Gujarati

Acceleration and Force of Simple Harmonic Motion Questions in Gujarati

Class 11 Physics · Oscillations · Acceleration and Force of Simple Harmonic Motion

108+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 48 of 108 questions in Gujarati

51
EasyMCQ
$Assertion :$ $SHM$ માં,પ્રવેગ હંમેશા મધ્યમાન સ્થાન તરફ હોય છે.
$Reason :$ $SHM$ માં,પદાર્થે અંતિમ સ્થાન પર ક્ષણિક અટકવું પડે છે અને પાછા મધ્યમાન સ્થાન તરફ ગતિ કરવી પડે છે.
A
જો $Assertion$ અને $Reason$ બંને સાચા હોય અને $Reason$ એ $Assertion$ ની સાચી સમજૂતી હોય.
B
જો $Assertion$ અને $Reason$ બંને સાચા હોય પણ $Reason$ એ $Assertion$ ની સાચી સમજૂતી ન હોય.
C
જો $Assertion$ સાચું હોય પણ $Reason$ ખોટું હોય.
D
જો $Assertion$ અને $Reason$ બંને ખોટા હોય.

Solution

(A) $SHM$ એ મધ્યમાન સ્થાનની આસપાસ થતી આંદોલિત ગતિ છે. પુનઃસ્થાપક બળ,અને પરિણામે પ્રવેગ,હંમેશા પદાર્થને પાછો લાવવા માટે મધ્યમાન સ્થાન તરફ હોય છે. $SHM$ માં પ્રવેગ $a = -\omega^2 x$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $x$ એ મધ્યમાન સ્થાનથી સ્થાનાંતર છે. ઋણ નિશાની દર્શાવે છે કે પ્રવેગ હંમેશા સ્થાનાંતરની વિરુદ્ધ દિશામાં હોય છે,તેથી તે હંમેશા મધ્યમાન સ્થાન તરફ હોય છે. આપેલ કારણ સાચું છે કે પદાર્થે અંતિમ સ્થાન પર અટકવું પડે છે અને આ પ્રવેગને કારણે મધ્યમાન સ્થાન પર પાછા ફરવું પડે છે. તેથી,બંને વિધાનો સાચા છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.
52
Medium
એક કણ $10 \; cm$ દૂર આવેલા બે બિંદુઓ $A$ અને $B$ વચ્ચે રેખીય સરળ આવર્ત ગતિ કરે છે. $A$ થી $B$ ની દિશાને ધન દિશા ગણીને,જ્યારે કણ નીચેના સ્થાને હોય ત્યારે વેગ,પ્રવેગ અને બળની સંજ્ઞાઓ જણાવો:
$(a)$ છેડા $A$ પર.
$(b)$ છેડા $B$ પર.
$(c)$ $AB$ ના મધ્યબિંદુ પર $A$ તરફ જતી વખતે.
$(d)$ $B$ થી $2 \; cm$ દૂર $A$ તરફ જતી વખતે.
$(e)$ $A$ થી $3 \; cm$ દૂર $B$ તરફ જતી વખતે.
$(f)$ $B$ થી $4 \; cm$ દૂર $A$ તરફ જતી વખતે.

Solution

(N/A) મધ્યસ્થ સ્થાન $O$ એ $AB$ નું મધ્યબિંદુ છે. $A$ એ $x = -5 \; cm$ પર અને $B$ એ $x = +5 \; cm$ પર છે. ધન દિશા $A \to B$ છે. સરળ આવર્ત ગતિમાં,પ્રવેગ $a = -\omega^2 x$ અને બળ $F = ma = -m\omega^2 x$ છે.
$(a)$ $A$ પર $(x = -5 \; cm)$: વેગ $v = 0$ (અંતિમ બિંદુ). પ્રવેગ $a = -\omega^2(-5) > 0$ (ધન). બળ $F$ ધન છે.
$(b)$ $B$ પર $(x = +5 \; cm)$: વેગ $v = 0$ (અંતિમ બિંદુ). પ્રવેગ $a = -\omega^2(+5) < 0$ (ઋણ). બળ $F$ ઋણ છે.
$(c)$ $O$ પર $(x = 0)$ $A$ તરફ જતી વખતે: વેગ $v < 0$ (ડાબી તરફ ગતિ). પ્રવેગ $a = 0$. બળ $F = 0$.
$(d)$ $B$ થી $2 \; cm$ દૂર $A$ તરફ જતી વખતે $(x = +3 \; cm)$: વેગ $v < 0$ (ડાબી તરફ ગતિ). પ્રવેગ $a = -\omega^2(+3) < 0$ (ઋણ). બળ $F$ ઋણ છે.
$(e)$ $A$ થી $3 \; cm$ દૂર $B$ તરફ જતી વખતે $(x = -2 \; cm)$: વેગ $v > 0$ (જમણી તરફ ગતિ). પ્રવેગ $a = -\omega^2(-2) > 0$ (ધન). બળ $F$ ધન છે.
$(f)$ $B$ થી $4 \; cm$ દૂર $A$ તરફ જતી વખતે $(x = +1 \; cm)$: વેગ $v < 0$ (ડાબી તરફ ગતિ). પ્રવેગ $a = -\omega^2(+1) < 0$ (ઋણ). બળ $F$ ઋણ છે.
Solution diagram
53
Medium
રેફરન્સ સર્કલની મદદથી $SHM$ કણનો તાત્કાલિક પ્રવેગ મેળવો.

Solution

(N/A) $1$. ધારો કે એક કણ $P$ એ $A$ ત્રિજ્યાના વર્તુળમાં અચળ કોણીય વેગ $\omega$ સાથે ગતિ કરે છે. આ ગતિનો વ્યાસ (ધારો કે $x$-અક્ષ) પરનો પ્રક્ષેપ $SHM$ દર્શાવે છે.
$2$. કોઈપણ સમયે $t$ પર કણનું સ્થાન $x = A \cos(\omega t + \phi)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$3$. કણનો વેગ $v = \frac{dx}{dt} = -A\omega \sin(\omega t + \phi)$ છે.
$4$. તાત્કાલિક પ્રવેગ $a$ એ સમયની સાપેક્ષમાં વેગનું વિકલન છે: $a = \frac{dv}{dt} = \frac{d}{dt}(-A\omega \sin(\omega t + \phi))$.
$5$. વિકલન કરતા,આપણને $a = -A\omega^2 \cos(\omega t + \phi)$ મળે છે.
$6$. કારણ કે $x = A \cos(\omega t + \phi)$,આપણે આ કિંમત પ્રવેગના સમીકરણમાં મૂકી શકીએ છીએ,જેથી $a = -\omega^2 x$ મળે છે.
54
Medium
$SHM$ ના સ્થાનાંતરના સૂત્ર પરથી કણના પ્રવેગનું સૂત્ર મેળવો.

Solution

(N/A) $SHM$ કણનો પ્રવેગ એ સ્થાનાંતરનું સમયની સાપેક્ષે દ્વિતીય વિકલન છે.
$SHM$ કણનું $t$ સમયે સ્થાનાંતર:
$x(t) = A \cos(\omega t + \phi)$
સમય $t$ ની સાપેક્ષે વિકલન કરતા વેગ $v(t)$ મળે છે:
$v(t) = \frac{dx}{dt} = -A \omega \sin(\omega t + \phi)$
ફરીથી સમય $t$ ની સાપેક્ષે વિકલન કરતા પ્રવેગ $a(t)$ મળે છે:
$a(t) = \frac{dv}{dt} = -A \omega^2 \cos(\omega t + \phi)$
અહીં $x(t) = A \cos(\omega t + \phi)$ હોવાથી,આપણે પ્રવેગના સમીકરણમાં કિંમત મૂકી શકીએ:
$a(t) = -\omega^2 x(t)$
સામાન્ય રીતે,$a = -\omega^2 x$.
વિશેષ કિસ્સાઓ:
$(1)$ મધ્યમાન સ્થાને,$x = 0$,તેથી $a = -\omega^2(0) = 0$. પ્રવેગ શૂન્ય છે અને વેગ મહત્તમ છે.
$(2)$ અંતિમ બિંદુઓ પર,$x = \pm A$,તેથી $a = \mp \omega^2 A$. પ્રવેગનું મૂલ્ય મહત્તમ હોય છે,$a_{\max} = A \omega^2$.
55
EasyMCQ
$SHM$ કરતા કણનો મહત્તમ પ્રવેગ અને શૂન્ય વેગ ક્યાં હોય છે?
A
મધ્યમાન સ્થાન પર
B
અંતિમ સ્થાનો પર
C
મધ્યમાન અને અંતિમ સ્થાનની વચ્ચેના મધ્યબિંદુ પર
D
ક્યાંય નહીં

Solution

(B) $SHM$ કરતા કણ માટે,સ્થાનાંતર $x = A \sin(\omega t + \phi)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
વેગ $v = \frac{dx}{dt} = A\omega \cos(\omega t + \phi)$ છે.
પ્રવેગ $a = \frac{dv}{dt} = -A\omega^2 \sin(\omega t + \phi) = -\omega^2 x$ છે.
અંતિમ સ્થાનો પર,સ્થાનાંતર $x = \pm A$ હોય છે.
તેથી,વેગ $v = \pm A\omega \cos(\pm \pi/2) = 0$ થાય છે.
પ્રવેગ $a = -\omega^2(\pm A) = \mp A\omega^2$ થાય છે,જે પ્રવેગનું મહત્તમ મૂલ્ય છે.
આમ,બંને શરતો અંતિમ સ્થાનો પર સંતોષાય છે.
56
Easy
$X$-અક્ષ પર $SHM$ કરતા કણના તત્કાલીન પ્રવેગનું સૂત્ર લખો.

Solution

(N/A) $X$-અક્ષ પર $SHM$ કરતા કણ માટે,$t$ સમયે સ્થાનાંતર $x$ એ $x(t) = A \sin(\omega t + \phi)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
વેગ $v$ એ સમયની સાપેક્ષમાં સ્થાનાંતરનું પ્રથમ વિકલન છે: $v = \frac{dx}{dt} = A\omega \cos(\omega t + \phi)$.
તત્કાલીન પ્રવેગ $a$ એ સમયની સાપેક્ષમાં સ્થાનાંતરનું દ્વિતીય વિકલન છે:
$a = \frac{dv}{dt} = \frac{d^2x}{dt^2} = -A\omega^2 \sin(\omega t + \phi)$.
કારણ કે $x = A \sin(\omega t + \phi)$,આપણે આ કિંમતને પ્રવેગના સમીકરણમાં મૂકી શકીએ છીએ:
$a = -\omega^2 x$.
આમ,તત્કાલીન પ્રવેગનું સૂત્ર $a = -\omega^2 x$ છે.
57
EasyMCQ
$SHM$ (સરળ આવર્ત ગતિ) કરતા કણનો મહત્તમ પ્રવેગ અને શૂન્ય પ્રવેગ ક્યાં હોય છે?
A
મધ્યમાન સ્થાને મહત્તમ,અંતિમ સ્થાને શૂન્ય
B
અંતિમ સ્થાને મહત્તમ,મધ્યમાન સ્થાને શૂન્ય
C
મધ્યમાન અને અંતિમ બંને સ્થાને મહત્તમ,ક્યાંય શૂન્ય નહીં
D
મધ્યમાન અને અંતિમ બંને સ્થાને શૂન્ય,ક્યાંય મહત્તમ નહીં

Solution

(B) $SHM$ કરતા કણ માટે,પ્રવેગ $a$ નું સૂત્ર $a = -\omega^2 x$ છે,જ્યાં $\omega$ એ કોણીય આવૃત્તિ છે અને $x$ એ મધ્યમાન સ્થાનથી સ્થાનાંતર છે.
મધ્યમાન સ્થાને,$x = 0$ હોવાથી,પ્રવેગ $a = -\omega^2(0) = 0$ થાય છે. આમ,મધ્યમાન સ્થાને પ્રવેગ શૂન્ય હોય છે.
અંતિમ સ્થાનો પર,સ્થાનાંતર $x$ એ કંપવિસ્તાર $A$ જેટલું હોય છે (એટલે કે $x = \pm A$). પ્રવેગનું મૂલ્ય $|a| = |-\omega^2(\pm A)| = \omega^2 A$ થાય છે,જે મહત્તમ મૂલ્ય છે.
તેથી,પ્રવેગ અંતિમ સ્થાનો પર મહત્તમ અને મધ્યમાન સ્થાને શૂન્ય હોય છે.
58
EasyMCQ
$SHM$ કણના વેગ અને પ્રવેગની દિશા જણાવો.
A
વેગ હંમેશા મધ્યમાન સ્થાન તરફ હોય છે,પ્રવેગ હંમેશા મધ્યમાન સ્થાન તરફ હોય છે.
B
વેગ ગતિની દિશામાં હોય છે,પ્રવેગ હંમેશા મધ્યમાન સ્થાન તરફ હોય છે.
C
વેગ હંમેશા મધ્યમાન સ્થાન તરફ હોય છે,પ્રવેગ ગતિની દિશામાં હોય છે.
D
વેગ ગતિની દિશામાં હોય છે,પ્રવેગ ગતિની દિશામાં હોય છે.

Solution

(B) $SHM$ (સરળ આવર્ત ગતિ) માં,કણ મધ્યમાન સ્થાનની આસપાસ આગળ-પાછળ ગતિ કરે છે.
$1$. વેગ: કણનો વેગ હંમેશા તેની ગતિની તત્કાલીન દિશામાં હોય છે.
$2$. પ્રવેગ: $SHM$ માં પ્રવેગ $a = -\omega^2 x$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $x$ એ મધ્યમાન સ્થાનથી સ્થાનાંતર છે. ઋણ નિશાની દર્શાવે છે કે પ્રવેગ હંમેશા મધ્યમાન સ્થાન તરફ હોય છે,પછી ભલે ગતિ કે સ્થાનાંતરની દિશા ગમે તે હોય.
59
Medium
$SHM$ કણના સ્થાનાંતર પરથી $SHM$ માટે બળનો નિયમ મેળવો.

Solution

(D) $t$ સમયે $SHM$ કણનું સ્થાનાંતર નીચે મુજબ છે:
$x(t) = A \cos (\omega t + \phi)$
જ્યાં $A$ એ કંપવિસ્તાર છે,$\omega$ એ કોણીય આવૃત્તિ છે અને $\phi$ એ પ્રારંભિક કળા છે.
વેગ શોધવા માટે સ્થાનાંતરના સમીકરણનું સમય $t$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$v(t) = \frac{d}{dt} [A \cos (\omega t + \phi)] = -A\omega \sin (\omega t + \phi)$
પ્રવેગ શોધવા માટે વેગના સમીકરણનું સમય $t$ ની સાપેક્ષમાં ફરીથી વિકલન કરતા:
$a(t) = \frac{d}{dt} [-A\omega \sin (\omega t + \phi)] = -A\omega^2 \cos (\omega t + \phi)$
કારણ કે $x(t) = A \cos (\omega t + \phi)$,તેથી આપણે તેને પ્રવેગના સમીકરણમાં મૂકી શકીએ:
$a(t) = -\omega^2 x(t)$
ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમ મુજબ,$F = ma$. બંને બાજુ દળ $m$ વડે ગુણતા:
$F = m a(t) = -m\omega^2 x(t)$
બળ અચળાંક $k = m\omega^2$ લેતા,આપણને મળે છે:
$F = -kx(t)$
આ દર્શાવે છે કે પુનઃસ્થાપક બળ એ સ્થાનાંતરના ઋણ મૂલ્યના સમપ્રમાણમાં હોય છે,જે $SHM$ માટે બળનો નિયમ છે.
60
Easy
$SHM$ માટે બળનો નિયમ લખો.

Solution

(N/A) સરળ આવર્ત ગતિ $(SHM)$ માં,કણ પર લાગતું પુનઃસ્થાપક બળ $F$ એ સંતુલન સ્થિતિમાંથી તેના સ્થાનાંતર $x$ ના સમપ્રમાણમાં હોય છે અને તે હંમેશા સંતુલન સ્થિતિ તરફ દિશામાન હોય છે.
ગાણિતિક રીતે,આને નીચે મુજબ દર્શાવવામાં આવે છે:
$F = -kx$
જ્યાં:
$F$ એ પુનઃસ્થાપક બળ છે.
$k$ એ બળ અચળાંક (અથવા સ્પ્રિંગ અચળાંક) છે,જે એક ધન અચળાંક છે.
$x$ એ સરેરાશ સ્થિતિથી સ્થાનાંતર છે.
ઋણ નિશાની સૂચવે છે કે બળ હંમેશા સ્થાનાંતરની વિરુદ્ધ દિશામાં હોય છે.
61
EasyMCQ
$SHM$ કરતા કણ માટે બળ અચળાંક શું છે?
A
$k = m\omega^2$
B
$k = m\omega$
C
$k = \frac{m}{\omega^2}$
D
$k = \frac{m}{\omega}$

Solution

(A) $SHM$ (સરળ આવર્ત ગતિ) કરતા $m$ દળના કણ માટે,પુનઃસ્થાપક બળ $F = -kx$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $k$ એ બળ અચળાંક છે અને $x$ એ સ્થાનાંતર છે.
$SHM$ ના ગતિના સમીકરણ પરથી,આપણી પાસે $F = ma = m\frac{d^2x}{dt^2}$ છે.
જેમ કે $a = -\omega^2x$,આપણે લખી શકીએ $F = m(-\omega^2x) = -(m\omega^2)x$.
$F = -kx$ અને $F = -(m\omega^2)x$ ની સરખામણી કરતા,આપણને $k = m\omega^2$ મળે છે.
62
Easy
પુનઃસ્થાપક બળ (restoring force) એટલે શું?

Solution

(N/A) પુનઃસ્થાપક બળ એવું બળ છે જે પદાર્થને તેના સંતુલન સ્થાનથી દૂર કરવામાં આવે ત્યારે તેને ફરીથી તેના સંતુલન સ્થાન પર લાવવાનો પ્રયત્ન કરે છે.
ગાણિતિક રીતે,સ્પ્રિંગ જેવી રેખીય પ્રણાલી માટે,તે હૂકના નિયમ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $F = -kx$,જ્યાં $F$ એ પુનઃસ્થાપક બળ છે,$k$ એ બળ અચળાંક છે,અને $x$ એ સંતુલન સ્થાનથી સ્થાનાંતર છે.
ઋણ નિશાની દર્શાવે છે કે બળ હંમેશા સ્થાનાંતરની વિરુદ્ધ દિશામાં કાર્ય કરે છે.
63
MediumMCQ
$SHM$ (સરળ આવર્ત ગતિ) કરતા કણના વેગ અને પ્રવેગ વચ્ચેનો કળા તફાવત કેટલો હોય છે ($^{\circ}$ માં)?
A
$0$
B
$90$
C
$180$
D
$270$

Solution

(B) ધારો કે $SHM$ કરતા કણનું સ્થાનાંતર $x = A \sin(\omega t + \phi)$ છે.
વેગ $v = \frac{dx}{dt} = A \omega \cos(\omega t + \phi) = A \omega \sin(\omega t + \phi + \frac{\pi}{2})$ થાય.
પ્રવેગ $a = \frac{dv}{dt} = -A \omega^2 \sin(\omega t + \phi) = A \omega^2 \sin(\omega t + \phi + \pi)$ થાય.
વેગની કળા $(\omega t + \phi + \frac{\pi}{2})$ છે અને પ્રવેગની કળા $(\omega t + \phi + \pi)$ છે.
તેથી,કળા તફાવત $(\omega t + \phi + \pi) - (\omega t + \phi + \frac{\pi}{2}) = \frac{\pi}{2}$ રેડિયન અથવા $90^{\circ}$ થાય.
64
EasyMCQ
$SHM$ (સરળ આવર્ત ગતિ) કરતા કણના સ્થાનાંતર અને પ્રવેગ વચ્ચેનો કળા તફાવત કેટલો હોય છે?
A
$0$
B
$90^{\circ}$
C
$180^{\circ}$
D
$270^{\circ}$

Solution

(C) $SHM$ કરતા કણ માટે,સ્થાનાંતર $y$ ને $y = A \sin(\omega t + \phi)$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
પ્રવેગ $a$ એ સમયની સાપેક્ષમાં સ્થાનાંતરનું દ્વિતીય વિકલન છે: $a = \frac{d^2y}{dt^2} = -\omega^2 A \sin(\omega t + \phi)$.
આપણે આને $a = \omega^2 A \sin(\omega t + \phi + \pi)$ તરીકે ફરીથી લખી શકીએ છીએ.
સાઇન વિધેયના આર્ગ્યુમેન્ટ્સની સરખામણી કરતા,સ્થાનાંતરની કળા $(\omega t + \phi)$ છે અને પ્રવેગની કળા $(\omega t + \phi + \pi)$ છે.
તેથી,કળા તફાવત $(\omega t + \phi + \pi) - (\omega t + \phi) = \pi \text{ રેડિયન}$ અથવા $180^{\circ}$ થાય છે.
65
EasyMCQ
$SHM$ કરતા એક કણનો કંપવિસ્તાર $2 \, cm$ છે અને અંતિમ સ્થાન પર કણ પર લાગતું બળ $4 \, N$ છે,તો મધ્યમાન સ્થાન અને અંતિમ સ્થાનની વચ્ચેના મધ્યબિંદુ પર લાગતું બળ કેટલું હશે?
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(B) $SHM$ માં પુનઃસ્થાપક બળ $F = -kx$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $k$ એ બળ અચળાંક છે અને $x$ એ મધ્યમાન સ્થાનથી સ્થાનાંતર છે.
અંતિમ સ્થાન પર,સ્થાનાંતર $x = A = 2 \, cm = 0.02 \, m$ છે.
અંતિમ સ્થાન પર લાગતું બળ $F_{ext} = kA = 4 \, N$ છે.
તેથી,$k = \frac{4}{0.02} = 200 \, N/m$.
મધ્યમાન સ્થાન $(x = 0)$ અને અંતિમ સ્થાન $(x = A)$ ની વચ્ચેના મધ્યબિંદુ પર,સ્થાનાંતર $x = \frac{A}{2} = \frac{2 \, cm}{2} = 1 \, cm = 0.01 \, m$ છે.
આ બિંદુ પર લાગતું બળ $F = kx = 200 \times 0.01 = 2 \, N$ છે.
66
MediumMCQ
સરળ આવર્ત ગતિ કરતા કણ પર લાગતા બળનું સૂત્ર આપો.
A
$F = kx$
B
$F = -kx$
C
$F = -kx^{2}$
D
$F = kx^{2}$

Solution

(B) સરળ આવર્ત ગતિ $(SHM)$ માં, કણ પર લાગતું પુનઃસ્થાપક બળ તેના સંતુલન સ્થાનથી સ્થાનાંતરના સમપ્રમાણમાં હોય છે અને તે સંતુલન સ્થાનની દિશામાં હોય છે.
ગાણિતિક રીતે, આને $F = -kx$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે, જ્યાં $F$ એ પુનઃસ્થાપક બળ છે, $x$ એ સરેરાશ સ્થાનથી સ્થાનાંતર છે, અને $k$ એ બળ અચળાંક (અથવા સ્પ્રિંગ અચળાંક) છે.
67
EasyMCQ
સરળ આવર્ત ગતિ કરતા કણના સ્થાનાંતર અને પ્રવેગ વચ્ચેનો કળા તફાવત કેટલો હોય છે?
A
શૂન્ય
B
$\pi \; rad$
C
$\frac{3 \pi}{2} \; rad$
D
$\frac{\pi}{2} \; rad$

Solution

(B) સરળ આવર્ત ગતિ $(SHM)$ કરતા કણનું સ્થાનાંતર $(x)$ સમીકરણ $x = A \sin(\omega t + \phi)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
વેગ $(v)$ એ સ્થાનાંતરનું પ્રથમ વિકલન છે: $v = \frac{dx}{dt} = A \omega \cos(\omega t + \phi)$.
પ્રવેગ $(a)$ એ સ્થાનાંતરનું દ્વિતીય વિકલન છે: $a = \frac{d^2x}{dt^2} = -A \omega^2 \sin(\omega t + \phi)$.
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $-\sin(\theta) = \sin(\theta + \pi)$ નો ઉપયોગ કરીને,પ્રવેગને $a = A \omega^2 \sin(\omega t + \phi + \pi)$ તરીકે લખી શકાય છે.
સ્થાનાંતરની કળા $(\omega t + \phi)$ અને પ્રવેગની કળા $(\omega t + \phi + \pi)$ ની સરખામણી કરતા,કળા તફાવત $\pi \; rad$ મળે છે.
68
MediumMCQ
એક પદાર્થ $0.05 \, m$ કંપવિસ્તાર સાથે સરળ આવર્ત ગતિ કરે છે. કોઈ એક ક્ષણે,તેનું સ્થાનાંતર $0.01 \, m$ અને પ્રવેગ $1.0 \, m/s^2$ છે. તો દોલનનો આવર્તકાળ કેટલો હશે?
A
$0.1 \, s$
B
$0.2 \, s$
C
$\frac{\pi}{10} \, s$
D
$\frac{\pi}{5} \, s$

Solution

(D) સરળ આવર્ત ગતિમાં પ્રવેગનું મૂલ્ય $|a| = \omega^2 y$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $a$ એ પ્રવેગ છે,$\omega$ એ કોણીય આવૃત્તિ છે અને $y$ એ સ્થાનાંતર છે.
આપેલ છે કે $a = 1.0 \, m/s^2$ અને $y = 0.01 \, m$,તેથી:
$1.0 = \omega^2 \times 0.01$
$\omega^2 = \frac{1.0}{0.01} = 100$
$\omega = 10 \, rad/s$
આવર્તકાળ $T$ અને કોણીય આવૃત્તિ વચ્ચેનો સંબંધ $T = \frac{2\pi}{\omega}$ છે.
$\omega$ ની કિંમત મૂકતા:
$T = \frac{2\pi}{10} = \frac{\pi}{5} \, s$.
69
MediumMCQ
એક પુસ્તક એક શેલ્ફ પર પડેલું છે જે $2.5 \,cm$ ના કંપનવિસ્તાર સાથે ઉર્ધ્વ દિશામાં સરળ આવર્ત ગતિ કરી રહ્યું છે. શેલ્ફની ન્યૂનતમ આવૃત્તિ કેટલી હોવી જોઈએ જેથી પુસ્તક શેલ્ફ સાથેનો સંપર્ક ગુમાવે ($,Hz$ માં)? ($g = 10 \,m/s^2$ લો)
A
$20$
B
$3.18$
C
$125.6$
D
$10$

Solution

(B) જ્યારે શેલ્ફનો નીચેની તરફનો પ્રવેગ ગુરુત્વાકર્ષણ પ્રવેગ $g$ કરતા વધી જાય ત્યારે પુસ્તક શેલ્ફ સાથેનો સંપર્ક ગુમાવે છે.
સંપર્ક ગુમાવવાની શરત $a_{\max} \geq g$ છે.
શેલ્ફ સરળ આવર્ત ગતિ કરે છે,તેથી મહત્તમ પ્રવેગ $a_{\max} = \omega^2 A$ છે,જ્યાં $\omega$ એ કોણીય આવૃત્તિ છે અને $A$ એ કંપનવિસ્તાર છે.
$a_{\max} = g$ લેતા,આપણને $\omega^2 A = g$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $\omega = \sqrt{\frac{g}{A}}$.
અહીં $A = 2.5 \,cm = 0.025 \,m$ અને $g = 10 \,m/s^2$ આપેલ છે,તેથી $\omega = \sqrt{\frac{10}{0.025}} = \sqrt{400} = 20 \,rad/s$.
આવૃત્તિ $f = \frac{\omega}{2\pi} = \frac{20}{2\pi} = \frac{10}{\pi} \approx 3.18 \,Hz$ થાય છે.
70
EasyMCQ
જો કોઈ કણ સરળ આવર્ત ગતિ (simple harmonic motion) કરતો હોય,તો તે કણનો પ્રવેગ:
A
અચળ હોય છે
B
સમય સાથે રેખીય રીતે બદલાય છે
C
અનિયમિત (non-uniform) હોય છે
D
$(b)$ અને $(c)$ બંને

Solution

(C) જ્યારે કોઈ કણ સરળ આવર્ત ગતિ $(S.H.M.)$ કરતો હોય,ત્યારે તેનો પ્રવેગ $a$ નીચે મુજબના સંબંધ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે:
$a = -\omega^2 x$
જ્યાં $\omega$ એ કોણીય આવૃત્તિ છે અને $x$ એ સરેરાશ સ્થાનથી તેનું સ્થાનાંતર છે.
પ્રવેગ $a$ એ સ્થાનાંતર $x$ ના સમપ્રમાણમાં હોવાથી,જેમ કણ ગતિ કરે છે તેમ પ્રવેગ બદલાય છે.
તેથી,પ્રવેગ અનિયમિત છે કારણ કે તે કણના સ્થાન $x$ પર આધાર રાખે છે,સમય પર સીધી રીતે રેખીય રીતે નહીં (તે સમય સાથે સાઈન વિધેય મુજબ બદલાય છે).
આમ,સાચો વિકલ્પ $(c)$ છે.
71
EasyMCQ
$10 \,g$ દળ ધરાવતો એક કણ $10 \,cm$ કંપવિસ્તાર અને $0.1 \,s$ આવર્તકાળ સાથે $S.H.M.$ કરે છે. કણ પર લાગતું મહત્તમ બળ આશરે ............ $N$ છે.
A
$5.6$
B
$2.75$
C
$3.5$
D
$4$

Solution

(D) આપેલ છે: દળ $m = 10 \,g = 0.01 \,kg$,કંપવિસ્તાર $A = 10 \,cm = 0.1 \,m$,આવર્તકાળ $T = 0.1 \,s$.
કોણીય આવૃત્તિ $\omega = \frac{2\pi}{T} = \frac{2\pi}{0.1} = 20\pi \,rad/s$.
$S.H.M.$ માં મહત્તમ પ્રવેગ $a_{\text{max}} = \omega^2 A$ છે.
મહત્તમ બળ $F_{\text{max}} = m \cdot a_{\text{max}} = m \omega^2 A$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $F_{\text{max}} = 0.01 \times (20\pi)^2 \times 0.1$.
$F_{\text{max}} = 0.001 \times 400 \pi^2 = 0.4 \pi^2$.
$\pi^2 \approx 9.87$ લેતા,$F_{\text{max}} \approx 0.4 \times 9.87 = 3.948 \,N$.
નજીકના પૂર્ણાંકમાં લેતા,$F_{\text{max}} \approx 4 \,N$.
72
MediumMCQ
એક પદાર્થ $S.H.M.$ સાથે સમીકરણ $x = (5.0 \, m) \cos [(2 \pi \, rad \, s^{-1}) t + \pi / 4]$ મુજબ દોલન કરે છે. $t = 1.5 \, s$ સમયે,તેનો પ્રવેગ ....... $m / s^2$ છે.
A
$-139.56$
B
$139.56$
C
$69.78$
D
$-69.78$

Solution

(B) ગતિનું સમીકરણ $x = A \cos(\omega t + \phi)$ છે,જ્યાં $A = 5.0 \, m$ અને $\omega = 2 \pi \, rad \, s^{-1}$ છે.
$S.H.M.$ માં પ્રવેગ $a$ નું સૂત્ર $a = -\omega^2 x$ છે.
પ્રથમ,$t = 1.5 \, s$ સમયે સ્થાનાંતર $x$ શોધો:
$x = 5 \cos(2 \pi \times 1.5 + \pi / 4) = 5 \cos(3 \pi + \pi / 4)$.
કારણ કે $\cos(3 \pi + \theta) = -\cos(\theta)$:
$x = -5 \cos(\pi / 4) = -5 / \sqrt{2} \, m$.
હવે,પ્રવેગની ગણતરી કરો:
$a = -\omega^2 x = -(2 \pi)^2 \times (-5 / \sqrt{2})$.
$a = 4 \pi^2 \times (5 / \sqrt{2}) = 4 \times 9.8696 \times 3.5355 \approx 139.56 \, m / s^2$.
73
MediumMCQ
સરળ આવર્ત ગતિ કરતા કણનો $x-t$ આલેખ આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. $t=2 \ s$ સમયે કણનો પ્રવેગ કેટલો હશે?
Question diagram
A
$-\frac{\pi^2}{16} \ m/s^2$
B
$\frac{\pi^2}{8} \ m/s^2$
C
$-\frac{\pi^2}{8} \ m/s^2$
D
$\frac{\pi^2}{16} \ m/s^2$

Solution

(A) આલેખ પરથી,કંપવિસ્તાર $A = 1 \ m$ અને આવર્તકાળ $T = 8 \ s$ છે.
કોણીય આવૃત્તિ $\omega = \frac{2\pi}{T} = \frac{2\pi}{8} = \frac{\pi}{4} \ rad/s$ થાય.
ગતિનું સમીકરણ $x(t) = A \sin(\omega t) = 1 \sin\left(\frac{\pi}{4} t\right)$ છે.
પ્રવેગ $a(t) = \frac{d^2x}{dt^2} = -\omega^2 x = -\omega^2 A \sin(\omega t)$ દ્વારા મળે છે.
$t = 2 \ s$ સમયે કિંમતો મૂકતા:
$a = -\left(\frac{\pi}{4}\right)^2 \times 1 \times \sin\left(\frac{\pi}{4} \times 2\right)$
$a = -\frac{\pi^2}{16} \times \sin\left(\frac{\pi}{2}\right)$
કારણ કે $\sin\left(\frac{\pi}{2}\right) = 1$,તેથી:
$a = -\frac{\pi^2}{16} \ m/s^2$.
74
MediumMCQ
સરળ આવર્ત ગતિ કરતા કણનો $x-t$ આલેખ નીચે દર્શાવેલ છે. $t = 4/3 \,s$ સમયે કણનો પ્રવેગ કેટલો હશે?
Question diagram
A
$\frac{\sqrt{3}}{32} \pi^2 \,cm/s^2$
B
$-\frac{\pi^2}{32} \,cm/s^2$
C
$\frac{\pi^2}{32} \,cm/s^2$
D
$-\frac{\sqrt{3}}{32} \pi^2 \,cm/s^2$

Solution

(D) સાચો વિકલ્પ $D$ છે।
$x-t$ આલેખ પરથી, $t = 0$ સમયે, કણ $x = 0$ પર છે।
તેથી, કણ તેની સરેરાશ સ્થિતિ (mean position) થી સરળ આવર્ત ગતિ $(SHM)$ શરૂ કરે છે।
$SHM$ માટેનું સામાન્ય સમીકરણ $x = A \sin(\omega t)$ છે।
આલેખ પરથી, આવર્તકાળ $T = 8 \,s$ અને કંપવિસ્તાર $A = 1 \,cm$ છે।
કોણીય આવૃત્તિ $\omega = \frac{2\pi}{T} = \frac{2\pi}{8} = \frac{\pi}{4} \,rad/s$ છે।
આમ, ગતિનું સમીકરણ $x = 1 \sin\left(\frac{\pi t}{4}\right)$ થશે।
$t = 4/3 \,s$ સમયે, સ્થાનાંતર $x = \sin\left(\frac{\pi}{4} \times \frac{4}{3}\right) = \sin\left(\frac{\pi}{3}\right) = \frac{\sqrt{3}}{2} \,cm$ મળે।
પ્રવેગ $a$ નું સૂત્ર $a = -\omega^2 x$ છે।
કિંમતો મૂકતા, $a = -\left(\frac{\pi}{4}\right)^2 \times \frac{\sqrt{3}}{2} = -\frac{\pi^2}{16} \times \frac{\sqrt{3}}{2} = -\frac{\sqrt{3}\pi^2}{32} \,cm/s^2$ મળે।
75
MediumMCQ
એક પદાર્થ $50 \,N$ ના મહત્તમ મૂલ્ય ધરાવતા બળ હેઠળ $S.H.M.$ (સરળ આવર્ત ગતિ) કરે છે. જ્યારે તેની ગતિઊર્જા અને સ્થિતિઊર્જા સમાન હોય, ત્યારે કણ પર લાગતા બળનું મૂલ્ય કેટલું હશે?
A
$\frac{25}{\sqrt{2}} \,N$
B
$50 \,N$
C
$25 \,N$
D
$25 \sqrt{2} \,N$

Solution

(D) $S.H.M.$ માં કુલ ઊર્જા $E = \frac{1}{2} k A^2$ છે, જ્યાં $k = m \omega^2$ એ બળ અચળાંક છે અને $A$ એ કંપવિસ્તાર છે.
આપેલ છે કે ગતિઊર્જા $K$ અને સ્થિતિઊર્જા $U$ સમાન છે, એટલે કે $K = U = \frac{E}{2}$.
સ્થાનાંતર $x$ પર સ્થિતિઊર્જા $U = \frac{1}{2} k x^2$ થાય.
તેથી, $\frac{1}{2} k x^2 = \frac{1}{2} (\frac{1}{2} k A^2) \implies x^2 = \frac{A^2}{2} \implies x = \frac{A}{\sqrt{2}}$.
સ્થાનાંતર $x$ પર કણ પર લાગતું બળ $F = kx = m \omega^2 x$ છે.
મહત્તમ બળ $F_m = k A = 50 \,N$ છે.
સ્થાનાંતર $x$ પર બળનું મૂલ્ય $F' = kx = k (\frac{A}{\sqrt{2}}) = \frac{F_m}{\sqrt{2}}$.
$F_m = 50 \,N$ મૂકતા, આપણને $F' = \frac{50}{\sqrt{2}} = 25 \sqrt{2} \,N$ મળે છે.
76
MediumMCQ
જ્યારે એક કણ $S$.$H$.$M$. કરે છે ત્યારે તેનું સ્થાનાંતર '$x$' હોય,ત્યારે તેની સ્થિતિ ઊર્જા અને પુનઃસ્થાપક બળને અનુક્રમે '$E$' અને '$F$' વડે દર્શાવવામાં આવે છે. $x, E$ અને $F$ વચ્ચેનો સંબંધ શું છે?
A
$\frac{2 E}{F}-x^2=0$
B
$\frac{2 E}{F}+x^2=0$
C
$\frac{2 E}{F}+x=0$
D
$\frac{2 E}{F}-x=0$

Solution

(C) સરળ આવર્ત ગતિ ($S$.$H$.$M$.) કરતા કણ માટે,સ્થાનાંતર $x$ પર સ્થિતિ ઊર્જા $E$ એ $E = \frac{1}{2} k x^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $k$ એ બળ અચળાંક છે.
સ્થાનાંતર $x$ પર કણ પર લાગતું પુનઃસ્થાપક બળ $F$ એ $F = -k x$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
સ્થિતિ ઊર્જાના સમીકરણ પરથી,આપણી પાસે $2 E = k x^2$ છે.
આ સમીકરણને બળ $F = -k x$ ના સમીકરણ વડે ભાગતા,આપણને મળે છે:
$\frac{2 E}{F} = \frac{k x^2}{-k x}$
આ પદનું સાદું રૂપ આપતા,આપણને મળે છે:
$\frac{2 E}{F} = -x$
પદોને ગોઠવતા,આપણને મળે છે:
$\frac{2 E}{F} + x = 0$
આમ,સાચો સંબંધ $\frac{2 E}{F} + x = 0$ છે.
Solution diagram
77
MediumMCQ
સરળ આવર્ત ગતિ $(S.H.M.)$ કરતા કણ માટે સ્થાનાંતર-સમયનો આલેખ દર્શાવેલ છે. તે કણ માટે બળ-સમયનો આલેખ નીચેનામાંથી કયો યોગ્ય રીતે દર્શાવે છે?
Question diagram
A
a
B
b
C
c
D
d

Solution

(A) $S.H.M.$ માં, સ્થાનાંતર $y = A \sin(\omega t)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કણ પર લાગતું બળ $F = -ky = -k A \sin(\omega t)$ છે, જ્યાં $k$ એ બળ અચળાંક છે.
આ સમીકરણ દર્શાવે છે કે બળ એ સ્થાનાંતર સાથે $180^{\circ}$ (અથવા $\pi$ રેડિયન) કળા તફાવત ધરાવે છે.
જો સ્થાનાંતરનો આલેખ ઉગમબિંદુથી શરૂ થતો સાઈન તરંગ હોય, તો બળનો આલેખ ઉગમબિંદુથી શરૂ થતો ઉલટો સાઈન તરંગ (ઋણ સાઈન તરંગ) હોવો જોઈએ.
તેથી, બળ-સમયનો આલેખ એ સમયની ધરી પર સ્થાનાંતર-સમયના આલેખનું પ્રતિબિંબ હશે.
78
EasyMCQ
$300 \ rad/s$ અને $3000 \ rad/s$ ની કોણીય આવૃત્તિ ધરાવતી બે સરળ આવર્ત ગતિઓનો કંપવિસ્તાર સમાન છે. તેમના મહત્તમ પ્રવેગનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$1: 10$
B
$1: 10^2$
C
$1: 10^3$
D
$1: 10^4$

Solution

(B) સરળ આવર્ત ગતિ કરતા કણનો મહત્તમ પ્રવેગ $a_{max}$ એ સૂત્ર $a_{max} = \omega^2 A$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\omega$ એ કોણીય આવૃત્તિ છે અને $A$ એ કંપવિસ્તાર છે.
આપેલ છે કે કંપવિસ્તાર $A_1$ અને $A_2$ સમાન છે $(A_1 = A_2 = A)$,તેથી મહત્તમ પ્રવેગનો ગુણોત્તર:
$\frac{a_{max,1}}{a_{max,2}} = \frac{\omega_1^2 A}{\omega_2^2 A} = \left( \frac{\omega_1}{\omega_2} \right)^2$
આપેલ કિંમતો $\omega_1 = 300 \ rad/s$ અને $\omega_2 = 3000 \ rad/s$ મૂકતા:
$\frac{a_{max,1}}{a_{max,2}} = \left( \frac{300}{3000} \right)^2 = \left( \frac{1}{10} \right)^2 = \frac{1}{100} = 1: 10^2$
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
79
EasyMCQ
એક કણ અંતિમ સ્થાનથી શરૂ કરીને $S.H.M.$ કરી રહ્યો છે. આલેખ દર્શાવે છે કે સ્થાનાંતર અને પ્રવેગ વચ્ચે કેટલો કળા તફાવત (phase difference) હોય છે?
A
$\pi \ rad$
B
$\frac{\pi}{2} \ rad$
C
$\frac{\pi}{4} \ rad$
D
$0 \ rad$

Solution

(A) $S.H.M.$ માં,કણનું સ્થાનાંતર $x(t) = A \cos(\omega t + \phi)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કણ અંતિમ સ્થાનથી શરૂ થતો હોવાથી,$t = 0$ સમયે,$x = A$,જેનો અર્થ છે કે $\phi = 0$. તેથી,$x(t) = A \cos(\omega t)$.
પ્રવેગ $a(t)$ એ સ્થાનાંતરના દ્વિતીય વિકલન દ્વારા મળે છે: $a(t) = \frac{d^2x}{dt^2} = -\omega^2 A \cos(\omega t)$.
આપણે પ્રવેગને $a(t) = \omega^2 A \cos(\omega t + \pi)$ તરીકે ફરીથી લખી શકીએ છીએ.
સ્થાનાંતર $(\omega t)$ અને પ્રવેગ $(\omega t + \pi)$ ની કળાની સરખામણી કરતા,કળા તફાવત $\pi \ rad$ મળે છે.
80
MediumMCQ
જો '$v$' એ વેગ હોય અને '$a$' એ રેખીય સરળ આવર્ત ગતિ કરતા કણનો પ્રવેગ હોય,તો નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
A
જ્યારે '$a$' મહત્તમ હોય,ત્યારે '$v$' મહત્તમ હોય છે
B
જ્યારે '$a$' મહત્તમ હોય,ત્યારે '$v$' શૂન્ય હોય છે
C
જ્યારે '$a$' શૂન્ય હોય,ત્યારે '$v$' શૂન્ય હોય છે
D
'$v$' ના કોઈપણ મૂલ્ય માટે '$a$' શૂન્ય હોય છે

Solution

(B) સાચો વિકલ્પ $(B)$ છે.
ખ્યાલ: $SHM$ માટે,પ્રવેગ $a = -\omega^2 x$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
સ્થાનાંતર $x = A \sin(\omega t + \phi)$ છે.
વેગ એ સ્થાનાંતરનું પ્રથમ વિકલન છે: $v = \frac{dx}{dt} = A\omega \cos(\omega t + \phi)$.
પ્રવેગ એ વેગનું વિકલન છે: $a = \frac{dv}{dt} = -A\omega^2 \sin(\omega t + \phi)$.
અંતિમ સ્થાનો પર,સ્થાનાંતર $x = \pm A$ હોય છે,તેથી પ્રવેગ $a = \mp A\omega^2$ મહત્તમ (મૂલ્યમાં) હોય છે,અને વેગ $v = 0$ હોય છે.
મધ્યમાન સ્થાન પર,સ્થાનાંતર $x = 0$ હોય છે,તેથી પ્રવેગ $a = 0$ હોય છે,અને વેગ $v = \pm A\omega$ મહત્તમ હોય છે.
તેથી,જ્યારે '$a$' મહત્તમ હોય,ત્યારે '$v$' શૂન્ય હોય છે.
81
DifficultMCQ
એક નાનો લાકડાનો સમઘન એક પાટિયા પર મૂકવામાં આવ્યો છે. પાટિયું $\frac{3}{\pi} \text{ Hz}$ ની આવૃત્તિ સાથે ઉર્ધ્વ $S$.$H$.$M$. કરે છે. પાટિયાનો મહત્તમ કંપવિસ્તાર કેટલો હોવો જોઈએ જેથી લાકડાનો બ્લોક પાટિયાને છોડે નહીં? [$g = 10 \text{ m/s}^2$ લો]
A
$\frac{7}{12} \text{ m}$
B
$\frac{5}{2} \text{ m}$
C
$\frac{5}{18} \text{ m}$
D
$\frac{11}{18} \text{ m}$

Solution

(C) ખ્યાલ: જો પાટિયાનો નીચેની તરફનો પ્રવેગ ગુરુત્વપ્રવેગ કરતા વધી જાય,તો લાકડાનો સમઘન ઉપરના અંતિમ સ્થાને પાટિયાને છોડી દેશે.
બ્લોક પાટિયાને છોડે નહીં તે માટે,લંબબળ $N \geq 0$ હોવું જોઈએ.
બ્લોકના ફ્રી બોડી ડાયાગ્રામ પરથી,ગતિનું સમીકરણ: $mg - N = ma$.
બ્લોક સંપર્કમાં રહે તે માટે,$N \geq 0$,જેનો અર્થ છે $mg \geq ma$,અથવા $a \leq g$.
$S$.$H$.$M$. માં,મહત્તમ પ્રવેગ $a_{max} = \omega^2 A$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
તેથી,બ્લોક પાટિયાને ન છોડે તે માટેની શરત $\omega^2 A \leq g$,અથવા $A \leq \frac{g}{\omega^2}$ છે.
આપેલ આવૃત્તિ $f = \frac{3}{\pi} \text{ Hz}$.
કોણીય આવૃત્તિ $\omega = 2\pi f = 2\pi \left( \frac{3}{\pi} \right) = 6 \text{ rad/s}$.
કિંમતો મૂકતા: $A \leq \frac{10}{6^2} = \frac{10}{36} = \frac{5}{18} \text{ m}$.
આમ,મહત્તમ કંપવિસ્તાર $\frac{5}{18} \text{ m}$ છે.
Solution diagram
82
EasyMCQ
$5 \,g$ દળનો એક કણ $0.3 \,m$ કંપવિસ્તાર અને $\frac{\pi}{5} \,s$ આવર્તકાળ સાથે સરળ આવર્ત ગતિ ($\text{S.H.M.}$) કરે છે. કણ પર લાગતા બળનું મહત્તમ મૂલ્ય કેટલું હશે ($\,N$ માં)?
A
$0.15$
B
$4$
C
$5$
D
$0.3$

Solution

(A) આપેલ છે: દળ $m = 5 \,g = 5 \times 10^{-3} \,kg$,કંપવિસ્તાર $A = 0.3 \,m$,આવર્તકાળ $T = \frac{\pi}{5} \,s$.
કોણીય આવૃત્તિ $\omega = \frac{2\pi}{T} = \frac{2\pi}{\pi/5} = 10 \,rad/s$.
સરળ આવર્ત ગતિમાં કણ પર લાગતું મહત્તમ બળ $F_{max} = m\omega^2A$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા: $F_{max} = (5 \times 10^{-3} \,kg) \times (10 \,rad/s)^2 \times (0.3 \,m)$.
$F_{max} = 5 \times 10^{-3} \times 100 \times 0.3 = 5 \times 10^{-1} \times 0.3 = 0.5 \times 0.3 = 0.15 \,N$.
83
EasyMCQ
$S.H.M.$ કરતા કણનું સ્થાનાંતર $x=5 \sin (3 t+3)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $x$ એ $cm$ માં અને $t$ એ $s$ માં છે. કણનો મહત્તમ પ્રવેગ કેટલો હશે ($cm \ s^{-2}$ માં)?
A
$15$
B
$30$
C
$45$
D
$90$

Solution

(C) સ્થાનાંતર માટેનું આપેલ સમીકરણ $x = 5 \sin (3t + 3)$ છે.
$S.H.M.$ ના પ્રમાણિત સમીકરણ $x = A \sin (\omega t + \phi)$ સાથે સરખાવતા,આપણને મળે છે:
કંપવિસ્તાર $A = 5 \ cm$
કોણીય આવૃત્તિ $\omega = 3 \ rad/s$
$S.H.M.$ માં કણના મહત્તમ પ્રવેગનું સૂત્ર $a_{max} = A \omega^2$ છે.
કિંમતો મૂકતા,આપણને $a_{max} = 5 \times (3)^2$ મળે છે.
$a_{max} = 5 \times 9 = 45 \ cm \ s^{-2}$.
84
EasyMCQ
સ્પ્રિંગ સાથે લટકાવેલું વજન ઉપર-નીચે દોલન કરે છે. વજનનો પ્રવેગ કયા સ્થાને શૂન્ય હશે?
A
મધ્યમાન સ્થાન.
B
સૌથી ઉપરનું સ્થાન.
C
કંપવિસ્તારના અડધા અંતરે.
D
સૌથી નીચેનું સ્થાન.

Solution

(A) સરળ આવર્ત ગતિમાં,પ્રવેગ $a$ નું સૂત્ર $a = -\omega^2 x$ છે,જ્યાં $\omega$ એ કોણીય આવૃત્તિ છે અને $x$ એ મધ્યમાન સ્થાનથી સ્થાનાંતર છે.
મધ્યમાન સ્થાન પર,સ્થાનાંતર $x = 0$ હોય છે.
સૂત્રમાં $x = 0$ મૂકતા,આપણને $a = -\omega^2 (0) = 0$ મળે છે.
તેથી,મધ્યમાન સ્થાન પર વજનનો પ્રવેગ શૂન્ય હોય છે.
85
EasyMCQ
સરળ આવર્ત ગતિ $(S.H.M.)$ કરતા કણ માટે,સ્થાનાંતર-સમયનો આલેખ દર્શાવ્યા મુજબ છે. તે કણ માટે,બળ-સમયનો આલેખ નીચેનામાંથી કયા આલેખ દ્વારા યોગ્ય રીતે દર્શાવવામાં આવ્યો છે?
Question diagram
A
$(A)$
B
$(B)$
C
$(C)$
D
$(D)$

Solution

(A) $S.H.M.$ કરતા કણ માટે,સમય $t$ ના વિધેય તરીકે સ્થાનાંતર $x$ એ $x = A \sin(\omega t)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $A$ એ કંપવિસ્તાર છે અને $\omega$ એ કોણીય આવૃત્તિ છે.
$S.H.M.$ માટે હૂકના નિયમ મુજબ,પુનઃસ્થાપક બળ $F$ એ $F = -kx$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $k$ એ બળ અચળાંક છે.
$x$ માટેનું સમીકરણ મૂકતા,આપણને $F = -k(A \sin(\omega t)) = -kA \sin(\omega t)$ મળે છે.
આ સમીકરણ દર્શાવે છે કે બળ $F$ એ સ્થાનાંતર $x$ ના ઋણ મૂલ્યના સમપ્રમાણમાં છે.
તેથી,બળ-સમયનો આલેખ એ સ્થાનાંતર-સમયના આલેખનું ઉલટું સ્વરૂપ હશે. જો સ્થાનાંતરનો આલેખ ઉગમબિંદુથી શરૂ થઈને ધન દિશામાં જાય,તો બળનો આલેખ ઉગમબિંદુથી શરૂ થઈને ઋણ દિશામાં જવો જોઈએ.
86
EasyMCQ
$M$ દળનો એક માણસ પ્લેટફોર્મ પર ઊભો છે. પ્લેટફોર્મ શિરોલંબ દિશામાં $f$ આવૃત્તિ સાથે $S.H.M.$ કરી રહ્યું છે. દોલનનો વિસ્તાર (span) $L$ છે. તો દોલનના સૌથી ઉપરના બિંદુએ પ્લેટફોર્મનો પ્રવેગ કેટલો હશે?
A
$4 \pi^{2} f^{2} L$
B
$\frac{2 \pi^{2} f^{2} L}{M}$
C
$\frac{4 \pi^{2} f^{2} L}{M}$
D
$2 \pi^{2} f^{2} L$

Solution

(D) દોલનનો વિસ્તાર $L$ એ બે અંતિમ સ્થાનો વચ્ચેનું કુલ અંતર છે,જે $2A$ જેટલું થાય છે,જ્યાં $A$ એ દોલનનો કંપવિસ્તાર છે.
તેથી,$A = \frac{L}{2}$.
કોણીય આવૃત્તિ $\omega$ એ $\omega = 2 \pi f$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$S.H.M.$ માં કણનો પ્રવેગ $a = -\omega^{2} x$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
દોલનના સૌથી ઉપરના બિંદુએ (અંતિમ સ્થાન),સ્થાનાંતર $x = A = \frac{L}{2}$ થાય છે.
કિંમતો મૂકતા,પ્રવેગનું મૂલ્ય $|a| = \omega^{2} A = (2 \pi f)^{2} \times \frac{L}{2}$ મળે છે.
$|a| = 4 \pi^{2} f^{2} \times \frac{L}{2} = 2 \pi^{2} f^{2} L$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
87
MediumMCQ
$1 \ kg$ દળનો એક કણ $0.01 \ m$ ની પથ લંબાઈ અને $50 \ Hz$ ની આવૃત્તિ સાથે $SHM$ માં ગતિ કરે છે. કણ પર લાગતું મહત્તમ બળ ન્યૂટનમાં કેટલું હશે ($\pi^2$ માં)?
A
$150$
B
$200$
C
$100$
D
$50$

Solution

(D) $SHM$ ની પથ લંબાઈ $2A$ જેટલી હોય છે,જ્યાં $A$ એ કંપવિસ્તાર છે.
આપેલ પથ લંબાઈ $= 0.01 \ m$,તેથી $2A = 0.01 \ m$,જેનો અર્થ છે કે $A = 0.005 \ m$.
આવૃત્તિ $f = 50 \ Hz$.
$SHM$ માં કણ પર લાગતું મહત્તમ બળ $F_{max} = m \omega^2 A$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કારણ કે $\omega = 2 \pi f$,તેથી $F_{max} = m (2 \pi f)^2 A = m (4 \pi^2 f^2) A$.
કિંમતો મૂકતા: $F_{max} = 1 \times 4 \times \pi^2 \times (50)^2 \times 0.005$.
$F_{max} = 4 \times \pi^2 \times 2500 \times 0.005$.
$F_{max} = 10000 \times \pi^2 \times 0.005 = 50 \pi^2 \ N$.
88
EasyMCQ
$SHM$ કરતા કણનો એક સંપૂર્ણ દોલન દરમિયાન સરેરાશ પ્રવેગ કેટલો હોય છે?
A
$\frac{\omega^{2} A}{2}$
B
$\frac{\omega^{2} A}{\sqrt{2}}$
C
શૂન્ય
D
$A \omega^{2}$

Solution

(C) $SHM$ કરતા કણનો પ્રવેગ $a = -\omega^{2} x$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $x = A \sin(\omega t + \phi)$ છે.
એક સંપૂર્ણ દોલન ($T$ સમયગાળા) દરમિયાન સરેરાશ પ્રવેગ શોધવા માટે,આપણે $[0, T]$ અંતરાલ પર પ્રવેગનું સંકલન કરીએ છીએ અને તેને $T$ વડે ભાગીએ છીએ.
$\text{સરેરાશ પ્રવેગ} = \frac{1}{T} \int_{0}^{T} a(t) dt = \frac{1}{T} \int_{0}^{T} -\omega^{2} A \sin(\omega t + \phi) dt$.
કારણ કે એક સંપૂર્ણ આવર્તકાળ પર સાઈન વિધેયનું સંકલન શૂન્ય થાય છે,તેથી સરેરાશ પ્રવેગ $0$ છે.
89
EasyMCQ
$SHM$ માં રહેલા કણ માટે,જો સ્થાનાંતરનો કંપવિસ્તાર $a$ હોય અને વેગનો કંપવિસ્તાર $v$ હોય,તો પ્રવેગનો કંપવિસ્તાર કેટલો થાય?
A
$v a$
B
$\frac{v^{2}}{a}$
C
$\frac{v^{2}}{2 a}$
D
$\frac{v}{a}$

Solution

(B) $SHM$ માં રહેલા કણનો મહત્તમ વેગ $v = a \omega$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $a$ એ સ્થાનાંતરનો કંપવિસ્તાર છે અને $\omega$ એ કોણીય આવૃત્તિ છે.
આના પરથી,આપણે કોણીય આવૃત્તિ શોધી શકીએ છીએ: $\omega = \frac{v}{a}$.
મહત્તમ પ્રવેગ (પ્રવેગનો કંપવિસ્તાર) $A_{max} = \omega^2 a$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રવેગના સૂત્રમાં $\omega$ ની કિંમત મૂકતા:
$A_{max} = \left(\frac{v}{a}\right)^2 \times a = \frac{v^2}{a^2} \times a = \frac{v^2}{a}$.
90
MediumMCQ
એક સમક્ષિતિજ પ્લેટફોર્મ કે જેના પર એક નાની વસ્તુ મૂકેલી છે, તે ઉર્ધ્વ દિશામાં રેખીય $S.H.M.$ કરે છે. દોલનનો કંપવિસ્તાર $40 \text{ cm}$ છે. આ દોલનોનો ન્યૂનતમ આવર્તકાળ કેટલો હોવો જોઈએ, જેથી વસ્તુ પ્લેટફોર્મથી અલગ ન થાય ($\pi \text{ s}$ માં)? [$g = 10 \text{ m/s}^2$ લો]
A
$0.2$
B
$0.3$
C
$0.4$
D
$0.5$

Solution

(C) વસ્તુ પ્લેટફોર્મ પર રહે તે માટે, લંબબળ $N$ શૂન્ય અથવા તેનાથી વધુ હોવું જોઈએ। $m$ દળ ધરાવતી વસ્તુ માટે ગતિનું સમીકરણ $mg - N = ma$ છે, જ્યાં $a$ એ પ્લેટફોર્મનો પ્રવેગ છે।
વસ્તુ સપાટી સાથેનો સંપર્ક ગુમાવે તે માટે, લંબબળ $N = 0$ થાય।
તેથી, $mg = ma$, જેનો અર્થ છે કે $a = g$.
$S.H.M.$ માં કણનો પ્રવેગ $a = A\omega^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે, જ્યાં $A$ એ કંપવિસ્તાર છે અને $\omega$ એ કોણીય આવૃત્તિ છે।
અલગ થવાથી બચવા માટે, પ્લેટફોર્મનો મહત્તમ નીચેની તરફનો પ્રવેગ $g$ કરતા વધવો જોઈએ નહીં।
તેથી, $A\omega^2 \leq g$.
આપેલ કિંમતો મૂકતા, $A = 40 \text{ cm} = 0.4 \text{ m}$ અને $g = 10 \text{ m/s}^2$:
$0.4 \omega^2 = 10$
$\omega^2 = \frac{10}{0.4} = 25$
$\omega = 5 \text{ rad/s}$.
કારણ કે $\omega = \frac{2\pi}{T}$, આપણી પાસે છે:
$T = \frac{2\pi}{\omega} = \frac{2\pi}{5} = 0.4\pi \text{ s}$.
આમ, દોલનનો ન્યૂનતમ આવર્તકાળ $0.4\pi \text{ s}$ છે।
Solution diagram
91
EasyMCQ
એક પિસ્ટન $0.5 \,Hz$ ની આવૃત્તિ સાથે શિરોલંબ દિશામાં $S.H.M.$ કરી રહ્યો છે. $10 \,kg$ નો એક બ્લોક પિસ્ટન પર મૂકવામાં આવે છે. સિસ્ટમનો મહત્તમ કંપવિસ્તાર કેટલો હોવો જોઈએ જેથી બ્લોક પિસ્ટનના સંપર્કમાં રહે ($\,m$ માં)?
A
$1.5$
B
$1$
C
$0.1$
D
$0.5$

Solution

(B) આપેલ આવૃત્તિ $f = 0.5 \,Hz$ છે.
કોણીય આવૃત્તિ $\omega = 2 \pi f = 2 \pi (0.5) = \pi \,rad/s$ થાય.
બ્લોક પિસ્ટનના સંપર્કમાં રહે તે માટે, અંતિમ સ્થાને પિસ્ટનનો નીચેની તરફનો પ્રવેગ ગુરુત્વાકર્ષણ પ્રવેગ $g$ કરતા વધવો જોઈએ નહીં.
બ્લોક સંપર્ક ગુમાવે નહીં તે માટેની શરત $a_{max} = g$ છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $a_{max} = \omega^2 A$, તેથી $\omega^2 A = g$.
કિંમતો મૂકતા, $\pi^2 A = 10$.
$\pi^2 \approx 10$ લેતા, આપણને $10 A = 10$ મળે છે.
તેથી, $A = 1 \,m$.
92
EasyMCQ
$F = -75 y$ બળની અસર હેઠળ, જ્યાં $F$ ન્યૂટનમાં અને $y$ મીટરમાં છે, $3 \,kg$ દળનો પદાર્થ સરળ આવર્ત ગતિ કરે છે। જો મધ્યમાન સ્થાને પદાર્થનો વેગ $2.5 \,ms^{-1}$ હોય, તો પદાર્થનો મહત્તમ પ્રવેગ કેટલો હશે ($\,ms^{-2}$ માં)?
A
$5$
B
$7.5$
C
$10$
D
$12.5$

Solution

(D) આપેલ બળનું સમીકરણ $F = -75 y$ છે। તેને સરળ આવર્ત ગતિના પ્રમાણિત સમીકરણ $F = -ky$ સાથે સરખાવતા, બળ અચળાંક $k = 75 \,N/m$ મળે છે।
આપેલ દળ $m = 3 \,kg$ માટે, કોણીય આવૃત્તિ $\omega = \sqrt{\frac{k}{m}} = \sqrt{\frac{75}{3}} = \sqrt{25} = 5 \,rad/s$ થાય.
મધ્યમાન સ્થાને વેગ એ મહત્તમ વેગ $V_{\max} = 2.5 \,m/s$ છે.
$V_{\max} = A\omega$ હોવાથી, કંપવિસ્તાર $A = \frac{V_{\max}}{\omega} = \frac{2.5}{5} = 0.5 \,m$ મળે.
મહત્તમ પ્રવેગ $a_{\max} = \omega^2 A$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા, $a_{\max} = (5)^2 \times 0.5 = 25 \times 0.5 = 12.5 \,m/s^2$ થાય.
93
DifficultMCQ
એક બિંદુવત દળ $x$-અક્ષ પર $x = x_0 \sin \left(\omega t - \frac{\pi}{6}\right)$ મુજબ દોલન કરે છે. જો આ બિંદુવત દળનો પ્રવેગ $a = A \sin (\omega t + \delta)$ તરીકે લખવામાં આવે,તો:
A
$A = x_0, \delta = -\frac{\pi}{6}$
B
$A = x_0 \omega^2, \delta = -\frac{\pi}{6}$
C
$A = x_0 \omega^2, \delta = \frac{\pi}{6}$
D
$A = x_0 \omega^2, \delta = \frac{5\pi}{6}$

Solution

(D) કણનું સ્થાનાંતર $x = x_0 \sin \left(\omega t - \frac{\pi}{6}\right)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રવેગ $a$ એ $a = \frac{d^2x}{dt^2} = -\omega^2 x$ દ્વારા મળે છે.
$x$ માટેનું સમીકરણ મૂકતા:
$a = -\omega^2 x_0 \sin \left(\omega t - \frac{\pi}{6}\right)$.
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $-\sin(\theta) = \sin(\theta + \pi)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$a = \omega^2 x_0 \sin \left(\omega t - \frac{\pi}{6} + \pi\right)$.
$a = \omega^2 x_0 \sin \left(\omega t + \frac{5\pi}{6}\right)$.
આને $a = A \sin(\omega t + \delta)$ સાથે સરખાવતા,આપણને $A = x_0 \omega^2$ અને $\delta = \frac{5\pi}{6}$ મળે છે.
94
MediumMCQ
સરળ આવર્ત ગતિ કરતા કણ પર લાગતું મહત્તમ બળ $10 \,N$ છે. જ્યારે કણ મધ્યમાન અને અંત્ય સ્થાનની વચ્ચે હોય ત્યારે તેના પર લાગતું બળ કેટલું હશે?
A
$10 \,N$
B
$12 \,N$
C
$5 \,N$
D
શૂન્ય

Solution

(C) સરળ આવર્ત ગતિ $(SHM)$ કરતા કણ પર લાગતું મહત્તમ બળ $F_{\max} = m \omega^2 a = 10 \,N$ દ્વારા આપવામાં આવે છે, જ્યાં $m$ એ દળ છે, $\omega$ એ કોણીય આવૃત્તિ છે અને $a$ એ કંપવિસ્તાર છે.
મધ્યમાન સ્થાન પર, સ્થાનાંતર $y = 0$ હોય છે. અંત્ય સ્થાન પર, સ્થાનાંતર $y = a$ હોય છે.
કોઈપણ સ્થાનાંતર $y$ પર કણ પર લાગતું બળ $F = m \omega^2 y$ છે.
જ્યારે કણ મધ્યમાન અને અંત્ય સ્થાનની વચ્ચે હોય, ત્યારે સ્થાનાંતર $y = \frac{a}{2}$ થાય છે.
આ કિંમતને બળના સમીકરણમાં મૂકતા:
$F = m \omega^2 \left(\frac{a}{2}\right) = \frac{1}{2} (m \omega^2 a)$.
કારણ કે $m \omega^2 a = 10 \,N$ છે, તેથી આપણને મળે છે:
$F = \frac{1}{2} \times 10 \,N = 5 \,N$.
95
EasyMCQ
$SHM$ કરતા કણનો પ્રવેગ
A
હંમેશા શૂન્ય હોય છે
B
હંમેશા અચળ હોય છે
C
અંતિમ સ્થાને મહત્તમ હોય છે
D
સંતુલન સ્થાને મહત્તમ હોય છે

Solution

(C) $SHM$ કરતા કણનો પ્રવેગ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$\alpha = -\omega^2 y$
જ્યાં $\alpha$ એ પ્રવેગ છે,$\omega$ એ કોણીય આવૃત્તિ છે,અને $y$ એ સંતુલન સ્થાનથી સ્થાનાંતર છે.
સંબંધ $\alpha \propto y$ પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે પ્રવેગનું મૂલ્ય સંતુલન સ્થાનથી સ્થાનાંતરના સીધા પ્રમાણમાં હોય છે.
સંતુલન સ્થાનથી કણનું મહત્તમ સ્થાનાંતર એ કંપવિસ્તાર $A$ જેટલું હોય છે.
તેથી,જ્યારે સ્થાનાંતર $y$ મહત્તમ હોય (એટલે કે અંતિમ સ્થાનો પર જ્યાં $y = \pm A$ હોય),ત્યારે પ્રવેગ મહત્તમ હોય છે.
96
EasyMCQ
સરળ આવર્ત ગતિ કરતા કણ માટે, સ્થાનાંતર-સમય $(x-t)$ આલેખ આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ છે. $t=\frac{4}{3} \,s$ સમયે કણનો પ્રવેગ કેટલો હશે?
Question diagram
A
$-\frac{\sqrt{3}}{32} \pi^2 \,cm \,s^{-2}$
B
$\frac{32}{\sqrt{3}} \pi^2 \,cm \,s^{-2}$
C
$+\frac{\sqrt{3}}{32} \pi cm s^{-2}$
D
$+\frac{32}{\sqrt{3}} \pi cm s^{-2}$

Solution

(A) આકૃતિમાં દર્શાવેલ સ્થાનાંતર-સમયનો આલેખ સાઈન તરંગ છે, તેથી સ્થાનાંતરનું સમીકરણ $x = A \sin(\omega t)$ છે.
આલેખ પરથી, કંપવિસ્તાર $A = 1 \,cm$ અને આવર્તકાળ $T = 8 \,s$ છે.
તેથી, કોણીય આવૃત્તિ $\omega = \frac{2 \pi}{T} = \frac{2 \pi}{8} = \frac{\pi}{4} \,rad/s$.
સ્થાનાંતરનું સમીકરણ $x = 1 \sin\left(\frac{\pi}{4} t\right)$ થાય.
સરળ આવર્ત ગતિમાં પ્રવેગ $a$ નું સૂત્ર $a = -\omega^2 x = -\omega^2 A \sin(\omega t)$ છે.
$t = \frac{4}{3} \,s$ સમયે કિંમતો મૂકતા:
$a = -\left(\frac{\pi}{4}\right)^2 \times 1 \times \sin\left(\frac{\pi}{4} \times \frac{4}{3}\right)$
$a = -\frac{\pi^2}{16} \times \sin\left(\frac{\pi}{3}\right)$
$a = -\frac{\pi^2}{16} \times \frac{\sqrt{3}}{2} = -\frac{\sqrt{3}}{32} \pi^2 \,cm \,s^{-2}$.
આમ, સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
Solution diagram
97
DifficultMCQ
એક સરળ આવર્ત દોલકનો કંપવિસ્તાર $0.5 \ m$ અને આવર્તકાળ $2 \ s$ છે. જ્યારે તે મધ્યસ્થ સ્થિતિથી $0.25 \ m$ જેટલું સ્થાનાંતરિત થાય ત્યારે પ્રવેગનું મૂલ્ય કેટલું હશે?
A
$\pi^{2} \ m \ s^{-2}$
B
$\frac{\pi^2}{2} \ m \ s^{-2}$
C
$\frac{\pi^2}{4} \ m \ s^{-2}$
D
$\frac{\pi^2}{8} \ m \ s^{-2}$

Solution

(C) સરળ આવર્ત દોલક માટે મધ્યસ્થ સ્થિતિથી $x$ સ્થાનાંતરે પ્રવેગનું મૂલ્ય $a = \omega^2 x$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં,$\omega$ એ કોણીય આવૃત્તિ છે,જે $\omega = \frac{2 \pi}{T}$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત છે.
આપેલ છે: આવર્તકાળ $T = 2 \ s$,સ્થાનાંતર $x = 0.25 \ m$.
પ્રથમ,કોણીય આવૃત્તિની ગણતરી કરો: $\omega = \frac{2 \pi}{2} = \pi \ rad/s$.
હવે,કિંમતોને પ્રવેગના સૂત્રમાં મૂકો: $a = (\pi)^2 \times 0.25$.
કારણ કે $0.25 = \frac{1}{4}$,તેથી આપણને $a = \pi^2 \times \frac{1}{4} = \frac{\pi^2}{4} \ m \ s^{-2}$ મળે છે.
98
MediumMCQ
$SHM$ કરતા કણ માટે,અંતિમ સ્થાન અને સંતુલન સ્થાન વચ્ચે કણના સરેરાશ પ્રવેગનો મહત્તમ પ્રવેગ સાથેનો ગુણોત્તર શોધો.
A
$\frac{4}{\pi}$
B
$\frac{2}{\pi}$
C
$\frac{1}{\pi}$
D
$\frac{1}{2 \pi}$

Solution

(B) $SHM$ માં કણનો પ્રવેગ $a(t) = -\omega^2 x = -\omega^2 A \cos(\omega t)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અંતિમ સ્થાન પર,$x = A$ $(t = 0)$,અને સંતુલન સ્થાન પર,$x = 0$ $(t = \frac{\pi}{2\omega})$.
સરેરાશ પ્રવેગ $A_{\text{avg}}$ ને $\frac{1}{\Delta t} \int_{0}^{\Delta t} a(t) dt$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
અહીં,$\Delta t = \frac{\pi}{2\omega}$.
$A_{\text{avg}} = \frac{1}{\pi / 2\omega} \int_{0}^{\pi / 2\omega} \omega^2 A \cos(\omega t) dt = \frac{2\omega}{\pi} [A \sin(\omega t)]_{0}^{\pi / 2\omega} = \frac{2\omega A}{\pi} (1 - 0) = \frac{2\omega^2 A}{\pi}$.
મહત્તમ પ્રવેગ $A_{\max} = \omega^2 A$ હોવાથી,ગુણોત્તર $\frac{A_{\text{avg}}}{A_{\max}} = \frac{2\omega^2 A / \pi}{\omega^2 A} = \frac{2}{\pi}$ થાય છે.

Oscillations — Acceleration and Force of Simple Harmonic Motion · Frequently Asked Questions

1Are these Oscillations questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Oscillations Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.