Gujarati

First Law of Thermodynamics Questions in Gujarati

Class 11 Physics · Thermodynamics · First Law of Thermodynamics

132+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 49 of 132 questions in Gujarati

1
EasyMCQ
એક સિસ્ટમને $400$ કેલરી ઉષ્મા આપતા,થયેલ કાર્ય કેટલું હશે?
A
$400$ જૂલ
B
$1672$ જૂલ
C
$1672$ વોટ
D
$1672$ અર્ગ

Solution

(B) ઉષ્માનો યાંત્રિક તુલ્યાંક $J = 4.18 \text{ J/cal}$ છે.
આપેલ ઉષ્મા $Q = 400 \text{ કેલરી}$ છે.
થયેલ કાર્ય $W$ એ સંબંધ $W = J \times Q$ નો ઉપયોગ કરીને ગણવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા,આપણને $W = 4.18 \times 400 = 1672 \text{ જૂલ}$ મળે છે.
2
EasyMCQ
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રનો પ્રથમ નિયમ કોના દ્વારા આપવામાં આવે છે?
A
$dQ = dU + PdV$
B
$dQ = dU \times PdV$
C
$dQ = (dU + dV)P$
D
$dQ = PdU + dV$

Solution

(A) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રનો પ્રથમ નિયમ એ ઉષ્માગતિશાસ્ત્રીય તંત્ર માટે ઉર્જા સંરક્ષણનો નિયમ છે. તે દર્શાવે છે કે તંત્રને આપેલી ઉષ્મા $(dQ)$ એ તંત્રની આંતરિક ઉર્જામાં થતા ફેરફાર $(dU)$ અને તંત્ર દ્વારા થયેલા કાર્ય $(dW)$ ના સરવાળા જેટલી હોય છે.
ગાણિતિક રીતે,તેને આ રીતે દર્શાવવામાં આવે છે: $dQ = dU + dW$.
વાયુના વિસ્તરણ અથવા સંકોચન દરમિયાન થતું કાર્ય $dW = PdV$ હોવાથી,આપણે આ કિંમત સમીકરણમાં મૂકીએ છીએ.
તેથી,ઉષ્માગતિશાસ્ત્રનો પ્રથમ નિયમ $dQ = dU + PdV$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
3
EasyMCQ
થર્મોડાયનેમિક સિસ્ટમની અવસ્થા $A$ થી $B$ માં બદલાતી વખતે, સિસ્ટમને આપવામાં આવતી ઉષ્મા $Q$ છે અને સિસ્ટમ દ્વારા કરવામાં આવેલ કાર્ય $W$ છે. તેની આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર કેટલો હશે?
A
$Q + W$
B
$Q - W$
C
$Q$
D
$\frac{Q - W}{2}$

Solution

(B) થર્મોડાયનેમિક્સના પ્રથમ નિયમ મુજબ, સિસ્ટમને આપવામાં આવતી ઉષ્મા ($\Delta Q$) એ આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર ($\Delta U$) અને સિસ્ટમ દ્વારા કરવામાં આવેલા કાર્ય ($\Delta W$) ના સરવાળા જેટલી હોય છે.
ગાણિતિક રીતે, આને આ રીતે દર્શાવવામાં આવે છે: $\Delta Q = \Delta U + \Delta W$.
અહીં આપેલ છે કે આપવામાં આવેલી ઉષ્મા $Q$ છે અને સિસ્ટમ દ્વારા કરવામાં આવેલ કાર્ય $W$ છે, તેથી આ કિંમતોને સમીકરણમાં મૂકતા: $Q = \Delta U + W$.
આંતરિક ઉર્જામાં થતા ફેરફાર ($\Delta U$) માટે સમીકરણને ગોઠવતા: $\Delta U = Q - W$.
4
EasyMCQ
સિસ્ટમને આપેલી ઉષ્મા $35 \ J$ છે અને સિસ્ટમ દ્વારા થયેલ કાર્ય $15 \ J$ છે. સિસ્ટમની આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર ..... $J$ હશે.
A
$-50$
B
$20$
C
$30$
D
$50$

Solution

(B) થર્મોડાયનેમિક્સના પ્રથમ નિયમ મુજબ,આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $(\Delta U)$ નીચેના સમીકરણ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\Delta U = \Delta Q - W$.
અહીં,સિસ્ટમને આપેલી ઉષ્મા $(\Delta Q)$ $+35 \ J$ છે અને સિસ્ટમ દ્વારા થયેલ કાર્ય $(W)$ $+15 \ J$ છે.
આ કિંમતોને સમીકરણમાં મૂકતા:
$\Delta U = 35 \ J - 15 \ J = 20 \ J$.
તેથી,સિસ્ટમની આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $20 \ J$ છે.
5
EasyMCQ
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રનો પ્રથમ નિયમ કોના સંરક્ષણ સાથે સંબંધિત છે?
A
વેગમાન
B
ઊર્જા
C
દળ
D
તાપમાન

Solution

(B) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ અનુસાર,
$Q = \Delta U + W$
જ્યાં $Q$ એ તંત્રને આપેલી ઉષ્મા છે,$\Delta U$ એ આંતરિક ઊર્જામાં થતો ફેરફાર છે અને $W$ એ તંત્ર દ્વારા થયેલું કાર્ય છે.
આ નિયમ ઊર્જા સંરક્ષણના નિયમનું નિવેદન છે,જે દર્શાવે છે કે ઊર્જાનું સર્જન કે વિનાશ શક્ય નથી,માત્ર તેનું એક સ્વરૂપમાંથી બીજા સ્વરૂપમાં રૂપાંતર થઈ શકે છે.
6
EasyMCQ
જો કોઈ સિસ્ટમને આપેલી ઉષ્મા $35 \ J$ હોય અને સિસ્ટમ દ્વારા થયેલું કાર્ય $-15 \ J$ હોય,તો સિસ્ટમની આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર .... $J$ છે.
A
$-50$
B
$20$
C
$30$
D
$50$

Solution

(D) થર્મોડાયનેમિક્સના પ્રથમ નિયમ મુજબ,આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $\Delta U$ નીચેના સમીકરણ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\Delta Q = \Delta U + \Delta W$.
અહીં,સિસ્ટમને આપેલી ઉષ્મા $\Delta Q = 35 \ J$ છે.
સિસ્ટમ દ્વારા થયેલું કાર્ય $\Delta W = -15 \ J$ છે.
આ કિંમતોને સમીકરણમાં મૂકતા: $35 = \Delta U + (-15)$.
$\Delta U$ માટે ઉકેલતા: $\Delta U = 35 + 15 = 50 \ J$.
તેથી,આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $50 \ J$ છે.
7
MediumMCQ
એક તંત્રને $300$ કેલરી ઉષ્મા આપવામાં આવે છે અને તે $600$ જૂલ જેટલું કાર્ય કરે છે. આ પ્રક્રિયામાં તંત્રની આંતરિક ઉર્જામાં કેટલો ફેરફાર થશે? $(1 \text{ કેલરી} = 4.18 \text{ જૂલ})$
A
$654$
B
$156.5$
C
$-300$
D
$-528.2$

Solution

(A) થર્મોડાયનેમિક્સના પ્રથમ નિયમ મુજબ,આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $\Delta U$ નીચેના સમીકરણ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\Delta U = \Delta Q - \Delta W$.
અહીં,આપેલી ઉષ્મા $\Delta Q = 300 \text{ કેલરી}$ છે.
ઉષ્માને જૂલમાં ફેરવતા: $\Delta Q = 300 \times 4.18 \text{ J} = 1254 \text{ J}$.
તંત્ર દ્વારા થયેલ કાર્ય $\Delta W = 600 \text{ J}$ છે.
આ કિંમતોને સમીકરણમાં મૂકતા: $\Delta U = 1254 \text{ J} - 600 \text{ J} = 654 \text{ J}$.
તેથી,તંત્રની આંતરિક ઉર્જામાં $654 \text{ J}$ નો વધારો થાય છે.
8
MediumMCQ
એક સિસ્ટમ કે જેણે $2 \; kcal$ ઉષ્માનું શોષણ કર્યું છે અને $500 \; J$ કાર્ય કર્યું છે,તેમાં આંતરિક ઉર્જાનો ફેરફાર ...... $J$ છે.
A
$7900$
B
$8200$
C
$5600$
D
$6400$

Solution

(A) થર્મોડાયનેમિક્સના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta Q = \Delta U + \Delta W$,જ્યાં $\Delta Q$ એ શોષાયેલી ઉષ્મા છે,$\Delta U$ એ આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર છે,અને $\Delta W$ એ સિસ્ટમ દ્વારા કરવામાં આવેલ કાર્ય છે.
આપેલ છે:
શોષાયેલી ઉષ્મા,$\Delta Q = 2 \; kcal = 2 \times 10^3 \times 4.2 \; J = 8400 \; J$.
કરવામાં આવેલ કાર્ય,$\Delta W = 500 \; J$.
આ કિંમતોને સમીકરણમાં મૂકતા:
$\Delta U = \Delta Q - \Delta W$
$\Delta U = 8400 \; J - 500 \; J = 7900 \; J$.
તેથી,આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $7900 \; J$ છે.
9
EasyMCQ
જ્યારે કોઈ સિસ્ટમમાં $\Delta Q$ જેટલી ઉષ્મા ઉમેરવામાં આવે ત્યારે સિસ્ટમ $\Delta W$ જેટલું કાર્ય કરે છે. આંતરિક ઉર્જામાં થતો અનુરૂપ ફેરફાર $\Delta U$ છે. નીચેનામાંથી કયું પ્રારંભિક અને અંતિમ અવસ્થાઓનું અનન્ય વિધેય છે (પરિવર્તનની રીતને ધ્યાનમાં લીધા વિના)?
A
$\Delta Q$
B
$\Delta W$
C
$\Delta U$ અને $\Delta Q$
D
$\Delta U$

Solution

(D) થર્મોડાયનેમિક્સના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta Q = \Delta U + \Delta W$.
આ સમીકરણમાં,$\Delta Q$ (ઉષ્મા) અને $\Delta W$ (કાર્ય) એ પથ-આધારિત રાશિઓ છે,જેનો અર્થ છે કે તેમના મૂલ્યો પ્રારંભિક અવસ્થામાંથી અંતિમ અવસ્થા સુધી પહોંચવા માટે અપનાવવામાં આવેલા માર્ગ પર આધાર રાખે છે.
જો કે,$\Delta U$ (આંતરિક ઉર્જામાં ફેરફાર) એ અવસ્થા વિધેય (state function) છે.
અવસ્થા વિધેય એ એક એવી લાક્ષણિકતા છે જેનું મૂલ્ય માત્ર સિસ્ટમની વર્તમાન અવસ્થા (પ્રારંભિક અને અંતિમ અવસ્થા) પર આધાર રાખે છે અને તે અવસ્થા સુધી પહોંચવા માટે લીધેલા માર્ગથી સ્વતંત્ર છે.
તેથી,$\Delta U$ એ પ્રારંભિક અને અંતિમ અવસ્થાઓનું અનન્ય વિધેય છે.
10
EasyMCQ
એક વાયુમય તંત્રને $110\; J$ ઉષ્મા આપવામાં આવે છે,જેની આંતરિક ઊર્જામાં થતો ફેરફાર $40\; J$ છે,તો તંત્ર દ્વારા થયેલ બાહ્ય કાર્ય ........ $J$ હશે.
A
$150$
B
$70$
C
$110$
D
$40$

Solution

(B) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,તંત્રને આપેલી ઉષ્મા એ આંતરિક ઊર્જામાં થતો ફેરફાર અને તંત્ર દ્વારા થયેલા કાર્યના સરવાળા જેટલી હોય છે.
$\Delta Q = \Delta U + \Delta W$
આપેલ છે:
આપેલી ઉષ્મા,$\Delta Q = 110\; J$
આંતરિક ઊર્જામાં ફેરફાર,$\Delta U = 40\; J$
કાર્ય શોધવા માટે સૂત્રને ફરીથી ગોઠવતા:
$\Delta W = \Delta Q - \Delta U$
$\Delta W = 110\; J - 40\; J = 70\; J$
તેથી,થયેલ બાહ્ય કાર્ય $70\; J$ છે.
11
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું થર્મોડાયનેમિક સ્ટેટ ફંક્શન નથી?
A
એન્થાલ્પી
B
કાર્ય
C
ગિબ્સ ઉર્જા
D
આંતરિક ઉર્જા

Solution

(B) થર્મોડાયનેમિક સ્ટેટ ફંક્શન એ એક એવી રાશિ છે જેનું મૂલ્ય માત્ર સિસ્ટમની વર્તમાન સ્થિતિ પર આધાર રાખે છે,તે સ્થિતિ સુધી પહોંચવા માટે અપનાવેલા માર્ગ પર નહીં.
એન્થાલ્પી $(H)$,ગિબ્સ ઉર્જા $(G)$,અને આંતરિક ઉર્જા $(U)$ એ તમામ સ્ટેટ ફંક્શન છે કારણ કે તે માત્ર સિસ્ટમના સ્ટેટ વેરીએબલ્સ પર આધાર રાખે છે.
કાર્ય $(W)$ એ પાથ ફંક્શન છે,જેનો અર્થ છે કે તેનું મૂલ્ય સિસ્ટમની સ્થિતિ બદલવા માટે અપનાવેલા ચોક્કસ માર્ગ પર આધાર રાખે છે.
તેથી,કાર્ય એ થર્મોડાયનેમિક સ્ટેટ ફંક્શન નથી.
12
EasyMCQ
જ્યારે કરવામાં આવેલ કાર્યનું મૂલ્ય $333 \ cal$ હોય અને આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $167 \ cal$ હોય,તો આપવામાં આવેલ ઉષ્મા ....... $cal$ છે.
A
$166$
B
$333$
C
$500$
D
$400$

Solution

(C) થર્મોડાયનેમિક્સના પ્રથમ નિયમ મુજબ,સિસ્ટમને આપવામાં આવતી ઉષ્મા $(\Delta Q)$ એ આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $(\Delta U)$ અને સિસ્ટમ દ્વારા કરવામાં આવેલ કાર્ય $(\Delta W)$ ના સરવાળા જેટલી હોય છે.
સૂત્ર: $\Delta Q = \Delta U + \Delta W$
આપેલ છે:
$\Delta W = 333 \ cal$
$\Delta U = 167 \ cal$
ગણતરી:
$\Delta Q = 167 \ cal + 333 \ cal = 500 \ cal$
તેથી,આપવામાં આવેલ ઉષ્મા $500 \ cal$ છે.
13
EasyMCQ
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રનો પ્રથમ નિયમ જણાવે છે કે:
A
તંત્ર કાર્ય કરી શકે છે
B
તંત્ર તાપમાન ધરાવે છે
C
તંત્ર દબાણ ધરાવે છે
D
ઉષ્મા એ ઊર્જાનું એક સ્વરૂપ છે

Solution

(D) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રનો પ્રથમ નિયમ એ મૂળભૂત રીતે ઉષ્માગતિશાસ્ત્રીય તંત્રો માટે ઊર્જા સંરક્ષણનો નિયમ છે. તે જણાવે છે કે ઊર્જાનું સર્જન કે વિનાશ થઈ શકતો નથી,માત્ર એક સ્વરૂપમાંથી બીજા સ્વરૂપમાં રૂપાંતર થઈ શકે છે. ઉષ્મા એ ઊર્જાનું એક સ્વરૂપ હોવાથી,પ્રથમ નિયમ સૂચવે છે કે તંત્રની આંતરિક ઊર્જામાં થતો ફેરફાર એ તંત્રને આપેલી ઉષ્મા અને તંત્ર દ્વારા થયેલા કાર્યના તફાવત જેટલો હોય છે $(ΔU = Q - W)$. તેથી,ઉષ્માને વહન દરમિયાન ઊર્જાના એક સ્વરૂપ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
14
EasyMCQ
એક થર્મોડાયનેમિક સિસ્ટમને બે અલગ-અલગ પ્રક્રિયાઓ દ્વારા $(P_1, V_1)$ અવસ્થામાંથી $(P_2, V_2)$ અવસ્થામાં બદલવામાં આવે છે. કઈ રાશિ સમાન રહેશે?
A
$\Delta Q$
B
$\Delta W$
C
$\Delta Q + \Delta W$
D
$\Delta Q - \Delta W$

Solution

(D) થર્મોડાયનેમિક્સના પ્રથમ નિયમ મુજબ,આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $\Delta U$ એ $\Delta U = \Delta Q - \Delta W$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આંતરિક ઉર્જા એ અવસ્થા વિધેય (state function) છે,જેનો અર્થ છે કે તેનું મૂલ્ય માત્ર સિસ્ટમની પ્રારંભિક અને અંતિમ અવસ્થાઓ પર આધાર રાખે છે અને તે કયા માર્ગે પ્રક્રિયા થઈ તેના પર આધાર રાખતું નથી.
કારણ કે બંને પ્રક્રિયાઓ માટે પ્રારંભિક અવસ્થા $(P_1, V_1)$ અને અંતિમ અવસ્થા $(P_2, V_2)$ સમાન છે,તેથી આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $\Delta U$ સમાન રહેશે.
તેથી,રાશિ $\Delta Q - \Delta W$ અચળ રહેશે.
15
EasyMCQ
એક થર્મોડાયનેમિક પ્રક્રિયામાં,વાયુને $200 \ J$ ઉષ્મા આપવામાં આવે છે અને તેના પર $100 \ J$ કાર્ય પણ કરવામાં આવે છે. વાયુની આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર ........ $J$ છે.
A
$100$
B
$300$
C
$419$
D
$24$

Solution

(B) થર્મોડાયનેમિક્સના પ્રથમ નિયમ મુજબ,આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $\Delta U$ નીચેના સમીકરણ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\Delta Q = \Delta U + \Delta W$.
અહીં,તંત્રને ઉષ્મા આપવામાં આવે છે,તેથી $\Delta Q = +200 \ J$.
તંત્ર પર કાર્ય કરવામાં આવે છે,તેથી $\Delta W = -100 \ J$.
આ કિંમતોને સમીકરણમાં મૂકતા: $200 = \Delta U + (-100)$.
તેથી,$\Delta U = 200 + 100 = 300 \ J$.
16
EasyMCQ
જો એક તંત્રને $150 \ J$ ઉષ્મા આપવામાં આવે અને તંત્ર દ્વારા થતું કાર્ય $110 \ J$ હોય,તો આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર .......... $J$ હશે.
A
$260$
B
$150$
C
$110$
D
$40$

Solution

(D) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $(\Delta U)$ નીચેના સમીકરણ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\Delta Q = \Delta U + \Delta W$.
અહીં,તંત્રને આપવામાં આવતી ઉષ્મા $\Delta Q = 150 \ J$ છે.
તંત્ર દ્વારા થતું કાર્ય $\Delta W = 110 \ J$ છે.
$\Delta U$ શોધવા માટે સૂત્રને ફરીથી ગોઠવતા: $\Delta U = \Delta Q - \Delta W$.
કિંમતો મૂકતા: $\Delta U = 150 \ J - 110 \ J = 40 \ J$.
તેથી,આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $40 \ J$ છે.
17
MediumMCQ
જો $\Delta Q$ અને $\Delta W$ અનુક્રમે સિસ્ટમને આપેલી ઉષ્મા અને સિસ્ટમ પર થયેલ કાર્ય દર્શાવતા હોય,તો ઉષ્માગતિશાસ્ત્રનો પ્રથમ નિયમ કેવી રીતે લખી શકાય,જ્યાં $\Delta U$ એ આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર છે?
A
$\Delta Q = \Delta U + \Delta W$
B
$\Delta Q = \Delta U - \Delta W$
C
$\Delta Q = \Delta W - \Delta U$
D
$\Delta Q = - \Delta W - \Delta U$

Solution

(B) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રનો પ્રથમ નિયમ સામાન્ય રીતે $\Delta Q = \Delta U + W_{by}$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે,જ્યાં $W_{by}$ એ સિસ્ટમ દ્વારા થયેલ કાર્ય છે.
આ પ્રશ્નમાં,$\Delta W$ ને સિસ્ટમ પર થયેલ કાર્ય તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવ્યું છે.
ચિહ્ન પ્રણાલી મુજબ,સિસ્ટમ પર થયેલ કાર્ય એ સિસ્ટમ દ્વારા થયેલ કાર્યનું ઋણ મૂલ્ય છે,તેથી $W_{by} = -\Delta W$.
આ કિંમતને પ્રથમ નિયમના સમીકરણમાં મૂકતા: $\Delta Q = \Delta U + (-\Delta W)$.
તેથી,સાચું સમીકરણ $\Delta Q = \Delta U - \Delta W$ છે.
18
EasyMCQ
એક તંત્રને $200 \, cal$ ઉષ્મા આપવામાં આવે છે અને તંત્ર દ્વારા આસપાસ પર કરવામાં આવેલ કાર્ય $40 \, J$ છે. તો તેની આંતરિક ઉર્જા
A
$600 \, J$ જેટલી વધે છે
B
$800 \, J$ જેટલી ઘટે છે
C
$800 \, J$ જેટલી વધે છે
D
$50 \, J$ જેટલી ઘટે છે

Solution

(C) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta Q = \Delta U + \Delta W$.
આપેલ છે કે,તંત્રને આપવામાં આવેલ ઉષ્મા $\Delta Q = 200 \, cal$.
કેલરીને જૂલમાં ફેરવતા,$\Delta Q = 200 \times 4.2 \, J = 840 \, J$.
તંત્ર દ્વારા થયેલ કાર્ય $\Delta W = 40 \, J$.
આ કિંમતોને સમીકરણમાં મૂકતા,$\Delta U = \Delta Q - \Delta W$.
$\Delta U = 840 \, J - 40 \, J = 800 \, J$.
$\Delta U$ ધન હોવાથી,આંતરિક ઉર્જા $800 \, J$ જેટલી વધે છે.
19
EasyMCQ
એક થર્મોડાયનેમિક પ્રક્રિયામાં,વાયુના નિશ્ચિત દળનું દબાણ એવી રીતે બદલાય છે કે વાયુના અણુઓ $20 \ J$ ઉષ્મા મુક્ત કરે છે અને વાયુ પર $10 \ J$ કાર્ય થાય છે. જો વાયુની પ્રારંભિક આંતરિક ઉર્જા $40 \ J$ હોય,તો અંતિમ આંતરિક ઉર્જા ........ $J$ હશે.
A
$30$
B
$20$
C
$60$
D
$40$

Solution

(A) થર્મોડાયનેમિક્સના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta Q = \Delta U + \Delta W$.
આપેલ છે:
વાયુ દ્વારા મુક્ત થતી ઉષ્મા,$\Delta Q = -20 \ J$ (સિસ્ટમ દ્વારા ગુમાવેલી ઉષ્મા ઋણ લેવાય છે).
વાયુ પર થતું કાર્ય,$\Delta W = -10 \ J$ (જ્યારે કાર્ય સિસ્ટમ પર થાય ત્યારે તે ઋણ લેવાય છે).
પ્રારંભિક આંતરિક ઉર્જા,$U_i = 40 \ J$.
સમીકરણમાં કિંમતો મૂકતા:
$-20 = (U_f - 40) + (-10)$
$-20 = U_f - 40 - 10$
$-20 = U_f - 50$
$U_f = 50 - 20 = 30 \ J$.
20
EasyMCQ
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રનો પ્રથમ નિયમ એ શેનો એક વિશિષ્ટ કિસ્સો છે?
A
ન્યૂટનનો નિયમ
B
ઉર્જા સંરક્ષણનો નિયમ
C
ચાર્લ્સનો નિયમ
D
ઉષ્મા વિનિમયનો નિયમ

Solution

(B) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રનો પ્રથમ નિયમ જણાવે છે કે તંત્રને આપવામાં આવતી ઉષ્મા $Q$ એ આંતરિક ઉર્જામાં થતા ફેરફાર $\Delta U$ અને તંત્ર દ્વારા કરવામાં આવેલા કાર્ય $W$ ના સરવાળા જેટલી હોય છે,જે $Q = \Delta U + W$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
આ સમીકરણ ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમનું સીધું ઉદાહરણ છે,જે જણાવે છે કે ઉર્જાનું સર્જન કે વિનાશ થઈ શકતો નથી,માત્ર તેનું એક સ્વરૂપમાંથી બીજા સ્વરૂપમાં રૂપાંતર થઈ શકે છે.
તેથી,ઉષ્માગતિશાસ્ત્રનો પ્રથમ નિયમ એ ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમનો એક વિશિષ્ટ કિસ્સો છે.
21
MediumMCQ
જ્યારે $2.1 \times 10^5 \; N/m^2$ ના અચળ દબાણે એક વાયુને $1500 \; J$ ઉષ્મા ઉર્જા આપવામાં આવે છે,ત્યારે તેના કદમાં $2.5 \times 10^{-3} \; m^3$ નો વધારો થાય છે. વાયુની આંતરિક ઉર્જામાં થયેલો વધારો (જૂલમાં) ...... $J$ છે.
A
$450$
B
$525$
C
$975$
D
$2025$

Solution

(C) થર્મોડાયનેમિક્સના પ્રથમ નિયમ $(FLOT)$ મુજબ,આપેલી ઉષ્મા $(\Delta Q)$ એ આંતરિક ઉર્જામાં ફેરફાર $(\Delta U)$ અને વાયુ દ્વારા થયેલા કાર્ય $(W = P \Delta V)$ ના સરવાળા જેટલી હોય છે.
$\Delta Q = \Delta U + P \Delta V$
આપેલ છે:
$\Delta Q = 1500 \; J$
$P = 2.1 \times 10^5 \; N/m^2$
$\Delta V = 2.5 \times 10^{-3} \; m^3$
$\Delta U$ શોધવા માટે સૂત્રને ફરીથી ગોઠવતા:
$\Delta U = \Delta Q - P \Delta V$
$\Delta U = 1500 - (2.1 \times 10^5) \times (2.5 \times 10^{-3})$
$\Delta U = 1500 - (2.1 \times 2.5 \times 10^2)$
$\Delta U = 1500 - (5.25 \times 100)$
$\Delta U = 1500 - 525$
$\Delta U = 975 \; J$
આમ,આંતરિક ઉર્જામાં થયેલો વધારો $975 \; J$ છે.
22
EasyMCQ
જો કોઈ સિસ્ટમને આપેલી ઉષ્મા $6 \, kcal$ હોય અને થયેલ કાર્ય $6 \, kJ$ હોય,તો આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર ....... $kJ$ છે.
A
$19.1$
B
$12.5$
C
$25$
D
$0$

Solution

(A) થર્મોડાયનેમિક્સના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta Q = \Delta U + \Delta W$,જ્યાં $\Delta Q$ એ આપેલી ઉષ્મા છે,$\Delta U$ એ આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર છે અને $\Delta W$ એ થયેલ કાર્ય છે.
આપેલ છે: $\Delta Q = 6 \, kcal = 6 \times 4.184 \, kJ = 25.104 \, kJ$ ($1 \, kcal = 4.184 \, kJ$ લેતા).
થયેલ કાર્ય $\Delta W = 6 \, kJ$.
તેથી,$\Delta U = \Delta Q - \Delta W = 25.104 \, kJ - 6 \, kJ = 19.104 \, kJ$.
એક દશાંશ સ્થળ સુધી રાઉન્ડ ઓફ કરતા,આપણને $\Delta U \approx 19.1 \, kJ$ મળે છે.
23
MediumMCQ
એક થર્મોડાયનેમિક પ્રક્રિયામાં,વાયુના નિશ્ચિત દળનું દબાણ એવી રીતે બદલાય છે કે વાયુ $20 \ J$ ઉષ્મા મુક્ત કરે છે અને વાયુ પર $8 \ J$ કાર્ય થાય છે. જો વાયુની પ્રારંભિક આંતરિક ઉર્જા $30 \ J$ હોય,તો અંતિમ આંતરિક ઉર્જા ...... $J$ થશે.
A
$18$
B
$9$
C
$4.5$
D
$36$

Solution

(A) થર્મોડાયનેમિક્સના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta Q = \Delta U + \Delta W$.
અહીં વાયુ ઉષ્મા મુક્ત કરે છે,તેથી $\Delta Q = -20 \ J$.
વાયુ પર કાર્ય થાય છે,તેથી $\Delta W = -8 \ J$.
પ્રારંભિક આંતરિક ઉર્જા $U_i = 30 \ J$ છે.
સમીકરણમાં આ કિંમતો મૂકતા: $-20 = \Delta U + (-8)$.
$\Delta U = -20 + 8 = -12 \ J$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\Delta U = U_f - U_i$,તેથી $U_f - 30 = -12$.
આમ,$U_f = 30 - 12 = 18 \ J$.
24
EasyMCQ
$n$ મોલ ધરાવતા એક મોનોએટોમિક વાયુને $T_1$ થી $T_2$ તાપમાન સુધી બે અલગ-અલગ સ્થિતિઓમાં ગરમ કરવામાં આવે છે: $(i)$ અચળ કદ પર અને $(ii)$ અચળ દબાણ પર. વાયુની આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર:
A
$(i)$ માટે વધુ છે
B
$(ii)$ માટે વધુ છે
C
બંને કિસ્સામાં સમાન છે
D
મોલની સંખ્યા પર આધારિત નથી

Solution

(C) આદર્શ વાયુની આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $\Delta U = n C_V \Delta T$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે.
વાયુ મોનોએટોમિક હોવાથી,અચળ કદ પર મોલર વિશિષ્ટ ઉષ્મા $C_V$ અચળ રહે છે,જે $C_V = \frac{3}{2}R$ છે.
આંતરિક ઉર્જા એ અવસ્થા વિધેય (state function) છે,જેનો અર્થ છે કે તે માત્ર તંત્રની પ્રારંભિક અને અંતિમ અવસ્થા (તાપમાન $T_1$ અને $T_2$) પર આધાર રાખે છે,તે અંતિમ અવસ્થા સુધી પહોંચવા માટે કયા માર્ગ અથવા પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ થયો છે તેના પર આધાર રાખતું નથી.
તેથી,તાપમાનમાં થતા ચોક્કસ ફેરફાર $\Delta T = T_2 - T_1$ માટે,આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $\Delta U$ સમાન રહે છે,પછી ભલે પ્રક્રિયા અચળ કદ પર થાય કે અચળ દબાણ પર.
25
MediumMCQ
એક આદર્શ વાયુ અવસ્થા $A$ થી બીજી અવસ્થા $B$ માં $8 \times 10^5 \ J$ ઉષ્માનું શોષણ કરીને અને $6.5 \times 10^5 \ J$ જેટલું બાહ્ય કાર્ય કરીને જાય છે. હવે તેને તે જ બે અવસ્થાઓ વચ્ચે બીજી પ્રક્રિયામાં લઈ જવામાં આવે છે જેમાં તે $10^5 \ J$ ઉષ્માનું શોષણ કરે છે. તો બીજી પ્રક્રિયામાં:
A
વાયુ પર થયેલ કાર્ય $0.5 \times 10^5 \ J$ છે
B
વાયુ દ્વારા થયેલ કાર્ય $0.5 \times 10^5 \ J$ છે
C
વાયુ પર થયેલ કાર્ય $10^5 \ J$ છે
D
વાયુ દ્વારા થયેલ કાર્ય $10^5 \ J$ છે

Solution

(A) થર્મોડાયનેમિક્સના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta Q = \Delta U + \Delta W$.
પ્રથમ પ્રક્રિયામાં:
$\Delta Q_1 = 8 \times 10^5 \ J$ અને $\Delta W_1 = 6.5 \times 10^5 \ J$.
તેથી,$\Delta U = \Delta Q_1 - \Delta W_1 = (8 - 6.5) \times 10^5 \ J = 1.5 \times 10^5 \ J$.
કારણ કે બંને પ્રક્રિયાઓ માટે પ્રારંભિક અને અંતિમ અવસ્થાઓ સમાન છે,તેથી આંતરિક ઉર્જામાં ફેરફાર $\Delta U$ સમાન રહેશે.
બીજી પ્રક્રિયામાં:
$\Delta Q_2 = 10^5 \ J$ અને $\Delta U = 1.5 \times 10^5 \ J$.
$\Delta Q_2 = \Delta U + \Delta W_2$ નો ઉપયોગ કરતા:
$10^5 = 1.5 \times 10^5 + \Delta W_2$.
$\Delta W_2 = 10^5 - 1.5 \times 10^5 = -0.5 \times 10^5 \ J$.
વાયુ દ્વારા થયેલ કાર્યનું ઋણ મૂલ્ય સૂચવે છે કે વાયુ પર કાર્ય કરવામાં આવ્યું છે. આમ,વાયુ પર થયેલ કાર્ય $0.5 \times 10^5 \ J$ છે.
26
EasyMCQ
જો કોઈ તંત્રના કદમાં સંકોચન થાય,તો તંત્ર દ્વારા થયેલ કાર્ય કેટલું હશે?
A
શૂન્ય
B
નગણ્ય
C
ઋણ
D
ધન

Solution

(C) તંત્ર દ્વારા થયેલ કાર્યનું સૂત્ર $\Delta W = P \Delta V$ છે,જ્યાં $P$ એ દબાણ છે અને $\Delta V$ એ કદમાં થતો ફેરફાર છે.
તંત્રમાં સંકોચન થતું હોવાથી,અંતિમ કદ એ પ્રારંભિક કદ કરતા ઓછું હોય છે,જેનો અર્થ છે કે $\Delta V = V_{final} - V_{initial} < 0$.
તેથી,તંત્ર દ્વારા થયેલ કાર્ય $\Delta W = P \Delta V$ ઋણ હશે.
27
EasyMCQ
થર્મોડાયનેમિક્સના પ્રથમ નિયમ અંગે નીચેનામાંથી કયું વિધાન ખોટું છે?
A
તે આંતરિક ઉર્જાનો ખ્યાલ રજૂ કરે છે.
B
તે એન્ટ્રોપીનો ખ્યાલ રજૂ કરે છે.
C
તે કોઈપણ ચક્રીય પ્રક્રિયા માટે લાગુ પડતું નથી.
D
ઉપરનામાંથી કોઈ નહીં.

Solution

(B) થર્મોડાયનેમિક્સનો પ્રથમ નિયમ ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમ પર આધારિત છે અને તે આંતરિક ઉર્જા $(U)$ નો ખ્યાલ રજૂ કરે છે. તે જણાવે છે કે $\Delta Q = \Delta U + \Delta W$. તે ચક્રીય પ્રક્રિયાઓ સહિત તમામ પ્રક્રિયાઓ માટે લાગુ પડે છે. જો કે,એન્ટ્રોપીનો ખ્યાલ થર્મોડાયનેમિક્સના બીજા નિયમ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવે છે,પ્રથમ નિયમ દ્વારા નહીં. તેથી,વિધાન $(b)$ ખોટું છે.
28
EasyMCQ
પાણીની બાષ્પીભવનની ગુપ્ત ઉષ્મા $2240 \, J/g$ છે. જો $1 \, g$ પાણીના વિસ્તરણની પ્રક્રિયામાં થયેલ કાર્ય $168 \, J$ હોય,તો આંતરિક ઉર્જામાં થતો વધારો ....... $J$ છે.
A
$2408$
B
$2240$
C
$2072$
D
$1904$

Solution

(C) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,આપેલી ઉષ્મા $(\Delta Q)$ એ આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $(\Delta U)$ અને થયેલ કાર્ય $(\Delta W)$ ના સરવાળા જેટલી હોય છે:
$\Delta Q = \Delta U + \Delta W$
આપેલ છે:
બાષ્પીભવનની ગુપ્ત ઉષ્મા $(\Delta Q)$ = $2240 \, J$
થયેલ કાર્ય $(\Delta W)$ = $168 \, J$
આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર શોધવા માટે સૂત્રને ફરીથી ગોઠવતા:
$\Delta U = \Delta Q - \Delta W$
$\Delta U = 2240 \, J - 168 \, J$
$\Delta U = 2072 \, J$
તેથી,આંતરિક ઉર્જામાં થતો વધારો $2072 \, J$ છે.
29
MediumMCQ
$100^{\circ}C$ તાપમાને $1$ ઘન સેમી પાણીને $1$ વાતાવરણના દબાણે $100^{\circ}C$ તાપમાને $1671$ ઘન સેમી વરાળમાં રૂપાંતરિત કરવા માટે $540$ કેલરી ઉષ્માની જરૂર પડે છે. તો વાતાવરણીય દબાણની વિરુદ્ધ થયેલ કાર્ય આશરે ...... $cal$ છે.
A
$540$
B
$40$
C
$0$
D
$500$

Solution

(B) આપેલ છે: આપેલી ઉષ્મા $Q = 540 \; cal$.
પાણીનું પ્રારંભિક કદ $V_1 = 1 \; cm^3$.
વરાળનું અંતિમ કદ $V_2 = 1671 \; cm^3$.
કદમાં ફેરફાર $\Delta V = V_2 - V_1 = 1671 - 1 = 1670 \; cm^3$.
વાતાવરણીય દબાણ $P = 1.013 \times 10^6 \; dyne/cm^2$.
વાતાવરણીય દબાણની વિરુદ્ધ થયેલ કાર્ય $W = P \Delta V$.
$W = (1.013 \times 10^6 \; dyne/cm^2) \times (1670 \; cm^3) = 1.69171 \times 10^9 \; ergs$.
$1 \; cal = 4.184 \times 10^7 \; ergs$ હોવાથી,કાર્યને કેલરીમાં ફેરવતા:
$W = \frac{1.69171 \times 10^9}{4.184 \times 10^7} \approx 40.4 \; cal$.
આમ,થયેલ કાર્ય આશરે $40 \; cal$ છે.
30
MediumMCQ
$V_1$ કદ ધરાવતા એકમ દળના પ્રવાહીને અચળ બાહ્ય દબાણ $P$ અને તાપમાન $T$ પર $V_2$ કદના વાયુમાં સંપૂર્ણપણે રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે. જો આપેલ દળ માટે બાષ્પીભવનની ગુપ્ત ઉષ્મા $L$ હોય,તો તંત્રની આંતરિક ઉર્જામાં થતો વધારો કેટલો હશે?
A
શૂન્ય
B
$P(V_2 - V_1)$
C
$L - P(V_2 - V_1)$
D
$L$

Solution

(C) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta Q = \Delta U + W$.
અહીં,$\Delta Q$ એ આપેલી ઉષ્મા છે,જે એકમ દળ માટે બાષ્પીભવનની ગુપ્ત ઉષ્મા $L$ જેટલી છે.
$W$ એ અચળ દબાણ $P$ પર વિસ્તરણ દરમિયાન તંત્ર દ્વારા થયેલ કાર્ય છે,જે $W = P(V_2 - V_1)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આ કિંમતોને પ્રથમ નિયમના સમીકરણમાં મૂકતા:
$L = \Delta U + P(V_2 - V_1)$.
આંતરિક ઉર્જામાં થતા ફેરફાર $\Delta U$ ને સૂત્રનો કર્તા બનાવતા:
$\Delta U = L - P(V_2 - V_1)$.
31
MediumMCQ
$1 \text{ cm}^3$ પાણી તેના ઉત્કલન બિંદુએ $540 \text{ calories}$ ઉષ્માનું શોષણ કરીને $1671 \text{ cm}^3$ કદની વરાળમાં રૂપાંતરિત થાય છે. જો વાતાવરણીય દબાણ = $1.013 \times 10^5 \text{ N/m}^2$ અને ઉષ્માનો યાંત્રિક તુલ્યાંક = $4.19 \text{ J/calorie}$ હોય, તો આ પ્રક્રિયામાં આંતરઆણ્વિય બળોને દૂર કરવા માટે વપરાતી ઉર્જા ..... $\text{cal}$ છે. ($\text{cal}$ માં)
A
$540$
B
$40$
C
$500$
D
$0$

Solution

(C) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ, $\Delta Q = \Delta U + \Delta W$.
અહીં, $\Delta Q$ એ શોષાયેલી કુલ ઉષ્મા છે, $\Delta U$ એ આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર (આંતરઆણ્વિય બળોને દૂર કરવા માટે વપરાતી ઉર્જા) છે, અને $\Delta W$ એ વાતાવરણીય દબાણ વિરુદ્ધ થયેલું કાર્ય છે.
આપેલ છે: $\Delta Q = 540 \text{ cal}$, $P = 1.013 \times 10^5 \text{ N/m}^2$, $V_1 = 1 \text{ cm}^3 = 10^{-6} \text{ m}^3$, $V_2 = 1671 \text{ cm}^3 = 1671 \times 10^{-6} \text{ m}^3$, અને $J = 4.19 \text{ J/cal}$.
થયેલું કાર્ય $\Delta W = P(V_2 - V_1) = 1.013 \times 10^5 \times (1671 - 1) \times 10^{-6} \text{ J} = 1.013 \times 10^5 \times 1670 \times 10^{-6} \text{ J} \approx 169.17 \text{ J}$.
કાર્યને કેલરીમાં ફેરવતા: $\Delta W_{\text{cal}} = \frac{169.17}{4.19} \approx 40.37 \text{ cal}$.
આંતરિક ઉર્જામાં ફેરફાર $\Delta U = \Delta Q - \Delta W_{\text{cal}} = 540 - 40.37 \approx 500 \text{ cal}$.
32
MediumMCQ
એક થર્મલી ઇન્સ્યુલેટેડ રિજિડ પાત્રમાં આદર્શ વાયુ ભરેલો છે,જેને $100 \,\Omega$ અવરોધ ધરાવતા ફિલામેન્ટ દ્વારા $1 \,A$ ના પ્રવાહ વડે $5$ મિનિટ સુધી ગરમ કરવામાં આવે છે. આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર ...... $kJ$ છે.
A
$0$
B
$10$
C
$20$
D
$30$

Solution

(D) પાત્ર રિજિડ (દ્રઢ) હોવાથી,આદર્શ વાયુનું કદ અચળ રહે છે,તેથી થયેલ કાર્ય $W = P\Delta V = 0$ થાય.
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta Q = \Delta U + W$.
કારણ કે $W = 0$,આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર એ પૂરી પાડવામાં આવેલી ઉષ્મા જેટલો જ હોય છે: $\Delta U = \Delta Q$.
ફિલામેન્ટ દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવેલી ઉષ્મા જુલના તાપીય નિયમ દ્વારા મળે છે: $\Delta Q = I^2Rt$.
આપેલ છે: $I = 1 \,A$,$R = 100 \,\Omega$,અને $t = 5 \,min = 5 \times 60 \,s = 300 \,s$.
કિંમતો મૂકતા: $\Delta U = (1)^2 \times 100 \times 300 = 30,000 \,J$.
$kJ$ માં રૂપાંતર કરતા: $\Delta U = 30 \,kJ$.
33
MediumMCQ
આકૃતિમાં થર્મોડાયનેમિક રૂપાંતરણમાંથી પસાર થતી સિસ્ટમનો $P-V$ આલેખ દર્શાવેલ છે. $A \to B \to C$ જતી વખતે સિસ્ટમ પર થયેલ કાર્ય $50 \, J$ છે અને સિસ્ટમને $20 \, cal$ ઉષ્મા આપવામાં આવે છે. $A$ અને $C$ વચ્ચે આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર ...... $J$ છે.
Question diagram
A
$34$
B
$70$
C
$84$
D
$134$

Solution

(D) આપેલ છે કે,સિસ્ટમને આપવામાં આવતી ઉષ્મા,$\Delta Q = 20 \, cal = 20 \times 4.2 \, J = 84 \, J$.
સિસ્ટમ પર થયેલ કાર્ય,$\Delta W = -50 \, J$ (કારણ કે કાર્ય સિસ્ટમ પર થાય છે,તેથી તે ઋણ લેવામાં આવે છે).
થર્મોડાયનેમિક્સના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta Q = \Delta U + \Delta W$,જ્યાં $\Delta U$ એ આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર છે.
તેથી,$\Delta U = \Delta Q - \Delta W$.
કિંમતો મૂકતા,$\Delta U = 84 \, J - (-50 \, J) = 84 \, J + 50 \, J = 134 \, J$.
આમ,$A$ અને $C$ વચ્ચે આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $134 \, J$ છે.
34
MediumMCQ
જ્યારે કોઈ સિસ્ટમને અવસ્થા $i$ થી અવસ્થા $f$ સુધી પથ $iaf$ પર લઈ જવામાં આવે છે,ત્યારે $Q = 50 \, J$ અને $W = 20 \, J$ છે. પથ $ibf$ પર,$Q = 35 \, J$ છે. જો વક્ર પરત પથ $fi$ માટે $W = -13 \, J$ હોય,તો આ પથ માટે $Q$ નું મૂલ્ય ...... $J$ છે.
Question diagram
A
$33$
B
$23$
C
$-7$
D
$-43$

Solution

(D) આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $\Delta U$ એ અવસ્થા વિધેય છે,જેનો અર્થ છે કે તે ફક્ત પ્રારંભિક અને અંતિમ અવસ્થાઓ પર આધાર રાખે છે,લીધેલા પથ પર નહીં.
પથ $iaf$ માટે,ઉષ્માગતિશાસ્ત્રનો પ્રથમ નિયમ $\Delta Q = \Delta U + \Delta W$ છે.
આપેલ છે કે $\Delta Q_{iaf} = 50 \, J$ અને $\Delta W_{iaf} = 20 \, J$,તેથી:
$\Delta U_{if} = \Delta Q_{iaf} - \Delta W_{iaf} = 50 \, J - 20 \, J = 30 \, J$.
પરત પથ $fi$ માટે,પ્રારંભિક અવસ્થા $f$ છે અને અંતિમ અવસ્થા $i$ છે. તેથી,આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $\Delta U_{fi} = -\Delta U_{if} = -30 \, J$ થશે.
પથ $fi$ માટે ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમનો ઉપયોગ કરતા:
$\Delta Q_{fi} = \Delta U_{fi} + \Delta W_{fi}$.
આપેલ છે કે $\Delta W_{fi} = -13 \, J$ અને $\Delta U_{fi} = -30 \, J$,તેથી:
$\Delta Q_{fi} = -30 \, J + (-13 \, J) = -43 \, J$.
35
MediumMCQ
આકૃતિમાં થર્મોડાયનેમિક રૂપાંતરણમાંથી પસાર થતી સિસ્ટમનો $P-V$ આલેખ દર્શાવેલ છે. $A \to B \to C$ સુધી જવામાં સિસ્ટમ દ્વારા થયેલ કાર્ય $30 \ J$ છે અને સિસ્ટમને $40 \ J$ ઉષ્મા આપવામાં આવે છે. $A$ અને $C$ વચ્ચે આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર ....... $J$ છે.
Question diagram
A
$10$
B
$70$
C
$84$
D
$134$

Solution

(A) થર્મોડાયનેમિક્સના પ્રથમ નિયમ મુજબ,સિસ્ટમને આપવામાં આવતી ઉષ્મા $(\Delta Q)$ એ આંતરિક ઉર્જામાં થતા ફેરફાર $(\Delta U)$ અને સિસ્ટમ દ્વારા થયેલા કાર્ય $(\Delta W)$ ના સરવાળા જેટલી હોય છે:
$\Delta Q = \Delta U + \Delta W$
આપેલ છે:
આપેલ ઉષ્મા,$\Delta Q = 40 \ J$
થયેલ કાર્ય,$\Delta W = 30 \ J$
આ કિંમતોને સમીકરણમાં મૂકતા:
$40 \ J = \Delta U + 30 \ J$
$\Delta U = 40 \ J - 30 \ J = 10 \ J$
તેથી,$A$ અને $C$ વચ્ચે આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $10 \ J$ છે.
36
DifficultMCQ
આદર્શ વાયુના એક નમૂનાને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ એક ચક્રમાંથી પસાર કરવામાં આવે છે. તે પ્રક્રિયા $AB$ દરમિયાન $50 \ J$ ઉર્જાનું શોષણ કરે છે,$BC$ દરમિયાન કોઈ ઉષ્માનું શોષણ કે ઉત્સર્જન થતું નથી,અને $CA$ દરમિયાન $70 \ J$ ઉષ્મા મુક્ત કરે છે. પ્રક્રિયા $BC$ દરમિયાન વાયુ પર $40 \ J$ કાર્ય કરવામાં આવે છે. જો બિંદુ $A$ પર વાયુની આંતરિક ઉર્જા $1500 \ J$ હોય,તો બિંદુ $C$ પર આંતરિક ઉર્જા ........ $J$ હશે.
Question diagram
A
$1590$
B
$1620$
C
$1540$
D
$1570$

Solution

(A) આપેલ $P-V$ આલેખ પરથી,પ્રક્રિયા $AB$ એ સમકદ પ્રક્રિયા છે (કદ અચળ છે).
પ્રક્રિયા $AB$ માટે:
$\Delta W_{AB} = 0$
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta Q_{AB} = \Delta U_{AB} + \Delta W_{AB}$.
આપેલ છે કે $\Delta Q_{AB} = 50 \ J$,તેથી $\Delta U_{AB} = 50 \ J$.
$U_A = 1500 \ J$ હોવાથી,$U_B = U_A + \Delta U_{AB} = 1500 + 50 = 1550 \ J$.
પ્રક્રિયા $BC$ માટે:
આપેલ છે કે $\Delta Q_{BC} = 0$ (એડિબેટિક પ્રક્રિયા).
વાયુ પર થયેલ કાર્ય $\Delta W_{BC} = -40 \ J$ છે (કારણ કે વાયુ પર કાર્ય થાય છે,તેથી તે ઋણ લેવાય છે).
પ્રથમ નિયમનો ઉપયોગ કરતા,$\Delta Q_{BC} = \Delta U_{BC} + \Delta W_{BC}$.
$0 = \Delta U_{BC} - 40 \ J \implies \Delta U_{BC} = 40 \ J$.
તેથી,$U_C = U_B + \Delta U_{BC} = 1550 + 40 = 1590 \ J$.
37
EasyMCQ
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રનો પ્રથમ નિયમ એ કયા નિયમનું ખાસ સ્વરૂપ છે?
A
ન્યુટનનો નિયમ
B
ઊર્જા સંરક્ષણનો નિયમ
C
ચાર્લ્સનો નિયમ
D
ઉષ્મીય પ્રસરણનો નિયમ

Solution

(B) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રનો પ્રથમ નિયમ $\Delta Q = \Delta U + \Delta W$ દર્શાવે છે. આ સમીકરણ ઊર્જા સંરક્ષણના સિદ્ધાંતનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે,જ્યાં તંત્રને આપેલી ઉષ્મા $(\Delta Q)$ નો ઉપયોગ તેની આંતરિક ઊર્જા $(\Delta U)$ વધારવા અને બાહ્ય દબાણ વિરુદ્ધ કાર્ય $(\Delta W)$ કરવા માટે થાય છે. તેથી,તે ઊર્જા સંરક્ષણના નિયમનું સીધું જ એક સ્વરૂપ છે.
38
MediumMCQ
એક વાયુનું $50 \ N/m^{2}$ જેટલા અચળ દબાણે સંકોચન કરી કદ $10 \ m^{3}$ થી $4 \ m^{3}$ કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ વાયુને $100 \ J$ જેટલી ઊર્જા આપી ગરમ કરવામાં આવે છે,તો તેની આંતરિક ઊર્જા ..... $J$ જેટલી વધશે.
A
$400$
B
$200$
C
$100$
D
$300$

Solution

(A) થર્મોડાયનેમિક્સના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta Q = \Delta U + \Delta W$.
અહીં,સંકોચન દરમિયાન વાયુ પર થયેલ કાર્ય $\Delta W = P \Delta V$ છે.
કદ $10 \ m^{3}$ થી બદલાઈને $4 \ m^{3}$ થતું હોવાથી,$\Delta V = (4 - 10) \ m^{3} = -6 \ m^{3}$.
તેથી,$\Delta W = 50 \times (-6) = -300 \ J$.
આપવામાં આવેલ ઉષ્મા $\Delta Q = 100 \ J$ છે.
પ્રથમ નિયમનો ઉપયોગ કરતા: $\Delta U = \Delta Q - \Delta W$.
$\Delta U = 100 - (-300) = 100 + 300 = 400 \ J$.
39
MediumMCQ
એક થરમૉડાઇનેમિક પ્રક્રિયા દરમિયાન,એક નિશ્ચિત દળના વાયુનું દબાણ એવી રીતે બદલવામાં આવે છે કે જેથી વાયુ $20 \ J$ ઉષ્મા ગુમાવે છે અને વાયુ પર $10 \ J$ કાર્ય કરવામાં આવે છે. જો વાયુની પ્રારંભિક આંતરિક ઊર્જા $40 \ J$ હોય,તો અંતિમ આંતરિક ઊર્જા ...... $J$ થશે.
A
$30$
B
$20$
C
$60$
D
$40$

Solution

(A) થરમૉડાઇનેમિક્સના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta Q = \Delta U + \Delta W$.
અહીં,વાયુ ઉષ્મા ગુમાવે છે,તેથી $\Delta Q = -20 \ J$.
વાયુ પર કાર્ય કરવામાં આવે છે,તેથી $\Delta W = -10 \ J$.
પ્રારંભિક આંતરિક ઊર્જા $U_1 = 40 \ J$ છે.
આ કિંમતોને સમીકરણમાં મૂકતા: $-20 = (U_2 - 40) + (-10)$.
$-20 = U_2 - 40 - 10$.
$-20 = U_2 - 50$.
$U_2 = 50 - 20 = 30 \ J$.
40
MediumMCQ
એક ઉષ્મીય અવાહક જડિત કન્ટેનરમાં રહેલ આદર્શ વાયુને $100 \, \Omega$ ના ફિલામેન્ટ દ્વારા $1 \, A$ નો પ્રવાહ $5 \, \text{min}$ સુધી પસાર કરીને ગરમ કરવામાં આવે છે. તો આંતરિક ઊર્જામાં થતો ફેરફાર .... $kJ$ છે?
A
$0$
B
$10$
C
$20$
D
$30$

Solution

(D) કન્ટેનર જડિત હોવાથી,આદર્શ વાયુનું કદ અચળ રહે છે,તેથી કાર્ય $W = P \Delta V = 0$ થાય.
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta Q = \Delta U + W$. અહીં $W = 0$ હોવાથી,$\Delta Q = \Delta U$ થાય.
ફિલામેન્ટ દ્વારા આપવામાં આવતી ઉષ્મા જૂલના ઉષ્મીય નિયમ મુજબ મળે છે: $\Delta Q = i^2 R t$.
આપેલ છે: $i = 1 \, A$,$R = 100 \, \Omega$,અને $t = 5 \, \text{min} = 5 \times 60 \, \text{s} = 300 \, \text{s}$.
કિંમતો મૂકતા: $\Delta U = (1)^2 \times 100 \times 300 = 30,000 \, \text{J} = 30 \, \text{kJ}$.
41
DifficultMCQ
જ્યારે $2.5 \times 10^{5} \ N/m^{2}$ ના અચળ દબાણે વાયુને $1500 \ J$ ઉષ્મા આપવામાં આવે છે,ત્યારે તેના કદમાં $2.5 \times 10^{-3} \ m^{3}$ નો વધારો થાય છે. વાયુની આંતરિક ઊર્જામાં થતો વધારો ..... $J$ છે?
A
$450$
B
$525$
C
$875$
D
$2025$

Solution

(C) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta Q = \Delta U + W$.
અહીં,અચળ દબાણે વાયુ દ્વારા થયેલ કાર્ય $W = P \Delta V$ છે.
આપેલ છે: $\Delta Q = 1500 \ J$,$P = 2.5 \times 10^{5} \ N/m^{2}$,અને $\Delta V = 2.5 \times 10^{-3} \ m^{3}$.
થયેલ કાર્યની ગણતરી: $W = (2.5 \times 10^{5}) \times (2.5 \times 10^{-3}) = 6.25 \times 10^{2} = 625 \ J$.
હવે,પ્રથમ નિયમના સમીકરણમાં કિંમતો મૂકતા: $\Delta U = \Delta Q - W$.
$\Delta U = 1500 \ J - 625 \ J = 875 \ J$.
તેથી,આંતરિક ઊર્જામાં થતો વધારો $875 \ J$ છે.
42
MediumMCQ
જો પ્રણાલીને આપેલી ઉષ્મા $35 \ J$ હોય અને પ્રણાલી પર થતું કાર્ય $15 \ J$ હોય,તો પ્રણાલીની આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર ... $J$ છે?
A
$-50$
B
$20$
C
$30$
D
$50$

Solution

(D) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta Q = \Delta U + \Delta W$,જેનો અર્થ છે કે $\Delta U = \Delta Q - \Delta W$.
અહીં,પ્રણાલીને આપેલી ઉષ્મા $\Delta Q = +35 \ J$ છે.
કારણ કે કાર્ય પ્રણાલી પર થાય છે,તેથી પ્રણાલી દ્વારા થતું કાર્ય ઋણ ગણાય,એટલે કે $\Delta W = -15 \ J$.
આ કિંમતોને સમીકરણમાં મૂકતા: $\Delta U = 35 \ J - (-15 \ J) = 35 \ J + 15 \ J = 50 \ J$.
તેથી,આંતરિક ઉર્જામાં થતો ફેરફાર $50 \ J$ છે.
43
MediumMCQ
જ્યારે $2 \ kg$ પાણીને વાતાવરણીય દબાણે ઉકાળવામાં આવે છે,ત્યારે તે વરાળમાં રૂપાંતરિત થાય છે. કદ $2 \times 10^{-3} \ m^3$ થી વધીને $3.34 \ m^3$ થાય છે. તંત્ર દ્વારા થતું કાર્ય ....... $kJ$ છે.
A
$-340$
B
$-170$
C
$170$
D
$340$

Solution

(D) તંત્ર દ્વારા થતું કાર્ય $W = P \Delta V$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં,વાતાવરણીય દબાણ $P = 1.013 \times 10^5 \ Pa$ છે.
કદમાં થતો ફેરફાર $\Delta V = V_2 - V_1 = 3.34 \ m^3 - 0.002 \ m^3 = 3.338 \ m^3$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $W = (1.013 \times 10^5 \ Pa) \times (3.338 \ m^3)$.
$W \approx 3.38 \times 10^5 \ J = 338 \ kJ$.
આપેલા વિકલ્પો મુજબ નજીકની કિંમત લેતા,થતું કાર્ય આશરે $340 \ kJ$ છે.
44
DifficultMCQ
એક થરમૉડાઇનેમિક તંત્ર $2 \, kcal$ ઉષ્માનું શોષણ કરે છે અને $500 \, J$ જેટલું કાર્ય કરે છે. તેની આંતરિક ઊર્જામાં થતો ફેરફાર ......... $J$ છે.
A
$8900$
B
$6400$
C
$5400$
D
$7900$

Solution

(D) થરમૉડાઇનેમિક્સના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta Q = \Delta U + \Delta W$.
અહીં,શોષાયેલી ઉષ્મા $\Delta Q = 2 \, kcal = 2 \times 10^3 \, cal$ છે.
$1 \, cal = 4.2 \, J$ હોવાથી,$\Delta Q = 2000 \times 4.2 = 8400 \, J$ થાય.
તંત્ર દ્વારા થયેલું કાર્ય $\Delta W = 500 \, J$ છે.
સૂત્ર $\Delta U = \Delta Q - \Delta W$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\Delta U = 8400 \, J - 500 \, J = 7900 \, J$.
આમ,આંતરિક ઊર્જામાં થતો ફેરફાર $7900 \, J$ છે.
45
DifficultMCQ
અચળ દબાણે એક વાયુને $1500 \; J$ જેટલી ઉષ્મા-ઊર્જા આપવામાં આવે છે. જો વાયુનું અચળ દબાણ $2.1 \times 10^{5} \; N/m^{2}$ હોય અને કદમાં થતો વધારો $2.5 \times 10^{-3} \; m^{3}$ હોય,તો વાયુની આંતરિક ઊર્જામાં થતો વધારો ...... $J$ છે.
A
$450$
B
$525$
C
$975$
D
$2025$

Solution

(C) થર્મોડાયનેમિક્સના પ્રથમ નિયમ મુજબ:
$\Delta Q = \Delta U + \Delta W$
અહીં પ્રક્રિયા અચળ દબાણે થતી હોવાથી,કાર્ય $\Delta W = P \Delta V$ થશે.
તેથી,$\Delta Q = \Delta U + P \Delta V$.
આપેલ છે:
$\Delta Q = 1500 \; J$
$P = 2.1 \times 10^{5} \; N/m^{2}$
$\Delta V = 2.5 \times 10^{-3} \; m^{3}$
થયેલ કાર્યની ગણતરી:
$\Delta W = P \Delta V = (2.1 \times 10^{5}) \times (2.5 \times 10^{-3}) = 525 \; J$.
હવે,આંતરિક ઊર્જામાં થતા ફેરફારની ગણતરી:
$\Delta U = \Delta Q - \Delta W = 1500 - 525 = 975 \; J$.
46
DifficultMCQ
એક પાત્રમાં $M$ મોલર દળ અને $\gamma = C_P/C_V$ એડિબેટિક ઇન્ડેક્સ ધરાવતો $1 \text{ mole}$ વાયુ ભરેલો છે. પાત્ર $v$ વેગથી ગતિ કરે છે. જ્યારે તે અચાનક સ્થિર થાય છે,ત્યારે પાત્રની ગતિઊર્જા વાયુની આંતરિક ઊર્જામાં રૂપાંતરિત થાય છે. વાયુના તાપમાનમાં થતો વધારો કેટલો હશે?
A
$\frac{Mv^2}{2R(\gamma + 1)}$
B
$\frac{Mv^2(\gamma - 1)}{2R}$
C
$\frac{Mv^2}{2R(\gamma - 1)}$
D
$\frac{Mv^2}{2R}$

Solution

(B) પાત્રની ગતિઊર્જા $K = \frac{1}{2} M v^2$ છે (કારણ કે તેમાં $1 \text{ mole}$ વાયુ છે,તેથી દળ $m = M$ થાય).
જ્યારે પાત્ર સ્થિર થાય છે,ત્યારે આ ગતિઊર્જા વાયુની આંતરિક ઊર્જામાં રૂપાંતરિત થાય છે,$\Delta U = \mu C_V \Delta T$.
અહીં $\mu = 1 \text{ mole}$ હોવાથી,$\Delta U = C_V \Delta T$ થાય.
આપણે જાણીએ છીએ કે $C_V = \frac{R}{\gamma - 1}$.
ગતિઊર્જાને આંતરિક ઊર્જાના ફેરફાર સાથે સરખાવતા:
$\frac{1}{2} M v^2 = C_V \Delta T$
$\frac{1}{2} M v^2 = \frac{R}{\gamma - 1} \Delta T$
$\Delta T$ માટે ઉકેલતા:
$\Delta T = \frac{M v^2 (\gamma - 1)}{2R}$.
47
DifficultMCQ
$2$ મોલ વાયુનું તાપમાન $340 \ K$ થી વધારીને $342 \ K$ કરવામાં આવે,તો તેની આંતરિક ઊર્જામાં થતો વધારો ........ $cal$ છે. ($C_v = 4.96 \ cal/mole \ K$ આપેલ છે.)
A
$27.80$
B
$19.84$
C
$13.90$
D
$9.92$

Solution

(B) આદર્શ વાયુ માટે આંતરિક ઊર્જામાં થતો ફેરફાર $\Delta U$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\Delta U = \mu C_v \Delta T$.
આપેલ છે:
મોલની સંખ્યા $\mu = 2 \ mol$.
અચળ કદે વિશિષ્ટ ઉષ્મા $C_v = 4.96 \ cal/mole \ K$.
તાપમાનમાં થતો ફેરફાર $\Delta T = 342 \ K - 340 \ K = 2 \ K$.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$\Delta U = 2 \times 4.96 \times 2$.
$\Delta U = 19.84 \ cal$.
48
MediumMCQ
જ્યારે તંત્રને $150 \ J$ ઉષ્મા આપવામાં આવે છે,ત્યારે તંત્ર દ્વારા થતું કાર્ય $110 \ J$ છે. તંત્રની આંતરિક ઊર્જામાં થતો ફેરફાર ....... $J$ છે.
A
$260$
B
$150$
C
$110$
D
$40$

Solution

(D) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,તંત્રને આપેલી ઉષ્મા $(\Delta Q)$ એ આંતરિક ઊર્જામાં થતો ફેરફાર $(\Delta U)$ અને તંત્ર દ્વારા થયેલા કાર્ય $(\Delta W)$ ના સરવાળા જેટલી હોય છે:
$\Delta Q = \Delta U + \Delta W$
આપેલ છે:
આપેલી ઉષ્મા,$\Delta Q = 150 \ J$
તંત્ર દ્વારા થયેલ કાર્ય,$\Delta W = 110 \ J$
આ કિંમતોને સમીકરણમાં મૂકતા:
$150 = \Delta U + 110$
$\Delta U = 150 - 110$
$\Delta U = 40 \ J$
તેથી,આંતરિક ઊર્જામાં થતો ફેરફાર $40 \ J$ છે.
49
MediumMCQ
જ્યારે તંત્રને $110 \ J$ ઉષ્મા આપવામાં આવે છે અને આંતરિક ઊર્જામાં થતો ફેરફાર $40 \ J$ હોય,ત્યારે થતું કાર્ય .......... $J$ છે.
A
$150$
B
$70$
C
$110$
D
$40$

Solution

(B) ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,તંત્રને આપેલી ઉષ્મા એ આંતરિક ઊર્જામાં થતો ફેરફાર અને તંત્ર દ્વારા થયેલા કાર્યના સરવાળા જેટલી હોય છે.
$\Delta Q = \Delta U + \Delta W$
આપેલ છે:
$\Delta Q = 110 \ J$
$\Delta U = 40 \ J$
સમીકરણમાં કિંમતો મૂકતા:
$110 = 40 + \Delta W$
$\Delta W = 110 - 40$
$\Delta W = 70 \ J$
તેથી,થતું કાર્ય $70 \ J$ છે.

Thermodynamics — First Law of Thermodynamics · Frequently Asked Questions

1Are these Thermodynamics questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Thermodynamics Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.