Gujarati

Heat Engine and Carnot Cycle Questions in Gujarati

Class 11 Physics · Thermodynamics · Heat Engine and Carnot Cycle

247+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 47 of 247 questions in Gujarati

1
MediumMCQ
$300\,K$ અને $600\,K$ વચ્ચે કાર્યરત કાર્નોટ એન્જિનનું પ્રતિ ચક્ર કાર્ય આઉટપુટ $800\,J$ છે. પ્રતિ ચક્ર સ્ત્રોતમાંથી એન્જિનને આપવામાં આવતી ઉષ્મા ઉર્જાનું મૂલ્ય $J/cycle$ માં કેટલું હશે?
A
$1800$
B
$1000$
C
$2000$
D
$1600$

Solution

(D) કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $\eta$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\eta = \frac{T_1 - T_2}{T_1} = \frac{W}{Q}$,જ્યાં $T_1$ એ સ્ત્રોતનું તાપમાન છે,$T_2$ એ સિંકનું તાપમાન છે,$W$ એ કાર્ય આઉટપુટ છે અને $Q$ એ આપેલી ઉષ્મા છે.
આપેલ છે: $T_1 = 600\,K$,$T_2 = 300\,K$,અને $W = 800\,J$.
$Q$ શોધવા માટે સૂત્રને ફરીથી ગોઠવતા: $Q = \left( \frac{T_1}{T_1 - T_2} \right) W$.
કિંમતો મૂકતા: $Q = \left( \frac{600}{600 - 300} \right) \times 800$.
$Q = \left( \frac{600}{300} \right) \times 800 = 2 \times 800 = 1600\,J$.
આમ,પ્રતિ ચક્ર આપવામાં આવતી ઉષ્મા ઉર્જા $1600\,J$ છે.
2
DifficultMCQ
એક આદર્શ ગેસ હીટ એન્જિન $227^{\circ}C$ અને $127^{\circ}C$ વચ્ચે કાર્નોટ ચક્રમાં કાર્ય કરે છે. તે ઊંચા તાપમાને $6 \times 10^4 \, J$ ઉષ્માનું શોષણ કરે છે. કાર્યમાં રૂપાંતરિત થતી ઉષ્માનું પ્રમાણ કેટલું છે?
A
$4.8 \times 10^4 \, J$
B
$3.5 \times 10^4 \, J$
C
$1.6 \times 10^4 \, J$
D
$1.2 \times 10^4 \, J$

Solution

(D) કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $\eta$ એ $\eta = 1 - \frac{T_2}{T_1}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $T_1$ અને $T_2$ એ કેલ્વિનમાં નિરપેક્ષ તાપમાન છે.
આપેલ છે કે $T_1 = 227^{\circ}C = 227 + 273 = 500 \, K$ અને $T_2 = 127^{\circ}C = 127 + 273 = 400 \, K$.
$\eta = 1 - \frac{400}{500} = 1 - 0.8 = 0.2$ અથવા $\frac{1}{5}$.
કાર્યક્ષમતા $\eta = \frac{W}{Q_1}$ હોવાથી,જ્યાં $W$ એ કરેલું કાર્ય છે અને $Q_1$ એ ઊંચા તાપમાને શોષાયેલી ઉષ્મા છે:
$W = \eta \times Q_1 = \frac{1}{5} \times (6 \times 10^4 \, J) = 1.2 \times 10^4 \, J$.
3
MediumMCQ
$77^{\circ}C$ તાપમાને ઉષ્મા મુક્ત કરતા એક આદર્શ ઉષ્મા એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $30\%$ છે. તેણે કેટલા $^{\circ}C$ તાપમાને ઉષ્મા મેળવવી જોઈએ?
A
$127$
B
$227$
C
$327$
D
$673$

Solution

(B) કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $\eta$ નું સૂત્ર $\eta = 1 - \frac{T_2}{T_1}$ છે,જ્યાં $T_1$ એ સ્ત્રોતનું તાપમાન અને $T_2$ એ સિંકનું તાપમાન કેલ્વિનમાં છે.
આપેલ છે: $\eta = 30\% = 0.3$,$T_2 = 77^{\circ}C = 77 + 273 = 350\,K$.
કિંમતો મૂકતા: $0.3 = 1 - \frac{350}{T_1}$.
સમીકરણને ગોઠવતા: $\frac{350}{T_1} = 1 - 0.3 = 0.7$.
$T_1$ માટે ઉકેલતા: $T_1 = \frac{350}{0.7} = 500\,K$.
સેલ્સિયસમાં ફેરવતા: $T_1 = 500 - 273 = 227^{\circ}C$.
4
MediumMCQ
કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $100\%$ હોય જો
A
$T_2 = 273\, K$
B
$T_2 = 0\, K$
C
$T_1 = 273\, K$
D
$T_1 = 0\, K$

Solution

(B) કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $\eta$ નું સૂત્ર $\eta = 1 - \frac{T_2}{T_1}$ છે,જ્યાં $T_1$ એ સ્ત્રોતનું તાપમાન છે અને $T_2$ એ સિંકનું તાપમાન છે.
કાર્યક્ષમતા $100\%$ હોવા માટે,આપણે $\eta = 1$ લઈએ છીએ.
આ કિંમત સૂત્રમાં મૂકતા: $1 = 1 - \frac{T_2}{T_1}$.
આના પરથી $\frac{T_2}{T_1} = 0$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $T_2 = 0\, K$ (પરમ શૂન્ય તાપમાન).
તેથી,કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા ત્યારે જ $100\%$ થાય જો સિંકનું તાપમાન પરમ શૂન્ય હોય.
5
MediumMCQ
એક કાર્નો એન્જિન પહેલા આદર્શ એકપરમાણ્વિક વાયુ અને પછી આદર્શ દ્વિપરમાણ્વિક વાયુનો ઉપયોગ કરે છે. જો ઉષ્મા પ્રાપ્તિસ્થાન (source) અને ઠારણ વ્યવસ્થા (sink) ના તાપમાન અનુક્રમે $411^{\circ}C$ અને $69^{\circ}C$ હોય,અને એન્જિન દરેક ચક્રમાં $1000 \, J$ ઉષ્મા મેળવતું હોય,તો $PV$ આલેખ દ્વારા ઘેરાયેલું ક્ષેત્રફળ ........ $J$ છે.
A
$100$
B
$300$
C
$500$
D
$700$

Solution

(C) કાર્નો એન્જિનની કાર્યક્ષમતાનું સૂત્ર: $\eta = 1 - \frac{T_2}{T_1}$ છે.
અહીં,ઉષ્મા પ્રાપ્તિસ્થાનનું તાપમાન $T_1 = 411 + 273 = 684 \, K$ અને ઠારણ વ્યવસ્થાનું તાપમાન $T_2 = 69 + 273 = 342 \, K$ છે.
કાર્યક્ષમતાના સૂત્રમાં આ કિંમતો મૂકતા: $\eta = 1 - \frac{342}{684} = 1 - 0.5 = 0.5$.
દરેક ચક્રમાં થયેલું કાર્ય એ $PV$ આલેખ દ્વારા ઘેરાયેલા ક્ષેત્રફળ જેટલું હોય છે,જે $W = \eta \times Q$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે શોષાયેલી ઉષ્મા $Q = 1000 \, J$ છે,તેથી $W = 0.5 \times 1000 = 500 \, J$ મળે છે.
6
MediumMCQ
એક કાર્નોટ એન્જિન $T$ નિરપેક્ષ તાપમાને રહેલા રિઝર્વોયર (સ્ત્રોત) માંથી $Q$ જેટલી ઉષ્માનું શોષણ કરે છે અને $T/3$ તાપમાને રહેલા સિંકને ઉષ્મા મુક્ત કરે છે. મુક્ત થતી ઉષ્માનો જથ્થો કેટલો હશે?
A
$Q / 4$
B
$Q / 3$
C
$Q / 2$
D
$2Q / 3$

Solution

(B) કાર્નોટ એન્જિન માટે,કાર્યક્ષમતા $\eta$ એ સિંક $(T_2)$ અને સ્ત્રોત $(T_1)$ ના તાપમાનના ગુણોત્તર દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$\eta = 1 - \frac{T_2}{T_1}$
અહીં આપેલ છે કે,$T_1 = T$ અને $T_2 = T/3$.
તેથી,$\eta = 1 - \frac{T/3}{T} = 1 - \frac{1}{3} = \frac{2}{3}$.
વળી,કાર્યક્ષમતાની વ્યાખ્યા મુજબ $\eta = 1 - \frac{Q_2}{Q_1}$,જ્યાં $Q_1$ એ શોષાયેલી ઉષ્મા છે અને $Q_2$ એ મુક્ત થયેલી ઉષ્મા છે.
કાર્યક્ષમતાના બંને સમીકરણોને સરખાવતા:
$\frac{2}{3} = 1 - \frac{Q_2}{Q}$
$\frac{Q_2}{Q} = 1 - \frac{2}{3} = \frac{1}{3}$
$Q_2 = \frac{Q}{3}$.
આમ,મુક્ત થતી ઉષ્માનો જથ્થો $Q/3$ છે.
7
MediumMCQ
કાર્નોટ એન્જિનના સિંકનું તાપમાન $27^\circ C$ છે. એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $25\%$ છે. તો સ્ત્રોતનું તાપમાન ...... $^\circ C$ હશે.
A
$227$
B
$327$
C
$127$
D
$27$

Solution

(C) કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $\eta$ માટેનું સૂત્ર: $\eta = 1 - \frac{T_2}{T_1}$,જ્યાં $T_1$ એ સ્ત્રોતનું તાપમાન અને $T_2$ એ સિંકનું તાપમાન કેલ્વિન $(K)$ માં છે.
આપેલ છે: સિંકનું તાપમાન $T_2 = 27^\circ C = 27 + 273 = 300 \ K$.
કાર્યક્ષમતા $\eta = 25\% = 0.25$.
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા: $0.25 = 1 - \frac{300}{T_1}$.
પદોની ગોઠવણી કરતા: $\frac{300}{T_1} = 1 - 0.25 = 0.75$.
$T_1 = \frac{300}{0.75} = 400 \ K$.
સેલ્સિયસમાં ફેરવતા: $T_1 = 400 - 273 = 127^\circ C$.
8
MediumMCQ
$70\%$ કાર્યક્ષમતા સાથે કાર્ય કરતા કાર્નો એન્જિનના સોર્સનું તાપમાન $1000 \ K$ છે. તેના સિંકનું તાપમાન ...... $K$ છે.
A
$300$
B
$400$
C
$500$
D
$700$

Solution

(A) કાર્નો એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $\eta$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\eta = 1 - \frac{T_2}{T_1}$,જ્યાં $T_1$ એ સોર્સનું તાપમાન છે અને $T_2$ એ સિંકનું તાપમાન છે.
આપેલ છે: $\eta = 70\% = 0.7$ અને $T_1 = 1000 \ K$.
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા: $0.7 = 1 - \frac{T_2}{1000}$.
પદોને ગોઠવતા: $\frac{T_2}{1000} = 1 - 0.7 = 0.3$.
તેથી,$T_2 = 0.3 \times 1000 = 300 \ K$.
9
MediumMCQ
એક કાર્નો એન્જિનમાં,જ્યારે ${T_2} = {0^o}C$ અને ${T_1} = {200^o}C$ હોય,ત્યારે તેની કાર્યક્ષમતા ${\eta _1}$ છે. જ્યારે ${T_1} = {0^o}C$ અને ${T_2} = -{200^o}C$ હોય,ત્યારે તેની કાર્યક્ષમતા ${\eta _2}$ છે,તો ${\eta _1}/{\eta _2}$ શું છે?
A
$0.577$
B
$0.733$
C
$0.638$
D
ગણી શકાતું નથી

Solution

(A) કાર્નો એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $\eta = 1 - \frac{T_2}{T_1}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $T_1$ અને $T_2$ એ કેલ્વિનમાં નિરપેક્ષ તાપમાન છે.
પ્રથમ,તાપમાનને કેલ્વિનમાં ફેરવો: $T(K) = T(^oC) + 273$.
પ્રથમ કિસ્સા માટે: $T_1 = 200 + 273 = 473 \ K$ અને $T_2 = 0 + 273 = 273 \ K$.
$\eta_1 = 1 - \frac{273}{473} = \frac{473 - 273}{473} = \frac{200}{473}$.
બીજા કિસ્સા માટે: $T_1 = 0 + 273 = 273 \ K$ અને $T_2 = -200 + 273 = 73 \ K$.
$\eta_2 = 1 - \frac{73}{273} = \frac{273 - 73}{273} = \frac{200}{273}$.
હવે,ગુણોત્તરની ગણતરી કરો: $\frac{\eta_1}{\eta_2} = \frac{200/473}{200/273} = \frac{273}{473} \approx 0.577$.
10
EasyMCQ
$27^{\circ}C$ અને $-123^{\circ}C$ તાપમાને જાળવી રાખેલા રિઝર્વોયર વચ્ચે કાર્ય કરતા કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા ...... $\%$ છે.
A
$50$
B
$24$
C
$0.75$
D
$0.4$

Solution

(A) કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $\eta$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\eta = 1 - \frac{T_{sink}}{T_{source}}$.
પ્રથમ, તાપમાનને સેલ્સિયસમાંથી કેલ્વિનમાં રૂપાંતરિત કરો:
$T_{source} = 27^{\circ}C = 27 + 273 = 300 \ K$.
$T_{sink} = -123^{\circ}C = -123 + 273 = 150 \ K$.
હવે, આ કિંમતોને કાર્યક્ષમતાના સૂત્રમાં મૂકો:
$\eta = 1 - \frac{150}{300} = 1 - 0.5 = 0.5$.
આને ટકાવારીમાં દર્શાવવા માટે, $100$ વડે ગુણો:
$\eta = 0.5 \times 100 = 50\%$.
11
EasyMCQ
એક કાર્નો એન્જિન $227^{\circ}C$ અને $27^{\circ}C$ વચ્ચે કાર્ય કરે છે. એન્જિનની કાર્યક્ષમતા કેટલી હશે?
A
$0.33$
B
$0.4$
C
$0.75$
D
$0.6$

Solution

(B) કાર્નો એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $\eta$ શોધવાનું સૂત્ર: $\eta = 1 - \frac{T_2}{T_1}$,જ્યાં $T_1$ એ સ્ત્રોતનું તાપમાન છે અને $T_2$ એ સિંકનું તાપમાન છે (કેલ્વિનમાં).
સૌ પ્રથમ,તાપમાનને સેલ્સિયસમાંથી કેલ્વિનમાં ફેરવો:
$T_1 = 227 + 273 = 500 \ K$
$T_2 = 27 + 273 = 300 \ K$
હવે,આ કિંમતોને કાર્યક્ષમતાના સૂત્રમાં મૂકો:
$\eta = 1 - \frac{300}{500}$
$\eta = 1 - 0.6 = 0.4$
તેથી,એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $0.4$ થશે.
12
MediumMCQ
એક કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $800 \ K$ થી $500 \ K$ અને $x \ K$ થી $600 \ K$ વચ્ચે સમાન છે. $x$ નું મૂલ્ય ...... $K$ છે. ($K$ માં)
A
$1000$
B
$960$
C
$846$
D
$754$

Solution

(B) કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતાનું સૂત્ર $\eta = 1 - \frac{T_L}{T_H}$ છે,જ્યાં $T_L$ એ સિંકનું તાપમાન છે અને $T_H$ એ સોર્સનું તાપમાન છે.
પ્રથમ કિસ્સામાં,તાપમાન $T_H = 800 \ K$ અને $T_L = 500 \ K$ છે. તેથી,$\eta_1 = 1 - \frac{500}{800} = 1 - \frac{5}{8} = \frac{3}{8}$.
બીજા કિસ્સામાં,તાપમાન $T_H = x \ K$ અને $T_L = 600 \ K$ છે. તેથી,$\eta_2 = 1 - \frac{600}{x}$.
કાર્યક્ષમતા સમાન હોવાથી,$\eta_1 = \eta_2$,તેથી $\frac{3}{8} = 1 - \frac{600}{x}$.
પદોને ગોઠવતા,$\frac{600}{x} = 1 - \frac{3}{8} = \frac{5}{8}$.
$x$ માટે ઉકેલતા,$x = \frac{600 \times 8}{5} = 120 \times 8 = 960 \ K$ મળે છે.
13
MediumMCQ
એક વૈજ્ઞાનિક દાવો કરે છે કે તેમના હીટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા,જે $127^{\circ}C$ ના સ્ત્રોત તાપમાન અને $27^{\circ}C$ ના સિંક તાપમાન વચ્ચે કાર્ય કરે છે,તે $26\%$ છે. તો:
A
તે અશક્ય છે
B
તે શક્ય છે પણ ઓછી સંભાવના છે
C
તે ખૂબ જ સંભવિત છે
D
માહિતી અધૂરી છે

Solution

(A) હીટ એન્જિનની મહત્તમ સૈદ્ધાંતિક કાર્યક્ષમતા કાર્નોટ કાર્યક્ષમતાના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\eta_{\max} = 1 - \frac{T_2}{T_1}$.
પ્રથમ,તાપમાનને સેલ્સિયસમાંથી કેલ્વિનમાં રૂપાંતરિત કરો: $T_1 = 127 + 273 = 400 \text{ K}$ અને $T_2 = 27 + 273 = 300 \text{ K}$.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા: $\eta_{\max} = 1 - \frac{300}{400} = 1 - 0.75 = 0.25$ અથવા $25\%$.
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના બીજા નિયમ મુજબ,સમાન બે તાપમાન વચ્ચે કાર્ય કરતા કોઈપણ હીટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા કાર્નોટ કાર્યક્ષમતા કરતા વધારે હોઈ શકે નહીં,તેથી $26\%$ કાર્યક્ષમતા અશક્ય છે.
14
MediumMCQ
એક કાર્નોટ એન્જિનને પહેલા $200^{\circ}C$ અને $0^{\circ}C$ ની વચ્ચે અને ત્યારબાદ $0^{\circ}C$ અને $-200^{\circ}C$ ની વચ્ચે કાર્યરત કરવામાં આવે છે. બંને કિસ્સાઓમાં એન્જિનની કાર્યક્ષમતાનો ગુણોત્તર કેટલો હશે?
A
$1.73 : 1$
B
$1 : 1.73$
C
$1 : 1$
D
$1 : 2$

Solution

(B) કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $\eta = 1 - \frac{T_L}{T_H}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $T_L$ એ સિંકનું તાપમાન છે અને $T_H$ એ સોર્સનું તાપમાન કેલ્વિનમાં છે.
પ્રથમ કિસ્સા માટે: $T_H = 200 + 273 = 473 \ K$ અને $T_L = 0 + 273 = 273 \ K$.
$\eta_1 = 1 - \frac{273}{473} = \frac{473 - 273}{473} = \frac{200}{473}$.
બીજા કિસ્સા માટે: $T_H = 0 + 273 = 273 \ K$ અને $T_L = -200 + 273 = 73 \ K$.
$\eta_2 = 1 - \frac{73}{273} = \frac{273 - 73}{273} = \frac{200}{273}$.
કાર્યક્ષમતાનો ગુણોત્તર $\frac{\eta_1}{\eta_2} = \frac{200/473}{200/273} = \frac{273}{473} \approx \frac{1}{1.73}$ છે.
આમ,ગુણોત્તર $1 : 1.73$ છે.
15
MediumMCQ
એક કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $50\%$ છે અને સિંકનું તાપમાન $500 \ K$ છે. જો સોર્સનું તાપમાન અચળ રાખવામાં આવે અને તેની કાર્યક્ષમતા વધારીને $60\%$ કરવામાં આવે,તો સિંકનું જરૂરી તાપમાન કેટલું હશે ($K$ માં)?
A
$100$
B
$400$
C
$600$
D
$500$

Solution

(B) કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $\eta$ નું સૂત્ર $\eta = 1 - \frac{T_2}{T_1}$ છે,જ્યાં $T_1$ એ સોર્સનું તાપમાન અને $T_2$ એ સિંકનું તાપમાન છે.
શરૂઆતમાં,$\eta_1 = 0.5$ અને $T_2 = 500 \ K$ છે.
$0.5 = 1 - \frac{500}{T_1} \implies \frac{500}{T_1} = 0.5 \implies T_1 = 1000 \ K$.
હવે,સોર્સનું તાપમાન $T_1 = 1000 \ K$ અચળ રાખીને કાર્યક્ષમતા વધારીને $\eta_2 = 0.6$ કરવામાં આવે છે.
$0.6 = 1 - \frac{T_2'}{1000} \implies \frac{T_2'}{1000} = 1 - 0.6 = 0.4$.
$T_2' = 0.4 \times 1000 = 400 \ K$.
તેથી,સિંકનું જરૂરી તાપમાન $400 \ K$ થશે.
16
MediumMCQ
કાર્નોટ એન્જિન પણ $100\%$ કાર્યક્ષમતા આપી શકતું નથી કારણ કે આપણે
A
વિકિરણને અટકાવી શકતા નથી
B
આદર્શ સ્ત્રોતો શોધી શકતા નથી
C
પરમ શૂન્ય તાપમાન સુધી પહોંચી શકતા નથી
D
ઘર્ષણને દૂર કરી શકતા નથી

Solution

(C) કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $\eta = 1 - \frac{T_2}{T_1}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $T_1$ એ સ્ત્રોતનું તાપમાન છે અને $T_2$ એ સિંકનું તાપમાન છે.
$100\%$ કાર્યક્ષમતા મેળવવા માટે,આપણે $\eta = 1$ ની જરૂર છે,જેનો અર્થ છે કે $\frac{T_2}{T_1} = 0$.
આ સ્થિતિ ત્યારે જ પૂરી થઈ શકે જો $T_2 = 0 \text{ K}$ (પરમ શૂન્ય તાપમાન) હોય.
થર્મોડાયનેમિક્સના ત્રીજા નિયમ મુજબ,મર્યાદિત સંખ્યામાં પગલાંઓમાં પરમ શૂન્ય તાપમાન સુધી પહોંચવું અશક્ય છે.
વધુમાં,જો $T_2 = 0 \text{ K}$ હોય,તો સ્ત્રોતમાંથી લેવામાં આવેલી તમામ ગરમી કાર્યમાં રૂપાંતરિત થઈ જશે,જે થર્મોડાયનેમિક્સના બીજા નિયમ (કેલ્વિન-પ્લાન્ક વિધાન) નું ઉલ્લંઘન કરે છે.
તેથી,આપણે પરમ શૂન્ય તાપમાન સુધી પહોંચી શકતા નથી.
17
MediumMCQ
એક કાર્નોટ એન્જિન $627^{\circ}C$ તાપમાને રહેલા રિઝર્વોયર પાસેથી $3 \times 10^6 \, \text{cal}$ ઉષ્મા લે છે અને તેને $27^{\circ}C$ તાપમાને રહેલા સિંકને આપે છે. એન્જિન દ્વારા થયેલ કાર્ય કેટલું હશે?
A
$4.2 \times 10^6 \, \text{J}$
B
$8.4 \times 10^6 \, \text{J}$
C
$16.8 \times 10^6 \, \text{J}$
D
શૂન્ય

Solution

(B) કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $\eta = 1 - \frac{T_2}{T_1}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $T_1$ એ સ્ત્રોતનું તાપમાન અને $T_2$ એ સિંકનું તાપમાન કેલ્વિનમાં છે.
આપેલ છે: $T_1 = 627^{\circ}C = 627 + 273 = 900 \, \text{K}$,$T_2 = 27^{\circ}C = 27 + 273 = 300 \, \text{K}$,અને $Q_1 = 3 \times 10^6 \, \text{cal}$.
ઉષ્માને જૂલમાં ફેરવતા: $Q_1 = 3 \times 10^6 \times 4.2 \, \text{J} = 12.6 \times 10^6 \, \text{J}$.
કાર્યક્ષમતા $\eta = 1 - \frac{300}{900} = 1 - \frac{1}{3} = \frac{2}{3}$ છે.
કારણ કે $\eta = \frac{W}{Q_1}$,તેથી થયેલ કાર્ય $W = \eta \times Q_1 = \frac{2}{3} \times 12.6 \times 10^6 \, \text{J} = 2 \times 4.2 \times 10^6 \, \text{J} = 8.4 \times 10^6 \, \text{J}$ થાય.
18
MediumMCQ
કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા કયા કાર્યકારી તાપમાનના સંયોજન માટે સૌથી વધુ હોય છે?
A
$80 K, 60 K$
B
$100 K, 80 K$
C
$60 K, 40 K$
D
$40 K, 20 K$

Solution

(D) કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતાનું સૂત્ર $\eta = 1 - \frac{T_2}{T_1}$ છે,જ્યાં $T_1$ એ સ્ત્રોતનું તાપમાન છે અને $T_2$ એ સિંકનું તાપમાન છે.
કાર્યક્ષમતા $\eta$ ને મહત્તમ કરવા માટે,ગુણોત્તર $\frac{T_2}{T_1}$ ન્યૂનતમ હોવો જોઈએ.
ચાલો દરેક વિકલ્પ માટે ગુણોત્તરની ગણતરી કરીએ:
$(a)$ $\frac{60}{80} = 0.75$
$(b)$ $\frac{80}{100} = 0.80$
$(c)$ $\frac{40}{60} \approx 0.667$
$(d)$ $\frac{20}{40} = 0.50$
આ મૂલ્યોની સરખામણી કરતા,વિકલ્પ $(d)$ માટે ગુણોત્તર સૌથી ઓછો છે. તેથી,$40 K$ અને $20 K$ ના સંયોજન માટે કાર્યક્ષમતા સૌથી વધુ છે.
19
EasyMCQ
જ્યારે સ્ત્રોતનું તાપમાન $T_1$ અને સિંકનું તાપમાન $T_2$ હોય ત્યારે કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા કેટલી હશે?
A
$\frac{T_1 - T_2}{T_1}$
B
$\frac{T_2 - T_1}{T_2}$
C
$\frac{T_1 - T_2}{T_2}$
D
$\frac{T_1}{T_2}$

Solution

(A) કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $(\eta)$ એ એન્જિન દ્વારા કરવામાં આવેલા કાર્ય અને સ્ત્રોતમાંથી શોષાયેલી ઉષ્માનો ગુણોત્તર છે.
ઉલટાવી શકાય તેવા (reversible) કાર્નોટ ચક્ર માટે,કાર્યક્ષમતા માત્ર સ્ત્રોત અને સિંકના તાપમાન પર આધાર રાખે છે.
કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતાનું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$\eta = 1 - \frac{T_2}{T_1} = \frac{T_1 - T_2}{T_1}$
જ્યાં:
$T_1$ એ સ્ત્રોતનું નિરપેક્ષ તાપમાન છે (કેલ્વિનમાં).
$T_2$ એ સિંકનું નિરપેક્ષ તાપમાન છે (કેલ્વિનમાં).
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
20
MediumMCQ
$T_1$ અને $T_2$ તાપમાન વચ્ચે કાર્ય કરતા એક આદર્શ ઉષ્મા એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $\eta$ છે. જો સ્ત્રોત અને સિંક બંનેના તાપમાન બમણા કરવામાં આવે,તો નવી કાર્યક્ષમતા કેટલી થશે?
A
$\frac{\eta}{2}$
B
$\eta$
C
$2\eta$
D
$3\eta$

Solution

(B) આદર્શ ઉષ્મા એન્જિન (કાર્નોટ એન્જિન) ની કાર્યક્ષમતાનું સૂત્ર: $\eta = 1 - \frac{T_2}{T_1} = \frac{T_1 - T_2}{T_1}$ છે.
પ્રથમ કિસ્સામાં,કાર્યક્ષમતા $\eta = \frac{T_1 - T_2}{T_1}$ છે.
બીજા કિસ્સામાં,નવું સ્ત્રોત તાપમાન $T_1' = 2T_1$ અને નવું સિંક તાપમાન $T_2' = 2T_2$ છે.
નવી કાર્યક્ષમતા $\eta'$ આ મુજબ મળે છે: $\eta' = \frac{T_1' - T_2'}{T_1'} = \frac{2T_1 - 2T_2}{2T_1}$.
આ પદનું સાદું રૂપ આપતા: $\eta' = \frac{2(T_1 - T_2)}{2T_1} = \frac{T_1 - T_2}{T_1} = \eta$.
તેથી,કાર્યક્ષમતામાં કોઈ ફેરફાર થશે નહીં.
21
MediumMCQ
એક આદર્શ વાયુ હીટ એન્જિન $227^{\circ}C$ અને $127^{\circ}C$ વચ્ચે કાર્નોટ ચક્રમાં કાર્ય કરે છે. તે ઊંચા તાપમાને $6 \times 10^4 \text{ cal}$ ઉષ્માનું શોષણ કરે છે. કાર્યમાં રૂપાંતરિત થયેલી ઉષ્માનું પ્રમાણ ......... $\times 10^4 \text{ cal}$ છે.
A
$2.4$
B
$6$
C
$1.2$
D
$4.8$

Solution

(C) કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $\eta$ નીચે મુજબ આપવામાં આવે છે: $\eta = \frac{T_1 - T_2}{T_1} = \frac{W}{Q_1}$.
અહીં,$T_1 = 227^{\circ}C = 227 + 273 = 500 \text{ K}$ અને $T_2 = 127^{\circ}C = 127 + 273 = 400 \text{ K}$ છે.
ઊંચા તાપમાને શોષાયેલી ઉષ્મા $Q_1 = 6 \times 10^4 \text{ cal}$ છે.
સૂત્ર $W = Q_1 \left( \frac{T_1 - T_2}{T_1} \right)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$W = 6 \times 10^4 \times \left( \frac{500 - 400}{500} \right)$
$W = 6 \times 10^4 \times \left( \frac{100}{500} \right)$
$W = 6 \times 10^4 \times 0.2 = 1.2 \times 10^4 \text{ cal}$.
આમ,કાર્યમાં રૂપાંતરિત થયેલી ઉષ્માનું પ્રમાણ $1.2 \times 10^4 \text{ cal}$ છે.
22
DifficultMCQ
બે કાર્નોટ એન્જિન $A$ અને $B$ શ્રેણીમાં કાર્યરત છે. પ્રથમ એન્જિન $A$,$T_1 = 800 \ K$ તાપમાને રહેલા સ્ત્રોતમાંથી ઉષ્મા મેળવે છે અને $T_2 \ K$ તાપમાને રહેલા સિંકને ઉષ્મા મુક્ત કરે છે. બીજું એન્જિન $B$,પ્રથમ એન્જિન દ્વારા મુક્ત થયેલી ઉષ્મા મેળવે છે અને $T_3 = 300 \ K$ તાપમાને રહેલા બીજા સિંકને ઉષ્મા મુક્ત કરે છે. જો બંને એન્જિન દ્વારા કરવામાં આવેલ કાર્ય સમાન હોય,તો $T_2$ નું મૂલ્ય .... $K$ છે.
A
$100$
B
$300$
C
$550$
D
$700$

Solution

(C) કાર્નોટ એન્જિન $A$ માટે,કાર્યક્ષમતા $\eta_A = \frac{T_1 - T_2}{T_1} = \frac{W_A}{Q_1}$ છે.
કાર્નોટ એન્જિન $B$ માટે,કાર્યક્ષમતા $\eta_B = \frac{T_2 - T_3}{T_2} = \frac{W_B}{Q_2}$ છે.
એન્જિન $A$ દ્વારા મુક્ત થયેલી ઉષ્મા એ એન્જિન $B$ દ્વારા મેળવેલી ઉષ્મા હોવાથી,$Q_2 = Q_1(1 - \eta_A) = Q_1 \left( \frac{T_2}{T_1} \right)$ મળે.
આપેલ છે કે બંને એન્જિનનું કાર્ય સમાન છે,$W_A = W_B$,જેનો અર્થ છે કે $Q_1 \eta_A = Q_2 \eta_B$.
પદો મૂકતા: $Q_1 \left( \frac{T_1 - T_2}{T_1} \right) = Q_1 \left( \frac{T_2}{T_1} \right) \left( \frac{T_2 - T_3}{T_2} \right)$.
આનું સાદું રૂપ આપતા,$T_1 - T_2 = T_2 - T_3$ મળે.
તેથી,$2T_2 = T_1 + T_3$,જે પરથી $T_2 = \frac{T_1 + T_3}{2}$ મળે.
આપેલ કિંમતો મૂકતા: $T_2 = \frac{800 + 300}{2} = \frac{1100}{2} = 550 \ K$.
23
DifficultMCQ
એક પ્રતિવર્તી એન્જિન ઉષ્મા ઇનપુટના છઠ્ઠા ભાગને કાર્યમાં રૂપાંતરિત કરે છે. જ્યારે સિંકનું તાપમાન $62^\circ C$ જેટલું ઘટાડવામાં આવે છે,ત્યારે એન્જિનની કાર્યક્ષમતા બમણી થાય છે. તો સોર્સ અને સિંકનું તાપમાન કેટલું હશે?
A
$80^\circ C, 37^\circ C$
B
$95^\circ C, 28^\circ C$
C
$90^\circ C, 37^\circ C$
D
$99^\circ C, 37^\circ C$

Solution

(D) પ્રતિવર્તી એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $\eta = 1 - \frac{T_2}{T_1}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $T_1$ એ સોર્સનું તાપમાન અને $T_2$ એ સિંકનું તાપમાન કેલ્વિનમાં છે.
શરૂઆતમાં,$\eta = \frac{1}{6}$,તેથી $1 - \frac{T_2}{T_1} = \frac{1}{6} \implies \frac{T_2}{T_1} = \frac{5}{6} \implies T_2 = \frac{5}{6}T_1$ ...$(i)$
જ્યારે સિંકનું તાપમાન $62^\circ C$ (જે $62 \ K$ ને સમાન છે) ઘટાડવામાં આવે છે,ત્યારે નવી કાર્યક્ષમતા $\eta' = 2\eta = 2 \times \frac{1}{6} = \frac{1}{3}$ થાય છે.
નવું સિંક તાપમાન $T_2' = T_2 - 62$ છે.
આમ,$\eta' = 1 - \frac{T_2 - 62}{T_1} = \frac{1}{3}$.
સમીકરણમાં $T_2 = \frac{5}{6}T_1$ મૂકતા: $1 - \frac{\frac{5}{6}T_1 - 62}{T_1} = \frac{1}{3}$.
$1 - (\frac{5}{6} - \frac{62}{T_1}) = \frac{1}{3} \implies 1 - \frac{5}{6} + \frac{62}{T_1} = \frac{1}{3}$.
$\frac{1}{6} + \frac{62}{T_1} = \frac{1}{3} \implies \frac{62}{T_1} = \frac{1}{3} - \frac{1}{6} = \frac{1}{6}$.
$T_1 = 62 \times 6 = 372 \ K = (372 - 273)^\circ C = 99^\circ C$.
હવે,$T_2 = \frac{5}{6} \times 372 = 310 \ K = (310 - 273)^\circ C = 37^\circ C$.
24
MediumMCQ
એક કાર્નોટ એન્જિન જેનું નીચા તાપમાનનું રિઝર્વોયર $7\,^{\circ}C$ પર છે,તેની કાર્યક્ષમતા $50\%$ છે. કાર્યક્ષમતા વધારીને $70\%$ કરવી છે. તો ઊંચા તાપમાનના રિઝર્વોયરનું તાપમાન કેટલા ડિગ્રી વધારવું જોઈએ? ($K$ માં)
A
$840$
B
$280$
C
$560$
D
$380$

Solution

(D) કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $\eta = 1 - \frac{T_2}{T_1}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $T_2$ એ ઠંડા રિઝર્વોયરનું તાપમાન છે અને $T_1$ એ ગરમ રિઝર્વોયરનું તાપમાન છે.
આપેલ છે કે $T_2 = 7 + 273 = 280 \, K$ અને પ્રારંભિક કાર્યક્ષમતા $\eta_1 = 0.5$.
$0.5 = 1 - \frac{280}{T_1} \implies \frac{280}{T_1} = 0.5 \implies T_1 = 560 \, K$.
નવી કાર્યક્ષમતા $\eta_2 = 0.7$ માટે,સમાન ઠંડા રિઝર્વોયર તાપમાન $T_2 = 280 \, K$ સાથે:
$0.7 = 1 - \frac{280}{T_1'} \implies \frac{280}{T_1'} = 0.3 \implies T_1' = \frac{280}{0.3} = 933.33 \, K$.
ઊંચા તાપમાનના રિઝર્વોયરમાં તાપમાનનો વધારો $\Delta T = T_1' - T_1 = 933.33 - 560 = 373.33 \, K$ છે.
આપેલા વિકલ્પો મુજબ,તાપમાનમાં વધારો આશરે $380 \, K$ છે.
25
DifficultMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ ગેસનું કાર્નોટ ચક્ર (પ્રતિવર્તી) દબાણ-કદ $(P-V)$ વક્ર દ્વારા દર્શાવેલ છે. નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો:
$I.$ ક્ષેત્રફળ $ABCD =$ ગેસ દ્વારા થયેલ કાર્ય
$II.$ ક્ષેત્રફળ $ABCD =$ કુલ શોષાયેલી ઉષ્મા
$III.$ ચક્રમાં આંતરિક ઉર્જામાં ફેરફાર $= 0$
આમાંથી કયા વિધાનો સાચા છે?
Question diagram
A
માત્ર $I$
B
માત્ર $II$
C
$II$ અને $III$
D
$I, II$ અને $III$

Solution

(D) $1$. $P-V$ આલેખમાં બંધ લૂપ દ્વારા ઘેરાયેલું ક્ષેત્રફળ એક સંપૂર્ણ ચક્ર દરમિયાન ગેસ દ્વારા થયેલ કુલ કાર્ય દર્શાવે છે. ચક્ર ઘડિયાળની દિશામાં હોવાથી,કાર્ય ધન છે (ગેસ દ્વારા થયેલ કાર્ય). તેથી,વિધાન $I$ સાચું છે.
$2$. ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta Q = \Delta W + \Delta U$. સંપૂર્ણ ચક્ર માટે,આંતરિક ઉર્જામાં ફેરફાર $\Delta U$ શૂન્ય છે કારણ કે આંતરિક ઉર્જા એ અવસ્થા વિધેય છે અને તંત્ર તેની પ્રારંભિક અવસ્થામાં પાછું ફરે છે. તેથી,વિધાન $III$ સાચું છે.
$3$. $\Delta U = 0$ હોવાથી,પ્રથમ નિયમ $\Delta Q = \Delta W$ બને છે. આનો અર્થ એ છે કે ગેસ દ્વારા શોષાયેલી કુલ ઉષ્મા એ ગેસ દ્વારા થયેલ કુલ કાર્ય જેટલી છે,જે ચક્ર $ABCD$ દ્વારા ઘેરાયેલા ક્ષેત્રફળ જેટલી છે. તેથી,વિધાન $II$ સાચું છે.
આમ,વિધાનો $I, II$ અને $III$ ત્રણેય સાચા છે.
26
DifficultMCQ
એક પ્રતિવર્તી એન્જિન ચક્રનો તાપમાન-એન્ટ્રોપી $(T-S)$ આલેખ આકૃતિમાં આપેલ છે. તેની કાર્યક્ષમતા કેટલી છે?
Question diagram
A
$0.33$
B
$0.67$
C
$0.5$
D
$0.25$

Solution

(A) $T-S$ આલેખની નીચેનું ક્ષેત્રફળ પ્રક્રિયામાં થતી ઉષ્માની આપ-લે દર્શાવે છે.
આપેલ ચક્ર માટે, શોષાયેલી ઉષ્મા $(Q_{in})$ એ ઉપરની ત્રાંસી રેખાની નીચે $S_0$ થી $2S_0$ સુધીનું ક્ષેત્રફળ છે.
આ ક્ષેત્રફળ એક લંબચોરસ અને એક ત્રિકોણનો સરવાળો છે: $Q_{in} = (T_0 \times S_0) + \frac{1}{2} \times (2T_0 - T_0) \times (2S_0 - S_0) = T_0 S_0 + \frac{1}{2} T_0 S_0 = 1.5 T_0 S_0$.
મુક્ત થતી ઉષ્મા $(Q_{out})$ એ નીચેની આડી રેખાની નીચે $2S_0$ થી $S_0$ સુધીનું $T_0$ તાપમાને ક્ષેત્રફળ છે: $Q_{out} = T_0 \times (2S_0 - S_0) = T_0 S_0$.
કાર્યક્ષમતા $\eta$ નું સૂત્ર $\eta = 1 - \frac{Q_{out}}{Q_{in}}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $\eta = 1 - \frac{T_0 S_0}{1.5 T_0 S_0} = 1 - \frac{1}{1.5} = 1 - \frac{2}{3} = \frac{1}{3} \approx 0.33$.
27
MediumMCQ
એક કાર્નોટ એન્જિન $627^{\circ}C$ તાપમાને રહેલા પ્રાપ્તિસ્થાનમાંથી $3 \times 10^{6} \text{ cal}$ ઉષ્મા શોષે છે અને $27^{\circ}C$ તાપમાને મુક્ત કરે છે,તો એન્જિન વડે થયેલું કાર્ય કેટલું હશે?
A
$4.2 \times 10^{6} \text{ J}$
B
$8.4 \times 10^{6} \text{ J}$
C
$16.8 \times 10^{6} \text{ J}$
D
શૂન્ય

Solution

(B) તાપમાન $T_{1} = 627 + 273 = 900 \text{ K}$ અને $T_{2} = 27 + 273 = 300 \text{ K}$ છે.
કાર્યક્ષમતા $\eta = 1 - \frac{T_{2}}{T_{1}} = 1 - \frac{300}{900} = 1 - \frac{1}{3} = \frac{2}{3}$.
શોષાયેલી ઉષ્મા $Q_{1} = 3 \times 10^{6} \text{ cal} = 3 \times 10^{6} \times 4.2 \text{ J} = 12.6 \times 10^{6} \text{ J}$.
એન્જિન વડે થયેલું કાર્ય $W = \eta \times Q_{1} = \frac{2}{3} \times 12.6 \times 10^{6} \text{ J} = 8.4 \times 10^{6} \text{ J}$.
28
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયા વિકલ્પ માટે કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા સૌથી વધુ મળશે?
A
$80 \ K, 60 \ K$
B
$100 \ K, 80 \ K$
C
$60 \ K, 40 \ K$
D
$40 \ K, 20 \ K$

Solution

(D) કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $\eta = 1 - \frac{T_2}{T_1}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $T_1$ એ સ્ત્રોતનું તાપમાન છે અને $T_2$ એ સિંકનું તાપમાન છે.
$\eta$ ને મહત્તમ કરવા માટે,ગુણોત્તર $\frac{T_2}{T_1}$ લઘુતમ હોવો જોઈએ.
દરેક વિકલ્પ માટે ગુણોત્તરની ગણતરી કરતા:
$A: \frac{60}{80} = 0.75$
$B: \frac{80}{100} = 0.80$
$C: \frac{40}{60} \approx 0.67$
$D: \frac{20}{40} = 0.50$
અહીં વિકલ્પ $D$ માટે ગુણોત્તર સૌથી ઓછો હોવાથી,$T_1 = 40 \ K$ અને $T_2 = 20 \ K$ માટે કાર્યક્ષમતા સૌથી વધુ હશે.
29
DifficultMCQ
કાર્નોટ ચક્ર પર આધારિત એક આદર્શ ઉષ્મા એન્જિન $227 \, ^\circ C$ અને $127 \, ^\circ C$ તાપમાન વચ્ચે કાર્ય કરે છે. જો તે ઉંચા તાપમાને રહેલા ઉષ્માપ્રાપ્તિસ્થાનમાંથી $6 \times 10^{4} \, cal$ ઉષ્માનું શોષણ કરે,તો એન્જિન વડે થતું ચોખ્ખું કાર્ય કેટલું હશે?
A
$2.4 \times 10^{4} \, cal$
B
$6 \times 10^{4} \, cal$
C
$1.2 \times 10^{4} \, cal$
D
$4.8 \times 10^{4} \, cal$

Solution

(C) કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $\eta = 1 - \frac{T_2}{T_1}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $T_1$ એ ઉષ્માપ્રાપ્તિસ્થાનનું તાપમાન અને $T_2$ એ ઠારણ વ્યવસ્થાનું તાપમાન કેલ્વિનમાં છે.
આપેલ છે: $T_1 = 227 + 273 = 500 \, K$ અને $T_2 = 127 + 273 = 400 \, K$.
ઉષ્માપ્રાપ્તિસ્થાનમાંથી શોષાયેલી ઉષ્મા $Q_1 = 6 \times 10^{4} \, cal$.
કાર્યક્ષમતાને $\eta = \frac{W}{Q_1}$ તરીકે પણ વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે,જ્યાં $W$ એ એન્જિન દ્વારા થતું ચોખ્ખું કાર્ય છે.
તેથી,$W = Q_1 \left( 1 - \frac{T_2}{T_1} \right)$.
કિંમતો મૂકતા: $W = 6 \times 10^{4} \left( 1 - \frac{400}{500} \right)$.
$W = 6 \times 10^{4} \left( 1 - 0.8 \right) = 6 \times 10^{4} \times 0.2$.
$W = 1.2 \times 10^{4} \, cal$.
30
EasyMCQ
$27^{\circ}C$ અને $-123^{\circ}C$ તાપમાન વચ્ચે કાર્યરત કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા .... $\%$ છે?
A
$50$
B
$24$
C
$75$
D
$0.4$

Solution

(A) કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $\eta$ શોધવાનું સૂત્ર: $\eta = 1 - \frac{T_2}{T_1}$, જ્યાં $T_1$ એ ઉષ્મા પ્રાપ્તિસ્થાનનું તાપમાન અને $T_2$ એ ઠારણ વ્યવસ્થાનું તાપમાન કેલ્વિન $(K)$ માં છે。
તાપમાનને સેલ્સિયસમાંથી કેલ્વિનમાં ફેરવતા: $T_1 = 27 + 273 = 300 \, K$ અને $T_2 = -123 + 273 = 150 \, K$.
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા: $\eta = 1 - \frac{150}{300}$.
સાદુરૂપ આપતા: $\eta = 1 - 0.5 = 0.5$.
ટકાવારીમાં ફેરવતા: $\eta = 0.5 \times 100 = 50\%$.
31
DifficultMCQ
એક ઉષ્મા એન્જિન $200 \, cal$ ઉષ્મા મેળવે છે અને $150 \, cal$ ઉષ્મા ઠારણ વ્યવસ્થામાં મુક્ત કરે છે. જો પ્રાપ્તીસ્થાનનું તાપમાન $400 \, K$ હોય,તો ઠારણ વ્યવસ્થાનું તાપમાન $K$ માં કેટલું હશે ($, K$ માં)?
A
$300$
B
$200$
C
$100$
D
$50$

Solution

(A) આપેલ છે: પ્રાપ્તીસ્થાન દ્વારા અપાતી ઉષ્મા $Q_1 = 200 \, cal$,ઠારણ વ્યવસ્થામાં મુક્ત થતી ઉષ્મા $Q_2 = 150 \, cal$,પ્રાપ્તીસ્થાનનું તાપમાન $T_1 = 400 \, K$.
ઉષ્મા એન્જિન માટે,ઉષ્માનો ગુણોત્તર તાપમાનના ગુણોત્તર જેટલો હોય છે: $\frac{Q_1}{Q_2} = \frac{T_1}{T_2}$.
ઠારણ વ્યવસ્થાના તાપમાન $T_2$ ને શોધવા માટે સૂત્રને ગોઠવતા: $T_2 = \frac{Q_2}{Q_1} \times T_1$.
આપેલ કિંમતો મૂકતા: $T_2 = \frac{150}{200} \times 400$.
$T_2 = 0.75 \times 400 = 300 \, K$.
તેથી,ઠારણ વ્યવસ્થાનું તાપમાન $300 \, K$ છે.
32
MediumMCQ
કાર્નોટ એન્જિનના ઠારણ-વ્યવસ્થાનું તાપમાન $27^{\circ}C$ છે અને કાર્યક્ષમતા $25\%$ છે,તો ઉષ્મા-પ્રાપ્તિસ્થાનનું તાપમાન $^oC$ માં કેટલું હશે?
A
$227$
B
$327$
C
$127$
D
$27$

Solution

(C) કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતાનું સૂત્ર: $\eta = 1 - \frac{T_2}{T_1}$,જ્યાં $T_1$ એ ઉષ્મા-પ્રાપ્તિસ્થાનનું તાપમાન અને $T_2$ એ ઠારણ-વ્યવસ્થાનું તાપમાન (કેલ્વિનમાં) છે.
આપેલ છે: $\eta = 25\% = 0.25$ અને $T_2 = 27^{\circ}C = 27 + 273 = 300 \ K$.
કિંમતો મૂકતા: $0.25 = 1 - \frac{300}{T_1}$.
પદોની ગોઠવણી કરતા: $\frac{300}{T_1} = 1 - 0.25 = 0.75$.
$T_1 = \frac{300}{0.75} = 400 \ K$.
સેલ્સિયસમાં ફેરવતા: $T_1 = 400 - 273 = 127^{\circ}C$.
33
MediumMCQ
એક વૈજ્ઞાનિક દાવો કરે છે કે તેનું ઉષ્મા-એન્જિન જ્યારે $127^{\circ}C$ તાપમાન ધરાવતા ઉષ્મા-પ્રાપ્તિસ્થાન અને $27^{\circ}C$ તાપમાન ધરાવતા ઠારણ-વ્યવસ્થા વચ્ચે કાર્ય કરે છે ત્યારે તેની કાર્યક્ષમતા $26\%$ છે. આનો અર્થ એ થાય કે:
A
આ બાબત અશક્ય છે.
B
આ બાબત શક્ય છે પરંતુ તેની સંભાવના ઓછી છે.
C
આ બાબત શક્ય છે.
D
આપેલ માહિતી અપૂરતી છે.

Solution

(A) ઉષ્મા-એન્જિનની મહત્તમ સૈદ્ધાંતિક કાર્યક્ષમતા કાર્નોટ કાર્યક્ષમતાના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\eta_{max} = 1 - \frac{T_L}{T_H}$.
અહીં,ઉષ્મા-પ્રાપ્તિસ્થાનનું તાપમાન $T_H = 127^{\circ}C = 127 + 273 = 400 \text{ K}$.
ઠારણ-વ્યવસ્થાનું તાપમાન $T_L = 27^{\circ}C = 27 + 273 = 300 \text{ K}$.
આ કિંમતો મૂકતા: $\eta_{max} = 1 - \frac{300}{400} = 1 - 0.75 = 0.25$ અથવા $25\%$.
વૈજ્ઞાનિક $26\%$ કાર્યક્ષમતાનો દાવો કરે છે,જે મહત્તમ શક્ય કાર્નોટ કાર્યક્ષમતા $25\%$ કરતા વધારે છે,તેથી આ દાવો ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના બીજા નિયમનું ઉલ્લંઘન કરે છે.
તેથી,આ બાબત અશક્ય છે.
34
MediumMCQ
કાર્નોટ એન્જિનમાં ઠારણવ્યવસ્થાનું તાપમાન $27 \, ^\circ C$ અને ઉષ્માપ્રાપ્તિસ્થાનનું તાપમાન $927 \, ^\circ C$ છે. જો એન્જિન દ્વારા કરવામાં આવેલ કાર્ય $12.6 \times 10^{6} \, J$ હોય,તો ઉષ્માપ્રાપ્તિસ્થાનમાંથી શોષેલી ઉષ્મા કેટલી થાય?
A
$16.8 \times 10^{6} \, J$
B
$4 \times 10^{6} \, J$
C
$7.6 \times 10^{6} \, J$
D
$4.2 \times 10^{6} \, J$

Solution

(A) અહીં તાપમાન $T_2 = 27 \, ^\circ C = 300 \, K$ અને $T_1 = 927 \, ^\circ C = 1200 \, K$ છે.
કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $\eta = 1 - \frac{T_2}{T_1} = 1 - \frac{300}{1200} = 1 - 0.25 = 0.75 = \frac{3}{4}$ થાય.
વળી,કાર્યક્ષમતા $\eta = \frac{W}{Q_1}$,જ્યાં $W$ એ કરેલું કાર્ય છે અને $Q_1$ એ ઉષ્માપ્રાપ્તિસ્થાનમાંથી શોષેલી ઉષ્મા છે.
આપેલ છે કે $W = 12.6 \times 10^{6} \, J$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{3}{4} = \frac{12.6 \times 10^{6}}{Q_1}$.
તેથી,$Q_1 = \frac{4 \times 12.6 \times 10^{6}}{3} = 4 \times 4.2 \times 10^{6} = 16.8 \times 10^{6} \, J$.
35
MediumMCQ
એક હીટ એન્જિનના ઉષ્મા પ્રાપ્તિસ્થાનનું તાપમાન $727^{\circ}C$ અને ઠારણનું તાપમાન $227^{\circ}C$ છે. આ એન્જિનની મહત્તમ શક્ય કાર્યક્ષમતા કેટલી છે?
A
$1/2$
B
$1/4$
C
$3/4$
D
$1$

Solution

(A) કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $\eta$ શોધવાનું સૂત્ર: $\eta = 1 - \frac{T_2}{T_1}$ છે,જ્યાં $T_1$ એ પ્રાપ્તિસ્થાનનું તાપમાન અને $T_2$ એ ઠારણનું તાપમાન કેલ્વિન $(K)$ માં છે.
સૌ પ્રથમ,તાપમાનને સેલ્સિયસમાંથી કેલ્વિનમાં ફેરવો:
$T_1 = 727 + 273 = 1000 \ K$
$T_2 = 227 + 273 = 500 \ K$
હવે,આ કિંમતોને કાર્યક્ષમતાના સૂત્રમાં મૂકતા:
$\eta = 1 - \frac{500}{1000} = 1 - 0.5 = 0.5$
તેથી,મહત્તમ શક્ય કાર્યક્ષમતા $1/2$ છે.
36
DifficultMCQ
$40\%$ કાર્યક્ષમતા ધરાવતું કાર્નોટ એન્જિન $500 \ K$ તાપમાને અચળ રાખેલા ઉષ્મા પ્રાપ્તિસ્થાનમાંથી ઉષ્મા મેળવે છે. જો ઠારણ વ્યવસ્થાનું તાપમાન અચળ રાખીને કાર્યક્ષમતા $60\%$ કરવી હોય,તો નવું ઉષ્મા પ્રાપ્તિસ્થાનનું તાપમાન કેટલા $K$ હોવું જોઈએ?
A
કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $50\%$ થી વધુ ન હોઈ શકે.
B
$1200$
C
$750$
D
$600$

Solution

(C) કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતાનું સૂત્ર $\eta = (1 - \frac{T_L}{T_H}) \times 100$ છે,જ્યાં $T_L$ એ ઠારણ વ્યવસ્થાનું તાપમાન અને $T_H$ એ ઉષ્મા પ્રાપ્તિસ્થાનનું તાપમાન છે.
પ્રથમ કિસ્સા માટે: $40 = (1 - \frac{T_L}{500}) \times 100$.
$0.4 = 1 - \frac{T_L}{500} \implies \frac{T_L}{500} = 0.6 \implies T_L = 300 \ K$.
બીજા કિસ્સા માટે,ઠારણ વ્યવસ્થાનું તાપમાન $T_L$ અચળ $300 \ K$ રહે છે અને કાર્યક્ષમતા $\eta$ $60\%$ થાય છે:
$60 = (1 - \frac{300}{T_H'}) \times 100$.
$0.6 = 1 - \frac{300}{T_H'} \implies \frac{300}{T_H'} = 0.4$.
$T_H' = \frac{300}{0.4} = 750 \ K$.
37
MediumMCQ
દ્વિ-પરમાણ્વિક આદર્શ વાયુનો કાર્નોટ એન્જિનમાં કાર્યકારી પદાર્થ તરીકે ઉપયોગ થાય છે. સમોષ્મી વિસ્તરણ પ્રક્રિયા દરમિયાન,જો વાયુનું કદ $V$ થી વધીને $32V$ થાય,તો એન્જિનની કાર્યક્ષમતા કેટલી હશે?
A
$0.25$
B
$0.5$
C
$0.75$
D
$0.99$

Solution

(C) દ્વિ-પરમાણ્વિક વાયુ માટે,એડિબેટિક સૂચકાંક $\gamma = 1.4 = 7/5$ છે.
કાર્નોટ ચક્રમાં,સમોષ્મી વિસ્તરણ તાપમાન $T_1$ (સ્ત્રોત) અને $T_2$ (સિંક) વચ્ચે થાય છે.
સમોષ્મી પ્રક્રિયા માટેનું સૂત્ર $T V^{\gamma - 1} = \text{અચળ}$ છે.
તેથી,$T_1 V_B^{\gamma - 1} = T_2 V_C^{\gamma - 1}$,જ્યાં $V_B = V$ અને $V_C = 32V$ છે.
$\frac{T_2}{T_1} = \left( \frac{V_B}{V_C} \right)^{\gamma - 1} = \left( \frac{V}{32V} \right)^{1.4 - 1} = \left( \frac{1}{32} \right)^{0.4} = \left( \frac{1}{32} \right)^{2/5}$ છે.
કારણ કે $32 = 2^5$,તેથી $\frac{T_2}{T_1} = (2^{-5})^{2/5} = 2^{-2} = 1/4 = 0.25$ મળે.
કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $\eta = 1 - \frac{T_2}{T_1}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$\eta = 1 - 0.25 = 0.75$.
38
DifficultMCQ
એક કાર્નોટ એન્જિન જે $7^{\circ}C$ જેટલા નીચા તાપમાને કાર્ય કરે છે તેની કાર્યક્ષમતા $50\%$ છે. તેની કાર્યક્ષમતા વધારીને $70\%$ કરવા માટે ઉંચા તાપમાન પર કાર્ય કરતા પરીસરનું તાપમાન કેટલા $K$ વધારવું પડે?
A
$840$
B
$280$
C
$560$
D
$380$

Solution

(D) કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $\eta = 1 - \frac{T_2}{T_1}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $T_2$ એ સિંકનું તાપમાન છે અને $T_1$ એ સોર્સનું તાપમાન છે.
આપેલ છે કે $T_2 = 7^{\circ}C = 280 \ K$ અને $\eta_1 = 0.5$.
$0.5 = 1 - \frac{280}{T_1} \Rightarrow \frac{280}{T_1} = 0.5 \Rightarrow T_1 = 560 \ K$.
હવે,સમાન સિંક તાપમાન $T_2 = 280 \ K$ સાથે $\eta_2 = 0.7$ માટે:
$0.7 = 1 - \frac{280}{T_1'} \Rightarrow \frac{280}{T_1'} = 0.3 \Rightarrow T_1' = \frac{280}{0.3} = 933.33 \ K$.
સોર્સના તાપમાનમાં થતો વધારો $\Delta T = T_1' - T_1 = 933.33 - 560 = 373.33 \ K$.
આપેલા વિકલ્પો મુજબ,તાપમાનમાં થતો વધારો આશરે $380 \ K$ છે.
39
DifficultMCQ
એક પ્રતિવર્તી એન્જિન તેની આપેલ ઉષ્માનો $1/6$ ભાગ કાર્યમાં રૂપાંતરિત કરે છે. જ્યારે ઠારણ વ્યવસ્થા (sink) નું તાપમાન $62^{\circ}C$ જેટલું ઘટાડવામાં આવે છે,ત્યારે એન્જિનની કાર્યક્ષમતા બમણી થાય છે. તો પ્રાપ્તિસ્થાન (source) અને ઠારણ વ્યવસ્થાનું તાપમાન શોધો.
A
$80^{\circ}C, 37^{\circ}C$
B
$95^{\circ}C, 25^{\circ}C$
C
$90^{\circ}C, 37^{\circ}C$
D
$99^{\circ}C, 37^{\circ}C$

Solution

(D) કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $\eta = 1 - \frac{T_2}{T_1} = \frac{W}{Q}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
શરૂઆતમાં,$\eta = 1/6$,તેથી $1 - \frac{T_2}{T_1} = \frac{1}{6} \implies \frac{T_2}{T_1} = \frac{5}{6} \implies T_1 = \frac{6}{5}T_2$.
જ્યારે ઠારણ વ્યવસ્થાનું તાપમાન $62^{\circ}C$ ઘટાડવામાં આવે,ત્યારે નવું તાપમાન $T_2' = T_2 - 62$ થાય.
નવી કાર્યક્ષમતા $\eta' = 2\eta = 2(1/6) = 1/3$ થાય.
તેથી,$1 - \frac{T_2 - 62}{T_1} = \frac{1}{3} \implies \frac{T_2 - 62}{T_1} = \frac{2}{3}$.
સમીકરણમાં $T_1 = \frac{6}{5}T_2$ મૂકતા: $\frac{T_2 - 62}{(6/5)T_2} = \frac{2}{3}$.
$\frac{5(T_2 - 62)}{6T_2} = \frac{2}{3} \implies 15(T_2 - 62) = 12T_2 \implies 15T_2 - 930 = 12T_2$.
$3T_2 = 930 \implies T_2 = 310 \text{ K}$.
સેલ્સિયસમાં ફેરવતા: $T_2 = 310 - 273 = 37^{\circ}C$.
હવે,$T_1 = \frac{6}{5} \times 310 = 6 \times 62 = 372 \text{ K}$.
સેલ્સિયસમાં ફેરવતા: $T_1 = 372 - 273 = 99^{\circ}C$.
40
DifficultMCQ
એક કાર્નોટ એન્જિન માટે $W/Q_1 = 1/6$ છે. જો ઠારણ-વ્યવસ્થાનું તાપમાન $62^{\circ}C$ જેટલું ઘટાડવામાં આવે તો કાર્યક્ષમતા બમણી થઈ જાય છે,તો ઠારણ-અવસ્થા અને ઉષ્મા-પ્રાપ્તિસ્થાનના પ્રારંભિક તાપમાન અનુક્રમે ....... છે.
A
$33^{\circ}C$ અને $67^{\circ}C$
B
$37^{\circ}C$ અને $99^{\circ}C$
C
$67^{\circ}C$ અને $33^{\circ}C$
D
$97 K$ અને $37 K$

Solution

(B) કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $\eta = 1 - \frac{T_2}{T_1} = \frac{W}{Q_1}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
શરૂઆતમાં,$\eta = 1 - \frac{T_2}{T_1} = \frac{1}{6} \quad \dots(i)$
જ્યારે ઠારણ-વ્યવસ્થાનું તાપમાન $T_2$ ને $62^{\circ}C$ જેટલું ઘટાડવામાં આવે છે (જે નિરપેક્ષ માપક્રમમાં $62 K$ જેટલું છે),ત્યારે નવું તાપમાન $T_2' = T_2 - 62$ થાય છે.
નવી કાર્યક્ષમતા $\eta' = 1 - \frac{T_2 - 62}{T_1} = 2\eta$ થાય છે.
$\eta = 1/6$ મૂકતા,$\eta' = 2 \times (1/6) = 1/3$ મળે છે.
તેથી,$1 - \frac{T_2 - 62}{T_1} = \frac{1}{3} \implies \frac{T_2 - 62}{T_1} = \frac{2}{3} \quad \dots(ii)$.
સમીકરણ $(i)$ પરથી,$\frac{T_2}{T_1} = 1 - \frac{1}{6} = \frac{5}{6} \implies T_2 = \frac{5}{6}T_1$.
$T_2$ ની કિંમત $(ii)$ માં મૂકતા: $\frac{\frac{5}{6}T_1 - 62}{T_1} = \frac{2}{3} \implies \frac{5}{6} - \frac{62}{T_1} = \frac{2}{3}$.
$\frac{62}{T_1} = \frac{5}{6} - \frac{4}{6} = \frac{1}{6} \implies T_1 = 62 \times 6 = 372 K$.
સેલ્સિયસમાં ફેરવતા: $T_1 = 372 - 273 = 99^{\circ}C$.
હવે,$T_2 = \frac{5}{6} \times 372 = 310 K$.
સેલ્સિયસમાં ફેરવતા: $T_2 = 310 - 273 = 37^{\circ}C$.
આમ,ઠારણ-વ્યવસ્થાનું તાપમાન $37^{\circ}C$ અને ઉષ્મા-પ્રાપ્તિસ્થાનનું તાપમાન $99^{\circ}C$ છે.
41
DifficultMCQ
$40\%$ કાર્યક્ષમતા ધરાવતા કાર્નોટ એન્જિન માટે ઠારણ-વ્યવસ્થાનું તાપમાન $300 \ K$ છે. તેની ઠારણ-વ્યવસ્થાનું તાપમાન અચળ રાખીને,કાર્યક્ષમતા મૂળ કાર્યક્ષમતા કરતાં $50\%$ વધારવા માટે પ્રાપ્તિસ્થાન તાપમાનમાં કેટલા $K$ નો વધારો કરવો પડે?
A
$380$
B
$275$
C
$325$
D
$250$

Solution

(D) કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $\eta = 1 - \frac{T_2}{T_1}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $T_1$ એ પ્રાપ્તિસ્થાનનું તાપમાન છે અને $T_2$ એ ઠારણ-વ્યવસ્થાનું તાપમાન છે.
આપેલ છે કે $\eta = 0.40$ અને $T_2 = 300 \ K$,તેથી $0.40 = 1 - \frac{300}{T_1}$.
$\frac{300}{T_1} = 0.60 \implies T_1 = \frac{300}{0.60} = 500 \ K$.
હવે,કાર્યક્ષમતામાં તેની મૂળ કિંમત કરતાં $50\%$ નો વધારો થાય છે. નવી કાર્યક્ષમતા $\eta' = \eta + 0.50 \times \eta = 0.40 + 0.20 = 0.60$.
ઠારણ-વ્યવસ્થાનું તાપમાન $T_2 = 300 \ K$ અચળ રાખીને,નવું પ્રાપ્તિસ્થાન તાપમાન $T_1'$ નીચે મુજબ મળે: $\eta' = 1 - \frac{T_2}{T_1'}$.
$0.60 = 1 - \frac{300}{T_1'} \implies \frac{300}{T_1'} = 0.40$.
$T_1' = \frac{300}{0.40} = 750 \ K$.
પ્રાપ્તિસ્થાનના તાપમાનમાં વધારો $\Delta T = T_1' - T_1 = 750 \ K - 500 \ K = 250 \ K$ થાય.
42
DifficultMCQ
કાર્નોટ એન્જિનમાં ઠારણવ્યવસ્થાનું તાપમાન $500 \ K$ હોય ત્યારે કાર્યક્ષમતા $50 \%$ છે. જો કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $60 \%$ કરવી હોય,તો ઉષ્માપ્રાપ્તિસ્થાનનું તાપમાન અચળ રાખીને ઠારણવ્યવસ્થાનું તાપમાન કેટલું ($K$ માં) રાખવું જોઈએ ($K$ માં)?
A
$200$
B
$400$
C
$600$
D
$800$

Solution

(B) કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતાનું સૂત્ર $\eta = 1 - \frac{T_2}{T_1}$ છે,જ્યાં $T_1$ એ ઉષ્માપ્રાપ્તિસ્થાનનું તાપમાન અને $T_2$ એ ઠારણવ્યવસ્થાનું તાપમાન છે.
આપેલ છે કે $\eta = 0.5$ અને $T_2 = 500 \ K$,તેથી $0.5 = 1 - \frac{500}{T_1}$,જે પરથી $\frac{500}{T_1} = 0.5$ મળે,એટલે કે $T_1 = 1000 \ K$.
હવે,ઉષ્માપ્રાપ્તિસ્થાનનું તાપમાન $T_1 = 1000 \ K$ અચળ રાખીને,આપણે નવી કાર્યક્ષમતા $\eta' = 0.6$ મેળવવા માટે ઠારણવ્યવસ્થાનું તાપમાન $T_2'$ બદલવું છે.
સૂત્ર $\eta' = 1 - \frac{T_2'}{T_1}$ નો ઉપયોગ કરતા,$0.6 = 1 - \frac{T_2'}{1000}$ મળે.
પદોની ગોઠવણી કરતા,$\frac{T_2'}{1000} = 1 - 0.6 = 0.4$.
તેથી,$T_2' = 0.4 \times 1000 = 400 \ K$.
43
DifficultMCQ
$40\%$ કાર્યક્ષમતા ધરાવતું કાર્નોટ એન્જિન $500 \ K$ તાપમાને ઉષ્મા મેળવે છે. જો તેની કાર્યક્ષમતા $50\%$ કરવી હોય,તો તે જ એક્ઝોસ્ટ (exhaust) તાપમાન માટે ઇન્ટેક (intake) તાપમાન ..... $K$ થવું જોઈએ.
A
$800$
B
$900$
C
$600$
D
$700$

Solution

(C) કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $\eta = 1 - \frac{T_2}{T_1}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $T_1$ એ ઇન્ટેક તાપમાન છે અને $T_2$ એ એક્ઝોસ્ટ તાપમાન છે.
પ્રથમ કિસ્સા માટે: $\eta_1 = 0.4$,$T_1 = 500 \ K$.
$0.4 = 1 - \frac{T_2}{500} \implies \frac{T_2}{500} = 0.6 \implies T_2 = 300 \ K$.
બીજા કિસ્સા માટે એક્ઝોસ્ટ તાપમાન $T_2$ સમાન રહેતું હોવાથી:
બીજા કિસ્સા માટે: $\eta_2 = 0.5$,$T_2 = 300 \ K$.
$0.5 = 1 - \frac{300}{T_1'} \implies \frac{300}{T_1'} = 0.5 \implies T_1' = \frac{300}{0.5} = 600 \ K$.
આમ,નવું ઇન્ટેક તાપમાન $600 \ K$ થશે.
44
MediumMCQ
એક કાર્નોટ એન્જિન $300 \ K$ અને $600 \ K$ તાપમાન વચ્ચે કાર્ય કરે છે. જો પ્રતિ ચક્ર થતું કાર્ય $800 \ J$ હોય,તો પ્રતિ ચક્ર અપાતી ઉષ્મા ....... $J/cycle$ છે.
A
$1800$
B
$1000$
C
$2000$
D
$1600$

Solution

(D) કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $\eta$ નું સૂત્ર $\eta = 1 - \frac{T_L}{T_H}$ છે,જ્યાં $T_L = 300 \ K$ અને $T_H = 600 \ K$ છે.
$\eta = 1 - \frac{300}{600} = 1 - 0.5 = 0.5$.
કાર્યક્ષમતાને થતા કાર્ય $W$ અને અપાતી ઉષ્મા $Q_H$ ના ગુણોત્તર તરીકે પણ વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે,એટલે કે $\eta = \frac{W}{Q_H}$.
અહીં $W = 800 \ J$ આપેલ છે,તેથી $0.5 = \frac{800}{Q_H}$.
આમ,$Q_H = \frac{800}{0.5} = 1600 \ J/cycle$.
45
EasyMCQ
એક કાર્નોટ એન્જિન $627^{\circ}C$ અને $227^{\circ}C$ તાપમાન વચ્ચે કાર્ય કરે છે. કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા ....... $\%$ છે.
A
$22.2$
B
$33.3$
C
$44.4$
D
$66.6$

Solution

(C) કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $(\eta)$ શોધવાનું સૂત્ર: $\eta = 1 - \frac{T_2}{T_1}$, જ્યાં $T_1$ એ સ્ત્રોતનું તાપમાન અને $T_2$ એ સિંકનું તાપમાન કેલ્વિન $(K)$ માં છે.
આપેલ છે: $T_1 = 627^{\circ}C = 627 + 273 = 900 \ K$ અને $T_2 = 227^{\circ}C = 227 + 273 = 500 \ K$.
કિંમતો મૂકતા: $\eta = 1 - \frac{500}{900} = 1 - \frac{5}{9} = \frac{4}{9}$.
ટકાવારીમાં ફેરવતા: $\eta = \frac{4}{9} \times 100 \% \approx 44.44 \%$.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
46
DifficultMCQ
એક કાર્નોટ એન્જિન જેનો સિંક $300\, K$ પર છે તેની કાર્યક્ષમતા $40\%$ છે. તેની મૂળ કાર્યક્ષમતામાં $50\%$ નો વધારો કરવા માટે સ્ત્રોતનું તાપમાન કેટલું વધારવું જોઈએ? ($K$ માં)
A
$380$
B
$275$
C
$325$
D
$250$

Solution

(D) કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $\eta = 1 - \frac{T_2}{T_1}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $T_2$ એ સિંકનું તાપમાન છે અને $T_1$ એ સ્ત્રોતનું તાપમાન છે.
આપેલ છે કે $\eta = 40\% = 0.4$ અને $T_2 = 300\, K$.
$0.4 = 1 - \frac{300}{T_1} \implies \frac{300}{T_1} = 0.6 \implies T_1 = \frac{300}{0.6} = 500\, K$.
કાર્યક્ષમતામાં તેની મૂળ કાર્યક્ષમતાના $50\%$ જેટલો વધારો કરવાનો છે.
નવી કાર્યક્ષમતા $\eta' = \eta + 0.5 \times \eta = 0.4 + 0.5(0.4) = 0.4 + 0.2 = 0.6 = 60\%$.
ધારો કે નવું સ્ત્રોત તાપમાન $T_1'$ છે.
$0.6 = 1 - \frac{300}{T_1'} \implies \frac{300}{T_1'} = 0.4 \implies T_1' = \frac{300}{0.4} = 750\, K$.
સ્ત્રોતના તાપમાનમાં વધારો $\Delta T = T_1' - T_1 = 750 - 500 = 250\, K$ છે.
47
DifficultMCQ
એક એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $1/6$ છે. જ્યારે સિંકનું તાપમાન $62^{\circ}C$ જેટલું ઘટાડવામાં આવે છે,ત્યારે તેની કાર્યક્ષમતા બમણી થઈ જાય છે. સ્ત્રોતનું તાપમાન ....... $^{\circ}C$ છે.
A
$80$
B
$95$
C
$90$
D
$99$

Solution

(D) કાર્નોટ એન્જિનની કાર્યક્ષમતા $\eta = 1 - \frac{T_2}{T_1}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $T_1$ એ સ્ત્રોતનું તાપમાન અને $T_2$ એ સિંકનું તાપમાન કેલ્વિનમાં છે.
આપેલ છે કે $\eta_1 = 1/6$,તેથી $1/6 = 1 - \frac{T_2}{T_1}$,જેનો અર્થ છે કે $\frac{T_2}{T_1} = 5/6$ અથવા $T_2 = \frac{5}{6}T_1$ $...(i)$.
જ્યારે સિંકનું તાપમાન $62^{\circ}C$ (જે $62 \ K$ ના ફેરફારને સમકક્ષ છે) ઘટાડવામાં આવે છે,ત્યારે નવી કાર્યક્ષમતા $\eta_2 = 2 \times \eta_1 = 2 \times (1/6) = 1/3$ થાય છે.
નવું સિંક તાપમાન $T_2' = T_2 - 62$ છે.
કાર્યક્ષમતાના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા: $1/3 = 1 - \frac{T_2 - 62}{T_1}$.
પુનઃગોઠવણ કરતા $\frac{T_2 - 62}{T_1} = 1 - 1/3 = 2/3$ મળે છે.
સમીકરણ $(i)$ માંથી $T_2 = \frac{5}{6}T_1$ મૂકતા:
$\frac{\frac{5}{6}T_1 - 62}{T_1} = 2/3$.
$\frac{5}{6} - \frac{62}{T_1} = 2/3$.
$\frac{62}{T_1} = \frac{5}{6} - \frac{4}{6} = 1/6$.
$T_1 = 62 \times 6 = 372 \ K$.
સેલ્સિયસમાં રૂપાંતરિત કરતા: $T(^{\circ}C) = 372 - 273 = 99^{\circ}C$.

Thermodynamics — Heat Engine and Carnot Cycle · Frequently Asked Questions

1Are these Thermodynamics questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Thermodynamics Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.