A Brief Account of Evolution Questions in Gujarati

(B) ક્રીટેશિયસ સમયગાળાની મુખ્ય લાક્ષણિકતા ડાયનાસોરનું લુપ્ત થવું અને આવૃત બીજધારી (પુષ્પધારી) વનસ્પતિઓનું દેખાવું છે.
વિકલ્પ $A$ ખોટો છે કારણ કે પ્રથમ પક્ષીઓ જુરાસિક સમયગાળામાં દેખાયા હતા.
વિકલ્પ $C$ ખોટો છે કારણ કે ક્રીટેશિયસ સમયગાળા દરમિયાન પુષ્પધારી વનસ્પતિઓ દેખાઈ અને તેમનો વિકાસ થયો.
વિકલ્પ $D$ ખોટો છે કારણ કે સરીસૃપોનું વિકિરણ મેસોઝોઇક યુગમાં અગાઉ થયું હતું.

(A) પુષ્પધારી વનસ્પતિઓ (આવૃત બીજધારી) નો ઉદ્ભવ મેસોઝોઇક યુગના $Cretaceous$ સમયગાળા દરમિયાન થયો હતો.
આ સમય દરમિયાન,તેઓએ વિવિધતા લાવવાનું શરૂ કર્યું અને અંતે તેઓ પૃથ્વી પર પ્રભાવી વનસ્પતિઓ બની ગઈ.

(A) $Jurassic$ સમયગાળા દરમિયાન,અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓ $(Gymnosperms)$ અને ડાયનાસોરનું વર્ચસ્વ હતું. આ સમયગાળા દરમિયાન પ્રથમ પક્ષીઓ પણ જોવા મળ્યા હતા.

(B) $Holocene$ (હોલોસીન) યુગ એ વર્તમાન ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય યુગ છે,જેની શરૂઆત આશરે $11,700$ વર્ષ પહેલાં થઈ હતી.
માનવ સંસ્કૃતિ,જેમાં ખેતીનો વિકાસ અને લેખિત ઇતિહાસનો સમાવેશ થાય છે,તે સંપૂર્ણપણે $Holocene$ યુગ દરમિયાન વિકસી છે.
જોકે માનવ પૂર્વજો $Pleistocene$ (પ્લેઇસ્ટોસીન) યુગમાં દેખાયા હતા,પરંતુ આધુનિક માનવ સંસ્કૃતિનો ઉદય ખાસ કરીને $Holocene$ યુગની સ્થિર આબોહવાની પરિસ્થિતિઓ સાથે જોડાયેલો છે.

(B) સપુષ્પી વનસ્પતિઓ (આવૃત બીજધારી) નો ઉદભવ મેસોઝોઇક યુગના ક્રીટેશિયસ ગાળા દરમિયાન થયો હતો.
આ ઉત્ક્રાંતિની ઘટના આશરે $140$ મિલિયન વર્ષ પહેલાં બની હતી.
આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓ એ વાહક પેશીધારી વનસ્પતિઓનું સૌથી વિકસિત જૂથ છે,જે પુષ્પો અને ફળની અંદર બીજ ધરાવે છે.

(C) ઉત્ક્રાંતિનો દર અથવા નવા જીવન સ્વરૂપોના દેખાવનો દર સીધો સજીવના આયુષ્ય અથવા તેના જીવનચક્ર સાથે જોડાયેલ છે. ટૂંકા આયુષ્ય ધરાવતા સજીવોમાં પ્રજનન ચક્ર વધુ ઝડપથી થાય છે,જે આનુવંશિક ભિન્નતાઓનો ઝડપથી સંગ્રહ કરવામાં મદદ કરે છે અને પરિણામે,ઉત્ક્રાંતિનો દર વધારે હોય છે.

(D) ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય સમય માપદંડ પૃથ્વીના ઇતિહાસને યુગ (Eras) અને સમયગાળા (Periods) માં વર્ગીકૃત કરે છે.
$1$. પેલેઓઝોઇક યુગમાં નીચેના સમયગાળાનો સમાવેશ થાય છે: પર્મિયન,કાર્બોનિફેરસ,ડેવોનિયન,સિલુરિયન,ઓર્ડોવિશિયન અને કેમ્બ્રિયન.
$2$. મેસોઝોઇક યુગમાં નીચેના સમયગાળાનો સમાવેશ થાય છે: ક્રિટેશિયસ,જ્યુરાસિક અને ટ્રાયસિક.
$3$. સિનોઝોઇક યુગમાં નીચેના સમયગાળાનો સમાવેશ થાય છે: ક્વાટર્નરી અને ટર્શિયરી.
આપેલા વિકલ્પોની સરખામણી કરતા:
- પેલેઓઝોઇક - ક્રિટેશિયસ ખોટું છે (ક્રિટેશિયસ મેસોઝોઇકનો ભાગ છે).
- મેસોઝોઇક - ડેવોનિયન ખોટું છે (ડેવોનિયન પેલેઓઝોઇકનો ભાગ છે).
- સિનોઝોઇક - પર્મિયન ખોટું છે (પર્મિયન પેલેઓઝોઇકનો ભાગ છે).
- પેલેઓઝોઇક - કાર્બોનિફેરસ સાચું છે કારણ કે કાર્બોનિફેરસ એ પેલેઓઝોઇક યુગનો એક સમયગાળો છે.

(B) આશરે $200$ મિલિયન વર્ષ પહેલાં,કેટલાક જમીન પર રહેતા સરીસૃપો પાણીમાં પાછા ફર્યા અને માછલી જેવા સરીસૃપોમાં વિકસિત થયા. $Ichthyosaur$ એ તે સમયગાળા દરમિયાન જીવતા આ વિશાળ,માછલી જેવા દરિયાઈ સરીસૃપોનું સૌથી મુખ્ય ઉદાહરણ છે.

(A) $Triceratops$ એ જમીન પર રહેતું ડાયનાસોર હતું.
$Ichthyosaur$ એ માછલી જેવું વિશાળ દરિયાઈ સરીસૃપ હતું.
$Pteranodon$ એ લુપ્ત થયેલું ઉડતું સરીસૃપ હતું.
$Archaeopteryx$ ને બિન-પક્ષી પીંછાવાળા ડાયનાસોર અને આધુનિક પક્ષીઓ વચ્ચેની સંક્રાંતિક કડી માનવામાં આવે છે.

(C) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તકમાં આપેલ ઉત્ક્રાંતિના સમયરેખા મુજબ:
$1$. જડબા વગરની માછલીઓ આશરે $350$ mya પહેલા ઉદ્ભવી હતી.
$2$. લોબફિન્સ આશરે $350$ mya પહેલા ઉદ્ભવી હતી.
$3$. માછલી જેવા વિશાળ સરીસૃપો (Ichthyosaurs) આશરે $200$ mya પહેલા ઉદ્ભવ્યા હતા,$320$ mya પહેલા નહીં.
$4$. સમુદ્રી નીંદણ (Sea weeds) આશરે $320$ mya પહેલા અસ્તિત્વમાં હતા.
તેથી,'માછલી જેવા વિશાળ સરીસૃપો - આશરે $320$ mya' ની જોડી ખોટી રીતે જોડાયેલી છે.

(C) બીજ ધરાવતી વનસ્પતિઓની ઉત્પત્તિ કાર્બોનિફેરસ સમયગાળા દરમિયાન, આશરે $345 \; \text{million}$ વર્ષ પહેલાં થઈ હતી. સૌથી જૂની બીજ ધરાવતી વનસ્પતિઓને સીડ ફર્ન (ટેરિડોસ્પર્મ્સ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જેમને વધુ વિકસિત વાહક પેશીધારી વનસ્પતિઓના પૂર્વજ માનવામાં આવે છે.

(B) ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય સમયના માપદંડ અને ઉત્ક્રાંતિના ઇતિહાસ મુજબ,સસ્તન જેવા સરીસૃપો,જેમને $Synapsids$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તેમની ઉત્પત્તિ $Permian$ સમયગાળા દરમિયાન થઈ હતી. આ સજીવો એક સંક્રાંતિકારી જૂથનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે જેમાંથી અંતે સાચા સસ્તન પ્રાણીઓનો ઉદ્ભવ થયો હતો.

(B) ઘોડાનો ઉત્ક્રાંતિ એ ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય સમય દરમિયાન થતા ક્રમિક મોર્ફોલોજિકલ ફેરફારોનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
સાચો સમયક્રમ આ મુજબ છે: $Hyracotherium$ (Eohippus) $\rightarrow$ $Orohippus$ $\rightarrow$ $Mesohippus$ $\rightarrow$ $Merychippus$ $\rightarrow$ $Pliohippus$ $\rightarrow$ $Equus$.
મુખ્ય ઉત્ક્રાંતિ વલણોમાં નીચે મુજબના ફેરફારોનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. શરીરના કદમાં સામાન્ય વધારો.
$2$. આંગળીઓની સંખ્યામાં ક્રમશઃ ઘટાડો (પોલિડેક્ટાઇલથી મોનોડેક્ટાઇલ).
$3$. અંગો અને બાકી રહેલી મધ્ય આંગળીની લંબાઈમાં વધારો.
$4$. મગજનું કદ વધવું.
$5$. ઘાસ ચરવા માટે દાઢના દાંતની જટિલતામાં વધારો.

(C) $Tyrannosaurus$ $rex$ એ એક વિશાળ માંસાહારી ડાયનાસોર હતો,તૃણાહારી નહીં. તેની પાસે શિકાર કરવા અને માંસ ફાડવા માટે મોટા,તીક્ષ્ણ અને ખંજર જેવા દાંત હતા. તેથી,વિધાન સાચું છે,પરંતુ કારણ ખોટું છે કારણ કે તે ડાયનાસોરને તૃણાહારી તરીકે વર્ણવે છે.

(A) ઉત્ક્રાંતિના સમયરેખા મુજબ:
$1$. અપૃષ્ઠવંશીઓ આશરે $500$ મિલિયન વર્ષ પૂર્વે ઉદ્ભવ્યા હતા $(P-I)$.
$2$. જડબાંવિહીન માછલીઓ આશરે $350$ મિલિયન વર્ષ પૂર્વે ઉદ્ભવી હતી $(Q-II)$.
$3$. દરિયાઈ શેવાળ અને કેટલીક વનસ્પતિઓ આશરે $320$ મિલિયન વર્ષ પૂર્વે ઉદ્ભવી હતી $(R-III)$.
તેથી, સાચી જોડ $P-I, Q-II, R-III$ છે.

(A) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તક (પ્રકરણ: ઉત્ક્રાંતિ,વિભાગ: ઉત્ક્રાંતિનો ટૂંકો અહેવાલ) માં આપેલી વનસ્પતિઓના ઉત્ક્રાંતિના વૃક્ષના આધારે:
$1$. લેબલ $P$ એ 'બીજમય ત્રિઅંગી' (Seed ferns) દર્શાવે છે,જે બીજ ધરાવતી વનસ્પતિઓનો એક લુપ્ત સમૂહ છે.
$2$. લેબલ $Q$ એ 'સાયલોફાયટોન' (Psilophyton) દર્શાવે છે,જે પ્રારંભિક વાહકપેશીધારી વનસ્પતિઓ માનવામાં આવે છે.
$3$. લેબલ $R$ એ 'વાહકપેશીધારી વનસ્પતિ પૂર્વજો' (Tracheophyte ancestors) દર્શાવે છે,જે રાઈનિયા (Rhynia) પ્રકારની વનસ્પતિઓમાંથી વિકસિત થયા હતા.
તેથી,સાચો ક્રમ $P$ - બીજમય ત્રિઅંગી,$Q$ - સાયલોફાયટોન,$R$ - વાહકપેશીધારી વનસ્પતિ પૂર્વજો છે.

(A) ભૂસ્તરીય સમય માપક્રમને મુખ્ય ઉત્ક્રાંતિની ઘટનાઓ અને અશ્મિઓના આધારે યુગમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે.
$1$. $Paleozoic$ યુગ આ ત્રણેયમાં સૌથી જૂનો છે,જે દરિયાઈ જીવનમાં વિવિધતા અને વનસ્પતિઓ તથા પ્રાણીઓ દ્વારા જમીન પર વસવાટ કરવા માટે જાણીતો છે.
$2$. $Mesozoic$ યુગ $Paleozoic$ પછી આવ્યો અને તેને ઘણીવાર 'સરીસૃપોનો યુગ' અથવા 'ડાયનાસોરનો યુગ' કહેવામાં આવે છે.
$3$. $Cenozoic$ યુગ સૌથી તાજેતરનો યુગ છે,જેને ઘણીવાર 'સસ્તન પ્રાણીઓનો યુગ' કહેવામાં આવે છે,જે અત્યાર સુધી ચાલુ છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $Paleozoic \rightarrow Mesozoic \rightarrow Cenozoic$ છે.

(B) પૃથ્વી પરના જીવનના ઉત્ક્રાંતિના ઇતિહાસ મુજબ,પ્રથમ ઉભયજીવીઓ લોબ-ફિનવાળી માછલીઓમાંથી વિકસ્યા હતા.
આ માછલીઓને ભારે અને મજબૂત મીનપક્ષો હતા,જે તેમને જમીન પર ચાલવા અને પાણીમાં પાછા ફરવા માટે સક્ષમ બનાવતા હતા.
આ મહત્વપૂર્ણ ઉત્ક્રાંતિની ઘટના આશરે $350$ મિલિયન વર્ષ અગાઉ બની હતી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) પૃષ્ઠવંશીઓના ઉત્ક્રાંતિના ઇતિહાસ મુજબ,લોબફિન્સ (માંસલ મીનપક્ષ ધરાવતી માછલીઓ) ને પ્રથમ ઉભયજીવીઓના પૂર્વજ માનવામાં આવે છે.
આ માછલીઓ,જેમ કે સીલાકેન્થ,માંસલ પાયાવાળા મીનપક્ષો ધરાવતી હતી જે તેમને ટૂંકા સમય માટે જમીન પર હલનચલન કરવામાં મદદરૂપ થતા હતા.
સમય જતાં,આ રચનાઓ અંગોમાં વિકસિત થઈ,જેનાથી જલીય જીવનમાંથી અર્ધ-સ્થલીય જીવન તરફ સંક્રમણ શક્ય બન્યું અને પ્રથમ ઉભયજીવીઓનો ઉદભવ થયો.

(A) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તકમાં આપેલા પૃષ્ઠવંશીઓના પ્રમાણિત ઉદવિકાસના ચાર્ટના આધારે:
$1$. $P$ તરીકે દર્શાવેલ સજીવ ટાઉટારા છે,જે સરીસૃપોની વંશાવળીનું જીવંત અશ્મિ છે.
$2$. $Q$ તરીકે દર્શાવેલ સજીવ થેરાપ્સિડસ છે,જે સસ્તન પ્રાણીઓના પૂર્વજો છે અને ટ્રાયસિક સમયગાળા દરમિયાન સાયનેપ્સિડ્સમાંથી ઉદવિકાસ પામ્યા હતા.
તેથી,$P$ એ ટાઉટારા છે અને $Q$ એ થેરાપ્સિડસ છે.

(C) પૃથ્વી પરના જીવનના ઉત્ક્રાંતિના ઇતિહાસ મુજબ,$200$ મિલિયન વર્ષ પહેલાંનો સમયગાળો ડાયનોસોર્સ તરીકે ઓળખાતા વિશાળ સરિસૃપોના વર્ચસ્વ સાથે સંકળાયેલો છે.
આ જમીન પરના સરિસૃપો મેસોઝોઇક યુગ દરમિયાન ખૂબ જ વિકસ્યા હતા.
તેથી,સાચો જવાબ $C$ (ડાયનોસોર્સ) છે.

(C) ડાયનોસોર $160$ મિલિયન વર્ષોથી વધુ સમય સુધી પૃથ્વી પર પ્રભુત્વ ધરાવતા પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓ હતા. તેઓ આશરે $65$ મિલિયન વર્ષ પૂર્વે એકાએક લુપ્ત થઈ ગયા,જે ક્રીટેશિયસ યુગના અંતને દર્શાવે છે. આ ઘટનાનું મુખ્ય કારણ વિશાળ ઉલ્કાપિંડનું અથડાવું અને ત્યારબાદ થયેલો આબોહવાકીય ફેરફાર માનવામાં આવે છે.

(C) વનસ્પતિઓના ઉત્ક્રાંતિના ઇતિહાસ મુજબ,$Psilophyton$ ને ત્રિઅંગી (pteridophytes) ના પૂર્વજ માનવામાં આવે છે.
$Psilophyton$ એ $Psilophytopsida$ સમૂહનો સભ્ય છે,જે સૌથી જૂની જાણીતી વાહક પેશીધારી વનસ્પતિઓ છે.
આ વનસ્પતિઓ દ્વિઅંગી (bryophytes) માંથી ઉત્ક્રાંતિ પામી હતી અને અંતે તેનામાંથી ત્રિઅંગીઓના વિવિધ સમૂહો,જેમ કે હંસરાજ (ferns) અને હોર્સટેલ્સનો વિકાસ થયો હતો.

(C) સાચો જવાબ વિકલ્પ $C$ છે.
$A$. મેસોઝોઇક યુગને સરીસૃપો અને પક્ષીઓનો યુગ માનવામાં આવે છે, જે $III$ સાથે સુસંગત છે.
$B$. પ્રોટેરોઝોઇક યુગ નિમ્ન કક્ષાના અપૃષ્ઠવંશીઓ જેવા પ્રારંભિક જીવન સ્વરૂપો સાથે સંકળાયેલ છે, જે $I$ સાથે સુસંગત છે.
$C$. સિનોઝોઇક યુગને સસ્તન પ્રાણીઓનો યુગ કહેવામાં આવે છે, જે $IV$ સાથે સુસંગત છે.
$D$. પેલેઓઝોઇક યુગમાં મત્સ્યનું વર્ચસ્વ અને ઉભયજીવીઓનો ઉદભવ જોવા મળ્યો હતો, જે $II$ સાથે સુસંગત છે.
તેથી, સાચી જોડ $A-III, B-I, C-IV, D-II$ છે.

(C) $Tyrannosaurus rex$ એ સૌથી મોટા જાણીતા માંસાહારી ડાયનાસોર પૈકીનું એક હતું. તેની ઊંચાઈ લગભગ $20$ ફૂટ સુધી પહોંચતી હતી અને તે માંસ ફાડવા માટે રચાયેલા વિશાળ, ખંજર જેવા દાંત ધરાવતું હતું. તે ક્રેટેસિયસ સમયગાળા દરમિયાન જીવતું હતું અને તેના કદ અને શિકારી સ્વભાવ માટે જાણીતું છે.

(C) સાચી જોડી નક્કી કરવા માટે, આપણે ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય સમયના માપદંડ અને ઉત્ક્રાંતિના ઇતિહાસનું વિશ્લેષણ કરીએ છીએ:
$1$. $i$. સીનોઝોઇક $(2-65 \ \text{mya})$: આ યુગ સસ્તન પ્રાણીઓના ઉદય માટે જાણીતો છે, પૃષ્ઠવંશીઓની ઉત્પત્તિ માટે નહીં.
$2$. $ii$. પેલેઓઝોઇક $(500-165 \ \text{mya})$: આ યુગમાં કેમ્બ્રિયનથી પર્મિયન સમયગાળાનો સમાવેશ થાય છે, જે અપૃષ્ઠવંશીઓના વર્ચસ્વ અને પ્રારંભિક પૃષ્ઠવંશીઓની ઉત્પત્તિ દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે.
$3$. $iii$. મેસોઝોઇક $(135-225 \ \text{mya})$: આને 'સરીસૃપોનો યુગ' કહેવામાં આવે છે. ટ્રાયસિક, જ્યુરાસિક અને ક્રેટેસિયસ સમયગાળા દરમિયાન, સરીસૃપો જમીન પરના મુખ્ય પ્રાણીઓ હતા.
$4$. $iv$. પ્રોટેરોઝોઇક $(350-500 \ \text{mya})$: આ યુગ પેલેઓઝોઇક પહેલાનો છે અને તે પ્રારંભિક જીવન સ્વરૂપો માટે જાણીતો છે, ટ્રાયલોબાઇટ્સ માટે નહીં (જે પેલેઓઝોઇક યુગના છે).
આમ, વિકલ્પ $iii$. મેસોઝોઇક $(135-225 \ \text{mya}$, સરીસૃપોનું વર્ચસ્વ) એ કોષ્ટકમાં આપેલી માહિતી મુજબ સૌથી સચોટ જોડી છે.

(B) મેસોઝોઇક યુગને ઘણીવાર 'સરીસૃપોનો યુગ' કહેવામાં આવે છે.
આ યુગમાં,જુરાસિક સમયગાળો ખાસ કરીને ડાયનાસોરના પ્રભુત્વ માટે જાણીતો છે.
જુરાસિક સમયગાળા દરમિયાન,વિશાળ સરીસૃપો (ડાયનાસોર) પૃથ્વી પર સૌથી સફળ અને પ્રભુત્વ ધરાવતા ભૂચર પ્રાણીઓ હતા.

(C) લોબફિન્સ એ એવી માછલીઓ હતી જેમના મીનપક્ષો જાડા અને મજબૂત હતા,જે જમીન પર ચાલી શકતા હતા અને પાછા પાણીમાં જઈ શકતા હતા.
$1938$ માં,દક્ષિણ આફ્રિકામાં પકડાયેલી એક માછલી સીલાકેન્થ (Coelacanth) હતી,જે લુપ્ત થઈ ગઈ હોવાનું માનવામાં આવતું હતું.
આ પ્રાણીઓ,જેને લોબફિન્સ કહેવામાં આવે છે,તે સૌપ્રથમ ઉભયજીવીઓમાં ઉત્ક્રાંતિ પામ્યા જે જમીન અને પાણી બંને પર રહી શકતા હતા.
તેથી,સાચો જવાબ $C$ (ઉભયજીવી) છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
જુરાસિક સમયગાળા દરમિયાન,પૃથ્વી પરની વનસ્પતિઓમાં અનાવૃત બીજધારીઓ,ખાસ કરીને કોનિફર્સ (શંકુદ્રુમ),સાયકેડ્સ અને ત્રિઅંગીઓનું વર્ચસ્વ હતું.
આ જૂથો ખૂબ જ સફળ અને વ્યાપક હતા,જે પાછળથી આવૃત બીજધારીઓના ઉદભવ પહેલાં મુખ્ય વનસ્પતિ તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવતા હતા.

(C) જીવન સ્વરૂપોના ઉત્ક્રાંતિનો સમયક્રમ નીચે મુજબ છે:
$A$. આશરે $65 \text{ mya}$: ડાયનાસોર પૃથ્વી પરથી અચાનક અદ્રશ્ય થઈ ગયા $(II)$.
$B$. આશરે $500 \text{ mya}$: જડબા વગરની માછલીઓનો ઉદ્ભવ થયો $(I)$.
$C$. આશરે $350 \text{ mya}$: દરિયાઈ ઘાસ અને થોડા છોડ અસ્તિત્વમાં હતા $(III)$.
$D$. આશરે $320 \text{ mya}$: અપૃષ્ઠવંશીઓનું નિર્માણ થયું અને સક્રિય બન્યા $(IV)$.
તેથી,સાચી જોડ $A-II, B-I, C-III, D-IV$ છે.