Gujarati

Energy of Simple Harmonic Motion Questions in Gujarati

Class 11 Physics · Oscillations · Energy of Simple Harmonic Motion

224+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 48 of 224 questions in Gujarati

51
DifficultMCQ
$2 \times 10^6 \, N/m$ જેટલો બળ અચળાંક અને $0.01 \, m$ જેટલો કંપવિસ્તાર ધરાવતા રેખીય હાર્મોનિક ઓસિલેટરની કુલ યાંત્રિક ઉર્જા $160 \, J$ છે. તો તેની
A
મહત્તમ સ્થિતિ ઉર્જા $100 \, J$ છે
B
મહત્તમ ગતિ ઉર્જા $100 \, J$ છે
C
મહત્તમ સ્થિતિ ઉર્જા $160 \, J$ છે
D
$(B)$ અને $(C)$ બંને

Solution

(D) આપેલ છે:
કંપવિસ્તાર $A = 0.01 \, m = 10^{-2} \, m$
બળ અચળાંક $k = 2 \times 10^6 \, N/m$
કુલ યાંત્રિક ઉર્જા $E_T = 160 \, J$
રેખીય હાર્મોનિક ઓસિલેટરની મહત્તમ ગતિ ઉર્જા $(K.E.)_{\max}$ નીચે મુજબ મળે છે:
$(K.E.)_{\max} = \frac{1}{2} k A^2$
$(K.E.)_{\max} = \frac{1}{2} \times (2 \times 10^6) \times (10^{-2})^2$
$(K.E.)_{\max} = 10^6 \times 10^{-4} = 100 \, J$
રેખીય હાર્મોનિક ઓસિલેટરમાં,કુલ યાંત્રિક ઉર્જા $E_T$ એ મહત્તમ સ્થિતિ ઉર્જા $(P.E.)_{\max}$ જેટલી હોય છે (જ્યારે અંતિમ સ્થાનો પર ગતિ ઉર્જા શૂન્ય હોય છે).
અહીં $E_T = 160 \, J$ છે,તેથી મહત્તમ સ્થિતિ ઉર્જા $160 \, J$ થશે.
આમ,વિધાન $(B)$ અને $(C)$ બંને સાચા છે.
52
DifficultMCQ
ઉગમબિંદુથી શરૂ કરીને,એક પદાર્થ $2 \ s$ ના આવર્તકાળ સાથે સરળ આવર્ત ગતિ કરે છે. કેટલા સમય પછી તેની ગતિઊર્જા કુલ ઊર્જાના $75\%$ હશે?
A
$\frac{1}{12} \ s$
B
$\frac{1}{6} \ s$
C
$\frac{1}{4} \ s$
D
$\frac{1}{3} \ s$

Solution

(B) ઉગમબિંદુથી શરૂ થતા પદાર્થનું સ્થાનાંતર $SHM$ માં $x = A \sin(\omega t)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
વેગ $v = \frac{dx}{dt} = A \omega \cos(\omega t)$ છે.
ગતિઊર્જા $(K.E.)$ $K.E. = \frac{1}{2} m v^2 = \frac{1}{2} m A^2 \omega^2 \cos^2(\omega t)$ છે.
કુલ ઊર્જા $(T.E.)$ $T.E. = \frac{1}{2} m A^2 \omega^2$ છે.
આપેલ છે કે $K.E. = 75\% \text{ of } T.E. = 0.75 \ T.E.$
સમીકરણો મૂકતા: $\frac{1}{2} m A^2 \omega^2 \cos^2(\omega t) = 0.75 \times \frac{1}{2} m A^2 \omega^2$.
$\cos^2(\omega t) = 0.75 = \frac{3}{4}$.
વર્ગમૂળ લેતા,$\cos(\omega t) = \frac{\sqrt{3}}{2}$.
આનો અર્થ એ છે કે $\omega t = \frac{\pi}{6}$.
કારણ કે $\omega = \frac{2\pi}{T}$ અને $T = 2 \ s$,તેથી $\omega = \frac{2\pi}{2} = \pi \ rad/s$.
$\omega$ ની કિંમત મૂકતા: $\pi t = \frac{\pi}{6}$.
તેથી,$t = \frac{1}{6} \ s$.
53
DifficultMCQ
$m$ દળ ધરાવતો એક કણ $a$ કંપવિસ્તાર અને $v$ આવૃત્તિ સાથે સરળ આવર્ત ગતિ કરે છે. સંતુલન સ્થાનથી અંતિમ સ્થાન સુધીની ગતિ દરમિયાન તેની સરેરાશ ગતિઊર્જા કેટલી હશે?
A
$2\pi^2 m a^2 v^2$
B
$\pi^2 m a^2 v^2$
C
$\frac{1}{4} m a^2 v^2$
D
$4\pi^2 m a^2 v^2$

Solution

(B) સરળ આવર્ત ગતિ કરતા કણની તાત્ક્ષણિક ગતિઊર્જા $K = \frac{1}{2} m v_{inst}^2 = \frac{1}{2} m \omega^2 a^2 \cos^2(\omega t + \phi)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
સંતુલન સ્થાન પર સ્થાનાંતર $x = 0$ છે,તેથી $x = a \sin(\omega t)$ મુજબ $\omega t = 0$ થાય. અંતિમ સ્થાન પર $x = a$ હોવાથી $\omega t = \pi/2$ થાય.
કોઈ સમયગાળા દરમિયાન સરેરાશ ગતિઊર્જા $\langle K \rangle = \frac{1}{T'} \int_0^{T'} K dt$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે,જ્યાં $T'$ એ સંતુલન સ્થાનથી અંતિમ સ્થાન સુધી પહોંચવા માટેનો સમય છે $(T' = T/4 = 1/(4v))$.
$\langle K \rangle = \frac{1}{T/4} \int_0^{T/4} \frac{1}{2} m \omega^2 a^2 \cos^2(\omega t) dt$
$\cos^2 \theta = \frac{1 + \cos 2\theta}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\langle K \rangle = \frac{4}{T} \cdot \frac{1}{2} m \omega^2 a^2 \int_0^{T/4} \frac{1 + \cos(2\omega t)}{2} dt$
$\langle K \rangle = \frac{m \omega^2 a^2}{T} [t + \frac{\sin(2\omega t)}{2\omega}]_0^{T/4}$
અહીં $\omega = 2\pi v$ અને $T = 1/v$ હોવાથી,$t = T/4$ સમયે $2\omega t = \pi$ થાય.
$\langle K \rangle = \frac{m \omega^2 a^2}{T} [T/4] = \frac{m \omega^2 a^2}{4} = \frac{m (2\pi v)^2 a^2}{4} = \pi^2 m a^2 v^2$.
54
MediumMCQ
એક સાદા લોલક માટે,તેની ગતિ ઊર્જા $(KE)$ અને સ્થિતિ ઊર્જા $(PE)$ વિરુદ્ધ તેના સ્થાનાંતર $d$ નો આલેખ દોરવામાં આવ્યો છે. નીચેનામાંથી કયો આલેખ આને યોગ્ય રીતે દર્શાવે છે? (આલેખ યોજનાકીય છે અને માપ પ્રમાણે દોરેલા નથી)
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(D) સાદા આવર્ત દોલક માટે,સ્થિતિ ઊર્જા $(PE)$ એ $PE = \frac{1}{2} k d^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $k$ એ બળ અચળાંક છે અને $d$ એ સ્થાનાંતર છે. આ ઉગમબિંદુ $(0,0)$ પર શિરોબિંદુ ધરાવતા ઉપરની તરફ ખુલતા પરવલયને દર્શાવે છે.
ગતિ ઊર્જા $(KE)$ એ $KE = \frac{1}{2} k (A^2 - d^2)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $A$ એ કંપવિસ્તાર છે. આ નીચેની તરફ ખુલતા પરવલયને દર્શાવે છે,જેનું મહત્તમ મૂલ્ય મધ્યમાન સ્થિતિ $(d=0)$ પર હોય છે અને અંતિમ સ્થિતિઓ $(d = \pm A)$ પર શૂન્ય હોય છે.
આપેલા વિકલ્પો સાથે સરખામણી કરતા,જે આલેખમાં $PE$ ને ઉગમબિંદુથી શરૂ થતા ઉપરની તરફ ખુલતા પરવલય તરીકે અને $KE$ ને ઉગમબિંદુ પર મહત્તમ મૂલ્ય ધરાવતા નીચેની તરફ ખુલતા પરવલય તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યો છે,તે વિકલ્પ $D$ માં છે.
55
MediumMCQ
એક કણ $T$ આવર્તકાળ સાથે સરળ આવર્ત ગતિ કરે છે. સમય $t = 0$ પર,તે તેના સંતુલન સ્થાન પર છે. કણનો ગતિઊર્જા-સમયનો આલેખ કેવો દેખાશે?
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(D) સરળ આવર્ત ગતિ $(SHM)$ કરતા કણ માટે,સ્થાનાંતર $y = A \sin(\omega t)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
વેગ $v = \frac{dy}{dt} = A \omega \cos(\omega t)$ છે.
ગતિઊર્જા $(KE)$ નીચે મુજબ છે:
$KE = \frac{1}{2} m v^2 = \frac{1}{2} m (A \omega \cos(\omega t))^2 = \frac{1}{2} m \omega^2 A^2 \cos^2(\omega t)$.
નિત્યસમ $\cos^2(\theta) = \frac{1 + \cos(2\theta)}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$KE = \frac{1}{4} m \omega^2 A^2 (1 + \cos(2\omega t))$.
$t = 0$ પર,$KE = \frac{1}{2} m \omega^2 A^2$,જે મહત્તમ મૂલ્ય છે.
$t = \frac{T}{4}$ પર,$\omega t = \frac{\pi}{2}$,તેથી $KE = 0$.
$t = \frac{T}{2}$ પર,$\omega t = \pi$,તેથી $KE = \frac{1}{2} m \omega^2 A^2$ (મહત્તમ).
ગતિઊર્જા સ્થાનાંતર કરતા બમણી આવૃત્તિ સાથે દોલન કરે છે,અને તે $t = 0$ પર મહત્તમ મૂલ્યથી શરૂ થાય છે અને $t = \frac{T}{4}$ પર શૂન્ય થાય છે.
56
DifficultMCQ
ન્યૂનતમ સમયગાળાની સ્થિતિ માટે,$t = 0$ થી $t = 0.05 \ s$ વચ્ચે સરેરાશ સ્થિતિ ઊર્જા શોધો ($g = 10 \ m/s^2$ લો).
A
$0.025$
B
$0.1$
C
$0.08$
D
$0.06$

Solution

(A) બ્લોક સંપર્ક ન ગુમાવે તે માટેની શરત $a_{max} \leq g$ છે.
$\omega^2 A \leq g$
$\omega \leq \sqrt{\frac{g}{A}}$
ન્યૂનતમ સમયગાળા $T$ માટે,આપણે $\omega = \sqrt{\frac{g}{A}}$ લઈએ છીએ.
$T = 2\pi \sqrt{\frac{A}{g}}$
અહીં $A = 1 \ cm = 0.01 \ m$ અને $g = 10 \ m/s^2$ આપેલ છે:
$T = 2\pi \sqrt{\frac{0.01}{10}} = 2\pi \sqrt{0.001} \approx 0.2 \ s$.
સમયગાળો $t = 0$ થી $t = 0.05 \ s$ એ $t = 0$ થી $t = T/4$ ને અનુરૂપ છે.
સમયગાળાના ચોથા ભાગ માટે સરેરાશ સ્થિતિ ઊર્જા $\langle U \rangle$ નીચે મુજબ છે:
$\langle U \rangle = \frac{1}{T/4} \int_{0}^{T/4} \frac{1}{2} m \omega^2 x^2 \ dt$
$x = A \sin(\omega t)$ હોવાથી,$U = \frac{1}{2} k A^2 \sin^2(\omega t)$.
$\langle U \rangle = \frac{4}{T} \int_{0}^{T/4} \frac{1}{2} m \omega^2 A^2 \sin^2(\omega t) \ dt = \frac{2 m \omega^2 A^2}{T} \int_{0}^{T/4} \sin^2(\omega t) \ dt$
$\sin^2(\theta) = \frac{1 - \cos(2\theta)}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\langle U \rangle = \frac{m \omega^2 A^2}{T} [t - \frac{\sin(2\omega t)}{2\omega}]_{0}^{T/4} = \frac{1}{4} m \omega^2 A^2 = \frac{1}{4} k A^2$
$m = 1 \ kg$ (ધારેલ),$\omega^2 = g/A = 1000 \ rad^2/s^2$ મૂકતા:
$\langle U \rangle = \frac{1}{4} \times 1 \times 1000 \times (0.01)^2 = 0.025 \ J$.
Solution diagram
57
MediumMCQ
$SHM$ ના એક સમયગાળામાં સરેરાશ ગતિઊર્જા કેટલી હોય છે?
A
$\frac{1}{2} m \omega^2 A^2$
B
$m \omega^2 A^2$
C
$\frac{1}{4} m \omega^2 A^2$
D
શૂન્ય

Solution

(C) $SHM$ માં કણનું સ્થાનાંતર $x = A \sin(\omega t)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
વેગ $v = \frac{dx}{dt} = A \omega \cos(\omega t)$ છે.
ગતિઊર્જા $(KE)$ $KE = \frac{1}{2} m v^2 = \frac{1}{2} m A^2 \omega^2 \cos^2(\omega t)$ છે.
એક સમયગાળા $T$ પર સરેરાશ ગતિઊર્જા $\langle KE \rangle = \frac{1}{T} \int_0^T KE \, dt$ દ્વારા મળે છે.
$KE$ નું સૂત્ર મૂકતા: $\langle KE \rangle = \frac{1}{T} \int_0^T \frac{1}{2} m A^2 \omega^2 \cos^2(\omega t) \, dt$.
$\cos^2(\omega t) = \frac{1 + \cos(2\omega t)}{2}$ નિત્યસમનો ઉપયોગ કરતા,સંકલન નીચે મુજબ થશે:
$\langle KE \rangle = \frac{m A^2 \omega^2}{2T} \int_0^T \frac{1 + \cos(2\omega t)}{2} \, dt$.
પૂર્ણ સમયગાળા $T$ પર $\cos(2\omega t)$ નું સંકલન $0$ હોવાથી,આપણને મળે છે:
$\langle KE \rangle = \frac{m A^2 \omega^2}{4T} \int_0^T 1 \, dt = \frac{m A^2 \omega^2}{4T} \times T = \frac{1}{4} m \omega^2 A^2$.
58
MediumMCQ
સીધી રેખામાં સરળ આવર્ત ગતિ કરતા કણની ગતિઊર્જા $pv^2$ છે અને સ્થિતિઊર્જા $qx^2$ છે,જ્યાં $v$ એ મધ્યમાન સ્થાનથી $x$ અંતરે વેગ છે. તેનો આવર્તકાળ કયા પદ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે?
A
$2\pi \sqrt{\frac{q}{p}}$
B
$2\pi \sqrt{\frac{p}{q}}$
C
$2\pi \sqrt{\frac{q}{p+q}}$
D
$2\pi \sqrt{\frac{p}{p+q}}$

Solution

(B) સરળ આવર્ત ગતિ કરતા કણ માટે,ગતિઊર્જા $KE = \frac{1}{2}mv^2$ અને સ્થિતિઊર્જા $PE = \frac{1}{2}kx^2$ છે.
આપેલ છે કે $KE = pv^2$,તેથી $\frac{1}{2}m = p$,એટલે કે $m = 2p$.
આપેલ છે કે $PE = qx^2$,તેથી $\frac{1}{2}k = q$,એટલે કે $k = 2q$.
સરળ આવર્ત ગતિનો આવર્તકાળ $T = 2\pi \sqrt{\frac{m}{k}}$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$m$ અને $k$ ની કિંમતો મૂકતા,આપણને $T = 2\pi \sqrt{\frac{2p}{2q}} = 2\pi \sqrt{\frac{p}{q}}$ મળે છે.
59
MediumMCQ
એક કણ $A$ કંપવિસ્તાર અને $\omega$ કોણીય આવૃત્તિ સાથે સીધી રેખામાં $S.H.M.$ કરે છે. જ્યારે તે મધ્યમાન સ્થાનથી $\frac{\sqrt{3}}{2}A$ અંતરે હોય,ત્યારે આઘાતી બળને કારણે તેની ગતિઊર્જામાં $\frac{1}{2}m\omega^2A^2$ જેટલો વધારો થાય છે. તો તેનો નવો કંપવિસ્તાર કેટલો હશે?
A
$\frac{\sqrt{5}}{2}A$
B
$\frac{\sqrt{3}}{2}A$
C
$\sqrt{2}A$
D
$\sqrt{5}A$

Solution

(C) $S.H.M.$ માં કણની કુલ ઊર્જા $E = \frac{1}{2}m\omega^2A^2$ છે.
સ્થાન $x = \frac{\sqrt{3}}{2}A$ પર,સ્થિતિઊર્જા $U = \frac{1}{2}m\omega^2x^2 = \frac{1}{2}m\omega^2(\frac{3}{4}A^2) = \frac{3}{8}m\omega^2A^2$ છે.
આ સ્થાન પર પ્રારંભિક ગતિઊર્જા $K = E - U = \frac{1}{2}m\omega^2A^2 - \frac{3}{8}m\omega^2A^2 = \frac{1}{8}m\omega^2A^2$ છે.
આઘાતી બળને કારણે ગતિઊર્જામાં $\Delta K = \frac{1}{2}m\omega^2A^2$ નો વધારો થાય છે.
આ સ્થાન પર નવી ગતિઊર્જા $K' = K + \Delta K = \frac{1}{8}m\omega^2A^2 + \frac{4}{8}m\omega^2A^2 = \frac{5}{8}m\omega^2A^2$ થાય છે.
સ્થાન $x$ સમાન હોવાથી સ્થિતિઊર્જા $U$ બદલાતી નથી.
નવી કુલ ઊર્જા $E' = K' + U = \frac{5}{8}m\omega^2A^2 + \frac{3}{8}m\omega^2A^2 = m\omega^2A^2$ છે.
$E' = \frac{1}{2}m\omega^2(A')^2$ હોવાથી,$\frac{1}{2}m\omega^2(A')^2 = m\omega^2A^2$ મળે.
તેથી,$(A')^2 = 2A^2$,જેનો અર્થ છે કે $A' = \sqrt{2}A$.
60
DifficultMCQ
$0.2 \ kg$ દળ ધરાવતો એક પદાર્થ $X-$ અક્ષ પર $\frac{25}{\pi} \ Hz$ ની આવૃત્તિ સાથે સરળ આવર્ત ગતિ કરે છે. $x = 0.04 \ m$ ના સ્થાને,પદાર્થની ગતિઊર્જા $0.5 \ J$ અને સ્થિતિઊર્જા $0.4 \ J$ છે. દોલનનો કંપવિસ્તાર (મીટરમાં) કેટલો થાય?
A
$0.05$
B
$0.06$
C
$0.01$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) સરળ આવર્ત ગતિ કરતા પદાર્થની કુલ યાંત્રિક ઊર્જા $E$ એ કોઈપણ સ્થાન $x$ પર તેની ગતિઊર્જા $K$ અને સ્થિતિઊર્જા $U$ ના સરવાળા જેટલી હોય છે.
$E = K + U = 0.5 \ J + 0.4 \ J = 0.9 \ J$.
દોલકની કુલ ઊર્જાનું સૂત્ર $E = \frac{1}{2} m \omega^2 A^2$ છે,જ્યાં $m$ એ દળ,$\omega$ એ કોણીય આવૃત્તિ અને $A$ એ કંપવિસ્તાર છે.
આપેલ આવૃત્તિ $f = \frac{25}{\pi} \ Hz$ માટે,કોણીય આવૃત્તિ $\omega = 2 \pi f = 2 \pi \left( \frac{25}{\pi} \right) = 50 \ rad/s$.
ઊર્જાના સમીકરણમાં કિંમતો મૂકતા:
$0.9 = \frac{1}{2} \times 0.2 \times (50)^2 \times A^2$
$0.9 = 0.1 \times 2500 \times A^2$
$0.9 = 250 \times A^2$
$A^2 = \frac{0.9}{250} = 0.0036$
$A = \sqrt{0.0036} = 0.06 \ m$.
61
MediumMCQ
$2 \ s$ ના આવર્તકાળ સાથે સરળ આવર્ત ગતિ કરતા એક કણને જ્યારે તે તેના મધ્યમાન સ્થાનથી મહત્તમ સ્થાનાંતર પર હોય ત્યારે તેને તેના મધ્યમાન સ્થાન જેટલી જ વધારાની ઉર્જા આપવામાં આવે છે. આના કારણે,તેની પછીની ગતિમાં,
A
તેનો કંપવિસ્તાર બદલાશે અને તેના અગાઉના કંપવિસ્તાર કરતા $\sqrt{2}$ ગણો થશે
B
તેનો આવર્તકાળ બમણો એટલે કે $4 \ s$ થશે
C
તેની સ્થિતિ ઉર્જા ઘટશે
D
તે વધારાની ઉર્જા મેળવ્યા પહેલાના સમાન કંપવિસ્તાર અને આવર્તકાળ સાથે સરળ આવર્ત ગતિ કરવાનું ચાલુ રાખશે.

Solution

(A) ધારો કે પ્રારંભિક કંપવિસ્તાર $A$ છે. સરળ આવર્ત ગતિમાં કણની કુલ ઉર્જા $E = \frac{1}{2} k A^2$ છે.
મધ્યમાન સ્થાન પર,સ્થિતિ ઉર્જા $0$ છે અને ગતિ ઉર્જા $E$ છે. આમ,મળેલી વધારાની ઉર્જા $E$ છે.
અંતિમ સ્થાન પર,પ્રારંભિક ઉર્જા $E$ (બધી સ્થિતિ ઉર્જા) છે. વધારાની ઉર્જા $E$ મેળવ્યા પછી,નવી કુલ ઉર્જા $E' = E + E = 2E$ થાય છે.
કારણ કે $E = \frac{1}{2} k A^2$,તેથી $E' = \frac{1}{2} k (A')^2 = 2 \times (\frac{1}{2} k A^2)$ મળે.
આનો અર્થ એ છે કે $(A')^2 = 2A^2$,તેથી નવો કંપવિસ્તાર $A' = \sqrt{2} A$ થાય.
સરળ આવર્ત ગતિનો આવર્તકાળ માત્ર દળ અને બળ અચળાંક પર આધાર રાખે છે $(T = 2\pi \sqrt{m/k})$,તેથી તે બદલાતો નથી.
62
MediumMCQ
$2 \times 10^6\, N/m$ જેટલો બળ અચળાંક અને $0.01\, m$ કંપવિસ્તાર ધરાવતા એક રેખીય હાર્મોનિક ઓસિલેટરની કુલ યાંત્રિક ઉર્જા $160\, J$ છે. નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
A
મહત્તમ સ્થિતિ ઉર્જા $100\, J$ છે
B
મહત્તમ ગતિ ઉર્જા $(K.E.)$ $100\, J$ છે
C
મહત્તમ ગતિ ઉર્જા $(K.E.)$ $160\, J$ છે
D
ન્યૂનતમ સ્થિતિ ઉર્જા $(P.E.)$ શૂન્ય છે

Solution

(D) રેખીય હાર્મોનિક ઓસિલેટરની કુલ યાંત્રિક ઉર્જા $E = \frac{1}{2} k A^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં,બળ અચળાંક $k = 2 \times 10^6\, N/m$ અને કંપવિસ્તાર $A = 0.01\, m$ આપેલ છે.
મહત્તમ સ્થાનાંતર પર સ્થિતિ ઉર્જાની ગણતરી કરતા:
$U_{\max} = \frac{1}{2} k A^2 = \frac{1}{2} \times (2 \times 10^6) \times (0.01)^2$
$U_{\max} = 10^6 \times 0.0001 = 100\, J$.
આદર્શ રેખીય હાર્મોનિક ઓસિલેટર માટે,ન્યૂનતમ સ્થિતિ ઉર્જા હંમેશા શૂન્ય હોય છે,તેથી વિકલ્પ $D$ સાચો છે.
63
MediumMCQ
$S.H.M.$ કરતા એક કણ માટે,સ્થિતિ ઉર્જા $V$ વિરુદ્ધ સ્થાનાંતર $x$ નો આલેખ આપેલ છે. પુનઃસ્થાપક બળ અચળાંકનું મૂલ્ય ..... $N/m$ છે.
Question diagram
A
$12$
B
$24$
C
$6$
D
$48$

Solution

(A) $S.H.M.$ માં રહેલા કણની સ્થિતિ ઉર્જા $U$ નું સૂત્ર $U = \frac{1}{2} k x^2$ છે,જ્યાં $k$ એ પુનઃસ્થાપક બળ અચળાંક છે અને $x$ એ સ્થાનાંતર છે.
આપેલ આલેખ પરથી,અંતિમ સ્થાન $x = 2 \ m$ પર,સ્થિતિ ઉર્જા $U = 24 \ J$ છે.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$24 = \frac{1}{2} \times k \times (2)^2$
$24 = \frac{1}{2} \times k \times 4$
$24 = 2k$
$k = \frac{24}{2} = 12 \ N/m$.
તેથી,પુનઃસ્થાપક બળ અચળાંકનું મૂલ્ય $12 \ N/m$ છે.
64
DifficultMCQ
$2 \times 10^6\,N/m$ જેટલો બળ અચળાંક અને $0.01\,m$ કંપવિસ્તાર ધરાવતા રેખીય હાર્મોનિક ઓસિલેટરની કુલ યાંત્રિક ઉર્જા $160\,J$ છે. નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
A
મહત્તમ સ્થિતિ ઉર્જા $160\,J$ છે
B
મહત્તમ સ્થિતિ ઉર્જા $100\,J$ છે
C
ન્યૂનતમ સ્થિતિ ઉર્જા શૂન્ય છે
D
ન્યૂનતમ સ્થિતિ ઉર્જા $100\,J$ છે

Solution

(A) રેખીય હાર્મોનિક ઓસિલેટરની કુલ યાંત્રિક ઉર્જા $(TE)$ નું સૂત્ર $TE = PE_{max} = \frac{1}{2} k A^2 + C_0$ છે,જ્યાં $C_0$ એ સ્થિતિ ઉર્જાનો અચળ ભાગ છે.
અહીં $k = 2 \times 10^6\,N/m$,$A = 0.01\,m$,અને $TE = 160\,J$ આપેલ છે.
અંતિમ સ્થાને $(x = A)$ સ્થિતિ ઉર્જા મહત્તમ હોય છે,જે કુલ યાંત્રિક ઉર્જા જેટલી હોય છે.
$PE_{max} = \frac{1}{2} k A^2 + C_0 = 160\,J$.
સ્થિતિસ્થાપક સ્થિતિ ઉર્જાનો ઘટક ગણતા: $\frac{1}{2} k A^2 = \frac{1}{2} \times (2 \times 10^6) \times (0.01)^2 = 10^6 \times 10^{-4} = 100\,J$.
તેથી,$100\,J + C_0 = 160\,J$,જેનો અર્થ છે કે $C_0 = 60\,J$.
ન્યૂનતમ સ્થિતિ ઉર્જા સંતુલન સ્થિતિમાં $(x = 0)$ મળે છે,જ્યાં $PE_{min} = \frac{1}{2} k(0)^2 + C_0 = C_0 = 60\,J$.
મહત્તમ સ્થિતિ ઉર્જા અંતિમ સ્થાનો પર $(x = \pm A)$ મળે છે,જ્યાં $PE_{max} = \frac{1}{2} k A^2 + C_0 = 100\,J + 60\,J = 160\,J$.
આમ,મહત્તમ સ્થિતિ ઉર્જા $160\,J$ છે.
65
MediumMCQ
$A$ કંપનવિસ્તાર સાથે $SHM$ કરતા કણની $K.E.$ અને $P.E.$ સમાન હોય ત્યારે તેનું સ્થાનાંતર કેટલું હશે?
A
$A \sqrt{2}$
B
$A/2$
C
$A/\sqrt{2}$
D
$A\sqrt{2/3}$

Solution

(C) $SHM$ કરતા કણ માટે,$y$ સ્થાનાંતરે ગતિઊર્જા $(KE)$ $KE = \frac{1}{2} m \omega^{2} (A^{2} - y^{2})$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$y$ સ્થાનાંતરે સ્થિતિઊર્જા $(PE)$ $PE = \frac{1}{2} m \omega^{2} y^{2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે $KE = PE$,તેથી આપણે બંને સમીકરણોને સરખાવીએ:
$\frac{1}{2} m \omega^{2} (A^{2} - y^{2}) = \frac{1}{2} m \omega^{2} y^{2}$.
બંને બાજુથી સામાન્ય પદ $\frac{1}{2} m \omega^{2}$ ને દૂર કરતા,આપણને મળે છે:
$A^{2} - y^{2} = y^{2}$.
પદોને ફરીથી ગોઠવતા:
$A^{2} = 2y^{2}$.
$y$ માટે ઉકેલતા:
$y^{2} = \frac{A^{2}}{2} \Rightarrow y = \frac{A}{\sqrt{2}}$.
66
MediumMCQ
સરળ આવર્ત ગતિ કરતા કણની કુલ યાંત્રિક ઉર્જા $E$ છે. જ્યારે સ્થાનાંતર કંપવિસ્તારના અડધા જેટલું હોય,ત્યારે તેની ગતિ ઉર્જા કેટલી હશે?
A
$\frac{3}{4}E$
B
$E$
C
$\frac{E}{2}$
D
$\frac{E}{4}$

Solution

(A) સરળ આવર્ત ગતિ કરતા કણની કુલ યાંત્રિક ઉર્જા $E = \frac{1}{2} k A^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $k$ એ બળ અચળાંક છે અને $A$ એ કંપવિસ્તાર છે.
કોઈપણ સ્થાનાંતર $x$ પર ગતિ ઉર્જા $(K.E.)$ નું સૂત્ર $K.E. = \frac{1}{2} k (A^2 - x^2)$ છે.
આપેલ છે કે સ્થાનાંતર $x = \frac{A}{2}$,તેથી આપણે આ કિંમત ગતિ ઉર્જાના સૂત્રમાં મૂકીએ:
$K.E. = \frac{1}{2} k \left( A^2 - (\frac{A}{2})^2 \right)$
$K.E. = \frac{1}{2} k \left( A^2 - \frac{A^2}{4} \right)$
$K.E. = \frac{1}{2} k \left( \frac{3A^2}{4} \right)$
$K.E. = \frac{3}{4} \left( \frac{1}{2} k A^2 \right)$
કારણ કે $E = \frac{1}{2} k A^2$,તેથી $K.E. = \frac{3}{4} E$.
67
DifficultMCQ
એક પદાર્થ સરળ આવર્ત ગતિ કરી રહ્યો છે. $x$ સ્થાનાંતર પર તેની સ્થિતિ ઉર્જા $E_1$ છે અને $y$ સ્થાનાંતર પર તેની સ્થિતિ ઉર્જા $E_2$ છે. $(x + y)$ સ્થાનાંતર પર સ્થિતિ ઉર્જા $E$ કેટલી હશે?
A
$E_1 + E_2$
B
$\sqrt{E_1^2 + E_2^2}$
C
$E_1 + E_2 + 2\sqrt{E_1 E_2}$
D
$\sqrt{E_1 + E_2}$

Solution

(C) સરળ આવર્ત ગતિ કરતા પદાર્થની $x$ સ્થાનાંતર પરની સ્થિતિ ઉર્જા $U = \frac{1}{2} kx^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે:
$E_1 = \frac{1}{2} kx^2$ --- $(i)$
$E_2 = \frac{1}{2} ky^2$ --- $(ii)$
આપણે $(x + y)$ સ્થાનાંતર પર સ્થિતિ ઉર્જા $E$ શોધવાની છે:
$E = \frac{1}{2} k(x + y)^2$
$E = \frac{1}{2} k(x^2 + y^2 + 2xy)$
$E = \frac{1}{2} kx^2 + \frac{1}{2} ky^2 + kxy$
સમીકરણ $(i)$ અને $(ii)$ ની કિંમતો મૂકતા:
$E = E_1 + E_2 + kxy$
અહીં $\sqrt{E_1} = \sqrt{\frac{1}{2} k} x$ અને $\sqrt{E_2} = \sqrt{\frac{1}{2} k} y$ હોવાથી:
$2\sqrt{E_1 E_2} = 2 \sqrt{\frac{1}{2} k x^2 \cdot \frac{1}{2} k y^2} = 2 \cdot \frac{1}{2} kxy = kxy$
તેથી,$E = E_1 + E_2 + 2\sqrt{E_1 E_2}$.
68
MediumMCQ
સરળ આવર્ત દોલકની સરેરાશ સ્થિતિએ સ્થિતિઊર્જા $2\,J$ છે. જો તેની સરેરાશ ગતિઊર્જા $(K.E.)$ $4\,J$ હોય,તો તેની કુલ ઊર્જા .... $J$ થશે.
A
$7$
B
$8$
C
$10$
D
$11$

Solution

(C) સરળ આવર્ત દોલકની કુલ ઊર્જા $(E)$ એ તેની સ્થિતિઊર્જા $(U)$ અને ગતિઊર્જા $(K)$ ના સરવાળા જેટલી હોય છે.
મધ્યમાન સ્થિતિએ સ્થિતિઊર્જા $U_{0} = 2\,J$ આપેલી છે.
કુલ ઊર્જા $E = U_{0} + K_{max} = U_{0} + \frac{1}{2}kA^2$ છે.
એક ચક્ર દરમિયાન સરેરાશ ગતિઊર્જા $\langle K \rangle = \frac{1}{4}kA^2 = 4\,J$ આપેલી છે.
તેથી,મહત્તમ ગતિઊર્જા $K_{max} = \frac{1}{2}kA^2 = 2 \times \langle K \rangle = 2 \times 4\,J = 8\,J$ થશે.
આમ,કુલ ઊર્જા $E = U_{0} + K_{max} = 2\,J + 8\,J = 10\,J$ થાય.
69
EasyMCQ
$SHM$ માં કણની કુલ યાંત્રિક ઉર્જા કેટલી હોય છે?
A
હંમેશા અચળ
B
સમય પર આધાર રાખે છે
C
$\frac{1}{2} K A^2 \cos^2(\omega t + \phi)$
D
$\frac{1}{2} m A^2 \cos^2(\omega t + \phi)$

Solution

(A) $SHM$ માં,કુલ યાંત્રિક ઉર્જા $E$ એ ગતિ ઉર્જા $K.E.$ અને સ્થિતિ ઉર્જા $P.E.$ નો સરવાળો છે.
$E = K.E. + P.E. = \frac{1}{2} m v^2 + \frac{1}{2} k x^2$.
$x = A \sin(\omega t + \phi)$ અને $v = A \omega \cos(\omega t + \phi)$ મૂકતા,આપણને મળે છે $E = \frac{1}{2} m A^2 \omega^2 \cos^2(\omega t + \phi) + \frac{1}{2} k A^2 \sin^2(\omega t + \phi)$.
$k = m \omega^2$ હોવાથી,આ સમીકરણ $E = \frac{1}{2} k A^2 (\cos^2(\omega t + \phi) + \sin^2(\omega t + \phi))$ માં પરિણમે છે.
નિત્યસમ $\sin^2 \theta + \cos^2 \theta = 1$ નો ઉપયોગ કરતા,$E = \frac{1}{2} k A^2$ મળે છે.
અહીં $k$ (બળ અચળાંક) અને $A$ (કંપવિસ્તાર) અચળ હોવાથી,ગતિ દરમિયાન કુલ યાંત્રિક ઉર્જા હંમેશા અચળ રહે છે.
70
MediumMCQ
$m$ દળ ધરાવતો એક કણ $X_1$ અને $X_2$ બિંદુઓ વચ્ચે સરળ આવર્ત ગતિ કરે છે,જ્યાં સંતુલન સ્થાન $O$ છે. તેની સ્થિતિઊર્જા નીચેના આલેખમાં દર્શાવ્યા મુજબ હશે:
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(D) સરળ આવર્ત ગતિ કરતા $m$ દળના કણની સ્થિતિઊર્જા $(PE)$ નું સૂત્ર $PE = \frac{1}{2} m \omega^2 y^2$ છે,જ્યાં $y$ એ સંતુલન સ્થાન $O$ થી સ્થાનાંતર છે.
સંતુલન સ્થાન $O$ પર,સ્થાનાંતર $y = 0$ છે,તેથી સ્થિતિઊર્જા $PE = 0$ થાય છે.
અંતિમ બિંદુઓ $X_1$ અને $X_2$ પર,સ્થાનાંતર $y$ એ કંપવિસ્તાર $A$ જેટલું હોય છે (એટલે કે $y = \pm A$).
આમ,બંને અંતિમ બિંદુઓ પર સ્થિતિઊર્જા $PE = \frac{1}{2} m \omega^2 A^2$ છે,જે મહત્તમ મૂલ્ય છે.
સંબંધ $PE \propto y^2$ એ ઉપરની તરફ ખુલતા પરવલયને દર્શાવે છે,જેનું શિરોબિંદુ ઉગમબિંદુ $(0,0)$ પર છે.
તેથી,સ્થિતિઊર્જા વિરુદ્ધ સ્થાનાંતરનો આલેખ એક પરવલય છે,જે વિકલ્પ $D$ માં દર્શાવેલ આલેખને અનુરૂપ છે.
71
MediumMCQ
એક કણ $a$ કંપવિસ્તાર સાથે સરળ આવર્ત ગતિ કરે છે. જ્યારે તેની ગતિઊર્જા અને સ્થિતિઊર્જા સમાન હોય ત્યારે કણનું સ્થાનાંતર કેટલું હશે?
A
$\frac{a}{2}$
B
$\frac{a}{\sqrt{2}}$
C
$\frac{a}{4}$
D
શૂન્ય

Solution

(B) સરળ આવર્ત ગતિ કરતા કણની કુલ ઊર્જા $E$ એ તેની ગતિઊર્જા $K$ અને સ્થિતિઊર્જા $U$ નો સરવાળો છે.
આપેલ છે કે ગતિઊર્જા અને સ્થિતિઊર્જા સમાન છે,એટલે કે $K = U$.
કુલ ઊર્જા $E = K + U$ હોવાથી,$E = 2U$ અથવા $E = 2K$ થાય.
$y$ સ્થાનાંતરે સ્થિતિઊર્જા $U = \frac{1}{2} m \omega^2 y^2$ છે.
કુલ ઊર્જા $E = \frac{1}{2} m \omega^2 a^2$ છે.
$U = \frac{1}{2} E$ લેતા:
$\frac{1}{2} m \omega^2 y^2 = \frac{1}{2} (\frac{1}{2} m \omega^2 a^2)$
$y^2 = \frac{a^2}{2}$
$y = \frac{a}{\sqrt{2}}$
72
MediumMCQ
એક કણ $x = 0$ ની આસપાસ $x$-અક્ષ પર $A$ કંપવિસ્તાર સાથે સરળ આવર્ત ગતિ $(SHM)$ કરે છે. જ્યારે તેની સ્થિતિ ઊર્જા $(PE)$ તેની ગતિ ઊર્જા $(KE)$ જેટલી થાય,ત્યારે કણનું સ્થાન શું હશે?
A
$\frac{A}{2}$
B
$\frac{A}{2\sqrt{2}}$
C
$\frac{A}{\sqrt{2}}$
D
$A$

Solution

(C) $SHM$ માં કણની સ્થિતિ ઊર્જા $(PE)$ નું સૂત્ર $PE = \frac{1}{2} m \omega^2 x^2$ છે.
$SHM$ માં કણની ગતિ ઊર્જા $(KE)$ નું સૂત્ર $KE = \frac{1}{2} m \omega^2 (A^2 - x^2)$ છે.
આપેલ છે કે $PE = KE$,તેથી:
$\frac{1}{2} m \omega^2 x^2 = \frac{1}{2} m \omega^2 (A^2 - x^2)$
$x^2 = A^2 - x^2$
$2x^2 = A^2$
$x^2 = \frac{A^2}{2}$
$x = \pm \frac{A}{\sqrt{2}}$
આમ,કણનું સ્થાન $\frac{A}{\sqrt{2}}$ હશે.
73
MediumMCQ
સરળ આવર્ત ગતિ કરતા એક કણનું સમય આધારિત સ્થાનાંતર $x(t) = A \sin \left( \frac{\pi t}{90} \right)$ છે. $t = 210 \ s$ સમયે કણની ગતિઊર્જા અને સ્થિતિઊર્જાનો ગુણોત્તર કેટલો થશે?
A
$1/9$
B
$1$
C
$2$
D
$1/3$

Solution

(D) સ્થાનાંતર $x(t) = A \sin(\omega t)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\omega = \frac{\pi}{90} \ rad/s$ છે.
વેગ $v(t) = \frac{dx}{dt} = A \omega \cos(\omega t)$ છે.
ગતિઊર્જા $K = \frac{1}{2} m v^2 = \frac{1}{2} m A^2 \omega^2 \cos^2(\omega t)$ છે.
સ્થિતિઊર્જા $U = \frac{1}{2} m \omega^2 x^2 = \frac{1}{2} m \omega^2 A^2 \sin^2(\omega t)$ છે.
ગતિઊર્જા અને સ્થિતિઊર્જાનો ગુણોત્તર $\frac{K}{U} = \frac{\cos^2(\omega t)}{\sin^2(\omega t)} = \cot^2(\omega t)$ છે.
$t = 210 \ s$ સમયે,કળા $\omega t = \frac{\pi}{90} \times 210 = \frac{21\pi}{9} = \frac{7\pi}{3} = 2\pi + \frac{\pi}{3}$ થાય છે.
તેથી,$\frac{K}{U} = \cot^2\left( 2\pi + \frac{\pi}{3} \right) = \cot^2\left( \frac{\pi}{3} \right) = \left( \frac{1}{\sqrt{3}} \right)^2 = \frac{1}{3}$.
74
MediumMCQ
$SHM$ કરતા કણનો સ્થાનાંતર-સમયનો આલેખ આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ છે. સ્થિતિ ઊર્જા $(PE)$ અને સમય વચ્ચેનો અનુરૂપ આલેખ કયો છે?
Question diagram
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(C) $SHM$ માં કણનું સ્થાનાંતર $x(t) = A \cos(\omega t + \phi)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. આકૃતિ પરથી,$t = 0$ સમયે,$x$ તેના મહત્તમ ધન મૂલ્ય પર છે,તેથી $x(t) = A \cos(\omega t)$.
$SHM$ માં કણની સ્થિતિ ઊર્જા $(PE)$ $PE = \frac{1}{2} k x^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$PE$ સમીકરણમાં $x(t) = A \cos(\omega t)$ મૂકતા:
$PE = \frac{1}{2} k (A \cos(\omega t))^2 = \frac{1}{2} k A^2 \cos^2(\omega t)$.
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $\cos^2(\theta) = \frac{1 + \cos(2\theta)}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$PE = \frac{1}{2} k A^2 \left( \frac{1 + \cos(2\omega t)}{2} \right) = \frac{1}{4} k A^2 (1 + \cos(2\omega t))$.
$t = 0$ સમયે,$PE = \frac{1}{2} k A^2$,જે મહત્તમ મૂલ્ય છે.
જેમ $t$ વધે છે,$\cos(2\omega t)$ ઘટે છે,તેથી જ્યારે $2\omega t = \pi/2$ (અથવા $t = \pi/4\omega$) થાય ત્યારે $PE$ ઘટીને શૂન્ય થાય છે,અને પછી જ્યારે $2\omega t = \pi$ (અથવા $t = \pi/2\omega$) થાય ત્યારે તે ફરીથી મહત્તમ મૂલ્ય પર પાછું આવે છે.
આ વર્તણૂક વિકલ્પ $C$ માં આપેલા આલેખ સાથે મેળ ખાય છે.
75
MediumMCQ
એક બ્લોક $SHM$ કરી રહ્યો છે. ધારો કે વેગના ફેરફારનો આવર્તકાળ $T_1$ છે અને ગતિઊર્જાના ફેરફારનો આવર્તકાળ $T_2$ છે. $T_1$ અને $T_2$ વચ્ચેનો સંબંધ શું છે?
Question diagram
A
$T_1=T_2$
B
$T_1=2T_2$
C
$T_1=T_2/2$
D
ઉપરનામાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) ધારો કે $SHM$ માં બ્લોકનું સ્થાનાંતર $x = A \sin(\omega t)$ છે.
બ્લોકનો વેગ $v = \frac{dx}{dt} = A\omega \cos(\omega t)$ છે.
વેગનો આવર્તકાળ એ સમય છે જે વેગને તેનું મૂલ્ય પુનરાવર્તિત કરવા માટે લાગે છે, જે $T_1 = \frac{2\pi}{\omega} = T$ છે.
બ્લોકની ગતિઊર્જા $K = \frac{1}{2}mv^2 = \frac{1}{2}m(A\omega \cos(\omega t))^2 = \frac{1}{2}mA^2\omega^2 \cos^2(\omega t)$ છે.
નિત્યસમ $\cos^2(\theta) = \frac{1 + \cos(2\theta)}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા, આપણને $K = \frac{1}{4}mA^2\omega^2 (1 + \cos(2\omega t))$ મળે છે.
ગતિઊર્જા $2\omega$ ની આવૃત્તિ સાથે બદલાય છે. તેથી, ગતિઊર્જાના ફેરફારનો આવર્તકાળ $T_2 = \frac{2\pi}{2\omega} = \frac{\pi}{\omega} = \frac{T}{2}$ છે.
આમ, $T_1 = 2T_2$ થાય છે.
76
MediumMCQ
સાદા લોલક માટે,તેની ગતિઊર્જા $(KE)$ અને સ્થિતિઊર્જા $(PE)$ વિરુદ્ધ સ્થાનાંતર $d$ નો આલેખ દોરવામાં આવે છે. નીચેનામાંથી કયો આલેખ આને યોગ્ય રીતે દર્શાવે છે? (આલેખ યોજનાબદ્ધ છે અને માપદંડ મુજબ દોરેલા નથી)
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(C) સાદા આવર્ત દોલક માટે,સ્થાનાંતર $d$ એ $d = A \sin(\omega t + \phi)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
સ્થિતિઊર્જા $(PE)$ એ $PE = \frac{1}{2} k d^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જે ઉગમબિંદુ $(0,0)$ પર શિરોબિંદુ ધરાવતા ઉપરની તરફ ખુલતા પરવલયને દર્શાવે છે.
ગતિઊર્જા $(KE)$ એ $KE = E - PE = \frac{1}{2} k A^2 - \frac{1}{2} k d^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $E$ એ કુલ ઊર્જા છે. આ એક ઉલટું પરવલય (નીચેની તરફ ખુલતું પરવલય) દર્શાવે છે જેનું મહત્તમ મૂલ્ય $d = 0$ પર અને શૂન્ય મૂલ્ય $d = \pm A$ પર હોય છે.
આપેલા વિકલ્પો સાથે સરખામણી કરતા,વિકલ્પ $C$ માં આપેલો આલેખ $KE$ ને ઉલટા પરવલય તરીકે અને $PE$ ને ઉપરની તરફ ખુલતા પરવલય તરીકે યોગ્ય રીતે દર્શાવે છે.
77
DifficultMCQ
મધ્યમાન સ્થાનથી શરૂ કરીને,એક પદાર્થ $2\,s$ ના આવર્તકાળ સાથે સરળ આવર્ત ગતિ કરે છે. કેટલા સમય પછી તેની ગતિઊર્જા કુલ ઊર્જાના $75\%$ થશે?
A
$\frac{1}{6}\,s$
B
$\frac{1}{4}\,s$
C
$\frac{1}{3}\,s$
D
$\frac{1}{12}\,s$

Solution

(A) સરળ આવર્ત ગતિ કરતા પદાર્થની કુલ ઊર્જા $E = \frac{1}{2} m \omega^2 A^2$ છે.
કોઈપણ સમયે $t$ પર ગતિઊર્જા $KE = E \cos^2(\omega t)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે (કારણ કે પદાર્થ મધ્યમાન સ્થાનથી શરૂ થાય છે,સ્થાનાંતર $x = A \sin(\omega t)$,તેથી વેગ $v = A \omega \cos(\omega t)$).
આપેલ છે કે $KE = 75\% \text{ of } E$,તેથી $KE = \frac{3}{4} E$.
$KE$ નું સમીકરણ મૂકતા:
$E \cos^2(\omega t) = \frac{3}{4} E$
$\cos^2(\omega t) = \frac{3}{4}$
$\cos(\omega t) = \frac{\sqrt{3}}{2}$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\cos(\frac{\pi}{6}) = \frac{\sqrt{3}}{2}$,તેથી $\omega t = \frac{\pi}{6}$.
આવર્તકાળ $T = 2\,s$ આપેલ છે,તેથી કોણીય આવૃત્તિ $\omega = \frac{2\pi}{T} = \frac{2\pi}{2} = \pi \text{ rad/s}$.
$\omega$ ની કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા:
$\pi t = \frac{\pi}{6}$
$t = \frac{1}{6}\,s$.
78
MediumMCQ
એક કણ $A$ કંપવિસ્તાર સાથે $SHM$ કરે છે. જ્યારે તેની સ્થિતિ ઊર્જા તેની કુલ ઊર્જા કરતા અડધી હોય ત્યારે કણનું સ્થાનાંતર કેટલું હશે?
A
$\frac{A}{\sqrt{2}}$
B
$\frac{A}{2}$
C
$\frac{A}{4}$
D
$\frac{A}{3}$

Solution

(A) $SHM$ કરતા કણની કુલ ઊર્જા $(E)$ $E = \frac{1}{2} kA^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $k$ એ બળ અચળાંક છે અને $A$ એ કંપવિસ્તાર છે.
$x$ સ્થાનાંતર પર સ્થિતિ ઊર્જા $(U)$ $U = \frac{1}{2} kx^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રશ્ન મુજબ,સ્થિતિ ઊર્જા એ કુલ ઊર્જા કરતા અડધી છે:
$U = \frac{1}{2} E$
$U$ અને $E$ ના સૂત્રો મૂકતા:
$\frac{1}{2} kx^2 = \frac{1}{2} \left( \frac{1}{2} kA^2 \right)$
બંને બાજુથી $\frac{1}{2} k$ ને દૂર કરતા:
$x^2 = \frac{1}{2} A^2$
બંને બાજુ વર્ગમૂળ લેતા:
$x = \frac{A}{\sqrt{2}}$
79
MediumMCQ
એક લોડેડ વર્ટિકલ સ્પ્રિંગ $4\; sec$ ના આવર્તકાળ સાથે $S.H.M.$ કરે છે. આ તંત્રની ગતિઊર્જા અને સ્થિતિઊર્જા વચ્ચેનો તફાવત ........ $sec$ ના આવર્તકાળ સાથે બદલાય છે.
A
$2$
B
$1$
C
$8$
D
$4$

Solution

(A) $T$ આવર્તકાળ સાથે $S.H.M.$ કરતા કણ માટે,ગતિઊર્જા $(K)$ અને સ્થિતિઊર્જા $(U)$ નીચે મુજબ છે:
$K = \frac{1}{2} k A^2 \cos^2(\omega t)$
$U = \frac{1}{2} k A^2 \sin^2(\omega t)$
ગતિઊર્જા અને સ્થિતિઊર્જા વચ્ચેનો તફાવત:
$K - U = \frac{1}{2} k A^2 (\cos^2(\omega t) - \sin^2(\omega t)) = \frac{1}{2} k A^2 \cos(2\omega t)$
તફાવતની કોણીય આવૃત્તિ $2\omega$ હોવાથી,નવો આવર્તકાળ $T'$ નીચે મુજબ મળે:
$T' = \frac{2\pi}{2\omega} = \frac{T}{2}$
અહીં $T = 4\; sec$ આપેલ છે,તેથી $T' = \frac{4}{2} = 2\; sec$.
80
DifficultMCQ
એક પદાર્થ સરળ આવર્ત ગતિ કરે છે. $x$ સ્થાનાંતર પર તેની સ્થિતિ ઉર્જા $E_1$ છે અને $y$ સ્થાનાંતર પર તેની સ્થિતિ ઉર્જા $E_2$ છે. $(x + y)$ સ્થાનાંતર પર સ્થિતિ ઉર્જા $E$ કેટલી હશે?
A
$E_1 + E_2$
B
$\sqrt{E_1^2 + E_2^2}$
C
$\sqrt{E_1 E_2}$
D
$E_1 + E_2 + 2\sqrt{E_1 E_2}$

Solution

(D) સરળ આવર્ત ગતિ કરતા પદાર્થની $x$ સ્થાનાંતર પર સ્થિતિ ઉર્જા $U = \frac{1}{2} kx^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $k$ એ બળ અચળાંક છે.
આપેલ છે કે $E_1 = \frac{1}{2} kx^2$ અને $E_2 = \frac{1}{2} ky^2$.
આપણે $(x + y)$ સ્થાનાંતર પર સ્થિતિ ઉર્જા $E$ શોધવાની છે:
$E = \frac{1}{2} k(x + y)^2$
$E = \frac{1}{2} k(x^2 + y^2 + 2xy)$
$E = \frac{1}{2} kx^2 + \frac{1}{2} ky^2 + 2 \cdot \frac{1}{2} kxy$
$E_1 = \frac{1}{2} kx^2$ અને $E_2 = \frac{1}{2} ky^2$ હોવાથી,$x = \sqrt{\frac{2E_1}{k}}$ અને $y = \sqrt{\frac{2E_2}{k}}$ મળે.
આ કિંમતોને $E$ ના સમીકરણમાં મૂકતા:
$E = E_1 + E_2 + 2 \cdot \frac{1}{2} k \left( \sqrt{\frac{2E_1}{k}} \right) \left( \sqrt{\frac{2E_2}{k}} \right)$
$E = E_1 + E_2 + k \left( \frac{2}{k} \sqrt{E_1 E_2} \right)$
$E = E_1 + E_2 + 2\sqrt{E_1 E_2}$
81
MediumMCQ
સરળ આવર્ત ગતિમાં,જ્યારે સ્થાનાંતર કંપવિસ્તારના અડધા જેટલું હોય,ત્યારે કુલ ઊર્જાનો કેટલો ભાગ ગતિઊર્જા હોય છે?
A
$1/2$
B
$3/4$
C
$0$
D
$1/4$

Solution

(B) સરળ આવર્ત ગતિ કરતા કણની કુલ ઊર્જા $(E)$ નું સૂત્ર $E = \frac{1}{2} m \omega^2 a^2$ છે,જ્યાં $a$ એ કંપવિસ્તાર છે.
કોઈપણ સ્થાનાંતર $(x)$ પર ગતિઊર્જા $(K)$ નું સૂત્ર $K = \frac{1}{2} m \omega^2 (a^2 - x^2)$ છે.
આપેલ છે કે સ્થાનાંતર $x = \frac{a}{2}$,આ કિંમત ગતિઊર્જાના સૂત્રમાં મૂકતા:
$K = \frac{1}{2} m \omega^2 (a^2 - (\frac{a}{2})^2)$
$K = \frac{1}{2} m \omega^2 (a^2 - \frac{a^2}{4})$
$K = \frac{1}{2} m \omega^2 (\frac{3a^2}{4})$
$K = \frac{3}{4} (\frac{1}{2} m \omega^2 a^2)$
કારણ કે $E = \frac{1}{2} m \omega^2 a^2$,તેથી $K = \frac{3}{4} E$.
આમ,કુલ ઊર્જાનો ગતિઊર્જા તરીકેનો ભાગ $3/4$ છે.
82
DifficultMCQ
$SHM$ ની ગતિઊર્જા તેની સ્થિતિઊર્જા કરતા $1/n$ ગણી છે. જો $SHM$ નો કંપવિસ્તાર $A$ હોય,તો કણનું સ્થાનાંતર કેટલું હશે?
A
$nA$
B
$\sqrt{\frac{n+1}{n}} A$
C
$\sqrt{\frac{n}{n+1}} A$
D
$\frac{A}{n}$

Solution

(C) $SHM$ માં $x$ સ્થાનાંતરે કણની ગતિઊર્જા $(K)$ અને સ્થિતિઊર્જા $(U)$ નીચે મુજબ છે:
$K = \frac{1}{2} m \omega^2 (A^2 - x^2)$
$U = \frac{1}{2} m \omega^2 x^2$
આપેલ છે કે $K = \frac{1}{n} U$,તેથી:
$\frac{1}{2} m \omega^2 (A^2 - x^2) = \frac{1}{n} (\frac{1}{2} m \omega^2 x^2)$
$A^2 - x^2 = \frac{x^2}{n}$
$A^2 = x^2 + \frac{x^2}{n} = x^2 (1 + \frac{1}{n})$
$A^2 = x^2 (\frac{n+1}{n})$
$x^2 = A^2 (\frac{n}{n+1})$
$x = \sqrt{\frac{n}{n+1}} A$
83
DifficultMCQ
ઉગમબિંદુથી શરૂ કરીને,એક પદાર્થ $2 \ s$ ના આવર્તકાળ સાથે સરળ આવર્ત ગતિ કરે છે. કેટલા સમય પછી તેની ગતિઊર્જા તેની કુલ ઊર્જાના $75 \%$ હશે?
A
$1/3 \ s$
B
$1/12 \ s$
C
$1/6 \ s$
D
$1/4 \ s$

Solution

(C) સરળ આવર્ત દોલકની કુલ ઊર્જા $(TE)$ અચળ હોય છે અને તે $TE = \frac{1}{2} k A^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $k$ એ બળ અચળાંક છે અને $A$ એ કંપવિસ્તાર છે.
આપેલ છે કે ગતિઊર્જા $(KE)$ એ કુલ ઊર્જા $(TE)$ ના $75 \%$ છે,તેથી $KE = 0.75 \ TE$.
કારણ કે $TE = KE + PE$,તેથી સ્થિતિઊર્જા $(PE)$ એ $PE = TE - KE = TE - 0.75 \ TE = 0.25 \ TE$ થશે.
$PE$ અને $TE$ ના સૂત્રો મૂકતા: $\frac{1}{2} k x^2 = 0.25 \times (\frac{1}{2} k A^2)$.
આનું સાદું રૂપ આપતા $x^2 = 0.25 \ A^2$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $x = \pm \frac{A}{2}$.
ઉગમબિંદુથી શરૂ થતા પદાર્થ માટે ($t=0$ સમયે $x=0$),સ્થાનાંતર $x = A \sin(\omega t)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\omega = \frac{2\pi}{T}$.
$x = \frac{A}{2}$ મૂકતા,આપણને $\frac{A}{2} = A \sin(\omega t) \Rightarrow \sin(\omega t) = \frac{1}{2}$ મળે છે.
આનો અર્થ એ છે કે $\omega t = \frac{\pi}{6}$.
$\omega = \frac{2\pi}{T}$ મૂકતા,આપણને $(\frac{2\pi}{T}) t = \frac{\pi}{6}$ મળે છે.
$T = 2 \ s$ આપેલ હોવાથી,$(\frac{2\pi}{2}) t = \frac{\pi}{6} \Rightarrow \pi t = \frac{\pi}{6} \Rightarrow t = \frac{1}{6} \ s$.
84
Medium
રેખીય સરળ આવર્ત ગતિ કરતા કણ માટે સ્થિતિઊર્જા વિધેય $V(x) = k x^{2} / 2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $k$ એ ઓસિલેટરનો બળ અચળાંક છે. $k = 0.5 \; N m^{-1}$ માટે,$V(x)$ વિરુદ્ધ $x$ નો આલેખ આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. સાબિત કરો કે આ સ્થિતિમાન હેઠળ ગતિ કરતા $1 \; J$ કુલ ઊર્જા ધરાવતા કણે $x = \pm 2 \; m$ પર પહોંચતા 'પાછા ફરવું' પડે છે.
Question diagram

Solution

(N/A) કણની કુલ ઊર્જા,$E = 1 \; J$.
બળ અચળાંક,$k = 0.5 \; N m^{-1}$.
યાંત્રિક ઊર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,કુલ ઊર્જા $E$ એ ગતિઊર્જા $K$ અને સ્થિતિઊર્જા $V(x)$ નો સરવાળો છે:
$E = K + V(x)$
$E = K + \frac{1}{2} k x^{2}$
વળાંકના બિંદુઓ (turning points) પર,કણ ક્ષણિક રીતે સ્થિર થાય છે,જેનો અર્થ છે કે તેનો વેગ શૂન્ય છે,અને પરિણામે,તેની ગતિઊર્જા $K$ શૂન્ય છે.
તેથી,વળાંકના બિંદુઓ પર,કુલ ઊર્જા સંપૂર્ણપણે સ્થિતિઊર્જા છે:
$E = V(x)$
$1 = \frac{1}{2} k x^{2}$
આપેલ કિંમતો મૂકતા:
$1 = \frac{1}{2} \times 0.5 \times x^{2}$
$1 = 0.25 \times x^{2}$
$x^{2} = \frac{1}{0.25} = 4$
$x = \pm 2 \; m$.
આમ,જ્યારે કણ $x = \pm 2 \; m$ પર પહોંચે છે ત્યારે તેણે 'પાછા ફરવું' પડે છે.
85
Difficult
સાબિત કરો કે રેખીય $SHM$ માં રહેલા કણ માટે,દોલનનો એક આવર્તકાળ દરમિયાન સરેરાશ ગતિઊર્જા તે જ સમયગાળા દરમિયાન સરેરાશ સ્થિતિઊર્જા જેટલી હોય છે.

Solution

(N/A) $SHM$ કરતા કણનું સ્થાનાંતર $x = A \sin \omega t$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $A$ કંપવિસ્તાર છે અને $\omega$ કોણીય આવૃત્તિ છે.
કણનો વેગ $v = \frac{dx}{dt} = A \omega \cos \omega t$ છે.
ગતિઊર્જા $E_k = \frac{1}{2} M v^2 = \frac{1}{2} M A^2 \omega^2 \cos^2 \omega t$ છે.
સ્થિતિઊર્જા $E_p = \frac{1}{2} k x^2 = \frac{1}{2} M \omega^2 A^2 \sin^2 \omega t$ છે.
$T$ આવર્તકાળ પર સરેરાશ ગતિઊર્જા $\langle E_k \rangle = \frac{1}{T} \int_0^T E_k dt = \frac{1}{T} \int_0^T \frac{1}{2} M A^2 \omega^2 \cos^2 \omega t dt$ છે.
$\cos^2 \omega t = \frac{1 + \cos 2 \omega t}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $\langle E_k \rangle = \frac{M A^2 \omega^2}{2T} \int_0^T \frac{1 + \cos 2 \omega t}{2} dt = \frac{M A^2 \omega^2}{4T} [t + \frac{\sin 2 \omega t}{2 \omega}]_0^T = \frac{1}{4} M A^2 \omega^2 \dots (i)$ મળે છે.
$T$ આવર્તકાળ પર સરેરાશ સ્થિતિઊર્જા $\langle E_p \rangle = \frac{1}{T} \int_0^T E_p dt = \frac{1}{T} \int_0^T \frac{1}{2} M \omega^2 A^2 \sin^2 \omega t dt$ છે.
$\sin^2 \omega t = \frac{1 - \cos 2 \omega t}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $\langle E_p \rangle = \frac{M \omega^2 A^2}{2T} \int_0^T \frac{1 - \cos 2 \omega t}{2} dt = \frac{M \omega^2 A^2}{4T} [t - \frac{\sin 2 \omega t}{2 \omega}]_0^T = \frac{1}{4} M A^2 \omega^2 \dots (ii)$ મળે છે.
$(i)$ અને $(ii)$ ની સરખામણી કરતા,આપણે જોઈ શકીએ છીએ કે $\langle E_k \rangle = \langle E_p \rangle$.
86
Medium
સ્પ્રિંગ સાથે જોડાયેલા બ્લોકના ગતિના વિવિધ સ્થાનો માટે યાંત્રિક ઉર્જા,સ્થિતિ ઉર્જા અને ગતિ ઉર્જા વિરુદ્ધ સ્થાનાંતરના આલેખ દોરો.

Solution

(N/A) સ્પ્રિંગ સાથે જોડાયેલા બ્લોક માટે,કુલ યાંત્રિક ઉર્જા $E$ અચળ રહે છે અને તે $E = \frac{1}{2} k x_{m}^{2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $k$ એ સ્પ્રિંગ અચળાંક છે અને $x_{m}$ એ કંપવિસ્તાર છે.
કોઈપણ સ્થાનાંતર $x$ પર સ્થિતિ ઉર્જા $V(x) = \frac{1}{2} k x^{2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કોઈપણ સ્થાનાંતર $x$ પર ગતિ ઉર્જા $K(x) = E - V(x) = \frac{1}{2} k (x_{m}^{2} - x^{2})$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
સંતુલન સ્થિતિ $(x = 0)$ પર,સ્થિતિ ઉર્જા શૂન્ય હોય છે અને ગતિ ઉર્જા મહત્તમ હોય છે,$K_{max} = \frac{1}{2} k x_{m}^{2}$.
અંતિમ સ્થાનો $(x = \pm x_{m})$ પર,ગતિ ઉર્જા શૂન્ય હોય છે અને સ્થિતિ ઉર્જા મહત્તમ હોય છે,$V_{max} = \frac{1}{2} k x_{m}^{2}$.
સ્થાનાંતર $(x)$ ગતિ ઉર્જા $(K)$ સ્થિતિ ઉર્જા $(V)$ કુલ ઉર્જા $(E)$
$x_{m}$ $0$ $\frac{1}{2} k x_{m}^{2}$ $\frac{1}{2} k x_{m}^{2}$
$0$ $\frac{1}{2} k x_{m}^{2}$ $0$ $\frac{1}{2} k x_{m}^{2}$
$-x_{m}$ $0$ $\frac{1}{2} k x_{m}^{2}$ $\frac{1}{2} k x_{m}^{2}$
Solution diagram
87
MediumMCQ
કંપન ગતિ કયા પ્રકારની ઉર્જા ધરાવે છે?
A
માત્ર ગતિ ઉર્જા
B
માત્ર સ્થિતિ ઉર્જા
C
ગતિ ઉર્જા અને સ્થિતિ ઉર્જા બંને
D
ગતિ ઉર્જા કે સ્થિતિ ઉર્જા બંનેમાંથી એક પણ નહીં

Solution

(C) કંપન ગતિ એ એક આવર્ત ગતિ છે જેમાં કણ તેના સરેરાશ સ્થાનની આસપાસ દોલનો કરે છે.
આ ગતિ દરમિયાન,કણ તેના વેગને કારણે ગતિ ઉર્જા અને તેના સરેરાશ સ્થાનથી સ્થાનાંતરને કારણે સ્થિતિ ઉર્જા ધરાવે છે.
તેથી,કંપન ગતિમાં ગતિ ઉર્જા અને સ્થિતિ ઉર્જા વચ્ચે સતત અદલાબદલી થાય છે,જેનો અર્થ છે કે તે બંને પ્રકારની ઉર્જા ધરાવે છે.
88
Medium
સરળ આવર્ત ગતિમાં ગતિઊર્જા,સ્થિતિઊર્જા અને કુલ ઊર્જાના સમીકરણો મેળવો.

Solution

(N/A) સરળ આવર્ત ગતિ $(SHM)$ કરતા કણનું સ્થાનાંતર $x = A \cos(\omega t + \phi)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$1$. ગતિઊર્જા $(K)$:
વેગ $v = \frac{dx}{dt} = -A\omega \sin(\omega t + \phi)$ છે.
$K = \frac{1}{2}mv^2 = \frac{1}{2}m(-A\omega \sin(\omega t + \phi))^2 = \frac{1}{2}m\omega^2 A^2 \sin^2(\omega t + \phi)$.
$k = m\omega^2$ હોવાથી,$K = \frac{1}{2}kA^2 \sin^2(\omega t + \phi)$.
$2$. સ્થિતિઊર્જા $(U)$:
પુનઃસ્થાપક બળ $F = -kx$ છે. આ બળની વિરુદ્ધ $dx$ જેટલું સ્થાનાંતર કરવા માટે કરવું પડતું કાર્ય $dU = -F dx = kx dx$ છે.
$0$ થી $x$ સુધી સંકલન કરતા,$U = \int_0^x kx dx = \frac{1}{2}kx^2$.
$x = A \cos(\omega t + \phi)$ મૂકતા,$U = \frac{1}{2}kA^2 \cos^2(\omega t + \phi)$.
$3$. કુલ ઊર્જા $(E)$:
$E = K + U = \frac{1}{2}kA^2 \sin^2(\omega t + \phi) + \frac{1}{2}kA^2 \cos^2(\omega t + \phi)$.
$E = \frac{1}{2}kA^2 (\sin^2(\omega t + \phi) + \cos^2(\omega t + \phi)) = \frac{1}{2}kA^2$.
89
Difficult
$SHM$ માટે ગતિઊર્જા,સ્થિતિઊર્જા અને યાંત્રિક ઊર્જા વિરુદ્ધ સ્થાનાંતરના આલેખ સમજાવો અને દોરો.

Solution

(N/A) $SHM$ કરતા કણ માટે,સ્થાનાંતર $x$ ના વિધેય તરીકે ગતિઊર્જા $K(x)$,સ્થિતિઊર્જા $U(x)$ અને કુલ યાંત્રિક ઊર્જા $E$ નીચે મુજબ છે:
ગતિઊર્જા: $K(x) = \frac{1}{2} k(A^2 - x^2)$
સ્થિતિઊર્જા: $U(x) = \frac{1}{2} k x^2$
યાંત્રિક ઊર્જા: $E = K(x) + U(x) = \frac{1}{2} k A^2$
જ્યાં $k$ એ બળ અચળાંક છે અને $A$ એ કંપવિસ્તાર છે.
સ્થાનાંતર $(x)$ગતિઊર્જા $(K)$સ્થિતિઊર્જા $(U)$યાંત્રિક ઊર્જા $(E)$
$0$$\frac{1}{2} k A^2$$0$$\frac{1}{2} k A^2$
$\pm A/2$$\frac{3}{8} k A^2$$\frac{1}{8} k A^2$$\frac{1}{2} k A^2$
$\pm A/\sqrt{2}$$\frac{1}{4} k A^2$$\frac{1}{4} k A^2$$\frac{1}{2} k A^2$
$\pm A$$0$$\frac{1}{2} k A^2$$\frac{1}{2} k A^2$

આલેખ દર્શાવે છે કે સ્થિતિઊર્જા ઉપરની તરફ ખુલતો પરવલય છે,ગતિઊર્જા નીચેની તરફ ખુલતો પરવલય છે અને યાંત્રિક ઊર્જા એક અચળ આડી રેખા છે.
Solution diagram
90
Medium
સરળ આવર્ત ગતિ $(SHM)$ કરતા કણ માટે ગતિઊર્જા, સ્થિતિઊર્જા અને યાંત્રિક ઊર્જાના સમય સાથેના આલેખ દોરો અને સમજાવો.

Solution

(N/A) $SHM$ કરતા કણ માટે સ્થાનાંતર $x(t) = A \sin(\omega t + \phi)$ છે.
ગતિઊર્જા $K(t)$ નીચે મુજબ છે:
$K(t) = \frac{1}{2} m v^2 = \frac{1}{2} k A^2 \cos^2(\omega t + \phi)$
સ્થિતિઊર્જા $U(t)$ નીચે મુજબ છે:
$U(t) = \frac{1}{2} k x^2 = \frac{1}{2} k A^2 \sin^2(\omega t + \phi)$
કુલ યાંત્રિક ઊર્જા $E$:
$E = K(t) + U(t) = \frac{1}{2} k A^2 (\cos^2(\omega t + \phi) + \sin^2(\omega t + \phi)) = \frac{1}{2} k A^2$
$\sin^2 \theta + \cos^2 \theta = 1$ હોવાથી, કુલ યાંત્રિક ઊર્જા $E$ સમય સાથે અચળ રહે છે.
સમય $(t)$ગતિઊર્જા $(K)$સ્થિતિઊર્જા $(U)$કુલ ઊર્જા $(E)$
$0$$\frac{1}{2} k A^2$$0$$\frac{1}{2} k A^2$
$T/4$$0$$\frac{1}{2} k A^2$$\frac{1}{2} k A^2$
$T/2$$\frac{1}{2} k A^2$$0$$\frac{1}{2} k A^2$
$3T/4$$0$$\frac{1}{2} k A^2$$\frac{1}{2} k A^2$
$T$$\frac{1}{2} k A^2$$0$$\frac{1}{2} k A^2$
Solution diagram
91
Medium
$SHM$ કણની ગતિઊર્જા અને સ્થિતિઊર્જાના સમીકરણો લખો: $(i)$ સ્થાનાંતરના વિધેય તરીકે $(ii)$ સમયના વિધેય તરીકે.

Solution

(N/A) $m$ દળ ધરાવતા અને $\omega$ કોણીય આવૃત્તિ તથા $A$ કંપવિસ્તાર સાથે $SHM$ કરતા કણ માટે:
$(i)$ સ્થાનાંતર $x$ ના વિધેય તરીકે:
સ્થિતિઊર્જા $(U)$: $U = \frac{1}{2} m \omega^2 x^2$
ગતિઊર્જા $(K)$: $K = \frac{1}{2} m \omega^2 (A^2 - x^2)$
$(ii)$ સમય $t$ ના વિધેય તરીકે (ધારો કે $x = A \sin(\omega t + \phi)$):
સ્થિતિઊર્જા $(U)$: $U = \frac{1}{2} m \omega^2 A^2 \sin^2(\omega t + \phi)$
ગતિઊર્જા $(K)$: $K = \frac{1}{2} m \omega^2 A^2 \cos^2(\omega t + \phi)$
92
MediumMCQ
સરળ આવર્ત દોલકની યાંત્રિક ઊર્જા કયા પરિબળો પર આધાર રાખે છે અને કયા પરિબળો પર આધાર રાખતી નથી?
A
કંપવિસ્તાર અને બળ અચળાંક પર આધાર રાખે છે; સમય કે સ્થાન પર આધાર રાખતી નથી.
B
સમય અને સ્થાન પર આધાર રાખે છે; કંપવિસ્તાર પર આધાર રાખતી નથી.
C
દળ અને વેગ પર આધાર રાખે છે; કંપવિસ્તાર પર આધાર રાખતી નથી.
D
પ્રવેગ પર આધાર રાખે છે; દળ પર આધાર રાખતી નથી.

Solution

(A) સરળ આવર્ત દોલકની કુલ યાંત્રિક ઊર્જા $E$ નું સૂત્ર $E = \frac{1}{2} k A^2$ છે,જ્યાં $k$ એ બળ અચળાંક છે અને $A$ એ દોલનનો કંપવિસ્તાર છે.
$1$. યાંત્રિક ઊર્જા કંપવિસ્તાર $(A)$ અને બળ અચળાંક $(k)$ (અથવા દળ $m$ અને કોણીય આવૃત્તિ $\omega$,કારણ કે $k = m \omega^2$) પર આધાર રાખે છે.
$2$. યાંત્રિક ઊર્જા દોલકના તત્કાલીન સ્થાન $(x)$ અથવા તત્કાલીન સમય $(t)$ પર આધાર રાખતી નથી,કારણ કે તે સમગ્ર ગતિ દરમિયાન અચળ રહે છે.
93
MediumMCQ
સરળ આવર્ત દોલક માટે ગતિ ઊર્જા $(K)$ અને સ્થિતિ ઊર્જા $(U)$ ના આલેખના છેદબિંદુઓના યામ લખો.
A
$x = \pm \frac{A}{\sqrt{2}}, K = U = \frac{1}{4}kA^2$
B
$x = \pm \frac{A}{2}, K = U = \frac{1}{2}kA^2$
C
$x = \pm A, K = U = 0$
D
$x = 0, K = U = \frac{1}{2}kA^2$

Solution

(A) સરળ આવર્ત દોલક માટે,સ્થિતિ ઊર્જા $U = \frac{1}{2}kx^2$ અને ગતિ ઊર્જા $K = \frac{1}{2}k(A^2 - x^2)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $A$ એ કંપવિસ્તાર છે અને $k$ એ બળ અચળાંક છે.
છેદબિંદુ પર,$K = U$ થાય છે.
તેથી,$\frac{1}{2}kx^2 = \frac{1}{2}k(A^2 - x^2)$.
બંને બાજુથી $\frac{1}{2}k$ દૂર કરતા,આપણને $x^2 = A^2 - x^2$ મળે છે.
$2x^2 = A^2$,જેનો અર્થ છે કે $x^2 = \frac{A^2}{2}$.
આમ,$x = \pm \frac{A}{\sqrt{2}}$.
સ્થિતિ ઊર્જાના સમીકરણમાં $x^2 = \frac{A^2}{2}$ મૂકતા,આપણને $U = \frac{1}{2}k(\frac{A^2}{2}) = \frac{1}{4}kA^2$ મળે છે.
કારણ કે $K = U$,ગતિ ઊર્જા પણ $\frac{1}{4}kA^2$ થશે.
આમ,છેદબિંદુઓના યામ $(x, E) = (\pm \frac{A}{\sqrt{2}}, \frac{1}{4}kA^2)$ છે.
94
Medium
જો $T$ એ $SHM$ નો આવર્તકાળ હોય,તો ગતિઊર્જા અને સ્થિતિઊર્જાનો આવર્તકાળ લખો.

Solution

(T/2) $SHM$ માં,સ્થાનાંતર $x = A \sin(\omega t)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ગતિઊર્જા $K = \frac{1}{2} k A^2 \cos^2(\omega t) = \frac{1}{4} k A^2 (1 + \cos(2\omega t))$ છે.
સ્થિતિઊર્જા $U = \frac{1}{2} k A^2 \sin^2(\omega t) = \frac{1}{4} k A^2 (1 - \cos(2\omega t))$ છે.
ગતિઊર્જા અને સ્થિતિઊર્જા બંનેના સમીકરણો $\cos(2\omega t)$ પર આધાર રાખે છે,જેની કોણીય આવૃત્તિ $2\omega$ છે.
$SHM$ નો આવર્તકાળ $T = \frac{2\pi}{\omega}$ છે.
તેથી,ગતિઊર્જા અને સ્થિતિઊર્જાનો આવર્તકાળ $T' = \frac{2\pi}{2\omega} = \frac{T}{2}$ થાય.
95
EasyMCQ
$4 \, cm$ ના કંપનવિસ્તાર સાથે $SHM$ (સરળ આવર્ત ગતિ) કરતા કણની કુલ ઊર્જા $20 \, J$ છે. $x = 2 \, cm$ ના સ્થાનાંતરે તેની કુલ ઊર્જા કેટલી હશે ($J$ માં)?
A
$10$
B
$20$
C
$5$
D
$15$

Solution

(B) $SHM$ કરતા કણની કુલ યાંત્રિક ઊર્જાનું સૂત્ર $E = \frac{1}{2} k A^2$ છે,જ્યાં $k$ એ બળ અચળાંક છે અને $A$ એ કંપનવિસ્તાર છે.
કુલ ઊર્જા $E$ માત્ર બળ અચળાંક $k$ અને કંપનવિસ્તાર $A$ પર આધાર રાખે છે,તેથી તે ગતિ દરમિયાન અચળ રહે છે.
આથી,કુલ ઊર્જા તાત્કાલિક સ્થાનાંતર $x$ પર આધાર રાખતી નથી.
આપેલ છે કે $A = 4 \, cm$ પર કુલ ઊર્જા $20 \, J$ છે,તેથી કોઈપણ અન્ય સ્થાનાંતર $x$ ($-A$ થી $A$ ની વચ્ચે) પર પણ કુલ ઊર્જા $20 \, J$ જ રહેશે.
96
EasyMCQ
$SHM$ (સરળ આવર્ત ગતિ) કરતા કણની ગતિઊર્જા અને સ્થિતિઊર્જા કયા બિંદુએ મહત્તમ હોય છે?
A
મધ્યમાન સ્થાને ગતિઊર્જા મહત્તમ,અંતિમ સ્થાને સ્થિતિઊર્જા મહત્તમ.
B
અંતિમ સ્થાને ગતિઊર્જા મહત્તમ,મધ્યમાન સ્થાને સ્થિતિઊર્જા મહત્તમ.
C
ગતિઊર્જા અને સ્થિતિઊર્જા બંને મધ્યમાન સ્થાને મહત્તમ.
D
ગતિઊર્જા અને સ્થિતિઊર્જા બંને અંતિમ સ્થાને મહત્તમ.

Solution

(A) $SHM$ માં,કુલ યાંત્રિક ઊર્જા સંરક્ષિત રહે છે.
સંતુલન બિંદુ (મધ્યમાન સ્થાન) પર,સ્થાનાંતર $x = 0$ હોય છે. ગતિઊર્જા $K = \frac{1}{2} k(A^2 - x^2)$ હોવાથી,તે $x = 0$ પર મહત્તમ હોય છે.
અંતિમ સ્થાનો પર,સ્થાનાંતર $x = \pm A$ હોય છે. સ્થિતિઊર્જા $U = \frac{1}{2} kx^2$ હોવાથી,તે $x = \pm A$ પર મહત્તમ હોય છે.
97
MediumMCQ
$SHM$ કરતા કણનો કંપવિસ્તાર $4 \, cm$ છે. મધ્યમાન સ્થાનથી કેટલા અંતરે સ્થિતિઊર્જા અને ગતિઊર્જા સમાન થશે?
A
$2 \, cm$
B
$2\sqrt{2} \, cm$
C
$4 \, cm$
D
$\sqrt{2} \, cm$

Solution

(B) ધારો કે સ્થિતિઊર્જા $U$ છે અને ગતિઊર્જા $K$ છે. આપણને આપેલ છે કે $U = K$.
મધ્યમાન સ્થાનથી $x$ અંતરે $SHM$ કરતા કણની સ્થિતિઊર્જા $U = \frac{1}{2} k x^2$ છે.
$x$ અંતરે કણની ગતિઊર્જા $K = \frac{1}{2} k (A^2 - x^2)$ છે,જ્યાં $A$ એ કંપવિસ્તાર છે.
$U = K$ લેતા:
$\frac{1}{2} k x^2 = \frac{1}{2} k (A^2 - x^2)$
બંને બાજુથી $\frac{1}{2} k$ દૂર કરતા:
$x^2 = A^2 - x^2$
$2x^2 = A^2$
$x^2 = \frac{A^2}{2}$
$x = \pm \frac{A}{\sqrt{2}}$
અહીં $A = 4 \, cm$ આપેલ છે,તેથી:
$x = \pm \frac{4}{\sqrt{2}} = \pm 2\sqrt{2} \, cm$.
આમ,મધ્યમાન સ્થાનથી $2\sqrt{2} \, cm$ અંતરે સ્થિતિઊર્જા અને ગતિઊર્જા સમાન થશે.
98
MediumMCQ
$SHM$ ઓસિલેટરનો મહત્તમ વેગ યાંત્રિક ઉર્જા $E$ અને ઓસિલેટરના દળ $m$ ના પદમાં લખો.
A
$v_{\max} = \sqrt{\frac{E}{m}}$
B
$v_{\max} = \sqrt{\frac{2E}{m}}$
C
$v_{\max} = \sqrt{\frac{E}{2m}}$
D
$v_{\max} = \sqrt{\frac{E}{m^2}}$

Solution

(B) $SHM$ ઓસિલેટરની કુલ યાંત્રિક ઉર્જા $E = \frac{1}{2} k A^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $k$ એ બળ અચળાંક છે અને $A$ એ કંપવિસ્તાર છે.
કારણ કે $k = m \omega^2$,આપણે લખી શકીએ $E = \frac{1}{2} m \omega^2 A^2$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $SHM$ ઓસિલેટરનો મહત્તમ વેગ $v_{\max} = \omega A$ છે.
આ કિંમતને ઉર્જાના સમીકરણમાં મૂકતા: $E = \frac{1}{2} m (\omega A)^2 = \frac{1}{2} m v_{\max}^2$.
$v_{\max}$ માટે સમીકરણ ગોઠવતા,આપણને મળે $v_{\max}^2 = \frac{2E}{m}$.
તેથી,$v_{\max} = \sqrt{\frac{2E}{m}}$.

Oscillations — Energy of Simple Harmonic Motion · Frequently Asked Questions

1Are these Oscillations questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Oscillations Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.