ચાલી આવતી હોય,તે લેમાર્કના સિદ્ધાંતને ખોટો સાબિત કરતું એક ઉત્તમ ઉદાહરણ છે,કારણ કે ઉપાર્જિત લક્ષણો (જેમ કે વીંધેલા કાન) વારસામાં મળતા નથી.

(B) જનીન સેતુ (Gene pool) એટલે કોઈ ચોક્કસ સમયે વસ્તીમાં હાજર રહેલા તમામ જનીનો અને તેમના વૈકલ્પિક કારકો (alleles) નો કુલ સરવાળો. તે પ્રજનન કરતી વસ્તીમાં ઉપલબ્ધ આનુવંશિક માહિતીનો સંપૂર્ણ સેટ દર્શાવે છે. ઉત્ક્રાંતિ એ મૂળભૂત રીતે પેઢી દર પેઢી આ જનીન સેતુમાં રહેલા વૈકલ્પિક કારકોની આવૃત્તિમાં થતો ફેરફાર છે.

(A) વર્ણવેલ પ્રયોગ લેડરબર્ગનો રેપ્લિકા પ્લેટિંગ પ્રયોગ છે.
$1$. શરૂઆતમાં,બેક્ટેરિયલ વસાહતોને બિન-પસંદગીયુક્ત માધ્યમ (સ્ટ્રેપ્ટોમાયસીન વગર) ધરાવતી માસ્ટર પ્લેટ પર ઉગાડવામાં આવે છે.
$2$. આ વસાહતોની પેટર્નને નવી પ્લેટો (રેપ્લિકા પ્લેટો) પર સ્થાનાંતરિત કરવા માટે મખમલથી ઢંકાયેલ બ્લોકનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
$3$. આમાંથી કેટલીક રેપ્લિકા પ્લેટોમાં સ્ટ્રેપ્ટોમાયસીન હોય છે,જ્યારે અન્યમાં હોતું નથી.
$4$. સ્ટ્રેપ્ટોમાયસીન ધરાવતી પ્લેટો પરની વૃદ્ધિની મૂળ માસ્ટર પ્લેટ સાથે સરખામણી કરીને,એવું અવલોકન કરવામાં આવે છે કે એન્ટિબાયોટિકના સંપર્ક પહેલાં જ મૂળ વસ્તીમાં પ્રતિરોધક વસાહતો હાજર હતી.
$5$. આ સાબિત કરે છે કે વિકૃતિઓ પૂર્વ-અનુકૂલિત હોય છે અને તે પર્યાવરણ (સ્ટ્રેપ્ટોમાયસીન) ના સીધા પ્રતિભાવ તરીકે ઉદ્દભવતી નથી.

(C) 'યોગ્યતમની ચિરંજીવિતા' (Survival of the Fittest) શબ્દપ્રયોગ હર્બર્ટ સ્પેન્સર દ્વારા ચાર્લ્સ ડાર્વિનના પુસ્તક 'ઓન ધ ઓરિજિન ઓફ સ્પીસીઝ' વાંચ્યા પછી આપવામાં આવ્યો હતો.
સ્પેન્સરે આ શબ્દનો ઉપયોગ તેમના પુસ્તક 'પ્રિન્સિપલ્સ ઓફ બાયોલોજી' $(1864)$ માં પ્રાકૃતિક પસંદગીની પ્રક્રિયાને સમજાવવા માટે કર્યો હતો.
જોકે ડાર્વિને પાછળથી તેમના પુસ્તકની પાંચમી આવૃત્તિમાં આ શબ્દનો સ્વીકાર કર્યો હતો,પરંતુ આ ખ્યાલ અને પરિભાષા સૌપ્રથમ હર્બર્ટ સ્પેન્સર દ્વારા રજૂ કરવામાં આવી હતી.

(D) ઉદવિકાસીય જીવવિજ્ઞાનમાં,કુદરતી પસંદગીને કારણે વસ્તીમાં જનીનની આવૃત્તિ બદલાય છે.
જો કોઈ મ્યુટન્ટ જનીન સજીવને પસંદગીનો ફાયદો આપે છે (એટલે કે,તે પસંદગી માટે ફાયદાકારક છે),તો તે સજીવની યોગ્યતા (fitness) વધારે છે,જેનાથી તે વધુ અસરકારક રીતે જીવંત રહી શકે છે અને પ્રજનન કરી શકે છે.
પરિણામે,આ મ્યુટન્ટ જનીન ધરાવતા સજીવો તેને આગામી પેઢીમાં પસાર કરે તેવી શક્યતા વધુ હોય છે,જેના કારણે સમય જતાં વસ્તીમાં તે જનીનની આવૃત્તિમાં વધારો થાય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(C) ઉદ્દવિકાસમાં સફળ થવા માટે,વિકૃતિ વારસાગત હોવી જોઈએ,જેનો અર્થ છે કે તે એક પેઢીમાંથી બીજી પેઢીમાં પસાર થવી જોઈએ.
દૈહિક કોષો (સોમેટોપ્લાઝમ) માં થતી વિકૃતિઓ સંતતિમાં વારસામાં મળતી નથી અને તેથી તે ઉદ્દવિકાસમાં ફાળો આપતી નથી.
જનન કોષો (જનનરસ) માં થતી વિકૃતિઓ આગામી પેઢીમાં પસાર થાય છે.
તેથી,જનનરસના $DNA$ માં થતી વિકૃતિઓ જ ઉદ્દવિકાસીય ફેરફારો માટે જવાબદાર છે.

(B) કુદરતી પસંદગીનો સિદ્ધાંત,જેમાં 'અસ્તિત્વ માટેનો સંઘર્ષ' અને 'યોગ્યતમની ચિરંજીવિતા' ના ખ્યાલોનો સમાવેશ થાય છે,તે ચાર્લ્સ ડાર્વિન દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો.
આ સિદ્ધાંતો સમજાવે છે કે જે સજીવોમાં અનુકૂળ ભિન્નતાઓ હોય છે,તેઓ તેમના પર્યાવરણમાં વધુ સારી રીતે અનુકૂલિત થાય છે અને તેમના અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવાની અને પ્રજનન કરવાની શક્યતા વધુ હોય છે.

(D) કીટકોની વસ્તીમાં કીટનાશક પ્રતિકારનો વિકાસ એ કુદરતી પસંદગીનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
$1$. કીટકોની કોઈપણ મોટી વસ્તીમાં,અનિશ્ચિત વિકૃતિઓને કારણે કુદરતી જનીનિક વિવિધતા જોવા મળે છે.
$2$. જ્યારે કીટનાશકનો છંટકાવ કરવામાં આવે છે,ત્યારે મોટાભાગના કીટકો નાશ પામે છે,પરંતુ જે થોડા વ્યક્તિગત કીટકોમાં કીટનાશક સામે પ્રતિકાર આપતી અનિશ્ચિત વિકૃતિ હોય છે,તે જીવિત રહે છે.
$3$. આ જીવિત રહેલા કીટકો પ્રજનન કરે છે અને પ્રતિકાર આપતા જનીનોને તેમની સંતતિમાં ઉતારે છે.
$4$. ક્રમિક પેઢીઓ દરમિયાન,વસ્તીમાં આ પ્રતિકારક જનીનોનું પ્રમાણ વધતું જાય છે,જેનાથી સમગ્ર વસ્તી કીટનાશક સામે પ્રતિરોધક બની જાય છે.
$5$. તેથી,આ પ્રતિકાર અગાઉથી અસ્તિત્વમાં રહેલી અનિશ્ચિત વિકૃતિઓને કારણે ઉદ્ભવે છે,નહીં કે કીટનાશક દ્વારા વિકૃતિ પ્રેરાવાને કારણે.

(D) નવી જાતિનું નિર્માણ (speciation) એ ઉત્ક્રાંતિની એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા વસ્તી અલગ જાતિઓમાં વિકસિત થાય છે.
$1$. અલગીકરણ (ખાસ કરીને પ્રજનન અલગીકરણ) વસ્તી વચ્ચે જનીન પ્રવાહને અટકાવે છે,જેનાથી તેઓ આનુવંશિક રીતે અલગ પડે છે.
$2$. વિકૃતિ (mutation) જનીન પૂલમાં નવી આનુવંશિક ભિન્નતાઓ દાખલ કરે છે,જેના પર કુદરતી પસંદગી કાર્ય કરે છે.
તેથી,અલગીકરણ અને વિકૃતિ એ નવી જાતિના નિર્માણ માટેના મૂળભૂત પરિબળો છે.

(C) ભૌગોલિક અલગીકરણ એટલે પર્વતો,નદીઓ અથવા રણ જેવા ભૌગોલિક અવરોધો દ્વારા જાતિની વસ્તીનું ભૌતિક રીતે અલગ થવું.
જ્યારે વસ્તી ભૌગોલિક રીતે અલગ થઈ જાય છે,ત્યારે તેઓ એકબીજા સાથે પ્રજનન કરવાનું બંધ કરી દે છે.
સમય જતાં,આ અલગ થયેલી વસ્તી પર વિવિધ વિકૃતિઓ (mutations) અને કુદરતી પસંદગીના દબાણો કામ કરે છે,જે આનુવંશિક ભિન્નતા તરફ દોરી જાય છે.
આ ભિન્નતા અંતે પ્રજનનીય અલગીકરણમાં પરિણમે છે,જ્યાં જો વસ્તી ફરીથી સંપર્કમાં આવે તો પણ તેઓ એકબીજા સાથે પ્રજનન કરી શકતી નથી.
પ્રજનનીય અલગીકરણની આ પ્રક્રિયા એ નવી જાતિના નિર્માણ માટેની પાયાની પદ્ધતિ છે,જેને જાતિ નિર્માણ (speciation) કહેવામાં આવે છે.

(B) સંકર ભંગાણ એ પ્રજનનિક અલગીકરણનો એક પ્રકાર છે જેમાં $F_1$ સંકર સંતતિ જીવંત અને ફળદ્રુપ હોય છે,પરંતુ તેમની સંતતિ ($F_2$ પેઢી) નબળી અથવા વંધ્ય હોય છે.
આનો અર્થ એ છે કે નિષ્ફળતા સંકર સજીવની પછીની પેઢીઓમાં જીવંત અને ફળદ્રુપ સંતતિ ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતામાં જોવા મળે છે.
તેથી,તે સંકર પુખ્ત સજીવની ફળદ્રુપ સંતતિ પેદા કરવામાં નિષ્ફળતા છે.

(B) ઉદ્દવિકાસનું પ્રાથમિક બળ $Natural \ selection$ (પ્રાકૃતિક પસંદગી) છે. $Charles \ Darwin$ દ્વારા પ્રસ્તાવિત ઉદ્દવિકાસના સિદ્ધાંત મુજબ,જે સજીવોમાં ફાયદાકારક ભિન્નતાઓ હોય છે,તેઓ તેમના પર્યાવરણમાં વધુ સારી રીતે અનુકૂલિત થાય છે અને તેમના અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવાની અને પ્રજનન કરવાની તકો વધુ હોય છે. આ પ્રક્રિયા,જેને $Natural \ selection$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે પેઢી દર પેઢી આ ફાયદાકારક લક્ષણોના સંચય તરફ દોરી જાય છે,જેના પરિણામે ઉદ્દવિકાસીય ફેરફારો થાય છે.

(B) ઉદ્વિકાસીય ફેરફારો માત્ર ત્યારે જ આગામી પેઢીમાં વહન પામે છે જો તે જનન કોષો (જન્યુઓ) માં થાય.
કાયિક કોષો (કાયદ્રવ્ય) માં થતી વિકૃતિઓ સંતતિમાં વારસામાં મળતી નથી અને તેથી તે ઉદ્વિકાસની પ્રક્રિયામાં ફાળો આપતી નથી.
જનનરસ એ જનન કોષોમાં રહેલા આનુવંશિક દ્રવ્યનો સંદર્ભ આપે છે,જે જીવનની સાતત્યતા અને પેઢી દર પેઢી લક્ષણોના વહન માટે જવાબદાર છે.
આમ,ઉદ્વિકાસીય સફળતા માટે,વિકૃતિઓ જનનરસમાં થવી જોઈએ.

(A) જનીનિક વિચલન (Genetic drift) એટલે પેઢી દર પેઢી વસ્તીમાં જનીન પ્રકારની આવૃત્તિમાં થતા યાદચ્છિક ફેરફારો.
નાની વસ્તીમાં,આ યાદચ્છિક ફેરફારો વધુ સ્પષ્ટ હોય છે અને તે જનીન આવૃત્તિમાં નોંધપાત્ર ફેરફારો લાવી શકે છે,જે ઘણીવાર અમુક જનીનોના નાશ અથવા અન્યના સ્થાયીકરણમાં પરિણમે છે.
પ્રાકૃતિક પસંદગીથી વિપરીત,જે એક બિન-યાદચ્છિક પ્રક્રિયા છે,જનીનિક વિચલન સંપૂર્ણપણે એક યાદચ્છિક (stochastic) ઘટના છે.
તેથી,સાચો જવાબ $A$ (જનીનિક વિચલન) છે.

(B) જે જાતિઓ અલગ-અલગ ભૌગોલિક વિસ્તારોમાં વસવાટ કરે છે તેમને $Allopatric$ જાતિઓ કહેવામાં આવે છે.
$Allopatric$ જાતિભવન ત્યારે થાય છે જ્યારે એક જ જાતિની જૈવિક વસ્તી એકબીજાથી એટલી હદે અલગ થઈ જાય છે કે જે જનીન પ્રવાહને અટકાવે છે અથવા તેમાં અવરોધ ઊભો કરે છે.
તેનાથી વિપરીત,$Sympatric$ જાતિઓ એક જ ભૌગોલિક વિસ્તારમાં રહે છે,$Sibling$ જાતિઓ બાહ્યાકાર રીતે સમાન હોય છે પરંતુ પ્રજનનક્ષમ રીતે અલગ હોય છે,અને $Allochronic$ જાતિઓ સમય દ્વારા અલગ પડે છે.

(D) ભૌગોલિક અલગીકરણ એક ભૌતિક અવરોધ તરીકે કાર્ય કરે છે જે એક જ જાતિની વસ્તી વચ્ચે જનીન પ્રવાહને અટકાવે છે.
સમય જતાં,આ અલગ થયેલી વસ્તીઓ તેમના સંબંધિત પર્યાવરણમાં ઉત્પરિવર્તન,જનીનિક વિચલન અને પ્રાકૃતિક પસંદગીને કારણે વિવિધ જનીનિક ભિન્નતાઓ એકઠી કરે છે.
અંતે,આ જનીનિક તફાવતો એટલા નોંધપાત્ર બની જાય છે કે જો આ વસ્તી ફરીથી સંપર્કમાં આવે તો પણ તેઓ આંતરપ્રજનન કરી શકતી નથી.
આ પ્રક્રિયા,જેને પ્રજનન અલગીકરણ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે નવી જાતિઓના નિર્માણ તરફ દોરી જાય છે,જેને જાતિ ઉદ્દભવન (Speciation) કહેવામાં આવે છે.

(A) વ્યતિકરણ (crossing over) અર્ધીકરણ-$I$ ની પૂર્વાવસ્થા-$I$ ની પેકીટીન (pachytene) અવસ્થા દરમિયાન થાય છે.
તેમાં સમજાત રંગસૂત્રોની અ-સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સ વચ્ચે જનીનિક દ્રવ્યની આપ-લે થાય છે.
આ પ્રક્રિયા જનીનોના પુનઃસંયોજન તરફ દોરી જાય છે,જેના પરિણામે સંતતિમાં જનીનિક ભિન્નતા જોવા મળે છે.
જનીનિક ભિન્નતા એ પ્રાકૃતિક પસંદગી માટેનો કાચો માલ છે અને તે ઉત્ક્રાંતિની પ્રક્રિયા માટે અત્યંત આવશ્યક છે,કારણ કે તે વસ્તીને પેઢી દર પેઢી બદલાતા પર્યાવરણમાં અનુકૂલન સાધવામાં મદદ કરે છે.

(A) ઉદવિકાસીય જીવવિજ્ઞાનમાં,યોગ્યતા (fitness) એટલે સજીવની તેના પર્યાવરણમાં જીવંત રહેવાની અને પ્રજનન કરવાની ક્ષમતા.
કુદરતી પસંદગી એવા સજીવોને પસંદ કરે છે જેઓ તેમના પર્યાવરણમાં વધુ સારી રીતે અનુકૂલિત હોય છે,જે તેમની પ્રજનન સફળતા દ્વારા માપવામાં આવે છે.
તેથી,જે સજીવો ઉચ્ચ પ્રજનન ક્ષમતાને પ્રોત્સાહિત કરતા લક્ષણો ધરાવે છે (એટલે કે,તેમના જનીનોને આગામી પેઢીમાં પસાર કરવાની ક્ષમતા),તેઓ પર્યાવરણમાં સૌથી વધુ અનુકૂલિત ગણાય છે.

(B) કુદરતી પસંદગીના સિદ્ધાંત મુજબ,જે સજીવોમાં અનુકૂળ ભિન્નતાઓ હોય છે,તેઓ તેમના પર્યાવરણમાં વધુ સારી રીતે અનુકૂલિત થાય છે. આ ભિન્નતાઓ તેમને વધુ અસરકારક રીતે જીવંત રહેવા અને પ્રજનન કરવામાં મદદ કરે છે. અનુકૂલન એ મુખ્ય પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા સજીવો તેમના પર્યાવરણ સાથે તાલમેલ સાધે છે,જે તેમની અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવાની અને પ્રજનનક્ષમ સફળતાને સુનિશ્ચિત કરે છે. તેથી,અનુકૂલન એ મુખ્ય પરિબળ છે જે ભિન્નતા ધરાવતા સજીવોની સફળતા નક્કી કરે છે.

(C) એક જ જાતિના સભ્યો વચ્ચેના લક્ષણોમાં જોવા મળતી વિવિધતાને 'ભિન્નતા' (Variation) કહેવામાં આવે છે. આ તફાવતો જનીનિક પરિબળો,પર્યાવરણીય પ્રભાવો અથવા બંનેના સંયોજનને કારણે હોઈ શકે છે. ઉદવિકાસના સંદર્ભમાં,આ ભિન્નતાઓ એ કાચો માલ છે જેના પર કુદરતી પસંદગી કાર્ય કરે છે.

(A) જે સજીવો તેમના પર્યાવરણ સાથે અનુકૂલન (Adaptation) સાધી શકે છે,તેઓ જ ટકી રહે છે. આ પ્રક્રિયાને અનુકૂલન કહેવામાં આવે છે. અનુકૂલન સજીવોને તેમની આસપાસની પરિસ્થિતિઓ સાથે સમાયોજન કરવામાં મદદ કરે છે,જે બદલાતા પર્યાવરણમાં અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવા અને પ્રજનન માટે આવશ્યક છે. ઉત્ક્રાંતિના સિદ્ધાંત મુજબ,જે સજીવોમાં તેમના ચોક્કસ પર્યાવરણમાં ટકી રહેવા માટે મદદરૂપ લક્ષણો હોય છે,તેઓ તે લક્ષણોને આગામી પેઢીમાં ઉતારવાની વધુ શક્યતા ધરાવે છે.

(C) એક જ જાતિના સભ્યો વચ્ચે લક્ષણોમાં જોવા મળતી વિવિધતાને $\text{ભિન્નતા}$ (Variation) કહેવામાં આવે છે।
$\text{ભિન્નતા}$ એ ઉદવિકાસનો પાયાનો આધાર છે, કારણ કે તે કુદરતી પસંદગી માટે જરૂરી કાચો માલ પૂરો પાડે છે।
$\text{અનુકૂલન}$ એટલે એવી પ્રક્રિયા જેના દ્વારા સજીવ તેના પર્યાવરણમાં વધુ સારી રીતે અનુકૂલિત થાય છે।
$\text{ઉદવિકાસ}$ એટલે ક્રમિક પેઢીઓ દરમિયાન જૈવિક વસ્તીના આનુવંશિક લક્ષણોમાં થતો ફેરફાર।
તેથી, એક જ જાતિના સભ્યો વચ્ચે લક્ષણોની વિવિધતા માટેનો સાચો શબ્દ $\text{ભિન્નતા}$ છે।

(C) અનુકૂલનો એ વારસાગત લક્ષણો છે જે પર્યાવરણમાં સજીવની યોગ્યતા (fitness) વધારે છે. કુદરતી પસંદગીના સિદ્ધાંત મુજબ,જે સજીવો તેમના પર્યાવરણ માટે વધુ અનુકૂળ લક્ષણો ધરાવે છે,તેઓ જીવિત રહેવાની અને પ્રજનન કરવાની વધુ શક્યતા ધરાવે છે. તેથી,અનુકૂલનો મુખ્યત્વે સજીવના ચોક્કસ નિવાસસ્થાનમાં તેના અસ્તિત્વ અને પ્રજનન સફળતાને સુનિશ્ચિત કરવા માટે થાય છે.

(C) ઉદવિકાસીય જીવવિજ્ઞાનમાં,'ફિટનેસ' (યોગ્યતા) નો ખ્યાલ કોઈ ચોક્કસ પર્યાવરણમાં સજીવની ટકી રહેવાની અને પ્રજનન કરવાની ક્ષમતાને દર્શાવે છે.
ડાર્વિનના સિદ્ધાંત મુજબ,જે સજીવો એવા લક્ષણો ધરાવે છે જે તેમના અસ્તિત્વ અને પ્રજનન સફળતામાં વધારો કરે છે,તેમને વસ્તીના અન્ય સભ્યોની તુલનામાં વધુ 'ફિટ' ગણવામાં આવે છે.
તેથી,જે સજીવ પોતાનું અસ્તિત્વ ટકાવી રાખે છે અને પ્રજનનક્ષમતાને પ્રોત્સાહિત કરે છે,તેને 'સૌથી વધુ યોગ્ય' (most fit) ગણવામાં આવે છે.

(B) સજીવો તેમના પર્યાવરણનો મહત્તમ ઉપયોગ કરવા અને અનુકૂલન સાધવા માટે $\text{ભિન્નતા}$ (Variation) દર્શાવે છે। $\text{ભિન્નતા}$ એટલે એક જ જાતિના સજીવો વચ્ચે જોવા મળતા તફાવતો, જે અમુક સજીવોને અન્ય કરતા ચોક્કસ પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓમાં વધુ સારી રીતે અનુકૂલિત થવામાં મદદ કરે છે। આ પ્રક્રિયા કુદરતી પસંદગી અને ઉત્ક્રાંતિ માટે પાયારૂપ છે, જે વસ્તીને બદલાતા અથવા વિવિધ પ્રકારના નિવાસસ્થાનોમાં ટકી રહેવા અને વિકાસ પામવા માટે સક્ષમ બનાવે છે।

(B) ચાર્લ્સ ડાર્વિન દ્વારા પ્રસ્તાવિત પ્રાકૃતિક પસંદગીના સિદ્ધાંત મુજબ,જે સજીવો અનુકૂળ ભિન્નતાઓ ધરાવે છે,તેઓ તેમના પર્યાવરણમાં જીવવા અને પ્રજનન કરવા માટે વધુ સક્ષમ હોય છે. આવા સજીવોને તેમના પર્યાવરણ પ્રત્યે 'અનુકૂલિત' ગણવામાં આવે છે. પ્રાકૃતિક પસંદગી આ ભિન્નતાઓ પર કાર્ય કરે છે,જે યોગ્યતમની જીવિતતા તરફ દોરી જાય છે.

(B) નવી જાતિનું સર્જન,જેને જાતિનિર્માણ (speciation) કહેવામાં આવે છે,તે મુખ્યત્વે પેઢી દર પેઢી જનીનિક ભિન્નતાઓ એકઠી થવાને કારણે થાય છે.
ભિન્નતાઓ એ વસ્તીમાં રહેલા સજીવોના $DNA$ ક્રમમાં થતા ફેરફારો છે.
જ્યારે આ ભિન્નતાઓ સમય જતાં એકઠી થાય છે અને કુદરતી પસંદગીની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે,ત્યારે તે પ્રજનન અલગતા (reproductive isolation) તરફ દોરી જાય છે,જે અંતે નવી જાતિના ઉદભવમાં પરિણમે છે.
અનુકૂલન એ ભિન્નતાઓ પર કાર્ય કરતી કુદરતી પસંદગીનું પરિણામ છે,પરંતુ નવી જાતિના ઉદભવ માટેનું મૂળભૂત કાચું મટીરીયલ ભિન્નતા છે.

(C) અનુકૂલન એ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા સજીવ તેના પર્યાવરણમાં વધુ સારી રીતે અનુકૂળ બને છે. આ લક્ષણો પેઢી દર પેઢી કુદરતી પસંદગી દ્વારા વિકસાવવામાં આવે છે જેથી ચોક્કસ નિવાસસ્થાનમાં પ્રજાતિનું અસ્તિત્વ અને પ્રજનન સફળતા સુનિશ્ચિત કરી શકાય.

(A) જનીનિક વિચલન એટલે વસ્તીમાં જનીન આવૃત્તિઓમાં થતા યાદચ્છિક ફેરફારો,જે કુદરતી પસંદગીને બદલે આકસ્મિક ઘટનાઓને કારણે થાય છે.
જોકે જનીનિક વિચલન કોઈપણ કદની વસ્તીમાં થઈ શકે છે,પરંતુ તેની અસરો નાની અને અલગ પડેલી વસ્તીમાં સૌથી વધુ સ્પષ્ટ અને નોંધપાત્ર હોય છે.
આવી નાની વસ્તીમાં,આકસ્મિક ઘટનાઓ જનીનોના ઝડપી નાશ અથવા સ્થિરતા તરફ દોરી શકે છે,જે સમય જતાં વસ્તીના જનીનિક બંધારણમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર કરે છે.
આ ઘટનાને $Sewall \ Wright$ અસર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

(D) સમધર્મી રચનાઓ એવા અંગો છે જે સમાન કાર્યો કરે છે પરંતુ તેમની રચનાત્મક ઉત્પત્તિ અને વિકાસના તબક્કાઓ અલગ હોય છે.
આ રચનાઓ ત્યારે ઉદભવે છે જ્યારે વિવિધ જાતિઓ સમાન પર્યાવરણીય દબાણોને અનુકૂલિત થવા માટે સ્વતંત્ર રીતે સમાન લક્ષણો વિકસાવે છે.
આ પ્રક્રિયાને અભિસારી ઉત્ક્રાંતિ (convergent evolution) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) : કુદરતી પસંદગી એ ઉત્ક્રાંતિના ફેરફારો માટેનું મુખ્ય કારણભૂત તંત્ર છે,જે $Charles \ Darwin$ અને $Alfred \ Russel \ Wallace$ દ્વારા પ્રસ્તાવિત કરવામાં આવ્યું હતું અને તે સૌથી વધુ સ્વીકૃત સિદ્ધાંત છે.
તે વિભેદક પ્રજનન (differential reproduction) નું પરિણામ છે,જેમાં વસ્તીના કેટલાક સભ્યો વધુ સંતતિ ઉત્પન્ન કરે છે,કેટલાક ઓછા અને કેટલાક સંતતિ ઉત્પન્ન કરતા નથી,જે તે જ વસ્તીના અન્ય સ્વરૂપ પ્રકારો (phenotypes) ની તુલનામાં હોય છે.
આ વસ્તીમાં વ્યક્તિઓ પાસે રહેલા અને આગળ વધતા વિવિધ જનીન પ્રકારો (genotypes) નો સાપેક્ષ હિસ્સો નક્કી કરે છે.
ઔદ્યોગિક મેલેનિઝમ એ કુદરતી પસંદગી દ્વારા ઉત્ક્રાંતિને સમર્થન આપતું એક ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
આ એક અનુકૂલન છે જેમાં ઔદ્યોગિક વિસ્તારોમાં રહેતા ફૂદાંઓએ તેમના શરીરને રાખથી ઢંકાયેલા વૃક્ષના થડ સાથે મેળવવા માટે મેલેનિન રંજકદ્રવ્યો વિકસાવ્યા,જેનાથી શિકારીઓ સામે તેમના બચવાની શક્યતા વધી ગઈ.

(C) : ડાર્વિનના પ્રાકૃતિક પસંદગીના સિદ્ધાંત મુજબ,આંતરજાતીય સ્પર્ધા (Intraspecific competition) એ જૈવિક ઉત્ક્રાંતિનું મુખ્ય કારણ છે.
વધતી જતી વસ્તીમાં,અર્ધીકરણ દરમિયાન વ્યતિકરણ (crossing over) જેવી પ્રક્રિયાઓને કારણે કુદરતી રીતે વિવિધતાઓ ઉદભવે છે.
જે સજીવો તેમના પર્યાવરણ માટે વધુ અનુકૂળ વિવિધતાઓ ધરાવે છે,તેમની પ્રાકૃતિક પસંદગી થાય છે,જ્યારે ઓછા અનુકૂળ સજીવો દૂર થાય છે.
ધીમે ધીમે,પ્રાકૃતિક પસંદગીની આ સતત પ્રક્રિયા ઉત્ક્રાંતિ તરફ દોરી જાય છે.
જોકે આંતરજાતીય સંઘર્ષ (interspecific struggle) પણ ઉત્ક્રાંતિમાં ભૂમિકા ભજવે છે,પરંતુ આંતરજાતીય સ્પર્ધા (intraspecific struggle) વધુ તીવ્ર અને પ્રબળ માનવામાં આવે છે કારણ કે એક જ જાતિના સભ્યો સમાન મર્યાદિત સંસાધનો માટે સ્પર્ધા કરે છે.

(D) : જેનેટિક ડ્રિફ્ટ (જેને Sewall Wright અસર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ ક્રમિક પેઢીઓ દરમિયાન વસ્તીમાં જનીન (એલીલ) ની આવૃત્તિમાં થતો આકસ્મિક ફેરફાર છે.
દરેક નવી પેઢી તેની પિતૃ પેઢીથી જનીન આવૃત્તિઓની બાબતમાં અલગ પડે છે,જેનું મુખ્ય કારણ જન્યુઓના વિતરણમાં થતી આકસ્મિક વિવિધતા છે.
આ પ્રક્રિયા નાની વસ્તીમાં વધુ ઝડપથી થાય છે,અથવા જ્યારે સંબંધિત જનીનો તેમના પ્રતિરૂપોની તુલનામાં કોઈ સ્પષ્ટ પસંદગીયુક્ત લાભ આપતા નથી.

(C) : જનીનિક વિચલન (જેને Sewall Wright અસર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ ક્રમિક પેઢીઓ દરમિયાન વસ્તીમાં એલીલ આવૃત્તિમાં થતો યાદચ્છિક અને દિશાવિહીન ફેરફાર છે.
આ ઘટના જન્યુઓના નિર્માણ અને ફલન દરમિયાન થતી આકસ્મિક ઘટનાઓને કારણે થાય છે જે નવી પેઢીનું સર્જન કરે છે.
જન્યુઓના વિતરણમાં થતી આ યાદચ્છિક વિવિધતાને કારણે,નવી પેઢીની એલીલ આવૃત્તિ પિતૃ પેઢી કરતા અલગ હોય છે.
જનીનિક વિચલન નાની વસ્તીમાં ખૂબ જ ઝડપી અને નોંધપાત્ર હોય છે,જ્યાં આકસ્મિક ઘટનાઓ એલીલના અનુકૂલન મૂલ્યને ધ્યાનમાં લીધા વિના તેને દૂર કરી શકે છે અથવા સ્થાયી કરી શકે છે.

(B) સાચો વિકલ્પ $B$ છે. વસ્તીમાં આનુવંશિક વિવિધતા મુખ્યત્વે પુનઃસંયોજન (recombination) દ્વારા જનીનોની ફેરબદલી અને ઉત્પરિવર્તન (mutation) દ્વારા નવા જનીન પ્રકારોના ઉમેરાને કારણે ઉદભવે છે.
પુનઃસંયોજન અર્ધસૂત્રીભાજન દરમિયાન રંગસૂત્રોના સ્વતંત્ર વિશ્લેષણ અને વ્યતિકરણ (crossing over) દ્વારા થાય છે,જે અસ્તિત્વમાં રહેલા જનીનોના નવા સંયોજનો બનાવે છે.
ઉત્પરિવર્તન એ સજીવના $DNA$ ક્રમ (જનીન પ્રકાર) માં થતો અચાનક,વારસાગત અને અસતત ફેરફાર છે.
આ બંને પ્રક્રિયાઓ વસ્તીમાં આનુવંશિક વિવિધતામાં ફાળો આપે છે,જે ઉત્ક્રાંતિ માટે કાચા માલ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(D) : ઔદ્યોગિકીકરણ પછીના સમયગાળા દરમિયાન, ઔદ્યોગિક ધુમાડા અને રાખને કારણે વૃક્ષોના થડ ઘેરા બની ગયા હતા. સફેદ પાંખવાળા ફૂદાં શિકારીઓને કારણે બચી શક્યા ન હતા, જ્યારે ઘેરી પાંખવાળા ફૂદાં બચી ગયા હતા કારણ કે તેઓ ઘેરા પૃષ્ઠભૂમિ સામે શિકારીઓ દ્વારા સરળતાથી જોઈ શકાતા ન હતા. આમ, ઔદ્યોગિક મેલેનિઝમ કુદરતી પસંદગી દ્વારા ઉત્ક્રાંતિને સમર્થન આપે છે, જે વસ્તીમાં એક ચોક્કસ ફાયદાકારક પરિવર્તનની સ્થાપનાને પ્રોત્સાહન આપે છે.

(A) ગાયોમાં વધુ દૂધ ઉત્પાદન જેવા ચોક્કસ લક્ષણ માટેની કૃત્રિમ પસંદગી,તે લક્ષણના સરેરાશ મૂલ્યને ઇચ્છિત દિશામાં બદલે છે.
આ પ્રકારની પસંદગી,જેમાં વસ્તીની સરેરાશ એક દિશામાં આગળ વધે છે,તેને દિશાત્મક પસંદગી (directional selection) કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,ઇચ્છિત લક્ષણ (વધુ દૂધ ઉત્પાદન) ધરાવતી ગાયોની પસંદગી કરીને સંવર્ધન કરાવવામાં આવે છે,જેનાથી પેઢી દર પેઢી તે લક્ષણ સાથે સંકળાયેલા જનીનોની આવૃત્તિ વધે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $A$ છે.

(B) ઔદ્યોગિક મેલેનિઝમ એ કુદરતી પસંદગીનું એક ઉત્તમ ઉદાહરણ છે। ઇંગ્લેન્ડમાં ઔદ્યોગિકીકરણ પહેલાં, સફેદ પાંખવાળા ફૂદાં $(Biston \text{ betularia})$ ઘેરા રંગના ફૂદાં કરતાં વધુ જોવા મળતા હતા, કારણ કે સફેદ ફૂદાં લાઈકેનથી ઢંકાયેલા વૃક્ષના થડ પર સરળતાથી ભળી જતા હતા। ઔદ્યોગિકીકરણ પછી, વૃક્ષના થડ પર કોલસાની રાખ (soot) જામી ગઈ, જેના કારણે સફેદ ફૂદાં શિકારીઓને સરળતાથી દેખાવા લાગ્યા, જ્યારે ઘેરા રંગના ફૂદાં વધુ સુરક્ષિત રહ્યા। પરિણામે, ઘેરા રંગના ફૂદાંની વસ્તીમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો। પર્યાવરણીય દબાણને કારણે વસ્તીમાં આવેલો આ ફેરફાર કુદરતી પસંદગીનું સીધું ઉદાહરણ છે।

(B) કુદરતી પસંદગીનો સિદ્ધાંત,જેને ડાર્વિનવાદ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ચાર્લ્સ ડાર્વિન દ્વારા તેમના પુસ્તક 'ઓન ધ ઓરિજિન ઓફ સ્પીસીઝ' $(1859)$ માં રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો.
આ સિદ્ધાંત સમજાવે છે કે જે સજીવો તેમના પર્યાવરણ માટે વધુ અનુકૂળ લક્ષણો ધરાવે છે,તેઓ જીવિત રહેવાની અને પ્રજનન કરવાની વધુ શક્યતા ધરાવે છે,અને આ ફાયદાકારક લક્ષણોને પછીની પેઢીમાં ઉતારે છે.
જોકે આલ્ફ્રેડ રસેલ વોલેસે પણ સ્વતંત્ર રીતે કુદરતી પસંદગી દ્વારા ઉત્ક્રાંતિનો સિદ્ધાંત વિચાર્યો હતો,પરંતુ તેના વ્યાપક પુરાવા અને દસ્તાવેજીકરણને કારણે તે મુખ્યત્વે ચાર્લ્સ ડાર્વિનને આભારી છે.

(D) માનવસર્જિત ક્રિયાઓ એટલે એવી પ્રવૃત્તિઓ જે મનુષ્ય દ્વારા કરવામાં આવે છે અને જે પર્યાવરણ તથા જૈવિક પ્રક્રિયાઓને અસર કરે છે.
કુદરતી પસંદગીની પ્રક્રિયા દ્વારા માનવીય પ્રવૃત્તિઓ ઉત્ક્રાંતિને વેગ આપી શકે છે.
જ્યારે મનુષ્યો હર્બિસાઇડ્સ,પેસ્ટિસાઇડ્સ અથવા એન્ટિબાયોટિક્સનો ઉપયોગ કરે છે,ત્યારે તેઓ લક્ષિત સજીવો (નિંદણ,જીવાત અથવા બેક્ટેરિયા) પર મજબૂત પસંદગીનું દબાણ ઊભું કરે છે.
જે સજીવોમાં આ રસાયણો સામે કુદરતી પ્રતિકારક શક્તિ હોય છે,તેઓ જીવિત રહે છે અને પ્રજનન કરે છે,જેનાથી તેમના પ્રતિકારક જનીનો આગામી પેઢીમાં વહન પામે છે.
સમય જતાં,આનાથી પ્રતિરોધક વસ્તીનો વિકાસ થાય છે,જેમ કે એન્ટિબાયોટિક-પ્રતિરોધક બેક્ટેરિયા અથવા કીટનાશક-પ્રતિરોધક જીવાત.
તેથી,હર્બિસાઇડ્સ,પેસ્ટિસાઇડ્સ અને એન્ટિબાયોટિક્સનો ઉપયોગ એ માનવસર્જિત ક્રિયાઓના ઉદાહરણો છે જે ઉત્ક્રાંતિ તરફ દોરી જાય છે.

(D) ઉત્ક્રાંતિનો વિકૃતિવાદ, જેને મ્યુટેશન થિયરી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે ડચ વનસ્પતિશાસ્ત્રી હ્યુગો ડી વ્રીસ દ્વારા $1901$ માં આપવામાં આવ્યો હતો.
તેમણે ઇવનિંગ પ્રિમરોઝ $(Oenothera lamarckiana)$ પર પ્રયોગો કર્યા હતા અને વસ્તીમાં અચાનક, મોટા અને વારસાગત ફેરફારો જોયા હતા, જેને તેમણે 'વિકૃતિ' (mutations) તરીકે ઓળખાવ્યા હતા.
આ સિદ્ધાંત મુજબ, ઉત્ક્રાંતિ એ ડાર્વિન દ્વારા સૂચવ્યા મુજબના નાના, ક્રમિક ફેરફારોને બદલે અચાનક થતી વિકૃતિઓને કારણે ઉદ્ભવતી એક અસતત પ્રક્રિયા છે.

(C) ઉત્ક્રાંતિ એ સતત અને ક્રમિક પ્રક્રિયા નથી,પરંતુ તે એક આંચકાજનક અને અસતત પ્રક્રિયા છે,તે ઉત્ક્રાંતિના $Mutation$ (વિકૃતિવાદ) સિદ્ધાંતનો મુખ્ય મુદ્દો છે.
આ સિદ્ધાંત $1901$ માં $Hugo$ $de$ $Vries$ દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો.
તેમણે સૂચવ્યું હતું કે નવી જાતિઓ અગાઉની જાતિઓમાંથી અચાનક,મોટા અને વારસાગત ફેરફારો દ્વારા ઉદ્ભવે છે,જેને $Mutation$ કહેવામાં આવે છે,જે $Darwin$ દ્વારા સૂચિત નાના ફેરફારોના ધીમા સંચય કરતા અલગ છે.

(D) ચાર્લ્સ ડાર્વિનનો પ્રાકૃતિક પસંદગીનો સિદ્ધાંત કેટલાક મુખ્ય અવલોકનો પર આધારિત છે: $1.$ સંતતિનું વધુ ઉત્પાદન,$2.$ અસ્તિત્વ માટે સંઘર્ષ,અને $3.$ યોગ્યતમની ઉત્તરજીવિતા.
જ્યારે ડાર્વિને તેમનો સિદ્ધાંત રજૂ કર્યો ત્યારે તેઓ આનુવંશિક વિવિધતાની પદ્ધતિ વિશે જાણતા ન હતા.
ઉત્પરિવર્તન (Mutation),આનુવંશિક વિવિધતાની એક વિભાવના તરીકે,પાછળથી હ્યુગો ડી વ્રીસ દ્વારા તેમના 'ઉત્પરિવર્તનવાદ' (Mutation Theory) માં રજૂ કરવામાં આવી હતી.
તેથી,ડાર્વિનના મૂળ પ્રાકૃતિક પસંદગીના સિદ્ધાંતમાં ઉત્પરિવર્તનનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો ન હતો.

(A) ડાર્વિનિયન ફિટનેસ,જેને પ્રજનન ક્ષમતા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે કોઈ ચોક્કસ પર્યાવરણમાં સજીવની જીવિત રહેવાની અને સક્ષમ,પ્રજનનક્ષમ સંતતિ ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતા દર્શાવે છે.
તે આગામી પેઢીના જનીન ભંડોળમાં વ્યક્તિના યોગદાનનું માપદંડ છે.
કુદરતી પસંદગી ઉચ્ચ ડાર્વિનિયન ફિટનેસ ધરાવતા સજીવોને પસંદ કરે છે,કારણ કે તેઓ તેમના જનીનોને આગળની પેઢીમાં પહોંચાડવામાં વધુ સફળ હોય છે.

(D) હમીંગ બર્ડ અને બાજ બંને પક્ષીઓ છે જેમણે ઉડવા માટે પાંખો વિકસાવી છે, જે એક સામાન્ય કાર્ય છે. જોકે, તેઓ અલગ-અલગ ઉદવિકાસીય વંશાવળી ધરાવે છે. સમાન પર્યાવરણ (હવામાં જીવન જીવવાની પદ્ધતિ) માં અનુકૂલન સાધવા માટે અસંબંધિત સજીવોમાં સમાન કાર્યાત્મક રચનાઓ (પાંખો) નો વિકાસ થવો તેને $Convergent evolution$ (અભિસારી ઉદવિકાસ) કહેવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયાના પરિણામે કાર્યસદ્રશ અંગો ઉદભવે છે, સમમૂલક અંગો નહીં.