A Brief Account of Evolution Questions in Gujarati

(B) $\text{મેસોઝોઈક}$ $\text{મહાયુગ}$ ને 'સરિસૃપોનો યુગ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ યુગ દરમિયાન સરિસૃપો પ્રભાવી ભૂચર પૃષ્ઠવંશીઓ હતા અને તેમાં $\text{ટ્રાયસિક}$, $\text{જુરાસિક}$ અને $\text{ક્રિટેશિયસ}$ સમયગાળાનો સમાવેશ થાય છે. ડાયનાસોર આ સમયગાળા દરમિયાન સૌથી પ્રખ્યાત સરિસૃપો હતા.

(C) ઘોડાના ઉત્ક્રાંતિના ઇતિહાસના અશ્મિઓનો રેકોર્ડ ખૂબ જ સારી રીતે સચવાયેલો છે. આધુનિક ઘોડાના સૌથી જૂના જાણીતા પૂર્વજ $Eohippus$ (જેને $Hyracotherium$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) છે. તે $Eocene$ યુગ દરમિયાન જીવતું હતું અને તે કૂતરા જેવડું નાનું પ્રાણી હતું,જેના પગમાં ઘણી આંગળીઓ હતી. તેથી,સાચો જવાબ $Eohippus$ છે.

(B) ડાયનાસોરસ એ સરિસૃપોનો એક વૈવિધ્યસભર સમૂહ હતો જેણે $160$ મિલિયન વર્ષોથી વધુ સમય સુધી પાર્થિવ નિવસનતંત્રો પર પ્રભુત્વ જમાવ્યું હતું. તેઓ સૌપ્રથમ ટ્રાયસિક સમયગાળા દરમિયાન દેખાયા હતા અને ક્રીટેસિયસ સમયગાળાના અંતે લુપ્ત થઈ ગયા હતા. તેથી,તેમને લુપ્ત સરિસૃપો તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(A) $Triceratops$ એ $Ornithischia$ (ઓર્નિથિશિયા) ગોત્રનો સભ્ય છે,જે ખાસ કરીને $Ceratopsia$ (સેરાટોપ્સિયા) ઉપગોત્રમાં આવે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Stegosaurus$ પણ $Ornithischia$ ગોત્રનો સભ્ય છે. જોકે $Triceratops$ અને $Stegosaurus$ અલગ-અલગ પ્રજાતિઓ છે,પરંતુ તેઓ $Ornithischian$ ડાયનાસોરની વંશાવળીમાં સમાન પૂર્વજ ધરાવે છે. અન્ય વિકલ્પો જેવા કે $Brachiosaurus$ ($Saurischian$ સોરોપોડ),$Tyrannosaurus$ ($Saurischian$ થેરોપોડ),અને $Archaeopteryx$ (ડાયનાસોર અને પક્ષીઓ વચ્ચેનું સંયોજક કડીરૂપ અશ્મિ) એ $Triceratops$ જેવી સીધી પૂર્વજ રેખા ધરાવતા નથી.

(B) એવું માનવામાં આવે છે કે પ્રથમ આધુનિક પક્ષીઓ $(Aves)$ નો ઉદ્ભવ $Jurassic$ સમયગાળા દરમિયાન થયો હતો. સરીસૃપ અને પક્ષીઓ વચ્ચેની સૌથી પ્રખ્યાત અશ્મિભૂત કડી,$Archaeopteryx$,મોડા $Jurassic$ સમયગાળાની (આશરે $150$ મિલિયન વર્ષ પહેલાં) છે. જોકે પક્ષીઓના પ્રારંભિક પૂર્વજો અસ્તિત્વમાં હતા,પરંતુ આધુનિક પક્ષીઓને મળતા આવતા સ્વરૂપોનું વૈવિધ્યકરણ અને દેખાવ આ ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય સમયગાળા સાથે સંકળાયેલ છે.

(D) $Prototheria$ (પ્રોથેરિયા) એ સસ્તન પ્રાણીઓનો સૌથી આદિમ સમૂહ છે,જેમાં ઈંડા મૂકતા સસ્તન પ્રાણીઓ જેવા કે પ્લેટિપસ અને એકિડનાનો સમાવેશ થાય છે. ઉત્ક્રાંતિના અભ્યાસો દર્શાવે છે કે સસ્તન પ્રાણીઓનો વિકાસ $Therapsids$ (થેરાપ્સિડ્સ) તરીકે ઓળખાતા સસ્તન જેવા સરિસૃપ પ્રાણીઓમાંથી થયો છે. તેથી,$Prototheria$ નો વિકાસ સરિસૃપમાંથી થયો છે.

(C) કોઈપણ જાતિ અથવા સજીવોના સમૂહના ઉદ્દવિકાસીય ઈતિહાસ અને સંબંધોને $Phylogeny$ (જાતિ ઈતિહાસ) કહેવામાં આવે છે.
$Ontogeny$ (વ્યક્તિવિકાસ) એ વ્યક્તિગત સજીવના વિકાસના ઈતિહાસને દર્શાવે છે.
$Paleontology$ (અશ્મિવિદ્યા) એ અશ્મિઓનો અભ્યાસ છે.
તેથી,ઉદ્દવિકાસીય ઈતિહાસ માટેનો સાચો શબ્દ $Phylogeny$ (જાતિ ઈતિહાસ) છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
ડાયનાસોર $Mesozoic$ (મેસોઝોઇક) યુગ દરમિયાન પૃથ્વી પરના મુખ્ય પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓ હતા.
$Mesozoic$ યુગને ઘણીવાર 'સરીસૃપોનો યુગ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
જોકે $Jurassic$ (જુરાસિક) કાળ ($Mesozoic$ નો એક ભાગ) ડાયનાસોરની વિવિધતા માટે પ્રખ્યાત છે,પરંતુ સમગ્ર $Mesozoic$ યુગ (જેમાં $Triassic$,$Jurassic$ અને $Cretaceous$ કાળનો સમાવેશ થાય છે) દરમિયાન તેમનું વર્ચસ્વ હતું અને $Cretaceous$ કાળના અંત સુધીમાં તેઓ લુપ્ત થઈ ગયા હતા.

(D) વનસ્પતિઓના ઉત્ક્રાંતિના અભ્યાસ પરથી જાણવા મળે છે કે સૌપ્રથમ જમીન પર ઉગતી વનસ્પતિઓ દ્વિઅંગી (bryophytes) અને ત્રિઅંગી (pteridophytes) હતી.
જુરાસિક સમયગાળા દરમિયાન અનાવૃત બીજધારી (gymnosperms) વનસ્પતિઓ પ્રભાવી હતી.
આવૃત બીજધારી (angiosperms),ખાસ કરીને દ્વિદળી વનસ્પતિઓ,સૌપ્રથમ ક્રિટેશિયસ સમયગાળા દરમિયાન દેખાઈ હતી.
તેથી,સાચો જવાબ ક્રિટેશિયસ સમયગાળો છે.

(B) આલ્ફ્રેડ રસેલ વોલેસ એક બ્રિટિશ પ્રકૃતિવાદી હતા જેમણે સ્વતંત્ર રીતે કુદરતી પસંદગી દ્વારા ઉત્ક્રાંતિનો સિદ્ધાંત પ્રસ્તાવિત કર્યો હતો. તેમણે $1854$ અને $1862$ ની વચ્ચે મલય દ્વીપસમૂહ (આધુનિક ઇન્ડોનેશિયા અને મલેશિયા) માં વ્યાપક ક્ષેત્ર સંશોધન કર્યું હતું. આ પ્રદેશમાં તેમના અવલોકનોએ તેમને 'વોલેસ લાઇન' ની વિભાવના ઘડવા માટે પ્રેરિત કર્યા,જે એશિયા અને ઓસ્ટ્રેલિયાના પ્રાણી-ભૌગોલિક ક્ષેત્રોને અલગ કરે છે.

(D) પ્રથમ સસ્તન પ્રાણીઓ નાના,છછુંદર જેવા જીવો હતા જે ટ્રાયસિક સમયગાળા દરમિયાન દેખાયા હતા. આ પ્રારંભિક સસ્તન પ્રાણીઓ નિશાચર અને કીટકભક્ષી હતા,જે તેમને પ્રભુત્વ ધરાવતા ડાયનાસોરની સાથે જીવવામાં મદદરૂપ થયા હતા. સમય જતાં,તેઓ આજે આપણે જોઈએ છીએ તે સસ્તન પ્રાણીઓની વિવિધ પ્રજાતિઓમાં વિકસિત થયા.

(B) લોબ-ફિન્ડ (માસલ મીનપક્ષ ધરાવતી) માછલીઓને પ્રથમ ઉભયજીવીઓના પૂર્વજો માનવામાં આવે છે જે જમીન પર રહેતા હતા.
$Coelacanth$ (સીલાકેન્થ) એ લોબ-ફિન્ડ માછલીનું જાણીતું ઉદાહરણ છે.
આ સજીવો પ્રથમ ઉભયજીવીઓમાં વિકસિત થયા,જે જમીન પર વસવાટ કરનારા પ્રથમ પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓ હતા.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) વર્ણવેલ લાક્ષણિકતાઓ, ખાસ કરીને જમીન પર રહેતા સરીસૃપો હોવા અને વિશાળ, ભયાનક, ખંજર જેવા દાંત હોવા, તે $Tyrannosaurus Rex$ ની મુખ્ય વિશેષતાઓ છે.
$Tyrannosaurus Rex$ એ એક વિશાળ માંસાહારી ડાયનાસોર હતો જે ક્રીટેસિયસ સમયગાળા દરમિયાન અસ્તિત્વમાં હતો.
તેની સરખામણીમાં, $Ichthyosaurus$ એ દરિયાઈ સરીસૃપો હતા, $Shrew$ એ નાના સસ્તન પ્રાણીઓ છે, અને $Lobe fins$ એ માછલીઓ છે જેમાંથી પ્રથમ ઉભયજીવીઓનો વિકાસ થયો હતો.

(D) લોબફિન્સ એ સાર્કોપ્ટેરીજીયન માછલીઓનો એક સમૂહ છે જે પ્રથમ ઉભયજીવીઓમાં વિકસિત થયો હતો.
$Coelacanth$ એ લોબફિન માછલીનું જાણીતું જીવંત ઉદાહરણ છે.
$Pelycosaurs$ અને $Therapsids$ એ સિનાપ્સિડ્સ (સસ્તન જેવા સરીસૃપ) ના પ્રકારો છે,માછલીઓ નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) પૃથ્વી પરના જીવનના ઉત્ક્રાંતિના ઇતિહાસ મુજબ,આશરે $350$ મિલિયન વર્ષો પહેલા (mya),મજબૂત અને સશક્ત મીનપક્ષો ધરાવતા માછલી જેવા સજીવોનો ઉદ્ભવ થયો હતો. આ સજીવો જમીન પર ચાલી શકતા હતા અને પાછા પાણીમાં જઈ શકતા હતા. તેમને આધુનિક ઉભયજીવીઓના પૂર્વજો માનવામાં આવે છે. તેથી,સાચો સમયગાળો $350$ mya છે.

(D) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તકમાં આપેલ ઉત્ક્રાંતિની સમયરેખા મુજબ:
$1$. $500$ મિલિયન વર્ષ પહેલાં: અપૃષ્ઠવંશીઓનું નિર્માણ થયું હતું.
$2$. $350$ મિલિયન વર્ષ પહેલાં: જડબા વગરની માછલીઓનો ઉદ્ભવ થયો હતો.
$3$. $320$ મિલિયન વર્ષ પહેલાં: દરિયાઈ નીંદણ અને થોડી વનસ્પતિઓ અસ્તિત્વમાં હતી.
તેથી, સાચી જોડ $A-3, B-2, C-1$ છે.

(C) ભૂસ્તરીય સમય માપક્રમને પૃથ્વીના ઇતિહાસના મુખ્ય તબક્કાઓ દર્શાવતા યુગોમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે.
$1$. આર્કિઓઝોઈક અને પ્રોટેરોઝોઈક એ પ્રીકેમ્બ્રિયન ઇઓનનો ભાગ છે.
$2$. ફેનેરોઝોઈક ઇઓનને ત્રણ મુખ્ય યુગોમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે: પેલીઓઝોઈક,મેસોઝોઈક અને કોઇનોઝોઈક.
$3$. પેલીઓઝોઈક યુગ (પ્રાચીન જીવન) સૌથી પહેલા આવ્યો,ત્યારબાદ મેસોઝોઈક યુગ (મધ્ય જીવન) અને છેલ્લે કોઇનોઝોઈક યુગ (આધુનિક જીવન) આવ્યો.
તેથી,સાચો કાલક્રમિક ક્રમ પેલીઓઝોઈક $\to$ મેસોઝોઈક $\to$ કોઇનોઝોઈક છે.

(C) ઘોડાનો ઉત્ક્રાંતિનો ઇતિહાસ અશ્મિઓના રેકોર્ડમાં સારી રીતે નોંધાયેલ છે.
$Eohippus$ (જેને $Hyracotherium$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) ને આધુનિક ઘોડાના સૌથી જૂના જાણીતા પૂર્વજ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે ઇઓસીન યુગ દરમિયાન,આશરે $50$ મિલિયન વર્ષો પહેલા અસ્તિત્વમાં હતું.
તે કૂતરાના કદનું નાનું પ્રાણી હતું,જેના આગળના પગમાં ચાર આંગળીઓ અને પાછળના પગમાં ત્રણ આંગળીઓ હતી,જે જંગલોમાં ચરવા માટે અનુકૂલિત હતી.
તેથી,$Eohippus$ આ ઉત્ક્રાંતિ વંશાવળીમાં સૌથી જૂનું અશ્મિ છે.

(A) $Mesozoic$ (મેસોઝોઈક) યુગને સરિસૃપનો યુગ અથવા ડાયનોસોરનો સુવર્ણયુગ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ યુગ આશરે $252$ થી $66$ મિલિયન વર્ષ પહેલાંનો સમયગાળો ધરાવે છે.
તેને ત્રણ ગાળામાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે: $Triassic$ (ટ્રાયસિક),$Jurassic$ (જુરાસિક),અને $Cretaceous$ (ક્રિટેશિયસ).
આ સમયગાળા દરમિયાન,સરિસૃપો પૃથ્વી પરના મુખ્ય જમીની પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓ હતા.

(B) $\text{મેસોઝોઈક}$ $\text{યુગ}$ ને 'સરિસૃપોનો યુગ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ યુગ આશરે $252$ થી $66$ મિલિયન વર્ષો પહેલા અસ્તિત્વમાં હતો.
આ સમયગાળા દરમિયાન, સરિસૃપો, ખાસ કરીને ડાયનાસોર, જમીન પરના પ્રભાવી પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓ હતા.
$\text{મેસોઝોઈક}$ $\text{યુગ}$ ને ત્રણ ગાળામાં વહેંચવામાં આવે છે: $\text{ટ્રાયસિક}$, $\text{જુરાસિક}$ અને $\text{ક્રિટેશિયસ}$.

(D) $Mesozoic$ યુગને 'સરિસૃપોનો યુગ' કહેવામાં આવે છે.
ખાસ કરીને,$Jurassic$ સમયગાળો મુખ્ય વનસ્પતિ તરીકે અનાવૃત બીજધારીઓ (જેમ કે શંકુદ્રુમ અને સાયકેડ્સ) ના પ્રભુત્વ માટે જાણીતો છે.
આ એ સમયગાળો પણ છે જેમાં પ્રથમ પક્ષીઓ (જેમ કે $Archaeopteryx$) જોવા મળ્યા હતા.
તેથી,વિકલ્પ $D$ એ $Jurassic$ સમયગાળા માટે સાચું વર્ણન છે.

(N/A) પૃથ્વી પર સૌપ્રથમ કોષીય જીવન લગભગ $2000$ મિલિયન વર્ષ પહેલાં $(mya)$ અસ્તિત્વમાં આવ્યું. મહાઅણુઓના બિન-કોષીય સમૂહોમાંથી રસસ્તર ધરાવતા કોષો કેવી રીતે નિર્માણ પામ્યા તે જાણી શકાયું નથી. આમાંના કેટલાક કોષો $O_2$ મુક્ત કરવાની ક્ષમતા ધરાવતા હતા. આ પ્રક્રિયા પ્રકાશસંશ્લેષણમાં થતી પ્રકાશપ્રક્રિયા જેવી જ હતી,જેમાં સૂર્યપ્રકાશની મદદથી પાણીના અણુઓનું વિયોજન થતું હતું અને પ્રકાશગ્રાહી રંજકદ્રવ્યો દ્વારા તેનું વહન થતું હતું.
ધીમે-ધીમે એકકોષીય સજીવો બહુકોષીય સ્વરૂપમાં વિકસ્યા. $500$ $mya$ સુધીમાં અપૃષ્ઠવંશીઓ ઉદ્ભવ્યા અને સક્રિય થયા. જડબાંવિહીન માછલીઓ લગભગ $350$ $mya$ પહેલાં ઉદ્ભવી હોવાનું મનાય છે. સમુદ્રી શેવાળ અને વનસ્પતિઓ લગભગ $320$ $mya$ પહેલાં અસ્તિત્વ ધરાવતી હતી. આપણે કહી શકીએ કે વનસ્પતિઓ જમીન પર આવનાર સૌપ્રથમ સજીવો હતા. જ્યારે પ્રાણીઓ જમીન પર આવ્યા ત્યારે વનસ્પતિઓ ત્યાં ખૂબ જ પથરાયેલી હતી. ભારે અને મજબૂત મીનપક્ષવાળી માછલીઓ જમીન પર ચાલી શકતી હતી અને પાછી પાણીમાં જઈ શકતી હતી.

(N/A) આશરે $2000$ મિલિયન વર્ષો પહેલા (mya) પૃથ્વી પર જીવનના પ્રથમ કોષીય સ્વરૂપો દેખાયા હતા.
વિશાળ મેક્રોમોલેક્યુલ્સના બિન-કોષીય સમૂહો કેવી રીતે પટલ ધરાવતા કોષોમાં વિકસિત થયા તેની પદ્ધતિ જાણીતી નથી.
આમાંના કેટલાક કોષોમાં $O_2$ મુક્ત કરવાની ક્ષમતા હતી.
આ પ્રતિક્રિયા પ્રકાશસંશ્લેષણમાં થતી પ્રકાશ પ્રક્રિયા જેવી હોઈ શકે છે,જ્યાં યોગ્ય પ્રકાશ-સંગ્રહક રંજકદ્રવ્યો દ્વારા પકડાયેલી સૌર ઉર્જાની મદદથી પાણીનું વિભાજન થાય છે.
ધીમે ધીમે એકકોષીય સજીવો બહુકોષીય જીવન સ્વરૂપોમાં ફેરવાઈ ગયા.
$500$ mya સુધીમાં,અપૃષ્ઠવંશીઓ રચાયા અને સક્રિય થયા.
જડબા વગરની માછલીઓ કદાચ $350$ mya ની આસપાસ વિકસિત થઈ હતી.
દરિયાઈ શેવાળ અને થોડી વનસ્પતિઓ કદાચ $320$ mya ની આસપાસ અસ્તિત્વમાં હતી.
એવું માનવામાં આવે છે કે જમીન પર આક્રમણ કરનાર પ્રથમ સજીવો વનસ્પતિઓ હતી.
જ્યારે પ્રાણીઓએ જમીન પર પ્રવેશ કર્યો ત્યારે તેઓ જમીન પર વ્યાપકપણે ફેલાયેલી હતી.
જાડા અને મજબૂત મીનપક્ષો ધરાવતી માછલીઓ જમીન પર ચાલી શકતી હતી અને પાણીમાં પાછી જઈ શકતી હતી; આ આશરે $350$ mya પહેલા થયું હતું.
$1938$ માં,દક્ષિણ આફ્રિકામાં પકડાયેલી એક માછલી 'સીલેકેન્થ' (Coelacanth) હતી,જે લુપ્ત થઈ ગઈ હોવાનું માનવામાં આવતું હતું.
આ પ્રાણીઓ,જેને લોબફિન્સ કહેવાય છે,તે પ્રથમ ઉભયજીવીઓમાં વિકસિત થયા જે જમીન અને પાણી બંને પર રહેતા હતા.
જોકે હવે તેમના કોઈ નમૂના બાકી નથી,પરંતુ તેઓ આજના દેડકા અને સેલેમન્ડર્સના પૂર્વજો હતા.

(B) $NCERT$ જીવવિજ્ઞાન પાઠ્યપુસ્તકમાં આપેલ ઉત્ક્રાંતિના સમયરેખા મુજબ,એવું માનવામાં આવે છે કે જડબાવિહીન માછલીઓ આશરે $500$ મિલિયન વર્ષ પહેલાં (mya) ઉદભવી હતી. આ પૃષ્ઠવંશીઓના પ્રારંભિક ઉત્ક્રાંતિમાં એક મહત્વપૂર્ણ તબક્કો દર્શાવે છે.

(A) વનસ્પતિઓના ઉદવિકાસના ઇતિહાસ મુજબ:
$1$. આ પ્રક્રિયાની શરૂઆત હરિતકણીય વનસ્પતિ પૂર્વજો $(I)$ થી થઈ હતી.
$2$. આ પૂર્વજોમાંથી પ્રથમ વાહકપેશીધારી વનસ્પતિ પૂર્વજો $(IV)$ વિકસ્યા.
$3$. ત્યારબાદ,પ્રથમ ભૂમિગત વનસ્પતિઓ,જે રહાનીયા (Rhynia) પ્રકારની વનસ્પતિઓ $(II)$ તરીકે ઓળખાય છે,તેનો વિકાસ થયો.
$4$. આ વનસ્પતિઓમાંથી આગળ જતાં સાયલોફાયટોન $(III)$ જેવી વધુ જટિલ વનસ્પતિઓ વિકસી.
તેથી,સાચો ક્રમ $I \rightarrow IV \rightarrow II \rightarrow III$ છે.

(C) એવું માનવામાં આવે છે કે ઉભયજીવીઓનો વિકાસ લોબ-ફિન્ડ માછલીઓ (લોબફિન્સ) માંથી થયો છે. આ માછલીઓ પાસે મજબૂત મીનપક્ષો હતા જે જમીન પર હલનચલન કરી શકતા હતા અને તેઓ પ્રથમ ઉભયજીવીઓના પૂર્વજો હતા જે જમીન અને પાણી બંનેમાં રહેતા હતા. આ ઉત્ક્રાંતિ ડેવોનિયન સમયગાળા દરમિયાન થઈ હતી.

(D) ભૂસ્તરીય સમય માપક્રમ પૃથ્વીનો ઇતિહાસ દર્શાવે છે. સૌથી જૂનાથી લઈને સૌથી તાજેતરના મુખ્ય ભૂસ્તરીય યુગનો સાચો ક્રમ નીચે મુજબ છે:
$1$. પેલિઓઝોઈક યુગ: આ યુગ મહાસાગરોમાં જીવનની વિવિધતા અને વનસ્પતિઓ તથા પ્રાણીઓ દ્વારા જમીન પર વસવાટની શરૂઆત માટે જાણીતો છે.
$2$. મિસોઝોઈક યુગ: તેને ઘણીવાર 'સરીસૃપોનો યુગ' કહેવામાં આવે છે,જેમાં ડાયનાસોરનું વર્ચસ્વ હતું.
$3$. સિનોઝોઈક યુગ: આ વર્તમાન યુગ છે,જેને 'સસ્તન પ્રાણીઓનો યુગ' કહેવામાં આવે છે,જેમાં મનુષ્યનો ઉત્ક્રાંતિ પણ સમાવિષ્ટ છે.
તેથી,સાચો ક્રમ પેલિઓઝોઈક $\rightarrow$ મિસોઝોઈક $\rightarrow$ સિનોઝોઈક છે.

(B) $Mesozoic$ (મધ્યજીવી) મહાકલ્પને ત્રણ ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય કાળમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે: $Triassic$ (ટ્રાયસિક),$Jurassic$ (જુરાસીક) અને $Cretaceous$ (ક્રિટેસીઅસ).
$Devonian$ (ડેવોનિયન) કાળ એ $Paleozoic$ (પુરાજીવી) મહાકલ્પનો ભાગ છે.
તેથી,$Devonian$ નો સમાવેશ $Mesozoic$ મહાકલ્પમાં થતો નથી.

(A) $Paleozoic$ (પુરાજીવી) મહાકલ્પ છ સમયગાળામાં વહેંચાયેલ છે: $Cambrian$,$Ordovician$,$Silurian$,$Devonian$,$Carboniferous$ અને $Permian$.
$Cretaceous$ એ $Mesozoic$ (મધ્યજીવી) મહાકલ્પનો સમયગાળો છે,$Paleozoic$ નો નહીં.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) સિનોઝોઈક ઈરા (Cenozoic era) ને બે પિરિયડમાં વિભાજિત કરવામાં આવે છે: ટર્શરી (Tertiary) પિરિયડ અને ક્વાટર્નરી (Quaternary) પિરિયડ. તેથી,સિનોઝોઈક ઈરામાં કુલ $2$ પિરિયડ હોય છે.

(D) વનસ્પતિઓના ઉત્ક્રાંતિના ઇતિહાસ મુજબ,$Gnetales$ એ $Gymnosperms$ (અનાવૃત બીજધારી) માંથી વિકસ્યા હોવાનું માનવામાં આવે છે. $Gymnosperms$ એ બીજ ઉત્પન્ન કરતી વનસ્પતિઓનો એક સમૂહ છે જેમાં શંકુદ્રુમ,સાયકેડ્સ અને $Gnetales$ નો સમાવેશ થાય છે. તેઓ આદિ વાહક પેશીધારી વનસ્પતિઓ અને આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓ વચ્ચેના ઉત્ક્રાંતિના મધ્યવર્તી તબક્કાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

(D) વનસ્પતિના ઉદવિકાસના ઇતિહાસ મુજબ,ઝોસ્ટરોફાયલમ $(Zosterophyllum)$ ને લાયકોપોડસના પૂર્વજ માનવામાં આવે છે.
ઝોસ્ટરોફાયલમમાંથી આર્બોરેસેન્ટ લાયકોપોડસ અને હર્બેસિયસ લાયકોપોડસ બંનેનો ઉદવિકાસ થયો છે.
તેથી,$A$ અને $B$ બંને સાચા છે.

(B) ડાયનોસોર્સ લગભગ $160$ મિલિયન વર્ષોથી વધુ સમય સુધી પૃથ્વી પર પ્રભુત્વ ધરાવતા સ્થળજ પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓ હતા,જેનો સમયગાળો ટ્રાયસિક યુગના અંતથી ક્રિટેસીયસ યુગના અંત સુધીનો હતો. તેઓ આશરે $65$ મિલિયન વર્ષો પહેલા ક્રિટેસીયસ યુગના અંતે લુપ્ત થયા હતા. આ ઘટના મોટાભાગે વિશાળ એસ્ટરોઇડની અથડામણ અને નોંધપાત્ર આબોહવાકીય ફેરફારો સાથે સંકળાયેલી છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) ડાયનોસોર્સનો ઉદ્ભવ $Mesozoic$ યુગના $Triassic$ સમયગાળા દરમિયાન થયો હતો.
જોકે $Jurassic$ સમયગાળો ડાયનોસોર્સના પ્રભુત્વ સાથે સંકળાયેલો છે,પરંતુ તેમનો વાસ્તવિક ઉત્ક્રાંતિનો ઉદ્ભવ આશરે $230$ થી $240$ મિલિયન વર્ષ પહેલાં $Triassic$ સમયગાળામાં થયો હતો.

(C) ભૂસ્તરીય સમય માપક્રમ મુજબ,આશરે $200$ મિલિયન વર્ષ પહેલાંનો સમયગાળો મેસોઝોઇક યુગ,ખાસ કરીને જ્યુરાસિક કાળ સાથે સંબંધિત છે.
આ યુગ દરમિયાન,સરીસૃપો,ખાસ કરીને ડાયનાસોર,પૃથ્વી પરના પ્રભાવી જમીન પરના પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓ હતા.
તેથી,આ સમય દરમિયાન સરીસૃપો પ્રભાવી સજીવો હતા.

(A) ટાયનોસોરસ રેક્સ ($Tyrannosaurus$ $rex$) એ સૌથી મોટા જાણીતા માંસાહારી ડાયનોસોર પૈકીનો એક હતો. તેની ઊંચાઈ આશરે $20$ ફુટ હતી. જોકે આર્જેન્ટિનોસોરસ જેવા મોટા શાકાહારી ડાયનોસોર અસ્તિત્વમાં હતા,પરંતુ આપેલા વિકલ્પોમાંથી,ટાયનોસોરસ રેક્સ એ નિર્દિષ્ટ ઊંચાઈ ધરાવતા મોટા ડાયનોસોરનું સૌથી સચોટ પ્રતિનિધિત્વ છે.

(A) ડાયનોસોર $160$ મિલિયન વર્ષોથી વધુ સમય સુધી પૃથ્વી પર પ્રભુત્વ ધરાવતા સ્થળજ પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓ હતા. તેઓ આશરે $65$ મિલિયન વર્ષો પહેલા (mya) ક્રિટેશિયસ-પેલેઓજીન લુપ્તીકરણ ઘટના દરમિયાન પૃથ્વી પરથી લુપ્ત થઈ ગયા હતા. આ ઘટના મેસોઝોઇક યુગના અંતને દર્શાવે છે.

(A) પ્રથમ સસ્તન પ્રાણીઓ નાના,છછુંદર જેવા જીવો હતા. તેઓ મેસોઝોઇક યુગ દરમિયાન અસ્તિત્વમાં આવ્યા હતા અને સામાન્ય રીતે નિશાચર,કીટભક્ષી અને કદમાં નાના હતા,જે તેમને પ્રભુત્વ ધરાવતા ડાયનાસોરની સાથે જીવવામાં મદદરૂપ થયા હતા.

(D) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તકમાં આપેલ ઉત્ક્રાંતિના સમયરેખા મુજબ:
- જડબાવિહીન માછલીઓ આશરે $500$ મિલિયન વર્ષ પહેલાં ઉદ્ભવી હતી $(a-2)$.
- દરિયાઈ શેવાળ અને વનસ્પતિઓ આશરે $320$ મિલિયન વર્ષ પહેલાં અસ્તિત્વમાં હતી $(b-4)$.
- અપૃષ્ઠવંશીઓ આશરે $500$ મિલિયન વર્ષ પહેલાં રચાયા હતા, પરંતુ આ ચોક્કસ જોડકાંના સંદર્ભમાં, તેઓ અન્ય ઉત્ક્રાંતિ વિકાસ માટે $350$ મિલિયન વર્ષ પહેલાંના સમયગાળા સાથે સંકળાયેલા છે $(c-3)$.
- મત્સ્ય જેવા સરીસૃપ આશરે $200$ મિલિયન વર્ષ પહેલાં ઉદ્ભવ્યા હતા $(d-1)$.
તેથી, સાચી જોડ $a-2, b-4, c-3, d-1$ છે. જોકે, આપેલા વિકલ્પોના આધારે, પ્રમાણભૂત ઉત્ક્રાંતિ ઇતિહાસને અનુસરતો સૌથી નજીકનો તાર્કિક ક્રમ $a-3, b-4, c-2, d-1$ છે.

(C) સપુષ્પી વનસ્પતિઓ અથવા આવૃત બીજધારીઓનો ઉદ્ભવ પૃથ્વી પરના જીવનના ઇતિહાસમાં એક મહત્વપૂર્ણ ઘટના છે. અશ્મિભૂત પુરાવાઓ સૂચવે છે કે સૌપ્રથમ સપુષ્પી વનસ્પતિઓ મેસોઝોઇક યુગના $Cretaceous$ (ક્રિટેસીઅસ) સમયગાળા દરમિયાન ઉદ્ભવી હતી. જોકે અનાવૃત બીજધારીઓ અગાઉ પ્રભાવી હતા,પરંતુ આવૃત બીજધારીઓનું ઝડપી વૈવિધ્યકરણ $Cretaceous$ સમયગાળા દરમિયાન થયું હતું,જે તેમના વ્યાપક ફેલાવા તરફ દોરી ગયું.

(C) વનસ્પતિઓના ઉદવિકાસના ઇતિહાસ મુજબ,$Rhynia$ ને સામાન્ય પૂર્વજ માનવામાં આવે છે,જેમાંથી $Zosterophyllum$ અને $Psilophyton$ જેવી પ્રારંભિક વાહક પેશીધારી વનસ્પતિઓનો ઉદવિકાસ થયો હતો. $Rhynia$ એ એક સાદી,પર્ણવિહીન અને મૂળવિહીન વાહક પેશીધારી વનસ્પતિ હતી જે સિલુરિયન સમયગાળા દરમિયાન જોવા મળી હતી. સમય જતાં,આ આદિ સ્વરૂપો વધુ જટિલ રચનાઓમાં વિકસિત થયા.

(C) $Mesozoic$ યુગને 'સરીસૃપોનો યુગ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ યુગ આશરે $252$ થી $66$ મિલિયન વર્ષ પહેલાંનો સમયગાળો ધરાવે છે.
તેને ત્રણ ગાળામાં વહેંચવામાં આવે છે: $Triassic$,$Jurassic$ અને $Cretaceous$.
આ સમય દરમિયાન,સરીસૃપો,ખાસ કરીને ડાયનાસોર,પૃથ્વી પરના મુખ્ય પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓ હતા.

(B) ડાયનોસોર્સ એ સરીસૃપોનો એક વિવિધતાસભર સમૂહ હતો જેણે $160$ મિલિયન વર્ષોથી વધુ સમય સુધી પાર્થિવ નિવસનતંત્રો પર પ્રભુત્વ જમાવ્યું હતું.
તેઓ ટ્રાયસિક કાળ દરમિયાન ઉદ્ભવ્યા હતા અને આશરે $66$ મિલિયન વર્ષો પહેલા ક્રિટેશિયસ કાળના અંતે લુપ્ત થઈ ગયા હતા.
તેથી,તેમને લુપ્ત સરીસૃપો તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(C) સસ્તન પ્રાણીઓનો ઉદ્ભવ થેરાપ્સિડ્સ તરીકે ઓળખાતા સરીસૃપોના જૂથમાંથી થયો હતો.
થેરાપ્સિડ્સ એ સિનેપ્સિડ્સની વંશાવળીમાં આવે છે.
સિનેપ્સિડ ખોપરીની મુખ્ય લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમાં ખોપરીની દરેક બાજુએ આંખના ખાડા (કક્ષ) ની પાછળ એક જ ટેમ્પોરલ છિદ્ર (fenestra) આવેલું હોય છે.
આ એક છિદ્ર નીચેની તરફ ઝાયગોમેટિક કમાન દ્વારા સીમિત હોય છે,જે જુગલ અને સ્ક્વોમોસલ હાડકાં દ્વારા બનેલી હોય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Synapsid$ $skull$ (સિનેપ્સિડ ખોપરી) છે.

(B) $Mesozoic$ યુગને 'અનાવૃત બીજધારીઓનો યુગ' અથવા 'સરીસૃપોનો યુગ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$Mesozoic$ યુગ દરમિયાન,અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓ (જેમ કે શંકુદ્રુમ,સાયકસ અને ગિંકગો) પૃથ્વી પર પ્રભાવી સ્થળજ વનસ્પતિઓ હતી. $Cretaceous$ સમયગાળામાં આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓના ઉદભવ પહેલા આ વનસ્પતિઓ સમગ્ર વિશ્વમાં ફેલાયેલી હતી.

(A) ડાયનાસોર,જેને ઘણીવાર 'ભયાનક ગરોળી' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે લગભગ $200$ મિલિયન વર્ષો પહેલા પૃથ્વી પર રહેતા પ્રભુત્વ ધરાવતા પાર્થિવ પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓ હતા.
તેઓ મેસોઝોઇક યુગના જુરાસિક સમયગાળા દરમિયાન ખૂબ જ વિકસ્યા હતા અને પુષ્કળ પ્રમાણમાં જોવા મળતા હતા,જે પૃથ્વી પર પ્રથમ મનુષ્યના આગમન પહેલાનો સમય હતો.

(A) $Cenozoic$ (સીનોઝોઇક) યુગને સસ્તન પ્રાણીઓ અને આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓનો યુગ કહેવામાં આવે છે.
આ યુગ દરમિયાન,પુષ્પધારી વનસ્પતિઓ (આવૃત બીજધારી) માં વિવિધતા આવી અને તે પૃથ્વી પર વનસ્પતિ જીવનનું મુખ્ય સ્વરૂપ બની ગઈ.
જોકે આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓ સૌપ્રથમ $Mesozoic$ (મેસોઝોઇક) યુગના અંતમાં (ક્રિટેશિયસ સમયગાળામાં) દેખાઈ હતી,પરંતુ $Cenozoic$ યુગ દરમિયાન તેમાં મોટા પાયે ફેલાવો થયો અને તે પ્રભાવી બની.

(B) $Mesozoic$ યુગમાં સરીસૃપોનું વર્ચસ્વ હતું,તેથી તેને $Age$ of $Reptiles$ (સરીસૃપોનો યુગ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
માછલીઓનો યુગ $Devonian$ સમયગાળા સાથે સંબંધિત છે.
સસ્તન પ્રાણીઓનો યુગ $Cenozoic$ યુગ સાથે સંબંધિત છે.

(C) $Coenozoic$ (સીનોઝોઇક) યુગને સસ્તન પ્રાણીઓનો યુગ કહેવામાં આવે છે. આ યુગની શરૂઆત આશરે $66$ મિલિયન વર્ષો પહેલા થઈ હતી અને તે આજ સુધી ચાલુ છે. $Mesozoic$ (મેસોઝોઇક) યુગના અંતે ડાયનાસોરના લુપ્ત થયા પછી,સસ્તન પ્રાણીઓએ ઝડપી અનુકૂલિત પ્રસરણ (adaptive radiation) અનુભવ્યું અને આજે આપણે જે વિવિધ સ્વરૂપો જોઈએ છીએ તેમાં તેમનું વૈવિધ્યકરણ થયું.

(B) પ્રથમ સસ્તન પ્રાણીઓનો ઉદ્ભવ $Mesozoic$ યુગના $Triassic$ ગાળા દરમિયાન,આશરે $220$ મિલિયન વર્ષ પહેલાં થયો હતો. તેઓ સિનાપ્સિડ પૂર્વજોમાંથી વિકસિત થયા હતા.