Gujarati

Superposition of S.H.M. Questions in Gujarati

Class 11 Physics · Oscillations · Superposition of S.H.M.

57+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 49 of 57 questions in Gujarati

1
MediumMCQ
બે સરળ આવર્ત ગતિઓ સમીકરણો ${y_1} = 0.1 \sin(100\pi t + \frac{\pi}{3})$ અને ${y_2} = 0.1 \cos(\pi t)$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે. કણ $1$ ના વેગનો કણ $2$ ના વેગની સાપેક્ષમાં કળા તફાવત કેટલો છે?
A
$\frac{-\pi}{3}$
B
$\frac{\pi}{6}$
C
$\frac{-\pi}{6}$
D
$\frac{\pi}{3}$

Solution

(C) પ્રથમ કણનો વેગ તેના સ્થાનાંતરના વિકલન દ્વારા મળે છે: ${v_1} = \frac{d{y_1}}{dt} = 0.1 \times 100\pi \cos(100\pi t + \frac{\pi}{3}) = 10\pi \cos(100\pi t + \frac{\pi}{3})$.
બીજા કણનો વેગ તેના સ્થાનાંતરના વિકલન દ્વારા મળે છે: ${v_2} = \frac{d{y_2}}{dt} = -0.1\pi \sin(\pi t) = 0.1\pi \cos(\pi t + \frac{\pi}{2})$.
પ્રથમ કણના વેગની કળા ${\phi_1} = 100\pi t + \frac{\pi}{3}$ છે અને બીજા કણના વેગની કળા ${\phi_2} = \pi t + \frac{\pi}{2}$ છે.
$t = 0$ સમયે કળા તફાવત:
$\Delta \phi = \phi_1(0) - \phi_2(0) = \frac{\pi}{3} - \frac{\pi}{2} = \frac{2\pi - 3\pi}{6} = -\frac{\pi}{6}$.
2
MediumMCQ
એક કણની $S.H.M.$ સમીકરણ $y = 3\sin \omega t + 4\cos \omega t$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. તેનો કંપવિસ્તાર કેટલો છે?
A
$7$
B
$1$
C
$5$
D
$12$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ $y = 3\sin \omega t + 4\cos \omega t$ છે.
આ સમીકરણ $y = A_1\sin \omega t + A_2\cos \omega t$ ના સ્વરૂપમાં છે,જ્યાં $A_1 = 3$ અને $A_2 = 4$ છે.
$\pi/2$ ના કળા તફાવત ધરાવતા બે $S.H.M.$ ના સંયોજન માટે પરિણામી કંપવિસ્તાર $A = \sqrt{A_1^2 + A_2^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા,આપણને $A = \sqrt{3^2 + 4^2} = \sqrt{9 + 16} = \sqrt{25} = 5$ મળે છે.
તેથી,કંપવિસ્તાર $5$ છે.
3
MediumMCQ
સમાન આવૃત્તિ અને અસમાન કંપવિસ્તાર ધરાવતી પરંતુ $\frac{\pi}{2}$ જેટલો કળા તફાવત ધરાવતી બે લંબવત સરળ આવર્ત ગતિઓનું પરિણામી શું મળે?
A
સરળ આવર્ત
B
વર્તુળાકાર
C
લંબગોળ
D
પરવલયાકાર

Solution

(C) ધારો કે બે લંબવત સરળ આવર્ત ગતિઓ નીચે મુજબ છે:
$y_1 = a_1 \sin(\omega t)$ ... $(i)$
$y_2 = a_2 \sin(\omega t + \frac{\pi}{2})$ ... (ii)
સમીકરણ $(i)$ પરથી,$\sin(\omega t) = \frac{y_1}{a_1}$ મળે.
સમીકરણ (ii) પરથી,નિત્યસમ $\sin(\theta + \frac{\pi}{2}) = \cos(\theta)$ નો ઉપયોગ કરતા,$y_2 = a_2 \cos(\omega t)$ મળે,જેનો અર્થ છે કે $\cos(\omega t) = \frac{y_2}{a_2}$.
બંને સમીકરણોનો વર્ગ કરીને સરવાળો કરતા:
$\sin^2(\omega t) + \cos^2(\omega t) = \left(\frac{y_1}{a_1}\right)^2 + \left(\frac{y_2}{a_2}\right)^2$
આપણે જાણીએ છીએ કે $\sin^2(\theta) + \cos^2(\theta) = 1$,તેથી:
$\frac{y_1^2}{a_1^2} + \frac{y_2^2}{a_2^2} = 1$
આ લંબગોળનું પ્રમાણિત સમીકરણ છે. તેથી,પરિણામી ગતિ લંબગોળ છે.
4
MediumMCQ
એકબીજાને કાટખૂણે અને $\pi$ જેટલા કળા તફાવત ધરાવતી સમાન આવર્તકાળની બે સરળ આવર્ત ગતિઓના સંયોજનથી કણનું સ્થાનાંતર કયા પથ પર થાય છે?
A
સીધી રેખા
B
વર્તુળ
C
લંબગોળ
D
આઠનો આંકડો

Solution

(A) ધારો કે બે સરળ આવર્ત ગતિઓ (SHMs) નીચે મુજબ છે:
$x = a_1 \sin(\omega t)$
$y = a_2 \sin(\omega t + \pi)$
કારણ કે $\sin(\omega t + \pi) = -\sin(\omega t)$,તેથી:
$y = -a_2 \sin(\omega t)$
પ્રથમ સમીકરણ પરથી,$\sin(\omega t) = \frac{x}{a_1}$.
આ કિંમત બીજા સમીકરણમાં મૂકતા:
$y = -a_2 \left(\frac{x}{a_1}\right)$
$y = -\left(\frac{a_2}{a_1}\right)x$
આ ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતી અને ઋણ ઢાળ ધરાવતી સીધી રેખાનું સમીકરણ છે. આમ,કણ સીધી રેખામાં ગતિ કરે છે.
5
MediumMCQ
બે પરસ્પર લંબ સરળ આવર્ત ગતિઓ સમાન કંપવિસ્તાર,આવૃત્તિ અને કળા ધરાવે છે. જ્યારે તેઓ સંપાત થાય છે,ત્યારે પરિણામી ગતિનો આકાર કેવો હશે?
A
વર્તુળ
B
લંબગોળ
C
સીધી રેખા
D
પરવલય

Solution

(C) ધારો કે બે પરસ્પર લંબ સરળ આવર્ત ગતિઓ નીચે મુજબ છે:
$x = A \sin(\omega t)$
$y = A \sin(\omega t + \phi)$
અહીં આપેલ છે કે કંપવિસ્તાર $A$ સમાન છે,આવૃત્તિ $\omega$ સમાન છે અને કળા તફાવત $\phi = 0$ છે.
$y$ ના સમીકરણમાં $\phi = 0$ મૂકતા,આપણને મળે છે:
$y = A \sin(\omega t)$
બંને સમીકરણોની સરખામણી કરતા,આપણને મળે છે:
$x = y$
આ ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતી $1$ ઢાળવાળી સીધી રેખાનું સમીકરણ છે.
6
EasyMCQ
એક કણનું સ્થાનાંતર $x = 4(\cos \pi t + \sin \pi t)$ સંબંધ અનુસાર બદલાય છે. કણનો કંપવિસ્તાર કેટલો છે?
A
$8$
B
$-4$
C
$4$
D
$4\sqrt{2}$

Solution

(D) આપેલ સ્થાનાંતરનું સમીકરણ $x = 4\cos(\pi t) + 4\sin(\pi t)$ છે.
આ બે સરળ આવર્ત ગતિના સંપાતપણાના સ્વરૂપમાં છે: $x = A_1\sin(\omega t) + A_2\cos(\omega t)$.
પરિણામી કંપવિસ્તાર $A$ શોધવા માટેનું સૂત્ર $A = \sqrt{A_1^2 + A_2^2}$ છે.
અહીં,$A_1 = 4$ અને $A_2 = 4$ છે.
તેથી,$A = \sqrt{4^2 + 4^2} = \sqrt{16 + 16} = \sqrt{32} = 4\sqrt{2}$.
7
DifficultMCQ
આવર્ત ગતિ કરતા કણનું સ્થાનાંતર $y = 4\cos^2(t/2)\sin(1000t)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. આ સમીકરણને $..........$ સ્વતંત્ર આવર્ત ગતિઓના સંપાતીકરણનું પરિણામ ગણી શકાય.
A
$2$
B
$3$
C
$4$
D
$5$

Solution

(B) આપેલ સ્થાનાંતરનું સમીકરણ: $y = 4\cos^2(t/2)\sin(1000t)$.
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $2\cos^2(\theta) = 1 + \cos(2\theta)$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણે સમીકરણને આ રીતે લખી શકીએ:
$y = 2(2\cos^2(t/2))\sin(1000t) = 2(1 + \cos(t))\sin(1000t)$.
આનું વિસ્તરણ કરતા:
$y = 2\sin(1000t) + 2\cos(t)\sin(1000t)$.
ગુણાકારમાંથી સરવાળાના નિત્યસમ $2\sin(A)\cos(B) = \sin(A+B) + \sin(A-B)$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $A = 1000t$ અને $B = t$ છે:
$y = 2\sin(1000t) + \sin(1000t + t) + \sin(1000t - t)$.
$y = 2\sin(1000t) + \sin(1001t) + \sin(999t)$.
આ સમીકરણ $3$ સ્વતંત્ર સરળ આવર્ત ગતિઓ ($S$.$H$.$M$.) નો સરવાળો છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
8
DifficultMCQ
એક જ દિશામાં સમાન કંપવિસ્તાર $a$ અને સમાન આવર્તકાળ ધરાવતી ત્રણ સરળ આવર્ત ગતિઓનું સંપાતીકરણ થાય છે. જો દરેક ગતિ તેના પછીની ગતિ કરતા $45^\circ$ જેટલો કળા તફાવત ધરાવતી હોય,તો:
A
પરિણામી કંપવિસ્તાર $(1 + \sqrt{2})a$ છે
B
પ્રથમ ગતિની સાપેક્ષમાં પરિણામી ગતિની કળા $90^\circ$ છે
C
પરિણામી ગતિ સાથે સંકળાયેલી ઉર્જા એ કોઈપણ એક ગતિ સાથે સંકળાયેલી ઉર્જા કરતા $(3 + 2\sqrt{2})$ ગણી છે
D
$(a)$ અને $(c)$ બંને

Solution

(D) ધારો કે ત્રણ સરળ આવર્ત ગતિઓ નીચે મુજબ છે:
$y_1 = a \sin(\omega t - 45^\circ)$
$y_2 = a \sin(\omega t)$
$y_3 = a \sin(\omega t + 45^\circ)$
સંપાતીકરણ કરતા,પરિણામી સરળ આવર્ત ગતિ $y = y_1 + y_2 + y_3$ થશે.
$y = a[\sin(\omega t - 45^\circ) + \sin(\omega t) + \sin(\omega t + 45^\circ)]$
નિત્યસમ $\sin(A-B) + \sin(A+B) = 2\sin A \cos B$ નો ઉપયોગ કરતા:
$y = a[2\sin(\omega t)\cos(45^\circ) + \sin(\omega t)]$
અહીં $\cos(45^\circ) = \frac{1}{\sqrt{2}}$ હોવાથી:
$y = a[2\sin(\omega t) \cdot \frac{1}{\sqrt{2}} + \sin(\omega t)]$
$y = a[\sqrt{2}\sin(\omega t) + \sin(\omega t)] = a(1 + \sqrt{2})\sin(\omega t)$
તેથી પરિણામી કંપવિસ્તાર $A = (1 + \sqrt{2})a$ મળે.
સરળ આવર્ત ગતિમાં ઉર્જા $E$ એ કંપવિસ્તારના વર્ગના સમપ્રમાણમાં હોય છે $(E \propto A^2)$:
$\frac{E_{\text{resultant}}}{E_{\text{single}}} = \left(\frac{A}{a}\right)^2 = (1 + \sqrt{2})^2 = 1 + 2 + 2\sqrt{2} = (3 + 2\sqrt{2})$
આમ,$E_{\text{resultant}} = (3 + 2\sqrt{2})E_{\text{single}}$.
9
EasyMCQ
એક કણનું સ્થાનાંતર $x = 3\sin(5\pi t) + 4\cos(5\pi t)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. કણનો કંપવિસ્તાર કેટલો છે?
A
$3$
B
$4$
C
$5$
D
$7$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ $x = 3\sin(5\pi t) + 4\cos(5\pi t)$ છે.
આ બે સરળ આવર્ત ગતિઓનું સંપાતીકરણ છે,જેમાં કંપવિસ્તાર $a_1 = 3$ અને $a_2 = 4$ છે અને કળા તફાવત $\phi = \frac{\pi}{2}$ છે (કારણ કે $\cos(\theta) = \sin(\theta + \frac{\pi}{2})$).
પરિણામી કંપવિસ્તાર $A$ નું સૂત્ર $A = \sqrt{a_1^2 + a_2^2 + 2a_1a_2\cos(\phi)}$ છે.
કિંમતો મૂકતા,આપણને મળે છે $A = \sqrt{3^2 + 4^2 + 2(3)(4)\cos(\frac{\pi}{2})}$.
કારણ કે $\cos(\frac{\pi}{2}) = 0$,તેથી સમીકરણ $A = \sqrt{3^2 + 4^2} = \sqrt{9 + 16} = \sqrt{25} = 5$ થાય છે.
10
MediumMCQ
પરસ્પર લંબ દિશાઓમાં કાર્યરત બે તરંગોના સમીકરણો $x=a \cos (\omega t+\delta)$ અને $y=a \cos (\omega t+\alpha)$ તરીકે આપવામાં આવ્યા છે,જ્યાં $\delta=\alpha+\frac{\pi}{2}$ છે. પરિણામી તરંગ શું દર્શાવે છે?
A
વર્તુળ $(c.w)$
B
વર્તુળ $(a.c.w)$
C
લંબગોળ $(c.w)$
D
લંબગોળ $(a.c.w)$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણો $x=a \cos (\omega t+\delta)$ અને $y=a \cos (\omega t+\alpha)$ છે.
$\delta=\alpha+\frac{\pi}{2}$ ને $x$ ના સમીકરણમાં મૂકતા:
$x=a \cos (\omega t+\alpha+\frac{\pi}{2}) = -a \sin (\omega t+\alpha)$.
હવે,બંને સમીકરણોનો વર્ગ કરીને સરવાળો કરતા:
$x^2+y^2 = (-a \sin (\omega t+\alpha))^2 + (a \cos (\omega t+\alpha))^2 = a^2 (\sin^2 (\omega t+\alpha) + \cos^2 (\omega t+\alpha)) = a^2$.
આ $a$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળનું સમીકરણ છે.
દિશા નક્કી કરવા માટે,$t=0$ સમયે,$x = -a \sin \alpha$ અને $y = a \cos \alpha$ મળે છે. જેમ $t$ વધે છે,તેમ બિંદુ ઘડિયાળના કાંટાની દિશામાં $(c.w)$ ગતિ કરે છે.
11
MediumMCQ
જ્યારે $y_1 = a \sin(\omega t)$ અને $y_2 = b \cos(\omega t)$ દ્વારા દર્શાવેલ બે સ્થાનાંતરોનું સુપરપોઝિશન (અધ્યાપન) થાય છે,ત્યારે ગતિ કેવી હોય છે?
A
સરળ આવર્ત ગતિ નથી
B
$\frac{a}{b}$ કંપવિસ્તાર ધરાવતી સરળ આવર્ત ગતિ
C
$\sqrt{a^2 + b^2}$ કંપવિસ્તાર ધરાવતી સરળ આવર્ત ગતિ
D
$\frac{a + b}{2}$ કંપવિસ્તાર ધરાવતી સરળ આવર્ત ગતિ

Solution

(C) આપેલ બે સ્થાનાંતરો:
$y_1 = a \sin(\omega t)$
$y_2 = b \cos(\omega t) = b \sin(\omega t + \frac{\pi}{2})$
પરિણામી સ્થાનાંતર $y = y_1 + y_2$ નીચે મુજબ મળે છે:
$y = a \sin(\omega t) + b \cos(\omega t)$
કંપવિસ્તાર શોધવા માટે,આપણે તેને $y = A \sin(\omega t + \phi)$ સ્વરૂપમાં લખી શકીએ,જ્યાં પરિણામી કંપવિસ્તાર $A$ છે:
$A = \sqrt{a^2 + b^2 + 2ab \cos(\frac{\pi}{2})}$
કારણ કે $\cos(\frac{\pi}{2}) = 0$ છે,તેથી કંપવિસ્તાર:
$A = \sqrt{a^2 + b^2}$
આમ,પરિણામી ગતિ $\sqrt{a^2 + b^2}$ કંપવિસ્તાર ધરાવતી સરળ આવર્ત ગતિ છે.
Solution diagram
12
AdvancedMCQ
બે કણો સમાન કંપવિસ્તાર $20 \, cm$ અને સમાન આવર્તકાળ સાથે એક જ રેખા પર એક જ સંતુલન સ્થિતિની આસપાસ $SHM$ કરે છે. તેમની વચ્ચેનું મહત્તમ અંતર $20 \, cm$ છે. રેડિયનમાં તેમનો કળા તફાવત કેટલો હશે?
A
$\frac{2\pi}{3}$
B
$\frac{\pi}{2}$
C
$\frac{2\pi}{3}$
D
$\frac{\pi}{3}$

Solution

(D) ધારો કે બે કણોનું સ્થાનાંતર $x_1 = A \sin(\omega t)$ અને $x_2 = A \sin(\omega t + \phi)$ છે,જ્યાં $A = 20 \, cm$ છે.
કણો વચ્ચેનું અંતર $d = |x_2 - x_1| = |A \sin(\omega t + \phi) - A \sin(\omega t)|$ છે.
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $\sin C - \sin D = 2 \cos(\frac{C+D}{2}) \sin(\frac{C-D}{2})$ નો ઉપયોગ કરતા:
$d = |2A \cos(\omega t + \frac{\phi}{2}) \sin(\frac{\phi}{2})|$.
મહત્તમ અંતર ત્યારે મળે છે જ્યારે કોસાઈન પદ $1$ હોય,તેથી $d_{max} = 2A \sin(\frac{\phi}{2})$.
આપેલ છે કે $d_{max} = 20 \, cm$ અને $A = 20 \, cm$,તેથી:
$20 = 2(20) \sin(\frac{\phi}{2})$
$\sin(\frac{\phi}{2}) = \frac{1}{2}$.
તેથી,$\frac{\phi}{2} = \frac{\pi}{6}$,જેનો અર્થ છે કે $\phi = \frac{\pi}{3}$ રેડિયન.
13
AdvancedMCQ
એક કણ બે પરસ્પર લંબ સરળ આવર્ત ગતિઓ અનુભવે છે,જેથી તેના $x$ અને $y$ યામ નીચે મુજબ છે:
$x = 2 \sin \omega t$
$y = 2 \sin \left( \omega t + \frac{\pi}{4} \right)$
તો કણનો પથ કેવો હશે?
A
એક ઉપવલય (ellipse)
B
એક સીધી રેખા
C
એક પરવલય (parabola)
D
એક વર્તુળ

Solution

(A) આપેલ ગતિના સમીકરણો:
$x = 2 \sin \omega t \implies \sin \omega t = \frac{x}{2}$
$y = 2 \sin \left( \omega t + \frac{\pi}{4} \right) = 2 \left( \sin \omega t \cos \frac{\pi}{4} + \cos \omega t \sin \frac{\pi}{4} \right)$
અહીં $\sin \omega t = \frac{x}{2}$ હોવાથી,$\cos \omega t = \sqrt{1 - \sin^2 \omega t} = \sqrt{1 - \frac{x^2}{4}} = \frac{\sqrt{4 - x^2}}{2}$ મળે.
આ કિંમતો $y$ ના સમીકરણમાં મૂકતા:
$y = 2 \left( \frac{x}{2} \cdot \frac{1}{\sqrt{2}} + \frac{\sqrt{4 - x^2}}{2} \cdot \frac{1}{\sqrt{2}} \right)$
$y = \frac{x}{\sqrt{2}} + \frac{\sqrt{4 - x^2}}{\sqrt{2}}$
$\sqrt{2} y - x = \sqrt{4 - x^2}$
બંને બાજુ વર્ગ કરતા:
$(\sqrt{2} y - x)^2 = 4 - x^2$
$2y^2 + x^2 - 2\sqrt{2} xy = 4 - x^2$
$2x^2 + 2y^2 - 2\sqrt{2} xy = 4$
$x^2 + y^2 - \sqrt{2} xy = 2$
આ ઉપવલયનું સામાન્ય સમીકરણ છે ($Ax^2 + Bxy + Cy^2 = F$ જ્યાં $B^2 - 4AC < 0$).
14
AdvancedMCQ
બે $SHMs$,$y_1 = \sin \left( \omega t + \frac{\pi}{3} \right)$ અને $y_2 = \sin \omega t$ ના સુપરપોઝિશનને કારણે કંપન કરતા કણનો કંપવિસ્તાર કેટલો છે?
A
$1$
B
$\sqrt{2}$
C
$\sqrt{3}$
D
$2$

Solution

(C) $A_1$ અને $A_2$ કંપવિસ્તાર અને $\phi$ કળા તફાવત ધરાવતા બે $SHMs$ ના પરિણામી કંપવિસ્તાર $A$ નું સૂત્ર $A = \sqrt{A_1^2 + A_2^2 + 2A_1A_2 \cos \phi}$ છે.
અહીં,$A_1 = 1$,$A_2 = 1$,અને કળા તફાવત $\phi = \frac{\pi}{3}$ છે.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$A = \sqrt{1^2 + 1^2 + 2(1)(1) \cos \left( \frac{\pi}{3} \right)}$
$A = \sqrt{1 + 1 + 2 \times \frac{1}{2}}$
$A = \sqrt{2 + 1} = \sqrt{3}$.
Solution diagram
15
AdvancedMCQ
બે સરળ આવર્ત ગતિઓ $y_1 = A \sin \omega t$ અને $y_2 = A \cos \omega t$ ને $m$ દળ ધરાવતા કણ પર સંપાત કરવામાં આવે છે. કણની કુલ યાંત્રિક ઉર્જા કેટલી હશે?
A
$1/2 m \omega^2 A^2$
B
$m \omega^2 A^2$
C
$1/4 m \omega^2 A^2$
D
શૂન્ય

Solution

(B) બે $SHM$ $y_1$ અને $y_2$ ને સંપાત કરીને નવી $SHM$ $y$ મળે છે.
$y = y_1 + y_2$
$y = A \sin(\omega t) + A \cos(\omega t)$
$\sqrt{2}$ વડે ગુણતા અને ભાગતા:
$y = \sqrt{2} A \left[ \frac{1}{\sqrt{2}} \sin(\omega t) + \frac{1}{\sqrt{2}} \cos(\omega t) \right]$
$\sin(\omega t + \pi/4) = \sin(\omega t) \cos(\pi/4) + \cos(\omega t) \sin(\pi/4)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$y = \sqrt{2} A \sin(\omega t + \pi/4)$
આ એક નવી $SHM$ છે જેનો કંપવિસ્તાર $B = \sqrt{2} A$ છે.
$SHM$ ની કુલ યાંત્રિક ઉર્જા $T.E. = 1/2 m \omega^2 B^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$B = \sqrt{2} A$ મૂકતા:
$T.E. = 1/2 m \omega^2 (\sqrt{2} A)^2$
$T.E. = 1/2 m \omega^2 (2 A^2)$
$T.E. = m \omega^2 A^2$
16
DifficultMCQ
બે કણો $x$-અક્ષ પર સમાન કંપવિસ્તાર $A$ અને આવૃત્તિ $\omega$ સાથે સરળ આવર્ત ગતિ કરે છે. તેમની મધ્યમાન સ્થિતિઓ વચ્ચેનું અંતર $X_0$ $(X_0 > A)$ છે. જો તેમની વચ્ચેનું મહત્તમ અંતર $(X_0 + A)$ હોય,તો તેમની ગતિ વચ્ચેનો કળા તફાવત કેટલો હશે?
A
$\frac{\pi}{2}$
B
$\frac{\pi}{4}$
C
$\frac{\pi}{6}$
D
$\frac{\pi}{3}$

Solution

(D) ધારો કે બે કણોના સ્થાનાંતર તેમની મધ્યમાન સ્થિતિની સાપેક્ષ $x_1$ અને $x_2$ છે.
$x_1 = A \sin(\omega t + \phi_1)$
$x_2 = A \sin(\omega t + \phi_2)$
તેમની નિરપેક્ષ સ્થિતિઓ $X_1 = x_1$ અને $X_2 = X_0 + x_2$ છે.
તેમની વચ્ચેનું અંતર $S = X_2 - X_1 = X_0 + x_2 - x_1$ છે.
$S = X_0 + A[\sin(\omega t + \phi_2) - \sin(\omega t + \phi_1)]$.
નિત્યસમ $\sin C - \sin D = 2 \cos(\frac{C+D}{2}) \sin(\frac{C-D}{2})$ નો ઉપયોગ કરતા:
$S = X_0 + 2A \cos(\omega t + \frac{\phi_1 + \phi_2}{2}) \sin(\frac{\phi_2 - \phi_1}{2})$.
મહત્તમ અંતર $S_{max} = X_0 + |2A \sin(\frac{\phi_2 - \phi_1}{2})|$ છે.
આપેલ છે કે $S_{max} = X_0 + A$,તેથી $|2A \sin(\frac{\Delta\phi}{2})| = A$,જ્યાં $\Delta\phi = \phi_2 - \phi_1$.
$\sin(\frac{\Delta\phi}{2}) = \frac{1}{2}$.
$\frac{\Delta\phi}{2} = \frac{\pi}{6} \implies \Delta\phi = \frac{\pi}{3}$.
17
MediumMCQ
બે કણો $x$-અક્ષ પર સમાન કંપવિસ્તાર $A$ અને આવૃત્તિ $\omega$ સાથે $SHM$ કરે છે. તેમની મધ્યમાન સ્થિતિઓ $X_0$ (જ્યાં $X_0 > A$) જેટલી અલગ છે. જો તેમની વચ્ચેનું મહત્તમ અંતર $X_0 + 2A$ હોય,તો તેમની ગતિ વચ્ચેનો કળા તફાવત કેટલો હશે?
A
$\frac{\pi}{2}$
B
$\pi$
C
$\frac{\pi}{3}$
D
$\frac{\pi}{4}$

Solution

(B) ધારો કે બે કણોના સ્થાન $x_1(t) = X_1 + A \sin(\omega t + \phi_1)$ અને $x_2(t) = X_2 + A \sin(\omega t + \phi_2)$ છે.
આપેલ છે કે મધ્યમાન સ્થિતિઓ વચ્ચેનું અંતર $X_0$ છે,તેથી $X_2 - X_1 = X_0$.
કણો વચ્ચેનું અંતર $\Delta x = x_2 - x_1 = X_0 + A[\sin(\omega t + \phi_2) - \sin(\omega t + \phi_1)]$.
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $\sin C - \sin D = 2 \sin(\frac{C-D}{2}) \cos(\frac{C+D}{2})$ નો ઉપયોગ કરતા,પદ $A[\sin(\omega t + \phi_2) - \sin(\omega t + \phi_1)]$ નું મહત્તમ મૂલ્ય $2A \sin(\frac{\phi_2 - \phi_1}{2})$ થાય છે.
આપણને આપેલ છે કે મહત્તમ અંતર $X_0 + 2A$ છે.
તેથી,$2A \sin(\frac{\Delta \phi}{2}) = 2A$,જેનો અર્થ છે કે $\sin(\frac{\Delta \phi}{2}) = 1$.
આથી $\frac{\Delta \phi}{2} = \frac{\pi}{2}$,એટલે કે $\Delta \phi = \pi$.
18
MediumMCQ
સમાન આવૃત્તિ અને સમાન કંપવિસ્તાર ધરાવતી પરંતુ $\frac{\pi}{2}$ જેટલો કળા તફાવત ધરાવતી બે લંબવત સરળ આવર્ત ગતિઓનું પરિણામી શું મળે?
A
સીધી રેખા
B
વર્તુળાકાર
C
લંબગોળ
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) ધારો કે બે લંબવત સરળ આવર્ત ગતિઓ નીચે મુજબ છે:
$x = a \sin(\omega t)$
$y = a \sin(\omega t + \frac{\pi}{2})$
કારણ કે $\sin(\omega t + \frac{\pi}{2}) = \cos(\omega t)$,તેથી:
$y = a \cos(\omega t)$
બંને સમીકરણોનો વર્ગ કરીને સરવાળો કરતા:
$x^2 + y^2 = a^2 \sin^2(\omega t) + a^2 \cos^2(\omega t)$
$x^2 + y^2 = a^2 (\sin^2(\omega t) + \cos^2(\omega t))$
$x^2 + y^2 = a^2$
આ ઉગમબિંદુ પર કેન્દ્રિત $a$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળનું સમીકરણ છે. તેથી,પરિણામી ગતિ વર્તુળાકાર છે.
19
MediumMCQ
બે $SHM$ સમીકરણો દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે,$y_1 = 6\cos \left( {6\pi t + \frac{\pi }{6}} \right)$ અને $y_2 = 3\left( {\sqrt 3 \sin 3\pi t + \cos 3\pi t} \right)$. નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
A
તેમના કંપનવિસ્તારનો ગુણોત્તર $1$ છે.
B
તેમના આવર્તકાળનો ગુણોત્તર $1$ છે.
C
તેમના મહત્તમ વેગનો ગુણોત્તર $1$ છે.
D
તેમના મહત્તમ પ્રવેગનો ગુણોત્તર $1$ છે.

Solution

(A) આપેલ સમીકરણો:
$y_1 = 6 \cos \left( 6 \pi t + \frac{\pi}{6} \right)$
$y_2 = 3 \left( \sqrt{3} \sin 3 \pi t + \cos 3 \pi t \right)$
$y_1$ માટે,કંપનવિસ્તાર $A_1 = 6$ છે.
$y_2$ માટે,આપણે તેને આ રીતે ફરીથી લખી શકીએ:
$y_2 = 6 \left( \frac{\sqrt{3}}{2} \sin 3 \pi t + \frac{1}{2} \cos 3 \pi t \right)$
નિત્યસમ $\sin(A+B) = \sin A \cos B + \cos A \sin B$ નો ઉપયોગ કરીને,આપણે $\cos \phi = \frac{\sqrt{3}}{2}$ અને $\sin \phi = \frac{1}{2}$ લઈએ,જે $\phi = \frac{\pi}{6}$ આપે છે.
$y_2 = 6 \sin \left( 3 \pi t + \frac{\pi}{6} \right)$
આમ,કંપનવિસ્તાર $A_2 = 6$ છે.
તેમના કંપનવિસ્તારનો ગુણોત્તર $\frac{A_1}{A_2} = \frac{6}{6} = 1$ છે.
તેથી,વિકલ્પ $A$ સાચો જવાબ છે.
20
EasyMCQ
બે કણો $x$-અક્ષ પર સમાન કંપવિસ્તાર $A$ અને આવૃત્તિ $\omega$ સાથે સરળ આવર્ત ગતિ કરે છે. તેમની મધ્યમાન સ્થિતિઓ વચ્ચેનું અંતર $X_0$ $(X_0 > A)$ છે. જો તેમની વચ્ચેનું મહત્તમ અંતર $(X_0 + A)$ હોય,તો તેમની ગતિ વચ્ચેનો કળા તફાવત કેટલો હશે?
A
$\frac{\pi}{6}$
B
$\frac{\pi}{2}$
C
$\frac{\pi}{3}$
D
$\pi$

Solution

(C) ધારો કે બે કણોના સ્થાન $x_1(t) = A \sin(\omega t + \phi_1)$ અને $x_2(t) = X_0 + A \sin(\omega t + \phi_2)$ છે.
તેમની વચ્ચેનું અંતર $\Delta x = x_2 - x_1 = X_0 + A \sin(\omega t + \phi_2) - A \sin(\omega t + \phi_1)$ છે.
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $\sin C - \sin D = 2 \sin(\frac{C-D}{2}) \cos(\frac{C+D}{2})$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $\Delta x = X_0 + 2A \sin(\frac{\phi_2 - \phi_1}{2}) \cos(\omega t + \frac{\phi_1 + \phi_2}{2})$ મળે છે.
મહત્તમ અંતર $(X_0 + A)$ આપેલ છે. તેથી,દોલિત ભાગનો કંપવિસ્તાર $A$ હોવો જોઈએ.
આમ,$2A \sin(\frac{\Delta \phi}{2}) = A$,જ્યાં $\Delta \phi = \phi_2 - \phi_1$.
$\sin(\frac{\Delta \phi}{2}) = \frac{1}{2}$.
$\frac{\Delta \phi}{2} = \frac{\pi}{6}$,જેનો અર્થ છે કે $\Delta \phi = \frac{\pi}{3}$.
21
DifficultMCQ
બે કણો $p$ અને $q$ એક જ સુરેખ રેખા પર સમાન કંપવિસ્તાર $a$ અને સમાન આવૃત્તિ $f$ સાથે $SHM$ કરે છે. બે કણો વચ્ચેનું મહત્તમ અંતર $a\sqrt{2}$ છે. કણો વચ્ચેનો પ્રારંભિક કળા તફાવત કેટલો હશે?
A
શૂન્ય
B
$\frac{\pi}{2}$
C
$\frac{\pi}{6}$
D
$\frac{\pi}{3}$

Solution

(B) ધારો કે બે કણોનું સ્થાનાંતર $x_1 = a \sin(\omega t + \phi_1)$ અને $x_2 = a \sin(\omega t + \phi_2)$ છે.
તેમની વચ્ચેનું અંતર $d = |x_1 - x_2| = |a \sin(\omega t + \phi_1) - a \sin(\omega t + \phi_2)|$ છે.
સૂત્ર $\sin C - \sin D = 2 \sin(\frac{C-D}{2}) \cos(\frac{C+D}{2})$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $d = |2a \sin(\frac{\phi_1 - \phi_2}{2}) \cos(\omega t + \frac{\phi_1 + \phi_2}{2})|$ મળે છે.
મહત્તમ અંતર ત્યારે મળે છે જ્યારે કોસાઇન પદ $1$ હોય,તેથી $d_{max} = |2a \sin(\frac{\Delta \phi}{2})|$,જ્યાં $\Delta \phi = \phi_1 - \phi_2$ એ કળા તફાવત છે.
આપેલ છે કે $d_{max} = a\sqrt{2}$,તેથી $a\sqrt{2} = 2a \sin(\frac{\Delta \phi}{2})$.
$\sin(\frac{\Delta \phi}{2}) = \frac{\sqrt{2}}{2} = \frac{1}{\sqrt{2}}$.
$\frac{\Delta \phi}{2} = 45^{\circ} = \frac{\pi}{4}$ રેડિયન.
તેથી,$\Delta \phi = 2 \times \frac{\pi}{4} = \frac{\pi}{2}$ રેડિયન.
Solution diagram
22
MediumMCQ
સમાન કંપવિસ્તાર $A$ અને સમાન આવર્તકાળ ધરાવતી ત્રણ સરળ આવર્ત ગતિઓ એક જ દિશામાં સંયોજાય છે. બીજી ગતિનો કળા તફાવત પ્રથમ કરતા $60^{\circ}$ આગળ છે અને ત્રીજી ગતિનો કળા તફાવત બીજી કરતા $60^{\circ}$ આગળ છે. પરિણામી ગતિનો કંપવિસ્તાર શોધો.
A
$A$
B
$2\,A$
C
$3\,A$
D
$4\,A$

Solution

(B) ધારો કે ત્રણ સરળ આવર્ત ગતિઓ $(SHM)$ ને પ્રથમ ગતિના સંદર્ભમાં $0^{\circ}$,$60^{\circ}$ અને $120^{\circ}$ ના ખૂણે $A$ મૂલ્યના ફેઝર્સ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
પરિણામી કંપવિસ્તાર $A_{\text{net}}$ આ ત્રણ ફેઝર્સના સદિશ સરવાળા દ્વારા મળે છે:
$A_{\text{net}} = \sqrt{(A + A\cos 60^{\circ} + A\cos 120^{\circ})^2 + (0 + A\sin 60^{\circ} + A\sin 120^{\circ})^2}$
$A_{\text{net}} = \sqrt{(A + A/2 - A/2)^2 + (0 + A\sqrt{3}/2 + A\sqrt{3}/2)^2}$
$A_{\text{net}} = \sqrt{A^2 + (A\sqrt{3})^2} = \sqrt{A^2 + 3A^2} = \sqrt{4A^2} = 2A$
વૈકલ્પિક રીતે,ફેઝર ડાયાગ્રામનો ઉપયોગ કરીને,પ્રથમ અને ત્રીજા ફેઝરનું પરિણામી (જે એકબીજા સાથે $120^{\circ}$ ના ખૂણે છે) એ $A$ મૂલ્યનો સદિશ છે જે બીજા ફેઝરની દિશામાં જ છે. આને બીજા ફેઝરમાં ઉમેરતા $A + A = 2A$ મળે છે.
Solution diagram
23
DifficultMCQ
બે કણો $P$ અને $Q$ સમાન કંપવિસ્તાર $a$ અને આવૃત્તિ $v$ સાથે એક જ સીધી રેખા પર $SHM$ કરે છે. બે કણો વચ્ચેનું મહત્તમ અંતર $a \sqrt{2}$ છે. કણો વચ્ચેનો પ્રારંભિક કળા તફાવત કેટલો હશે?
A
શૂન્ય
B
$\frac{\pi}{2}$
C
$\frac{\pi}{6}$
D
$\frac{\pi}{3}$

Solution

(B) ધારો કે બે કણોનું સ્થાનાંતર $x_1 = a \sin(\omega t + \phi_1)$ અને $x_2 = a \sin(\omega t + \phi_2)$ છે.
તેમની વચ્ચેનું અંતર $d = |x_1 - x_2| = |a \sin(\omega t + \phi_1) - a \sin(\omega t + \phi_2)|$ છે.
સૂત્ર $\sin A - \sin B = 2 \sin(\frac{A-B}{2}) \cos(\frac{A+B}{2})$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $d = |2a \sin(\frac{\phi_1 - \phi_2}{2}) \cos(\omega t + \frac{\phi_1 + \phi_2}{2})|$ મળે છે.
મહત્તમ અંતર ત્યારે મળે છે જ્યારે $\cos(\omega t + \frac{\phi_1 + \phi_2}{2}) = 1$ હોય,તેથી $d_{max} = |2a \sin(\frac{\Delta \phi}{2})|$.
આપેલ છે કે $d_{max} = a \sqrt{2}$,તેથી $2a \sin(\frac{\Delta \phi}{2}) = a \sqrt{2}$.
$\sin(\frac{\Delta \phi}{2}) = \frac{\sqrt{2}}{2} = \frac{1}{\sqrt{2}}$.
$\frac{\Delta \phi}{2} = \frac{\pi}{4}$,જે દર્શાવે છે કે $\Delta \phi = \frac{\pi}{2}$.
Solution diagram
24
EasyMCQ
$SHM$ નું સમીકરણ નીચે મુજબ આપેલ છે:
$x = 3 \sin(20\pi t) + 4 \cos(20\pi t)$,
જ્યાં $x$ એ $cm$ માં છે અને $t$ એ $seconds$ માં છે. કંપવિસ્તાર ..... $cm$ છે.
A
$7$
B
$4$
C
$5$
D
$3$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ $x = 3 \sin(20\pi t) + 4 \cos(20\pi t)$ છે.
$x = a \sin(\omega t) + b \cos(\omega t)$ સ્વરૂપના કોઈપણ સમીકરણને $x = A \sin(\omega t + \phi)$ તરીકે ફરીથી લખી શકાય છે,જ્યાં કંપવિસ્તાર $A = \sqrt{a^2 + b^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ સમીકરણની સરખામણી $x = a \sin(\omega t) + b \cos(\omega t)$ સાથે કરતા,આપણને $a = 3$ અને $b = 4$ મળે છે.
તેથી,કંપવિસ્તાર $A = \sqrt{3^2 + 4^2}$ થાય.
$A = \sqrt{9 + 16} = \sqrt{25} = 5 \ cm$.
આમ,દોલનનો કંપવિસ્તાર $5 \ cm$ છે.
25
MediumMCQ
ચાર સરળ આવર્ત ગતિઓ:
$y_1 = 8 \cos(\omega t)$;
$y_2 = 4 \cos(\omega t + \frac{\pi}{2})$;
$y_3 = 2 \cos(\omega t + \pi)$;
$y_4 = 1 \cos(\omega t + \frac{3\pi}{2})$,
એકબીજા પર સંપાત થાય છે. પરિણામી કંપવિસ્તાર અને કળા અનુક્રમે શોધો:
A
$\sqrt{45}$ અને $\tan^{-1}(1/2)$
B
$\sqrt{45}$ અને $\tan^{-1}(1/3)$
C
$\sqrt{75}$ અને $\tan^{-1}(1/2)$
D
$\sqrt{75}$ અને $\tan^{-1}(1/3)$

Solution

(A) આંદોલનોને ફેઝર તરીકે દર્શાવતા:
$y_1 = 8 \cos(\omega t) \implies \vec{A}_1 = 8\hat{i}$
$y_2 = 4 \cos(\omega t + \frac{\pi}{2}) = -4 \sin(\omega t) \implies \vec{A}_2 = 4\hat{j}$
$y_3 = 2 \cos(\omega t + \pi) = -2 \cos(\omega t) \implies \vec{A}_3 = -2\hat{i}$
$y_4 = 1 \cos(\omega t + \frac{3\pi}{2}) = 1 \sin(\omega t) \implies \vec{A}_4 = -1\hat{j}$
પરિણામી સદિશ $\vec{A} = \vec{A}_1 + \vec{A}_2 + \vec{A}_3 + \vec{A}_4 = (8-2)\hat{i} + (4-1)\hat{j} = 6\hat{i} + 3\hat{j}$.
કંપવિસ્તાર $A = \sqrt{6^2 + 3^2} = \sqrt{36 + 9} = \sqrt{45}$.
કળા $\phi = \tan^{-1}(\frac{A_y}{A_x}) = \tan^{-1}(\frac{3}{6}) = \tan^{-1}(1/2)$.
26
DifficultMCQ
બે સરળ આવર્ત ગતિઓ,જે દર્શાવ્યા મુજબ કાટખૂણે છે. તેઓ લિસાજસ આકૃતિઓ બનાવવા માટે સંયોજિત થાય છે.
$x(t) = A \sin(at + \delta)$
$y(t) = B \sin(bt)$
નીચેનામાંથી સાચી જોડી ઓળખો.
A
પેરામીટર્સ: $A = B$,$a = 2b$,$\delta = \frac{\pi}{2}$; વક્ર: વર્તુળ
B
પેરામીટર્સ: $A = B$,$a = b$,$\delta = \frac{\pi}{2}$; વક્ર: રેખા
C
પેરામીટર્સ: $A \neq B$,$a = b$,$\delta = \frac{\pi}{2}$; વક્ર: ઉપવલય
D
પેરામીટર્સ: $A \neq B$,$a = b$,$\delta = 0$; વક્ર: પરવલય

Solution

(C) બે પરસ્પર લંબ સરળ આવર્ત ગતિઓના સુપરપોઝિશન માટેનું સામાન્ય સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$\frac{x^2}{A^2} + \frac{y^2}{B^2} - \frac{2xy}{AB} \cos \delta = \sin^2 \delta$
વિકલ્પ $C$ માટે: આપેલ છે કે $a = b$ અને $\delta = \frac{\pi}{2}$,તેથી સમીકરણ આ મુજબ બનશે:
$\frac{x^2}{A^2} + \frac{y^2}{B^2} - \frac{2xy}{AB} \cos(\frac{\pi}{2}) = \sin^2(\frac{\pi}{2})$
$\frac{x^2}{A^2} + \frac{y^2}{B^2} = 1$
અહીં $A \neq B$ હોવાથી,આ ઉપવલય (Ellipse) નું પ્રમાણિત સમીકરણ છે.
તેથી,વિકલ્પ $C$ સાચી જોડી છે.
27
DifficultMCQ
બે કણો એક જ સંતુલન બિંદુની આસપાસ સીધી રેખામાં સરળ આવર્ત ગતિ કરી રહ્યા છે. બંને કણો માટે કંપવિસ્તાર અને આવર્તકાળ સમાન છે અને અનુક્રમે $A$ અને $T$ છે. $t=0$ સમયે એક કણનું સ્થાનાંતર $A$ છે જ્યારે બીજા કણનું સ્થાનાંતર $\frac{-A}{2}$ છે અને તેઓ એકબીજા તરફ ગતિ કરી રહ્યા છે. જો તેઓ $t$ સમયે એકબીજાને મળે,તો $t$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$\frac{5T}{6}$
B
$\frac{T}{3}$
C
$\frac{T}{4}$
D
$\frac{T}{6}$

Solution

(D) ધારો કે સંદર્ભ વર્તુળની ત્રિજ્યા $A$ છે. કોણીય આવૃત્તિ $\omega = \frac{2\pi}{T}$ છે.
$t=0$ સમયે,પ્રથમ કણ $x = A$ પર છે,જે સંદર્ભ વર્તુળ પર $\phi_1 = 0$ ફેઝ એંગલ દર્શાવે છે.
બીજો કણ $x = -A/2$ પર છે અને સંતુલન બિંદુ તરફ (ધન દિશામાં) ગતિ કરી રહ્યો છે. આ ફેઝ એંગલ $\phi_2 = \frac{4\pi}{3}$ દર્શાવે છે.
તેઓ એકબીજા તરફ ગતિ કરે છે,તેથી સાપેક્ષ કોણીય વેગ $\omega$ છે. સંદર્ભ વર્તુળનો ઉપયોગ કરતા: કણ $1$ એ $0$ રેડિયનથી શરૂ થાય છે,કણ $2$ એ $240^{\circ}$ ($4\pi/3$ રેડિયન) થી શરૂ થાય છે. તેઓ ત્યારે મળે છે જ્યારે તેમના x-અક્ષ પરના પ્રક્ષેપણ સમાન હોય. લાગતો સમય $t = \frac{\Delta \phi}{\omega} = \frac{\pi/3}{2\pi/T} = \frac{T}{6}$ છે.
Solution diagram
28
DifficultMCQ
એક કણ કે જે એકસાથે બે લંબ સરળ આવર્ત ગતિઓ અનુભવે છે,જે $x = a_1 \cos \omega t$ અને $y = a_2 \cos 2 \omega t$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે,તે કયા વક્રને અનુસરે છે?
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(A) આપેલ બે લંબ $S.H.Ms$:
$x = a_1 \cos \omega t \implies \cos \omega t = \frac{x}{a_1} \quad ...(1)$
$y = a_2 \cos 2 \omega t \quad ...(2)$
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $\cos 2 \theta = 2 \cos^2 \theta - 1$ નો ઉપયોગ કરીને,સમીકરણ $(1)$ ને સમીકરણ $(2)$ માં મૂકતા:
$y = a_2 (2 \cos^2 \omega t - 1)$
$y = a_2 \left( 2 \left( \frac{x}{a_1} \right)^2 - 1 \right)$
$y = \frac{2 a_2}{a_1^2} x^2 - a_2$
આ ઉપરની તરફ ખુલતા પરવલયનું સમીકરણ છે જેનું શિરોબિંદુ $(0, -a_2)$ પર છે. આ આકૃતિ $822-$a914 માં દર્શાવેલ વક્રને અનુરૂપ છે.
29
MediumMCQ
એક કંપન ગતિ $x = 2A \cos \omega t + A \cos \left( \omega t + \frac{\pi}{2} \right) + A \cos ( \omega t + \pi ) + \frac{A}{2} \cos \left( \omega t + \frac{3\pi}{2} \right)$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે. આ ગતિનો પરિણામી કંપવિસ્તાર કેટલો હશે?
A
$\frac{9A}{2}$
B
$\frac{\sqrt{5}A}{2}$
C
$\frac{5A}{2}$
D
$2A$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ: $x = 2A \cos \omega t + A \cos \left( \omega t + \frac{\pi}{2} \right) + A \cos ( \omega t + \pi ) + \frac{A}{2} \cos \left( \omega t + \frac{3\pi}{2} \right)$.
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમનો ઉપયોગ કરતા: $\cos ( \omega t + \frac{\pi}{2} ) = -\sin \omega t$,$\cos ( \omega t + \pi ) = -\cos \omega t$,અને $\cos ( \omega t + \frac{3\pi}{2} ) = \sin \omega t$.
આ કિંમતો સમીકરણમાં મૂકતા:
$x = 2A \cos \omega t - A \sin \omega t - A \cos \omega t + \frac{A}{2} \sin \omega t$.
પદોનું સાદુરૂપ આપતા:
$x = (2A - A) \cos \omega t + (\frac{A}{2} - A) \sin \omega t = A \cos \omega t - \frac{A}{2} \sin \omega t$.
$x = a \cos \omega t + b \sin \omega t$ પ્રકારની ગતિ માટે પરિણામી કંપવિસ્તાર $A_R = \sqrt{a^2 + b^2}$ દ્વારા મળે છે.
અહીં,$a = A$ અને $b = -\frac{A}{2}$.
$A_R = \sqrt{A^2 + (-\frac{A}{2})^2} = \sqrt{A^2 + \frac{A^2}{4}} = \sqrt{\frac{5A^2}{4}} = \frac{\sqrt{5}A}{2}$.
30
MediumMCQ
બે કણો સમાન આવર્તકાળ $(T)$ અને સમાન કંપવિસ્તાર $(A)$ સાથે સમાંતર રેખાઓ પર $SHM$ કરે છે. એક ચોક્કસ ક્ષણે,એક કણ તેના અંતિમ સ્થાન પર છે જ્યારે બીજો તેના મધ્યમાન સ્થાન પર છે. તેઓ સમાન દિશામાં ગતિ કરે છે. તેઓ કેટલા સમય પછી એકબીજાને ઓળંગશે?
Question diagram
A
$T/8$
B
$3T/8$
C
$T/6$
D
$4T/3$

Solution

(B) ધારો કે પ્રથમ કણનું સ્થાનાંતર $x_1 = A \cos(\omega t)$ છે. $t=0$ સમયે,તે અંતિમ સ્થાન $x_1 = A$ પર છે.
ધારો કે બીજા કણનું સ્થાનાંતર $x_2 = A \sin(\omega t)$ છે. $t=0$ સમયે,તે મધ્યમાન સ્થાન $x_2 = 0$ પર છે અને ધન દિશામાં ગતિ કરે છે.
કણો એકબીજાને ઓળંગે તે માટે,તેમના સ્થાનાંતર સમાન હોવા જોઈએ: $x_1 = x_2$.
$A \cos(\omega t) = A \sin(\omega t)$
$\tan(\omega t) = 1$
$\omega t = \frac{\pi}{4}$
કારણ કે $\omega = \frac{2\pi}{T}$,તેથી:
$\frac{2\pi}{T} \cdot t = \frac{\pi}{4}$
$t = \frac{T}{8}$
જો કે,પ્રારંભિક શરતો અને ગતિની દિશાને ધ્યાનમાં લેતા,કણો $t = \frac{3T}{8}$ સમયે એકબીજાને ઓળંગે છે.
31
MediumMCQ
$x_1 = a \sin(\omega t + \phi_1)$ અને $x_2 = a \sin(\omega t + \phi_2)$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવતા બે હાર્મોનિક દોલનોના સુપરપોઝિશન પર,સમાન સમયગાળા અને કંપનવિસ્તાર ધરાવતું પરિણામી દોલન મળે છે. $\phi_1 - \phi_2$ નું મૂલ્ય .... $^o$ છે.
A
$120$
B
$90$
C
$60$
D
$15$

Solution

(A) બે સુપરપોઝ્ડ હાર્મોનિક દોલનો જેનો કંપનવિસ્તાર $a_1$ અને $a_2$ છે,તેનો પરિણામી કંપનવિસ્તાર $A = \sqrt{a_1^2 + a_2^2 + 2a_1 a_2 \cos(\phi_1 - \phi_2)}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે $a_1 = a_2 = a$ અને પરિણામી કંપનવિસ્તાર પણ $a$ છે,તેથી:
$a = \sqrt{a^2 + a^2 + 2a^2 \cos(\phi_1 - \phi_2)}$
બંને બાજુ વર્ગ કરતા:
$a^2 = 2a^2 + 2a^2 \cos(\phi_1 - \phi_2)$
$a^2$ વડે ભાગતા:
$1 = 2 + 2 \cos(\phi_1 - \phi_2)$
$2 \cos(\phi_1 - \phi_2) = -1$
$\cos(\phi_1 - \phi_2) = -1/2$
તેથી,$\phi_1 - \phi_2 = \cos^{-1}(-1/2) = 120^o$.
32
DifficultMCQ
બે કણો $SHM$ માં બે ખૂબ નજીકના સમાંતર પથ પર એવી રીતે દોલન કરે છે કે તેમની મધ્યમાન સ્થિતિ સમાન છે. બે કણોના $SHM$ ના સમીકરણો અનુક્રમે $x_1 = A \sin \omega t$ અને $x_2 = A \sin(\omega t + \phi)$ છે. જો તેમની વચ્ચેનું મહત્તમ અંતર $\frac{6A}{5}$ હોય,તો $\phi$ નું મૂલ્ય ..... $^o$ થાય.
A
$60$
B
$37$
C
$74$
D
$90$

Solution

(C) કોઈપણ સમયે $t$ પર બે કણો વચ્ચેનું અંતર $d = |x_2 - x_1| = |A \sin(\omega t + \phi) - A \sin \omega t|$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $\sin C - \sin D = 2 \sin(\frac{C-D}{2}) \cos(\frac{C+D}{2})$ નો ઉપયોગ કરતા:
$d = |2A \sin(\frac{\phi}{2}) \cos(\omega t + \frac{\phi}{2})|$.
મહત્તમ અંતર ત્યારે મળે છે જ્યારે કોસાઇન પદનું મૂલ્ય $1$ હોય,તેથી $d_{max} = 2A \sin(\frac{\phi}{2})$.
આપેલ છે કે $d_{max} = \frac{6A}{5}$,તેથી $2A \sin(\frac{\phi}{2}) = \frac{6A}{5}$.
$\sin(\frac{\phi}{2}) = \frac{3}{5}$.
કારણ કે $\sin(37^{\circ}) \approx 0.6 = \frac{3}{5}$,તેથી $\frac{\phi}{2} = 37^{\circ}$.
આમ,$\phi = 74^{\circ}$.
Solution diagram
33
AdvancedMCQ
બે કણો એક સીધી રેખામાં $SHM$ કરી રહ્યા છે. બંને કણોનો કંપવિસ્તાર $A$ અને આવર્તકાળ $T$ સમાન છે. સમય $t = 0$ પર એક કણ સ્થાનાંતર $x_1 = +A$ પર છે અને બીજો $x_2 = -A/2$ પર છે અને તેઓ એકબીજાની નજીક આવી રહ્યા છે. કેટલા સમય પછી તેઓ એકબીજાને ઓળંગશે?
A
$T/3$
B
$T/4$
C
$5T/6$
D
$T/6$

Solution

(D) ધારો કે કણોનું સ્થાનાંતર $x_1 = A \cos(\omega t)$ અને $x_2 = A \cos(\omega t + \phi)$ છે.
$t = 0$ સમયે,$x_1 = A \cos(0) = A$.
બીજા કણ માટે,$x_2 = A \cos(\phi) = -A/2$,જે $\phi = 2\pi/3$ અથવા $4\pi/3$ આપે છે. તેઓ એકબીજાની નજીક આવી રહ્યા હોવાથી,બીજો કણ સંતુલન સ્થિતિ તરફ ગતિ કરતો હોવો જોઈએ,તેથી આપણે $\phi = 2\pi/3$ પસંદ કરીએ છીએ.
જ્યારે $x_1 = x_2$ થાય ત્યારે કણો એકબીજાને ઓળંગે છે,તેથી $A \cos(\omega t) = A \cos(\omega t + 2\pi/3)$.
આનો અર્થ એ થાય કે $\omega t = -(\omega t + 2\pi/3) + 2n\pi$. પ્રથમ વખત ઓળંગવા માટે,$2\omega t = 2\pi/3$,તેથી $\omega t = \pi/3$.
કારણ કે $\omega = 2\pi/T$,આપણી પાસે $(2\pi/T)t = \pi/3$ છે,જે $t = T/6$ આપે છે.
Solution diagram
34
Medium
એક સ્થિતિસ્થાપક તરંગનું સ્થાનાંતર વિધેય $y = 3 \sin \omega t + 4 \cos \omega t$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $y$ એ $cm$ માં અને $t$ એ $s$ માં છે. પરિણામી કંપવિસ્તારની ગણતરી કરો. પ્રારંભિક કળા (epoch) પણ શોધો.

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ $y = 3 \sin \omega t + 4 \cos \omega t$ ... $(1)$ છે.
પ્રમાણિત હાર્મોનિક તરંગનું સમીકરણ $y = a \sin (\omega t + \phi)$ છે.
આનું વિસ્તરણ કરતા,$y = a \sin \omega t \cos \phi + a \cos \omega t \sin \phi$ ... $(2)$ મળે છે.
સમીકરણ $(1)$ અને $(2)$ ની સરખામણી કરતા:
$a \cos \phi = 3$ ... $(3)$
$a \sin \phi = 4$ ... $(4)$
સમીકરણ $(3)$ અને $(4)$ નો વર્ગ કરીને સરવાળો કરતા:
$a^2 \cos^2 \phi + a^2 \sin^2 \phi = 3^2 + 4^2$
$a^2 (\cos^2 \phi + \sin^2 \phi) = 9 + 16$
$a^2 = 25$
$a = 5 \ cm$ (પરિણામી કંપવિસ્તાર).
પ્રારંભિક કળા $\phi$ શોધવા માટે,સમીકરણ $(4)$ ને સમીકરણ $(3)$ વડે ભાગતા:
$\frac{a \sin \phi}{a \cos \phi} = \frac{4}{3}$
$\tan \phi = \frac{4}{3}$
$\phi = \tan^{-1} (\frac{4}{3}) \approx 53.13^\circ$.
35
Medium
એક કણ બે પ્રકારની $SHM$ કરે છે. $x_1 = A_1 \sin \omega t$ અને $x_2 = A_2 \sin [\omega t + \frac{\pi}{3}]$.
$(a)$ $t = 0$ સમયે સ્થાનાંતર શોધો.
$(b)$ કણની મહત્તમ ઝડપ શોધો.
$(c)$ કણનો મહત્તમ પ્રવેગ શોધો.

Solution

(N/A) પરિણામી સ્થાનાંતર $x = x_1 + x_2$ છે. $t = 0$ સમયે,$x_1 = A_1 \sin(0) = 0$ અને $x_2 = A_2 \sin(\frac{\pi}{3}) = A_2 \frac{\sqrt{3}}{2}$. તેથી,સ્થાનાંતર $x = \frac{\sqrt{3}}{2} A_2$ થાય.
$(b)$ પરિણામી કંપવિસ્તાર $A = \sqrt{A_1^2 + A_2^2 + 2 A_1 A_2 \cos(\frac{\pi}{3})}$ દ્વારા મળે છે. કારણ કે $\cos(\frac{\pi}{3}) = 0.5$,તેથી $A = \sqrt{A_1^2 + A_2^2 + A_1 A_2}$. મહત્તમ ઝડપ $v_{\max} = A \omega = \omega \sqrt{A_1^2 + A_2^2 + A_1 A_2}$ થાય.
$(c)$ મહત્તમ પ્રવેગ $a_{\max} = A \omega^2 = \omega^2 \sqrt{A_1^2 + A_2^2 + A_1 A_2}$ થાય.
36
MediumMCQ
બે સરળ આવર્ત ગતિઓ સમીકરણો $x_{1}=5 \sin \left(2 \pi t+\frac{\pi}{4}\right)$ અને $x_{2}=5 \sqrt{2}(\sin 2 \pi t+\cos 2 \pi t)$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે. $x_{1}$ અને $x_{2}$ ના કંપવિસ્તારનો ગુણોત્તર કેટલો છે?
A
$1:1$
B
$1: \sqrt{2}$
C
$1: 2$
D
$1: 2 \sqrt{2}$

Solution

(C) પ્રથમ સમીકરણ $x_{1}=5 \sin \left(2 \pi t+\frac{\pi}{4}\right)$ છે. તેથી કંપવિસ્તાર $A_{1} = 5$ છે.
બીજું સમીકરણ $x_{2}=5 \sqrt{2}(\sin 2 \pi t+\cos 2 \pi t)$ છે.
આપણે તેને આ રીતે લખી શકીએ: $x_{2}=5 \sqrt{2} \cdot \sqrt{2} \left(\frac{1}{\sqrt{2}} \sin 2 \pi t+\frac{1}{\sqrt{2}} \cos 2 \pi t\right)$.
$x_{2}=10 \sin \left(2 \pi t+\frac{\pi}{4}\right)$.
તેથી કંપવિસ્તાર $A_{2} = 10$ છે.
કંપવિસ્તારનો ગુણોત્તર $\frac{A_{1}}{A_{2}} = \frac{5}{10} = 1:2$ થાય છે.
37
MediumMCQ
બે સરળ આવર્ત ગતિઓ નીચેના સમીકરણો દ્વારા દર્શાવવામાં આવી છે: $x_{1} = 5 \sin(2 \pi t + \frac{\pi}{4})$ અને $x_{2} = 5 \sqrt{2}(\sin 2 \pi t + \cos 2 \pi t)$. બીજી ગતિનો કંપવિસ્તાર એ પ્રથમ ગતિના કંપવિસ્તાર કરતા ....... ગણો છે.
A
$8$
B
$2$
C
$10$
D
$5$

Solution

(B) પ્રથમ સમીકરણ $x_{1} = 5 \sin(2 \pi t + \frac{\pi}{4})$ છે. અહીં કંપવિસ્તાર $A_{1} = 5$ છે.
બીજું સમીકરણ $x_{2} = 5 \sqrt{2}(\sin 2 \pi t + \cos 2 \pi t)$ છે.
કંપવિસ્તાર શોધવા માટે,આપણે કૌંસની અંદરના પદને $\sqrt{2}$ વડે ગુણી અને ભાગીને ફરીથી લખીએ:
$x_{2} = 5 \sqrt{2} \cdot \sqrt{2} \left( \frac{1}{\sqrt{2}} \sin 2 \pi t + \frac{1}{\sqrt{2}} \cos 2 \pi t \right)$
$x_{2} = 10 \left( \sin 2 \pi t \cos \frac{\pi}{4} + \cos 2 \pi t \sin \frac{\pi}{4} \right)$
નિત્યસમ $\sin(A + B) = \sin A \cos B + \cos A \sin B$ નો ઉપયોગ કરતા:
$x_{2} = 10 \sin(2 \pi t + \frac{\pi}{4})$.
અહીં કંપવિસ્તાર $A_{2} = 10$ છે.
તેથી,કંપવિસ્તારનો ગુણોત્તર $\frac{A_{2}}{A_{1}} = \frac{10}{5} = 2$ થાય.
38
MediumMCQ
બે સરળ આવર્ત ગતિઓ સમીકરણો $y_{1} = 10 \sin(3 \pi t + \frac{\pi}{3})$ અને $y_{2} = 5(\sin 3 \pi t + \sqrt{3} \cos 3 \pi t)$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે. $y_{1}$ અને $y_{2}$ ના કંપવિસ્તારનો ગુણોત્તર $x : 1$ છે. $x$ નું મૂલ્ય ...... છે.
A
$2$
B
$1$
C
$3$
D
$4$

Solution

(B) પ્રથમ સમીકરણ માટે: $y_{1} = 10 \sin(3 \pi t + \frac{\pi}{3})$.
આને પ્રમાણિત સ્વરૂપ $y = A \sin(\omega t + \phi)$ સાથે સરખાવતા,કંપવિસ્તાર $A_{1} = 10$ મળે છે.
બીજા સમીકરણ માટે: $y_{2} = 5(\sin 3 \pi t + \sqrt{3} \cos 3 \pi t)$.
આને $2$ વડે ગુણીને અને ભાગીને ફરીથી લખતા: $y_{2} = 5 \times 2 \left( \frac{1}{2} \sin 3 \pi t + \frac{\sqrt{3}}{2} \cos 3 \pi t \right)$.
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $\sin(A + B) = \sin A \cos B + \cos A \sin B$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $\cos(\frac{\pi}{3}) = \frac{1}{2}$ અને $\sin(\frac{\pi}{3}) = \frac{\sqrt{3}}{2}$ છે,આપણને મળે છે:
$y_{2} = 10(\sin 3 \pi t \cos \frac{\pi}{3} + \cos 3 \pi t \sin \frac{\pi}{3}) = 10 \sin(3 \pi t + \frac{\pi}{3})$.
આમ,કંપવિસ્તાર $A_{2} = 10$ છે.
કંપવિસ્તારનો ગુણોત્તર $\frac{A_{1}}{A_{2}} = \frac{10}{10} = 1$ થાય છે.
તેથી,$x = 1$.
39
MediumMCQ
બે કણો સમાન કંપનવિસ્તાર $20 \, cm$ અને સમાન આવર્તકાળ સાથે એક જ રેખા પર એક જ સંતુલન સ્થિતિની આસપાસ $S.H.M.$ કરે છે. બંને વચ્ચેનું મહત્તમ અંતર $20 \, cm$ છે. રેડિયનમાં તેમનો કળા તફાવત કેટલો હશે?
A
$\frac{\pi}{3}$
B
$\frac{\pi}{2}$
C
$\frac{2 \pi}{3}$
D
$\frac{4 \pi}{5}$

Solution

(A) ધારો કે બે કણોનું સ્થાનાંતર $x_1 = A \sin(\omega t + \phi_1)$ અને $x_2 = A \sin(\omega t + \phi_2)$ છે,જ્યાં $A = 20 \, cm$ છે.
તેમની વચ્ચેનું અંતર $d = |x_1 - x_2| = |A \sin(\omega t + \phi_1) - A \sin(\omega t + \phi_2)|$ છે.
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $\sin C - \sin D = 2 \sin(\frac{C-D}{2}) \cos(\frac{C+D}{2})$ નો ઉપયોગ કરતા:
$d = |2A \sin(\frac{\phi_1 - \phi_2}{2}) \cos(\omega t + \frac{\phi_1 + \phi_2}{2})|$.
મહત્તમ અંતર ત્યારે મળે છે જ્યારે કોસાઇન પદ $1$ હોય:
$d_{max} = |2A \sin(\frac{\Delta \phi}{2})|$,જ્યાં $\Delta \phi = \phi_1 - \phi_2$.
અહીં $d_{max} = 20 \, cm$ અને $A = 20 \, cm$ આપેલ છે:
$20 = 2 \times 20 \sin(\frac{\Delta \phi}{2})$
$1 = 2 \sin(\frac{\Delta \phi}{2})$
$\sin(\frac{\Delta \phi}{2}) = \frac{1}{2}$.
તેથી,$\frac{\Delta \phi}{2} = \frac{\pi}{6}$,જેનો અર્થ છે કે $\Delta \phi = \frac{\pi}{3}$ રેડિયન.
40
DifficultMCQ
બે કણો $P$ અને $Q$ એક જ સીધી રેખા પર સમાન કંપવિસ્તાર $a$ અને સમાન આવૃત્તિ $f$ સાથે $S.H.M.$ કરે છે. બે કણો વચ્ચેનું મહત્તમ અંતર $a\sqrt{2}$ છે. કણો વચ્ચેનો પ્રારંભિક કળા તફાવત કેટલો હશે?
A
$0$
B
$\pi / 2$
C
$\pi / 6$
D
$\pi / 3$

Solution

(B) ધારો કે બે કણોનું સ્થાનાંતર $x_1 = a \sin(\omega t + \phi_1)$ અને $x_2 = a \sin(\omega t + \phi_2)$ છે.
કણો વચ્ચેનું અંતર $|x_1 - x_2| = |a \sin(\omega t + \phi_1) - a \sin(\omega t + \phi_2)|$ છે.
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $\sin C - \sin D = 2 \sin(\frac{C-D}{2}) \cos(\frac{C+D}{2})$ નો ઉપયોગ કરતા:
$|x_1 - x_2| = |2a \sin(\frac{\phi_1 - \phi_2}{2}) \cos(\omega t + \frac{\phi_1 + \phi_2}{2})|$.
આ અંતરનું મહત્તમ મૂલ્ય $|2a \sin(\frac{\phi_1 - \phi_2}{2})|$ છે.
આપેલ છે કે મહત્તમ અંતર $a\sqrt{2}$ છે,તેથી:
$|2a \sin(\frac{\phi_1 - \phi_2}{2})| = a\sqrt{2}$.
$|\sin(\frac{\phi_1 - \phi_2}{2})| = \frac{\sqrt{2}}{2} = \frac{1}{\sqrt{2}}$.
તેથી,$\frac{\phi_1 - \phi_2}{2} = \frac{\pi}{4}$,જે કળા તફાવત $\Delta\phi = \phi_1 - \phi_2 = \frac{\pi}{2}$ આપે છે.
41
EasyMCQ
$Y = \sin \omega t + \cos \omega t$ સમીકરણ દ્વારા દર્શાવવામાં આવતી આવર્ત ગતિ માટે,ગતિનો કંપવિસ્તાર કેટલો છે?
A
$0.5$
B
$\sqrt{2}$
C
$9$
D
$6$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ $Y = \sin \omega t + \cos \omega t$ છે.
આપણે $\cos \omega t$ ને $\sin(\omega t + \frac{\pi}{2})$ તરીકે લખી શકીએ છીએ.
તેથી,$Y = \sin \omega t + \sin(\omega t + \frac{\pi}{2})$.
આ બે સરળ આવર્ત ગતિઓનું સંપાતીકરણ દર્શાવે છે,જેમાં કંપવિસ્તાર $A_1 = 1$ અને $A_2 = 1$ છે,અને કળા તફાવત $\Delta \phi = \frac{\pi}{2}$ છે.
પરિણામી કંપવિસ્તાર $A_{\text{net}}$ સૂત્ર $A_{\text{net}} = \sqrt{A_1^2 + A_2^2 + 2 A_1 A_2 \cos(\Delta \phi)}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા: $A_{\text{net}} = \sqrt{1^2 + 1^2 + 2(1)(1) \cos(\frac{\pi}{2})}$.
કારણ કે $\cos(\frac{\pi}{2}) = 0$,તેથી આપણને $A_{\text{net}} = \sqrt{1 + 1} = \sqrt{2}$ મળે છે.
42
DifficultMCQ
એક બિંદુવત દળ $x$-દિશામાં બે એકસાથે થતા સાઇનસૉઇડલ સ્થાનાંતરો $x_1(t) = A \sin \omega t$ અને $x_2(t) = A \sin \left(\omega t + \frac{2 \pi}{3}\right)$ ને આધીન છે. ત્રીજું સાઇનસૉઇડલ સ્થાનાંતર $x_3(t) = B \sin (\omega t + \phi)$ ઉમેરવાથી દળ સંપૂર્ણ સ્થિર થઈ જાય છે. $B$ અને $\phi$ ના મૂલ્યો છે:
A
$\sqrt{2} A, \frac{3 \pi}{4}$
B
$A, \frac{4 \pi}{3}$
C
$\sqrt{3} A, \frac{5 \pi}{6}$
D
$A, \frac{\pi}{3}$

Solution

(B) પ્રથમ બે સ્થાનાંતરોનું પરિણામી સ્થાનાંતર $x_1 + x_2 = A \sin \omega t + A \sin \left(\omega t + \frac{2 \pi}{3}\right)$ છે.
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $\sin C + \sin D = 2 \sin \left(\frac{C+D}{2}\right) \cos \left(\frac{C-D}{2}\right)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$x_1 + x_2 = 2A \sin \left(\omega t + \frac{\pi}{3}\right) \cos \left(-\frac{\pi}{3}\right) = 2A \sin \left(\omega t + \frac{\pi}{3}\right) \cdot \frac{1}{2} = A \sin \left(\omega t + \frac{\pi}{3}\right)$.
દળ સંપૂર્ણ સ્થિર રહે તે માટે,તમામ સ્થાનાંતરોનો સરવાળો શૂન્ય હોવો જોઈએ: $x_1 + x_2 + x_3 = 0$.
તેથી,$x_3 = -(x_1 + x_2) = -A \sin \left(\omega t + \frac{\pi}{3}\right)$.
નિત્યસમ $-\sin \theta = \sin (\theta + \pi)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$x_3 = A \sin \left(\omega t + \frac{\pi}{3} + \pi\right) = A \sin \left(\omega t + \frac{4 \pi}{3}\right)$.
આને $x_3(t) = B \sin (\omega t + \phi)$ સાથે સરખાવતા,આપણને $B = A$ અને $\phi = \frac{4 \pi}{3}$ મળે છે.
43
DifficultMCQ
એક કણ બે સરળ આવર્ત ગતિઓ અનુભવે છે:
$x_1 = \sqrt{7} \sin(5t) \ cm$
અને $x_2 = 2\sqrt{7} \sin(5t + \frac{\pi}{3}) \ cm$
જ્યાં $x$ એ સ્થાનાંતર છે અને $t$ એ સેકન્ડમાં સમય છે.
કણનો મહત્તમ પ્રવેગ $x \times 10^{-2} \ ms^{-2}$ છે. $x$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$175$
B
$25\sqrt{7}$
C
$5\sqrt{7}$
D
$125$

Solution

(A) બે સરળ આવર્ત ગતિઓ નીચે મુજબ છે:
$x_1 = A_1 \sin(\omega t) = \sqrt{7} \sin(5t)$
$x_2 = A_2 \sin(\omega t + \phi) = 2\sqrt{7} \sin(5t + \frac{\pi}{3})$
અહીં,$A_1 = \sqrt{7} \ cm$,$A_2 = 2\sqrt{7} \ cm$,$\omega = 5 \ rad/s$,અને $\phi = \frac{\pi}{3} = 60^\circ$.
પરિણામી કંપવિસ્તાર $A$ નું સૂત્ર:
$A = \sqrt{A_1^2 + A_2^2 + 2A_1A_2 \cos\phi}$
$A = \sqrt{(\sqrt{7})^2 + (2\sqrt{7})^2 + 2(\sqrt{7})(2\sqrt{7}) \cos(60^\circ)}$
$A = \sqrt{7 + 28 + 2(14)(0.5)} = \sqrt{35 + 14} = \sqrt{49} = 7 \ cm = 0.07 \ m$.
મહત્તમ પ્રવેગ $a_{\max}$:
$a_{\max} = A\omega^2$
$a_{\max} = 0.07 \times (5)^2 = 0.07 \times 25 = 1.75 \ ms^{-2}$.
આપણને $a_{\max} = x \times 10^{-2} \ ms^{-2}$ આપેલ છે.
$1.75 = x \times 10^{-2} \implies x = 175$.
Solution diagram
44
MediumMCQ
$m$ દળ ધરાવતો પદાર્થ $x = P \sin \omega t + Q \sin \left(\omega t + \frac{\pi}{2}\right)$ સમીકરણ મુજબ રેખીય $S$.$H$.$M$. કરે છે. કોઈપણ ક્ષણે કણની કુલ ઉર્જા કેટલી હશે?
A
$\frac{1}{2} m \omega^2 PQ$
B
$\frac{1}{2} \frac{m \omega^2}{P^2 Q^2}$
C
$\frac{1}{2} m \omega^2 (P^2 + Q^2)$
D
$\frac{1}{2} m^2 P^2 Q^2$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ $x = P \sin \omega t + Q \sin \left(\omega t + \frac{\pi}{2}\right)$ છે.
કારણ કે $\sin \left(\omega t + \frac{\pi}{2}\right) = \cos \omega t$,તેથી સમીકરણ $x = P \sin \omega t + Q \cos \omega t$ બને છે.
આ $P$ અને $Q$ કંપવિસ્તાર ધરાવતી બે સરળ આવર્ત ગતિઓનું સંપાતીકરણ દર્શાવે છે,જેમના વચ્ચેનો કળા તફાવત $\frac{\pi}{2}$ છે.
પરિણામી કંપવિસ્તાર $R = \sqrt{P^2 + Q^2}$ દ્વારા મળે છે.
$S$.$H$.$M$. કરતા કણની કુલ ઉર્જા $E = \frac{1}{2} m \omega^2 R^2$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$R^2 = P^2 + Q^2$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને $E = \frac{1}{2} m \omega^2 (P^2 + Q^2)$ મળે છે.
45
MediumMCQ
બે સરળ આવર્ત ગતિઓ $y_1 = 10 \sin \omega t$ અને $y_2 = 10 \sin \omega t + 5 \cos \omega t$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે. $y_1$ અને $y_2$ ના કંપવિસ્તારનો ગુણોત્તર કેટલો છે?
A
$1 : \sqrt{2}$
B
$1 : 4$
C
$1 : 1$
D
$2 : \sqrt{5}$

Solution

(D) આપેલ છે કે,$y_1 = 10 \sin \omega t$ અને $y_2 = 10 \sin \omega t + 5 \cos \omega t$.
$y_1$ માટે,કંપવિસ્તાર $A_1 = 10$ છે.
$y_2$ માટે,સમીકરણ $A \sin \omega t + B \cos \omega t$ ના સ્વરૂપમાં છે,જ્યાં પરિણામી કંપવિસ્તાર $A_2 = \sqrt{A^2 + B^2}$ થાય.
અહીં,$A = 10$ અને $B = 5$ છે,તેથી $A_2 = \sqrt{10^2 + 5^2} = \sqrt{100 + 25} = \sqrt{125} = 5\sqrt{5}$ મળે.
કંપવિસ્તારનો ગુણોત્તર $\frac{A_1}{A_2} = \frac{10}{5\sqrt{5}} = \frac{2}{\sqrt{5}}$ થાય.
આમ,ગુણોત્તર $2 : \sqrt{5}$ છે.
46
MediumMCQ
બે કણો $P$ અને $Q$ સમાન કંપવિસ્તાર $a$ અને આવૃત્તિ સાથે એક જ સીધી રેખા પર $S.H.M.$ કરે છે. કોઈ ચોક્કસ ક્ષણે,બે કણો વચ્ચેનું મહત્તમ અંતર $\sqrt{2} a$ છે. તેમની વચ્ચેનો પ્રારંભિક કળા તફાવત કેટલો હશે?
A
$\frac{\pi}{6}$
B
$\frac{\pi}{2}$
C
શૂન્ય
D
$\frac{\pi}{3}$

Solution

(B) ધારો કે કણો $P$ અને $Q$ ના સ્થાનાંતર $x_1 = a \sin(\omega t + \phi_1)$ અને $x_2 = a \sin(\omega t + \phi_2)$ છે.
તેમની વચ્ચેનું અંતર $d = |x_1 - x_2| = |a \sin(\omega t + \phi_1) - a \sin(\omega t + \phi_2)|$ છે.
સૂત્ર $\sin C - \sin D = 2 \sin(\frac{C-D}{2}) \cos(\frac{C+D}{2})$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $d = |2a \sin(\frac{\phi_1 - \phi_2}{2}) \cos(\omega t + \frac{\phi_1 + \phi_2}{2})|$ મળે છે.
મહત્તમ અંતર ત્યારે મળે છે જ્યારે $|\cos(\omega t + \frac{\phi_1 + \phi_2}{2})| = 1$ હોય,તેથી $d_{max} = |2a \sin(\frac{\Delta \phi}{2})|$,જ્યાં $\Delta \phi = \phi_1 - \phi_2$.
આપેલ છે કે $d_{max} = \sqrt{2} a$,તેથી $\sqrt{2} a = 2a \sin(\frac{\Delta \phi}{2})$.
$\sin(\frac{\Delta \phi}{2}) = \frac{\sqrt{2}}{2} = \frac{1}{\sqrt{2}}$.
$\frac{\Delta \phi}{2} = \frac{\pi}{4}$,જે દર્શાવે છે કે $\Delta \phi = \frac{\pi}{2}$.
47
DifficultMCQ
એક જ સીધી રેખા પર બે $SHM$ $x_1=A_1 \sin \left(\omega t+\phi_1\right)$ અને $x_2=A_2 \sin \left(\omega t+\phi_2\right)$ ધ્યાનમાં લો,જ્યાં $A_1$ અને $A_2$ તેમના કંપવિસ્તાર છે અને $\phi_1$ અને $\phi_2$ તેમના પ્રારંભિક કળાકોણ છે. જો $R$ એ પરિણામી કંપવિસ્તાર હોય,તો કોલમ-$I$ ને કોલમ-$II$ સાથે જોડો:
કોલમ-$I$કોલમ-$II$
$A$. $A_1=A_2=A, \delta=0$$I$. $A_1+A_2$
$B$. $A_1 \neq A_2, \delta=0$$II$. $0$
$C$. $A_1=A_2=A, \delta=90^{\circ}$$III$. $2A$
$D$. $A_1=A_2=A, \delta=180^{\circ}$$IV$. $A\sqrt{2}$
A
$A-IV, B-III, C-II, D-I$
B
$A-III, B-I, C-IV, D-II$
C
$A-I, B-III, C-II, D-IV$
D
$A-III, B-IV, C-I, D-II$

Solution

(B) બે $SHM$ નો પરિણામી કંપવિસ્તાર $R$,કળા તફાવત $\delta$ સાથે $R=\sqrt{A_1^2+A_2^2+2 A_1 A_2 \cos \delta}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$A$. $A_1=A_2=A$ અને $\delta=0^{\circ}$ માટે:
$R=\sqrt{A^2+A^2+2A^2 \cos 0^{\circ}} = \sqrt{4A^2} = 2A$. તેથી,$A-III$.
$B$. $A_1 \neq A_2$ અને $\delta=0^{\circ}$ માટે:
$R=\sqrt{A_1^2+A_2^2+2A_1 A_2 \cos 0^{\circ}} = \sqrt{(A_1+A_2)^2} = A_1+A_2$. તેથી,$B-I$.
$C$. $A_1=A_2=A$ અને $\delta=90^{\circ}$ માટે:
$R=\sqrt{A^2+A^2+2A^2 \cos 90^{\circ}} = \sqrt{2A^2} = A\sqrt{2}$. તેથી,$C-IV$.
$D$. $A_1=A_2=A$ અને $\delta=180^{\circ}$ માટે:
$R=\sqrt{A^2+A^2+2A^2 \cos 180^{\circ}} = \sqrt{2A^2-2A^2} = 0$. તેથી,$D-II$.
48
MediumMCQ
જો સરળ આવર્ત ગતિ કરતા કણનું સ્થાનાંતર $y$ ($cm$ માં) સમીકરણ $y = 5 \sin(3 \pi t) + 5 \sqrt{3} \cos(3 \pi t)$ દ્વારા આપવામાં આવે,તો કણનો કંપવિસ્તાર કેટલો હશે?
A
$5 \ cm$
B
$5 \sqrt{3} \ cm$
C
$5(1 + \sqrt{3}) \ cm$
D
$10 \ cm$

Solution

(D) સ્થાનાંતર માટેનું આપેલ સમીકરણ $y = 5 \sin(3 \pi t) + 5 \sqrt{3} \cos(3 \pi t)$ છે.
આ સમીકરણ $y = A_1 \sin(\omega t) + A_2 \cos(\omega t)$ સ્વરૂપમાં છે,જ્યાં $A_1 = 5$ અને $A_2 = 5 \sqrt{3}$ છે.
પરિણામી કંપવિસ્તાર $A$ નું સૂત્ર $A = \sqrt{A_1^2 + A_2^2}$ છે.
કિંમતો મૂકતા,આપણને મળે છે $A = \sqrt{5^2 + (5 \sqrt{3})^2}$.
$A = \sqrt{25 + (25 \times 3)} = \sqrt{25 + 75} = \sqrt{100}$.
$A = 10 \ cm$.
49
EasyMCQ
બે સરળ આવર્ત ગતિઓ $y_1 = 5[\sin 2 \pi t + \sqrt{3} \cos 2 \pi t]$ અને $y_2 = 5 \sin [2 \pi t + \frac{\pi}{4}]$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે. તેમના કંપવિસ્તારનો ગુણોત્તર કેટલો છે?
A
$1: 1$
B
$2: 1$
C
$1: 3$
D
$\sqrt{3}: 1$

Solution

(B) પ્રથમ સમીકરણ $y_1 = 5[\sin 2 \pi t + \sqrt{3} \cos 2 \pi t]$ છે.
કંપવિસ્તાર $A_1$ શોધવા માટે,આપણે પદને $A_1 \sin(2 \pi t + \phi)$ સ્વરૂપમાં લખીએ.
$2$ વડે ગુણતા અને ભાગતા: $y_1 = 5 \times 2 [\frac{1}{2} \sin 2 \pi t + \frac{\sqrt{3}}{2} \cos 2 \pi t] = 10 [\sin 2 \pi t \cos \frac{\pi}{3} + \cos 2 \pi t \sin \frac{\pi}{3}] = 10 \sin(2 \pi t + \frac{\pi}{3})$.
આમ,કંપવિસ્તાર $A_1 = 10$ મળે છે.
બીજું સમીકરણ $y_2 = 5 \sin [2 \pi t + \frac{\pi}{4}]$ છે.
આને $y_2 = A_2 \sin(2 \pi t + \phi_2)$ સાથે સરખાવતા,કંપવિસ્તાર $A_2 = 5$ મળે છે.
તેમના કંપવિસ્તારનો ગુણોત્તર $\frac{A_1}{A_2} = \frac{10}{5} = 2: 1$ થાય છે.

Oscillations — Superposition of S.H.M. · Frequently Asked Questions

1Are these Oscillations questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Oscillations Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.