Inflorescence Questions in Gujarati

(D) નિલમ્બ શુકી ($Amentum$ અથવા $catkin$) એ શુકી પુષ્પવિન્યાસનો એક પ્રકાર છે જેમાં પુષ્પદંડ પાતળો અને લટકતો હોય છે,જેના પર એકલિંગી પુષ્પો ગોઠવાયેલા હોય છે. આ પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ $Salicaceae$ કુળની લાક્ષણિકતા છે (દા.ત.,$Salix$ અને $Populus$). $Poaceae$ કુળમાં સામાન્ય રીતે 'સ્પાઈકલેટ' પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ જોવા મળે છે. $Cruciferae$ $(Brassicaceae)$ માં સામાન્ય રીતે 'અસીમિત' (raceme) પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ જોવા મળે છે,અને $Papilionoideae$ $(Fabaceae)$ માં પણ અસીમિત અથવા એકાકી પુષ્પો જોવા મળે છે.

(C) પરિમિત (Cymose) પુષ્પવિન્યાસમાં મુખ્ય ધરી પુષ્પમાં અંત પામે છે,તેથી તેની વૃદ્ધિ મર્યાદિત હોય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Solanum$ (કુળ $Solanaceae$) માં પરિમિત પુષ્પવિન્યાસ જોવા મળે છે.
$Trifolium$,$Brassica$ અને $Sesbania$ એ $Fabaceae$ અથવા $Brassicaceae$ કુળના સભ્યો છે,જેમાં સામાન્ય રીતે અપરિમિત (Racemose) પુષ્પવિન્યાસ જોવા મળે છે.

(C) પુષ્પીય અક્ષ પર પુષ્પોની ગોઠવણીને પુષ્પવિન્યાસ કહેવામાં આવે છે. તેથી,પુષ્પવિન્યાસ એટલે પુષ્પીય અક્ષ પર ગોઠવાયેલા પુષ્પોનો સમૂહ.

(C) ફલાવર $(Brassica \text{ } oleracea \text{ } var. \text{ } botrytis)$ નો ખાદ્ય ભાગ પુષ્પવિન્યાસ છે.
તે એક રૂપાંતરિત, માંસલ અને ઘટ્ટ પુષ્પવિન્યાસ છે જે પુષ્પો ખીલે તે પહેલાં વિકસે છે.
આ રચનાને સામાન્ય રીતે 'કર્ડ' (curd) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) તુષીનપત્ર (Spathe) એ એક મોટું,પર્ણ જેવું નિપત્ર છે જે પુષ્પવિન્યાસને ઘેરે છે,જે સામાન્ય રીતે કણિશ (Spadix) પ્રકારનો હોય છે. તે નિપત્રનું એક વિશિષ્ટ રૂપાંતરણ છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં $Capitulum$ અથવા $\text{સ્તબક}$ પુષ્પવિન્યાસને સૌથી આધુનિક પ્રકાર માનવામાં આવે છે.
આ પ્રકારમાં, મુખ્ય ધરી (પુષ્પદંડ) ચપટી અથવા બહિર્ગોળ બને છે અને પુષ્પો (પુષ્પિકાઓ) અવૃંત હોય છે અને કેન્દ્રગામી ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
આ ગોઠવણી પરાગનયન માટે અત્યંત કાર્યક્ષમ છે કારણ કે તે ઘણા નાના પુષ્પોને એક જ મુલાકાતી દ્વારા એકસાથે પરાગિત થવા દે છે, જે એક ઉત્ક્રાંતિજન્ય ફાયદો છે.

(A) સ્તબક (Capitulum) પુષ્પવિન્યાસ એ $Asteraceae$ (જેને અગાઉ $Compositae$ તરીકે ઓળખવામાં આવતું હતું) કુળની લાક્ષણિકતા છે.
આ પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસમાં,મુખ્ય ધરી ચપટી બનીને પુષ્પાસન બનાવે છે,જેના પર ઘણા નાના,અવૃન્તીય પુષ્પો આવેલા હોય છે જેને પુષ્પિકાઓ (florets) કહેવામાં આવે છે.
આ પુષ્પિકાઓ અભિકેન્દ્રી ક્રમમાં ગોઠવાયેલી હોય છે,જેમાં સૌથી નાની પુષ્પિકાઓ કેન્દ્રમાં અને સૌથી મોટી (જૂની) પુષ્પિકાઓ પરિઘ પર હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) ફલાવર ($Brassica$ $oleracea$ var. $botrytis$) એ $Brassicaceae$ કુળની વનસ્પતિ છે. ફલાવરનો ખાદ્ય ભાગ તેનો અપરિપક્વ,અતિવિકસિત અને માંસલ પુષ્પવિન્યાસ છે,જેને 'કડ' $(curd)$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

(D) પરિમિત પુષ્પવિન્યાસમાં,મુખ્ય અક્ષ પુષ્પમાં પરિણમે છે. જ્યારે મુખ્ય અક્ષ ટૂંકી થઈને ચપટી કે બહિર્ગોળ બને છે,ત્યારે તેને સ્તબક (Capitulum) પુષ્પવિન્યાસ કહેવામાં આવે છે. આ પ્રકારમાં,પુષ્પો અવૃંત (sessile) હોય છે અને સામાન્ય પુષ્પાસન પર ગોઠવાયેલા હોય છે. તેના ઉદાહરણોમાં એસ્ટરેસી (Asteraceae) કુળના સભ્યો,જેમ કે સૂર્યમુખીનો સમાવેશ થાય છે.

(B) $Malvaceae$ (માલ્વેસી) કુળ (દા.ત.,$Hibiscus$ - જાસૂદ) માં સામાન્ય રીતે $Solitary$ (એકાકી) પુષ્પવિન્યાસ જોવા મળે છે.
$Solitary$ પુષ્પવિન્યાસમાં,પુષ્પ એકલું જ મુખ્ય પ્રકાંડની ટોચ પર અથવા પર્ણના કક્ષમાં ઉદ્ભવે છે.
$Racemose$ (અપરિમિત) એ એવા પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ છે જેમાં મુખ્ય ધરી સતત વૃદ્ધિ પામે છે.
$Cyathium$ (કટોરીયા) પુષ્પવિન્યાસ $Euphorbiaceae$ કુળની લાક્ષણિકતા છે.
$Hypanthodium$ (ઉદુમ્બર) પુષ્પવિન્યાસ $Ficus$ (વડ/પીપળો - $Moraceae$ કુળ) પ્રજાતિની લાક્ષણિકતા છે.

(B) $Verticillaster$ (કુટચક્રક) એ $Lamiaceae$ (દા.ત. $Ocimum$ અથવા તુલસી) કુળમાં જોવા મળતો એક વિશિષ્ટ પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ છે.
તેમાં સામસામે આવેલા પર્ણોના કક્ષમાંથી ઉદ્ભવતા દ્વિશાખી પરિમિત પુષ્પવિન્યાસની જોડી હોય છે,જે પાછળથી એકશાખી વૃશ્ચિકાદ્રિ (scorpioid) પરિમિત પુષ્પવિન્યાસમાં વિકસે છે.
આ પુષ્પવિન્યાસ પુષ્પધરી પર પુષ્પોની ગોઠવણી દર્શાવતું હોવાથી,તેને પુષ્પવિન્યાસના પ્રકાર તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(C) છત્રક પુષ્પવિન્યાસ એ અપરિમિત (racemose) પુષ્પવિન્યાસનો એક પ્રકાર છે,જેમાં મુખ્ય ધરી ટૂંકી હોય છે અને બધા પુષ્પો એક જ બિંદુએથી ઉદ્ભવે છે,જે છત્રી જેવો દેખાવ આપે છે. આ પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ એપીએસી (Apiaceae) કુળની લાક્ષણિકતા છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,કોરીએન્ડ્રમ (ધાણા) એ એપીએસી કુળનું સભ્ય છે અને તેમાં છત્રક પુષ્પવિન્યાસ જોવા મળે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) $Hypanthodium$ (નિલમ્બ શુકી) એ $Inflorescence$ (પુષ્પવિન્યાસ) નો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે.
આ પ્રકારમાં,પુષ્પાસન એક માંસલ,પ્યાલા આકારની ગુહા બનાવે છે જેમાં $ostiole$ (નાનું છિદ્ર) આવેલું હોય છે.
પુષ્પો આ ગુહાની અંદરની દીવાલ પર ઉગે છે.
તે સામાન્ય રીતે $Ficus$ (દા.ત.,વડ,પીપળો,અંજીર) પ્રજાતિમાં જોવા મળે છે.

(B) હાયપેન્થોડિયમ પુષ્પવિન્યાસ એ $Ficus$ પ્રજાતિ (દા.ત.,વડ,પીપળો) ની લાક્ષણિકતા છે.
આ પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસમાં,પુષ્પાસન એક પોલા,માંસલ,નાસપાતી આકારના બંધારણમાં ફેરવાય છે,જેમાં એક નાનું છિદ્ર હોય છે જેને ઓસ્ટિઓલ (ostiole) કહેવાય છે.
નર પુષ્પો સામાન્ય રીતે ઓસ્ટિઓલની નજીક આવેલા હોય છે,જ્યારે માદા પુષ્પો પોલાણના તળિયે આવેલા હોય છે.
સામાન્ય રીતે,તળિયે ઘણી બધી માદા પુષ્પો હાજર હોય છે,જ્યારે ઓસ્ટિઓલની નજીક નર પુષ્પોની સંખ્યા પ્રમાણમાં ઓછી હોય છે.
તેથી,નર અને માદા પુષ્પોનો ગુણોત્તર $1:\text{many}$ હોય છે.

(C) સ્તબક (Capitulum) અથવા મુંડક પુષ્પવિન્યાસ એ $Compositae$ (જેને $Asteraceae$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) કુળની લાક્ષણિકતા છે.
આ પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસમાં,મુખ્ય ધરી ચપટી બનીને પુષ્પાસન બનાવે છે,જેના પર ઘણા નાના,અવૃન્તીય પુષ્પો આવેલા હોય છે જેને પુષ્પિકાઓ (florets) કહેવામાં આવે છે.
આ પુષ્પિકાઓ અભિકેન્દ્રી ક્રમમાં ગોઠવાયેલી હોય છે,જેમાં સૌથી નાની પુષ્પિકાઓ કેન્દ્રમાં અને સૌથી મોટી પુષ્પિકાઓ પરિઘ તરફ હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) સ્કેપીજેરસ છત્રક એ પુષ્પવિન્યાસનો એક પ્રકાર છે જેમાં જમીનમાંથી સીધો એક લાંબો,પર્ણવિહીન દંડ (scape) ઉદ્ભવે છે અને તેની ટોચ પર પુષ્પોનો સમૂહ જોવા મળે છે. આ ગોઠવણીમાં,બધા જ પુષ્પદંડ (pedicels) સ્કેપની ટોચ પરના એક જ બિંદુએથી ઉદ્ભવે છે,જે છત્રક પુષ્પવિન્યાસ બનાવે છે. તેથી,પુષ્પો છત્રક સ્વરૂપે ગોઠવાયેલા હોય છે.

(D) નિલમ્બશુકી (Hypanthodium) પુષ્પવિન્યાસ એ એક વિશિષ્ટ પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ છે,જેમાં પુષ્પાસન એક માંસલ,પ્યાલા આકારની ગુહા બનાવે છે જે એક નાના છિદ્ર દ્વારા બહાર ખુલે છે,જેને ઓસ્ટિઓલ (ostiole) કહેવામાં આવે છે. પુષ્પો આ ગુહાની અંદરની સપાટી પર ઉગે છે. આ પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ $Ficus$ પ્રજાતિમાં જોવા મળે છે,જેમાં અંજીર ($Ficus$ $carica$) અને વડ જેવા વનસ્પતિઓનો સમાવેશ થાય છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) અપરિમિત પુષ્પવિન્યાસમાં,મુખ્ય ધરી સતત વૃદ્ધિ પામે છે અને પુષ્પમાં અંત પામતી નથી. પુષ્પો પાર્શ્વિય રીતે અગ્રાભીસારી ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે,જેમાં નવાં પુષ્પો ટોચના ભાગે અને જૂનાં પુષ્પો આધારના ભાગે આવેલાં હોય છે.

(B) પુષ્પરચના $(Thyrsus)$ એ પુષ્પવિન્યાસનો એક પ્રકાર છે જેમાં મુખ્ય ધરી પર અપરિમિત વૃદ્ધિ જોવા મળે છે,પરંતુ તેની પાર્શ્વ શાખાઓ દ્વિશાખી પરિમિત પ્રકારની હોય છે જે અંતે એકશાખી પરિમિત (ખાસ કરીને સ્કોર્પિયોઇડ સાઇમ) માં પરિણમે છે. આ પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ દ્રાક્ષ $(Vitis)$ જેવી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે.

(D) ખાદ્ય પુષ્પવિન્યાસ $Brassica\, oleracea$ var. $botrytis$ (ફુલેવર) માં જોવા મળે છે.
ફુલેવરમાં,પુષ્પવિન્યાસ એ કોરીમ્બોઝ રેસીમ (corymbose raceme) પ્રકારનો હોય છે જે માંસલ બને છે અને શાકભાજી તરીકે ખાવામાં આવે છે.
$Brassica\, rapa$ (સલગમ) એ મૂળ ધરાવતી શાકભાજી છે,$Mustard$ (રાઈ) બીજ/પાંદડા માટે ઉગાડવામાં આવે છે,અને $Raphanus\, sativus$ (મૂળો) એ મૂળ ધરાવતી શાકભાજી છે.

(C) સાયકોનસ પુષ્પવિન્યાસ એ એક વિશિષ્ટ પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ છે જેમાં પુષ્પાસન એક પોલા, કુંજાકાર (flask-shaped) પોલાણમાં ફેરવાય છે, જેની ટોચ પર એક છિદ્ર હોય છે.
આ પોલાણની અંદર પુષ્પો ગોઠવાયેલા હોય છે.
આ પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ $Ficus$ પ્રજાતિમાં જોવા મળે છે, જેમાં અંજીર $(Ficus \text{ carica})$, વડ અને પીપળો જેવી વનસ્પતિઓનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી, સાચો જવાબ અંજીર છે.

(A) પુષ્પવિન્યાસના પ્રકારો પુષ્પધરી પર પુષ્પોની ગોઠવણીના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$A$. નિલમ્બશુકી અને ઉદુમ્બરક એકબીજા સાથે સંબંધિત છે કારણ કે ઉદુમ્બરક એ નિલમ્બશુકી પુષ્પવિન્યાસમાંથી વિકસતું ફળ છે.
$B$. કુટચક્રક અને કટોરિયા એ વિશિષ્ટ પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસ છે.
$C$. સમશિખ મંજરી અને છત્રક બંને અપરિમિત પુષ્પવિન્યાસના પ્રકારો છે જેમાં મુખ્ય ધરી ટૂંકી હોય છે.
$D$. દ્વિશાખી પરિમિત એ પરિમિત પ્રકાર છે,જ્યારે શુકી એ અપરિમિત પ્રકાર છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,નિલમ્બશુકી અને ઉદુમ્બરક સીધો વિકાસાત્મક સંબંધ દર્શાવે છે જ્યાં પુષ્પવિન્યાસ (નિલમ્બશુકી) ફળ (ઉદુમ્બરક) માં પરિણમે છે.

(A) ગ્રામિની (Poaceae) કુળમાં,પુષ્પવિન્યાસ એ પુષ્પિકાઓનો સ્તૂબ (spike of spikelets) છે. દરેક પુષ્પિકા (spikelet) સામાન્ય રીતે પાયાના ભાગે બે વંધ્ય નિપત્રો ધરાવે છે,જેને ગ્લુમ્સ (glumes) કહેવામાં આવે છે. તેથી,સાચો જવાબ $A$ (બે) છે.

(B) $Solanaceae$ (સોલેનેસી) કુળ એ એક મોટું કુળ છે જે સામાન્ય રીતે બટાટાના કુળ તરીકે ઓળખાય છે.
$Solanaceae$ માં,પુષ્પવિન્યાસ સામાન્ય રીતે પરિમિત $(Cymose)$ પ્રકારનો હોય છે.
પરિમિત પુષ્પવિન્યાસમાં,મુખ્ય ધરી પુષ્પમાં અંત પામે છે અને આગળની વૃદ્ધિ પાર્શ્વ કલિકાઓ દ્વારા થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) કટોરિયા (Cyathium) અને ઉદુમ્બર (Hypanthodium) બંને પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસમાં પુષ્પો એકલિંગી હોય છે.
કટોરિયામાં,નિપત્રોનું આવરણ ઘણીવાર મધુ ગ્રંથિઓ ધરાવે છે.
ઉદુમ્બર પુષ્પવિન્યાસમાં,પુષ્પાસન એક માંસલ પોલાણ બનાવે છે જેની અંદર એકલિંગી પુષ્પો આવેલા હોય છે.
આમ,બંને પુષ્પવિન્યાસમાં એકલિંગી પુષ્પોની હાજરી જોવા મળે છે અને ઘણીવાર મધુ ગ્રંથિઓ પણ જોવા મળે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $(C)$ છે.

(D) કૂટચક્રક (Verticillaster) એ પુષ્પવિન્યાસનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે,જે ગાંઠો પર સામસામે આવેલા પરિમિત પુષ્પવિન્યાસ (cymes) દ્વારા લાક્ષણિક બને છે,જે પ્રકાંડની આસપાસ પુષ્પોના ચક્ર જેવો દેખાય છે.
આ પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ $Lamiaceae$ (જેને $Labiatae$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) કુળની લાક્ષણિકતા છે,જેમ કે $Ocimum$ (તુલસી) અથવા $Salvia$ પ્રજાતિમાં જોવા મળે છે.

(B) $Gramineae$ કુળ,જેને હવે $Poaceae$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે $spikelet$ તરીકે ઓળખાતા વિશિષ્ટ પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસ દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે.
ઘણી ઘાસની જાતિઓમાં,આ $spikelets$ ને મોટા પુષ્પવિન્યાસ માળખામાં ગોઠવવામાં આવે છે,જેને $spikelet$ ની શૂકી અથવા $spikelet$ નો સ્તબક (panicle) કહેવામાં આવે છે.
જો કે,આ કુળમાં પુષ્પવિન્યાસનો મૂળભૂત એકમ $spikelet$ છે.

(B) સાયથિયમ એ $Euphorbia$ પ્રજાતિમાં જોવા મળતો એક વિશિષ્ટ પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ છે।
તેમાં કેન્દ્રમાં એક માદા પુષ્પ આવેલું હોય છે, જે અસંખ્ય નર પુષ્પો દ્વારા ઘેરાયેલું હોય છે।
દરેક નર પુષ્પ એક પુંકેસર તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે અને સમગ્ર રચના નિપત્રોના બનેલા પ્યાલા આકારના આવરણમાં બંધ હોય છે।
તેથી, માદા પુષ્પ અને નર પુષ્પનો ગુણોત્તર $1:\text{અસંખ્ય}$ છે।

(A) સાયથિયમ એ $Euphorbia$ પ્રજાતિમાં જોવા મળતો એક વિશિષ્ટ પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ છે.
તેમાં કેન્દ્રમાં એક જ માદા પુષ્પ આવેલું હોય છે,જે તેની આસપાસ આવેલા અનેક નર પુષ્પો દ્વારા ઘેરાયેલું હોય છે.
માદા પુષ્પ એક સ્ત્રીકેસર (સ્ત્રીકેસરચક્ર) દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે અને તે ઘણીવાર વૃંત ધરાવે છે.
તેથી,સાયથિયમમાં માદા પુષ્પોની સંખ્યા $1$ હોય છે.

(A) છત્રક (Umbel) પુષ્પવિન્યાસમાં,મુખ્ય પુષ્પવિન્યાસ ધરી ટૂંકી હોય છે અને બધા જ પુષ્પો પુષ્પદંડના ટોચના એક જ બિંદુમાંથી ઉદ્દભવતા હોય તેવું લાગે છે. દરેક પુષ્પ લગભગ સમાન લંબાઈનો પુષ્પદંડ ધરાવે છે,જે પુષ્પવિન્યાસને સપાટ અથવા ગોળાકાર દેખાવ આપે છે. તેથી,સાચો જવાબ $A$ (છત્રક) છે.

(C) એકતોવિકાસી પરિમિત (Monochasial cyme) માં,મુખ્ય અક્ષ પુષ્પમાં પરિણમે છે અને ત્યારબાદ એક પાર્શ્વ શાખા વિકસે છે,જે પણ પુષ્પમાં પરિણમે છે. આ ભાતનું પુનરાવર્તન થવાથી પુષ્પવિન્યાસ અક્ષ પર પુષ્પોની ગોઠવણી ઝીગ-ઝેગ (zigzag) પ્રકારની જોવા મળે છે. તેથી,સાચો જવાબ એકતોવિકાસી પરિમિત છે.

(A) મૂસા (કેળા) માં પુષ્પવિન્યાસ સ્તબક (Spadix) પ્રકારનો હોય છે. સ્તબક એ શૂકી પુષ્પવિન્યાસનો એક પ્રકાર છે જેમાં પુષ્પદંડ માંસલ અને જાડો હોય છે અને તે સામાન્ય રીતે એક મોટા,ઘણીવાર તેજસ્વી રંગના નિપત્ર દ્વારા ઘેરાયેલો હોય છે જેને સ્પાથ (Spathe) કહેવામાં આવે છે. મૂસામાં,પુષ્પો આ માંસલ ધરી પર ગોઠવાયેલા હોય છે.

(B) પુષ્પવિન્યાસની અક્ષ પર પુષ્પોની ગોઠવણીને પુષ્પવિન્યાસ કહેવામાં આવે છે.
પુષ્પવિન્યાસની મુખ્ય અક્ષ,જેના પર પુષ્પો ધારણ થાય છે,તેને $Peduncle$ (પુષ્પદંડ) કહેવામાં આવે છે.
$Floral formula$ (પુષ્પસૂત્ર) એ સંકેતોનો ઉપયોગ કરીને પુષ્પની રચના દર્શાવે છે.
$Petiole$ (પર્ણદંડ) એ પર્ણનો દાંડો છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) અંજીર $(Ficus)$ પ્રજાતિમાં જોવા મળતા ઉદુમ્બરક $(Hypanthodium)$ પુષ્પવિન્યાસમાં,પુષ્પાધાર એક પોલા,માંસલ અને કુંભ આકારના બંધારણમાં ફેરવાય છે.
આ બંધારણ અસંખ્ય નાના,એકલિંગી પુષ્પોને આવરે છે.
ફલન પછી,આ પુષ્પો નાના,સૂકા અને એક-બીજ ધરાવતા ફળોમાં વિકસે છે,જેને અનિષ્ટલા ફળ $(Achenes)$ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,ઉદુમ્બરક પુષ્પવિન્યાસનો રસાળ પુષ્પાધાર અસંખ્ય $Achenes$ ને આવરે છે.

(A) શુકી (Spike) પુષ્પવિન્યાસમાં,મુખ્ય ધરી લાંબી હોય છે અને તેના પર અદંડી (જેમાં પુષ્પદંડનો અભાવ હોય) પુષ્પો ગોઠવાયેલા હોય છે. કણિશ (Spadix) એ માંસલ ધરી અને રક્ષકપત્ર (spathe) ધરાવતી શુકી છે. સમશિખ મંજરી અને છત્રક પુષ્પવિન્યાસમાં પુષ્પો સદંડી (pedicellate) હોય છે. તેથી,સાચો જવાબ શુકી (Spike) છે.

(C) તુલસી $(Ocimum)$ માં જોવા મળતા પુષ્પવિન્યાસને કુટચક્રક $(Verticillaster)$ કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસમાં,પર્ણના કક્ષમાં અદંડી અથવા ટૂંકા દંડીવાળા પુષ્પોનો સમૂહ હોય છે,જે પ્રકાંડની આસપાસ એક ચક્ર બનાવે છે.
આ $Lamiaceae$ (અગાઉ $Labiatae$) કુળની લાક્ષણિકતા છે.

(A) કટોરિયા (Cyathium) પુષ્પવિન્યાસ એ $Euphorbia$ પ્રજાતિમાં જોવા મળતો એક વિશિષ્ટ પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ છે.
તેમાં એક માદા પુષ્પ હોય છે જે ઘણા બધા નર પુષ્પોથી ઘેરાયેલું હોય છે.
આ સમગ્ર રચના નિપત્રોના પ્યાલા આકારના આવરણ (involucre) દ્વારા ઘેરાયેલી હોય છે.
તેથી,કટોરિયા પુષ્પવિન્યાસમાં માદા પુષ્પની સંખ્યા $1$ હોય છે.

(A) $Ficus$ (જેમ કે વડ અથવા પીપળો) પ્રજાતિમાં પુષ્પવિન્યાસને $Hypanthodium$ (ઉદુમ્બરક) કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસમાં,પુષ્પાધાર રસાળ અને દળદાર બનીને પ્યાલા જેવી રચના બનાવે છે જે પુષ્પોને ઘેરી લે છે.
$Hypanthodium$ પુષ્પવિન્યાસમાંથી વિકસતા ફળને ખાસ કરીને $Syconus$ (સાયકોનસ) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,$Ficus$ નો રસાળ પુષ્પાધાર $Syconus$ પ્રકારના પુષ્પોને આવરે છે.

(A) $Agave$ (જેને સામાન્ય રીતે રામબાણ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) વનસ્પતિ સૃષ્ટિમાં સૌથી મોટો પુષ્પવિન્યાસ ધરાવવા માટે જાણીતી છે.
$Wolffia$ એ સૌથી નાની પુષ્પધારી વનસ્પતિ છે.
$Rafflesia$ એ સૌથી મોટું એકલ પુષ્પ ધરાવવા માટે જાણીતું છે,પુષ્પવિન્યાસ માટે નહીં.
$Eucalyptus$ એ ઊંચું વૃક્ષ છે પરંતુ તે સૌથી મોટો પુષ્પવિન્યાસ ધરાવતું નથી.

(B) રામબાણ (Agave), જેને સેન્ચ્યુરી પ્લાન્ટ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે તેના વિશાળ પુષ્પવિન્યાસ માટે જાણીતી છે।
તે એક લાંબી, થાંભલા જેવી પુષ્પદંડ ઉત્પન્ન કરે છે જે આશરે $6$ થી $8$ મીટરની ઊંચાઈ સુધી પહોંચી શકે છે।
આપેલા વિકલ્પોમાંથી, $6$ મીટર એ વનસ્પતિશાસ્ત્રના સાહિત્યમાં તેના પુષ્પવિન્યાસની ઊંચાઈ માટે ઉલ્લેખિત સૌથી યોગ્ય પ્રમાણિત મૂલ્ય છે।

(B) રામબાણ,જેને વૈજ્ઞાનિક રીતે $Agave$ $americana$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે એક મોનોકાર્પિક વનસ્પતિ છે જે તેના જીવનકાળમાં માત્ર એક જ વાર પુષ્પ સર્જન કરે છે.
તે ખૂબ જ ઊંચો અને શાખિત પુષ્પવિન્યાસ (scape) ઉત્પન્ન કરે છે જે આશરે $6 \ m$ થી $10 \ m$ સુધીની ઊંચાઈ પ્રાપ્ત કરી શકે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$6 \ m$ તેની લાક્ષણિક ઊંચાઈનું સૌથી સચોટ નિરૂપણ છે.

(A) વનસ્પતિ સૃષ્ટિમાં $Agave$ (જેને સામાન્ય રીતે રામબાણ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) સૌથી મોટા પુષ્પવિન્યાસ ધરાવતી વનસ્પતિઓમાંની એક છે. તેનો પુષ્પવિન્યાસ $6-10$ મીટરની ઊંચાઈ સુધી પહોંચી શકે છે. સૂર્યમુખીમાં મોટું પુષ્પ હોય છે જે 'કેપિટ્યુલમ' પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ છે,પરંતુ $Agave$ માં વિશાળ 'પેનિક્યુલેટ' પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ જોવા મળે છે જે કદમાં ઘણો મોટો હોય છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
અપરિમિત (racemose) પુષ્પવિન્યાસને અનિશ્ચિત પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ પણ કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રકારમાં, પુષ્પદંડની વૃદ્ધિ અનિશ્ચિત હોય છે અને અગ્રસ્થ કલિકા પુષ્પમાં રૂપાંતરિત થતી નથી.
પુષ્પો અગ્રાભિવર્ધી (acropetal) ક્રમમાં વિકાસ પામે છે, એટલે કે પરિપક્વ પુષ્પો આધાર તરફ અને નાની કલિકાઓ પુષ્પદંડની ટોચ તરફ હોય છે.
પુષ્પો અભિકેન્દ્રી (centripetal) ક્રમમાં ખીલે છે, જેમાં પુષ્પો પરિઘથી કેન્દ્ર તરફ ખીલવાની પ્રક્રિયા થાય છે.
$\text{સોયાબીન}$ એ $Fabaceae$ કુળની વનસ્પતિ છે, જેમાં અપરિમિત પુષ્પવિન્યાસ જોવા મળે છે.
જ્યારે $\text{રીંગણ}$, $\text{ટ્યુલિપ}$ અને $\text{કુંવારપાઠું}$ માં અલગ પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસ અથવા એકાકી પુષ્પો જોવા મળે છે.

(D) : સાઈમોઝ પુષ્પવિન્યાસને નિશ્ચિત પુષ્પવિન્યાસ પણ કહેવામાં આવે છે. પુષ્પદંડની વૃદ્ધિ મર્યાદિત અથવા નિશ્ચિત હોય છે. અહીં,અગ્રસ્થ કલિકા પુષ્પમાં રૂપાંતરિત થાય છે. પુષ્પો તલગામી (basipetal) ક્રમમાં વિકાસ પામે છે,એટલે કે,પરિપક્વ પુષ્પો ટોચની તરફ અને નાની પુષ્પકલિકાઓ આધારની તરફ હોય છે. પુષ્પો કેન્દ્રત્યાગી (centrifugal) ક્રમમાં ખીલે છે,એટલે કે,પુષ્પો પુષ્પવિન્યાસના કેન્દ્રથી પરિઘ તરફ ખીલે છે,ઉદાહરણ તરીકે,$Solanum$,$Ranunculus$,$Datura$,$Gossypium$ વગેરે.

(A) : સાઈમોઝ પુષ્પવિન્યાસમાં મુખ્ય ધરી પુષ્પમાં પરિણમે છે,તેથી તેની વૃદ્ધિ મર્યાદિત હોય છે.
પુષ્પો તલગામી (basipetal) ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે,જેમાં પરિપક્વ પુષ્પો ટોચ પર અને નાની કલિકાઓ આધાર તરફ હોય છે.
પુષ્પો કેન્દ્રત્યાગી (centrifugal) ક્રમમાં ખીલે છે,એટલે કે પુષ્પો કેન્દ્રથી પરિઘ તરફ ખીલે છે.
સાઈમોઝ પુષ્પવિન્યાસ ધરાવતી વનસ્પતિઓના ઉદાહરણોમાં $Solanum$,$Ranunculus$,$Datura$ અને $Gossypium$ નો સમાવેશ થાય છે.

(B) આપેલી આકૃતિ એક પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ દર્શાવે છે જેમાં મુખ્ય ધરી પુષ્પમાં પરિણમે છે,જે તેની વૃદ્ધિને મર્યાદિત કરે છે. આ પરિમિત પુષ્પવિન્યાસ (Cymose inflorescence) ની લાક્ષણિકતા છે.
પરિમિત પુષ્પવિન્યાસમાં,પુષ્પો તલગામી (basipetal) ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે,જેનો અર્થ છે કે જૂના પુષ્પો ટોચ પર હોય છે અને નવી કલિકાઓ આધાર તરફ હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) સસીમી (Cymose) પુષ્પવિન્યાસમાં,મુખ્ય ધરી પુષ્પમાં પરિણમે છે,તેથી તેની વૃદ્ધિ મર્યાદિત હોય છે. પુષ્પો બેસિપેટલ (તલગામી) ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે,જેનો અર્થ છે કે જૂના પુષ્પો ટોચ પર હોય છે અને નવી કલિકાઓ આધાર તરફ હોય છે.
અસીમી (Racemose) પુષ્પવિન્યાસમાં,મુખ્ય ધરી સતત વૃદ્ધિ પામે છે અને પુષ્પો એક્રોપેટલ (અગ્રગામી) ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે,જેમાં નવી કલિકાઓ ટોચ પર અને જૂના પુષ્પો આધાર પર હોય છે.
તેથી,સાચો જવાબ સસીમી (Cymose) પુષ્પવિન્યાસ છે.

(D) આપેલી આકૃતિ ડુંગળી ($Allium$ $cepa$) ના પુષ્પવિન્યાસને દર્શાવે છે.
ડુંગળીમાં,પુષ્પો છત્રક (umbel) પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસમાં ગોઠવાયેલા હોય છે,જેમાં પુષ્પોના વૃંત (pedicels) પુષ્પદંડના ટોચના એક સામાન્ય બિંદુએથી ઉદ્ભવે છે,જે ઘણીવાર નિપત્રોના વલય (involucre) દ્વારા ઘેરાયેલા હોય છે.

(B) અપરિમિત (Racemose) પુષ્પવિન્યાસમાં,મુખ્ય ધરી સતત વૃદ્ધિ પામે છે અને પુષ્પો પાર્શ્વિય રીતે અગ્રાભિવર્ધી (acropetal) ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
અગ્રાભિવર્ધી ક્રમમાં,નવા પુષ્પો ટોચના ભાગે (apex) અને જૂના પુષ્પો આધારના ભાગે (base) આવેલા હોય છે.
તેનાથી વિપરીત,પરિમિત (Cymose) પુષ્પવિન્યાસમાં,મુખ્ય ધરી પુષ્પમાં પરિણમે છે અને તેથી તેની વૃદ્ધિ મર્યાદિત હોય છે,જે તલાભિવર્ધી (basipetal) ક્રમ દર્શાવે છે.

(C) હાયપેન્થોડિયમ એ એક વિશિષ્ટ પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ છે. આ પ્રકારમાં,પુષ્પાસન માંસલ બને છે અને ઉપરના ભાગે એક નાના છિદ્ર સાથે પ્યાલા જેવી રચના બનાવે છે. પુષ્પો આ ગુહાની અંદરની સપાટી પર ઉગે છે. આ સામાન્ય રીતે $Ficus$ (દા.ત. વડ,પીપળો) પ્રજાતિમાં જોવા મળે છે.