Gujarati

Inflorescence Questions in Gujarati

Class 11 Biology · Morphology of Flowering Plants · Inflorescence

134+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 34 of 134 questions in Gujarati

101
MediumMCQ
નીચેનામાંથી શેમાં પરિમિત (Cymose) પુષ્પવિન્યાસ જોવા મળે છે?
A
સોલેનમ
B
સીસબેનિયા
C
ટ્રાઇફોલિયમ
D
બ્રાસીકા

Solution

(A) પરિમિત (Cymose) પુષ્પવિન્યાસમાં,મુખ્ય ધરી પુષ્પમાં પરિણમે છે,તેથી તેની વૃદ્ધિ મર્યાદિત હોય છે. પુષ્પો તલાભિસારી (basipetal) ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Solanum$ (સોલેનેસી કુળના સભ્ય) માં પરિમિત પુષ્પવિન્યાસ જોવા મળે છે. જ્યારે $Sesbania$,$Trifolium$ અને $Brassica$ માં અપરિમિત (racemose) પુષ્પવિન્યાસ જોવા મળે છે,જેમાં મુખ્ય ધરી સતત વૃદ્ધિ પામે છે.
102
MediumMCQ
સંયુક્ત ફળ (Composite fruit) શેમાંથી વિકસે છે?
A
એક અંડાશય
B
પુષ્પવિન્યાસ
C
મુક્તસ્ત્રીકેસરી અંડાશય
D
ફલાવરણ

Solution

(B) સંયુક્ત ફળો,જેને બહુવિધ ફળો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એક પુષ્પને બદલે સમગ્ર પુષ્પવિન્યાસમાંથી વિકસે છે.
તે મુખ્યત્વે $2$ પ્રકારના હોય છે: સોરોસિસ (Sorosis) અને સાયકોનસ (Syconus).
$1$. સોરોસિસ એ સ્પાઈક,સ્પેડિક્સ અથવા કેટકિન પુષ્પવિન્યાસમાંથી વિકસે છે (દા.ત.,$Ananas$,$Artocarpus$).
$2$. સાયકોનસ એ હાયપેન્થોડિયમ પુષ્પવિન્યાસમાંથી વિકસે છે (દા.ત.,$Ficus$).
103
Medium
અસીમિત (Racemose) અને સસીમિત (Cymose) પુષ્પવિન્યાસ વચ્ચેનો તફાવત આપો.

Solution

(N/A)
અસીમિત પુષ્પવિન્યાસ (Racemose)સસીમિત પુષ્પવિન્યાસ (Cymose)
$(1)$ નાના પુષ્પો ટોચના ભાગે હોય છે જ્યારે જૂના પુષ્પો આધારના ભાગે ગોઠવાયેલા હોય છે. આ પ્રકારની ગોઠવણીને અગ્રાભિવર્ધી (acropetal) ક્રમ કહે છે.$(1)$ નાના પુષ્પો આધારના ભાગે હોય છે જ્યારે જૂના પુષ્પો ટોચના ભાગે હોય છે. આ પ્રકારની ગોઠવણીને તલાભિવર્ધી (basipetal) ક્રમ કહે છે.
$(2)$ મુખ્ય ધરી સતત વૃદ્ધિ પામે છે અને પાર્શ્વ બાજુએ પુષ્પો ઉત્પન્ન કરે છે.$(2)$ મુખ્ય ધરીની વૃદ્ધિ મર્યાદિત હોય છે અને તે અંતે પુષ્પમાં પરિણમે છે.
104
Difficult
પુષ્પવિન્યાસ (Inflorescence) શબ્દની વ્યાખ્યા આપો. સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં પુષ્પવિન્યાસના વિવિધ પ્રકારોનો આધાર સમજાવો.

Solution

(N/A) પુષ્પવિન્યાસ એટલે પુષ્પીય અક્ષ પર પુષ્પોની ગોઠવણીની રીત.
પુષ્પ સર્જનની ઋતુ દરમિયાન,પ્રકાંડની વાનસ્પતિક ટોચ પુષ્પીય વર્ધમાન (floral meristem) માં રૂપાંતરિત થાય છે.
પુષ્પવિન્યાસના વર્ગીકરણનો મુખ્ય આધાર પુષ્પીય અક્ષની વૃદ્ધિની રીત છે.
જો પુષ્પીય અક્ષ સતત વૃદ્ધિ પામતી રહે,તો તેને અપરિમિત (racemose) પુષ્પવિન્યાસ કહેવામાં આવે છે,જેમાં પુષ્પો પાર્શ્વિય રીતે અગ્રાભિવર્ધી (acropetal) ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
બીજી તરફ,જો મુખ્ય અક્ષ પુષ્પમાં પરિણમે (અંત પામે),તો તેને પરિમિત (cymose) પુષ્પવિન્યાસ કહેવામાં આવે છે,જેમાં પુષ્પો તલાભિવર્ધી (basipetal) ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે અને વૃદ્ધિ મર્યાદિત હોય છે.
105
Medium
પુષ્પવિન્યાસ એટલે શું? તેના પ્રકારોનું વર્ણન કરો.

Solution

(N/A) $\rightarrow$ પુષ્પ એ રૂપાંતરિત પ્રરોહ છે,જેમાં પ્રરોહાગ્ર વર્ધનશીલ પેશી પુષ્પીય વર્ધનશીલ પેશીમાં ફેરવાય છે. આંતરગાંઠો લંબાઈમાં વધતી નથી અને ધરી સંકુચિત બને છે. અગ્રભાગ પર્ણોને બદલે ક્રમિક ગાંઠો પર પાર્શ્વિય રીતે વિવિધ પ્રકારના પુષ્પીય અંગો ઉત્પન્ન કરે છે.
$\rightarrow$ જ્યારે પ્રરોહાગ્ર પુષ્પમાં રૂપાંતરિત થાય છે,ત્યારે તે હંમેશા એકાકી હોય છે. પુષ્પીય ધરી પર પુષ્પોની ગોઠવણીને પુષ્પવિન્યાસ કહેવામાં આવે છે. અગ્રભાગ પુષ્પમાં રૂપાંતરિત થાય છે કે વૃદ્ધિ ચાલુ રાખે છે તેના આધારે,પુષ્પવિન્યાસના બે મુખ્ય પ્રકારો વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવ્યા છે: $(i)$ અપરિમિત પુષ્પવિન્યાસ $(ii)$ પરિમિત પુષ્પવિન્યાસ.
$\rightarrow$ અપરિમિત પુષ્પવિન્યાસ: અપરિમિત પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસમાં,મુખ્ય ધરી વૃદ્ધિ ચાલુ રાખે છે અને પુષ્પો પાર્શ્વિય રીતે અગ્રાભિવર્ધી ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
$\rightarrow$ પરિમિત પુષ્પવિન્યાસ: પરિમિત પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસમાં,મુખ્ય ધરી પુષ્પમાં અંત પામે છે,તેથી તેની વૃદ્ધિ મર્યાદિત હોય છે. પુષ્પો તલાભિવર્ધી ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
Solution diagram
106
Easy
અસીમિત પુષ્પવિન્યાસ (Racemose) અને સસીમિત પુષ્પવિન્યાસ (Cymose) વચ્ચેનો તફાવત આપો.

Solution

(N/A)
અસીમિત પુષ્પવિન્યાસ (Racemose) સસીમિત પુષ્પવિન્યાસ (Cymose)
$1$. મુખ્ય ધરી સતત વૃદ્ધિ પામે છે અને અગ્રસ્થ કલિકા પુષ્પમાં રૂપાંતરિત થતી નથી. $1$. મુખ્ય ધરી પુષ્પમાં અંત પામે છે,કારણ કે અગ્રસ્થ કલિકા પુષ્પમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
$2$. પુષ્પધરીની વૃદ્ધિ અસીમિત અથવા સતત હોય છે. $2$. પુષ્પધરીની વૃદ્ધિ સસીમિત અથવા મર્યાદિત હોય છે.
$3$. પુષ્પો અગ્રાભિવર્ધી (acropetal) ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે (જૂના પુષ્પો નીચે અને નવા પુષ્પો ટોચ પર). $3$. પુષ્પો તલાભિવર્ધી (basipetal) ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે (જૂના પુષ્પો ટોચ પર અને નવા પુષ્પો નીચે).
$4$. ઉદાહરણોમાં $Mustard$ (રાઈ) અને $Radish$ (મૂળો) નો સમાવેશ થાય છે. $4$. ઉદાહરણોમાં $Jasmine$ (જુઈ) અને $Begonia$ નો સમાવેશ થાય છે.
107
Easy
સૂર્યમુખી એ એક પુષ્પ નથી. સમજાવો.

Solution

(N/A) $ \Rightarrow $ સૂર્યમુખી એ એક પુષ્પ નથી પરંતુ તે એક પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ છે જેને સ્તબક (Capitulum) કહેવામાં આવે છે, જેમાં પુષ્પાસન ચપટું હોય છે.
તેમાં ઘણા નાના, અવૃન્તીય પુષ્પો હોય છે જેને પુષ્પિકાઓ (florets) કહેવાય છે.
સૌથી નાની પુષ્પિકાઓ કેન્દ્રમાં હોય છે અને સૌથી જૂની પુષ્પિકાઓ પરિઘ તરફ આવેલી હોય છે (અભિકેન્દ્રી ગોઠવણી).
પુષ્પિકાઓના આ સમગ્ર સમૂહને નિપત્રોના વલય દ્વારા ઘેરાયેલું હોય છે જેને વજ્રચક્ર (involucre) કહેવામાં આવે છે.
સૂર્યમુખીમાં બે પ્રકારની પુષ્પિકાઓ જોવા મળે છે:
$(i)$ કિરણ પુષ્પિકાઓ (Ray florets): આ પુષ્પાસનની કિનારી પર ગોઠવાયેલી હોય છે. તેઓ મોટા, પીળા, પટ્ટી જેવા દલપત્રો ધરાવે છે. આ પુષ્પિકાઓ સામાન્ય રીતે માદા (સ્ત્રીકેસરી), અવૃન્તીય અને એકવ્યાસસંમિત (zygomorphic) હોય છે.
$(ii)$ બિંબ પુષ્પિકાઓ (Disc florets): આ પુષ્પાસનના કેન્દ્રમાં આવેલી હોય છે. તેઓ દ્વિલિંગી અને નિયમિત (actinomorphic) હોય છે.
Solution diagram
108
MediumMCQ
કેપિટ્યુલમ (Capitulum) પુષ્પવિન્યાસ શેમાં જોવા મળે છે?
A
કોમ્પોઝિટી (Asteraceae)
B
ક્રુસિફેરી (Brassicaceae)
C
સોલેનેસી
D
માલ્વેસી

Solution

(A) કેપિટ્યુલમ (અથવા મુંડક) પુષ્પવિન્યાસ એ $Compositae$ કુળનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે,જેને $Asteraceae$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. આ પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસમાં,મુખ્ય ધરી ચપટી બનીને પુષ્પાસન બનાવે છે,જેના પર ઘણા નાના,અવૃંતી પુષ્પો આવેલા હોય છે જેને પુષ્પિકાઓ (florets) કહેવામાં આવે છે.
109
EasyMCQ
ફુલેવરમાં,પુષ્પવિન્યાસ કેવો હોય છે?
A
સ્તબકવત (Corymbose)
B
પરિમિત (Cymose)
C
અપરિમિત (Raceme)
D
મુંડક (Capitulum)

Solution

(A) ફુલેવરમાં,પુષ્પવિન્યાસ સામાન્ય રીતે અગ્રભાગે $Corymbose$ (સ્તબકવત) પ્રકારનો હોય છે. આ પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસમાં,મુખ્ય ધરી ટૂંકી હોય છે અને પુષ્પદંડની લંબાઈ અલગ-અલગ હોવાને કારણે પુષ્પો અલગ-અલગ સ્તરેથી ઉદ્ભવે છે પરંતુ લગભગ સમાન ઊંચાઈ સુધી પહોંચે છે.
110
EasyMCQ
$Cyathium$ પુષ્પવિન્યાસમાં માદા પુષ્પોની સંખ્યા કેટલી હોય છે?
A
એક
B
બે
C
ત્રણ
D
ઘણા

Solution

(A) $Cyathium$ પુષ્પવિન્યાસમાં,રચના એક કેન્દ્રમાં સ્થિત માદા પુષ્પની બનેલી હોય છે જેની આસપાસ અસંખ્ય નર પુષ્પો આવેલા હોય છે.
આ પુષ્પો પ્યાલા આકારના ઇન્વોલ્યુકર (involucre) માં બંધ હોય છે,જે જોડાયેલા નિપત્રો (bracts) દ્વારા બને છે.
111
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કઈ જોડી સાચી નથી?
A
કોરિમ્બ (Corymb)-કેન્ડીટફ્ટ (Candytuft)
B
કેપિટ્યુલમ (Capitulum)-સૂર્યમુખી (Sunflower)
C
કેટકીન (Catkin)-શેતૂર (Mulberry)
D
રેસીમ (Raceme)-ઘઉં (Wheat)

Solution

(D) $Raceme$ પુષ્પવિન્યાસમાં,મુખ્ય ધરી લાંબી હોય છે અને તેના પર અગ્રાભિવર્ધી ક્રમમાં સદંડી પુષ્પો ગોઠવાયેલા હોય છે. ઘઉંમાં $Raceme$ પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ હોતો નથી; તેના બદલે,તેમાં $Compound$ $Spike$ (સંયુક્ત કણિશ) પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ જોવા મળે છે. તેથી,$Raceme-Wheat$ ની જોડી ખોટી છે.
112
EasyMCQ
$Ocimum$ (તુલસી) માં પુષ્પવિન્યાસ કેવો હોય છે?
A
સાયથિયમ (Cyathium)
B
વર્ટિસિલેસ્ટર (Verticillaster)
C
હાયપેન્થોડિયમ (Hypanthodium)
D
રેસીમ (Raceme)

Solution

(B) $Ocimum$ (તુલસી) માં જોવા મળતા પુષ્પવિન્યાસને $Verticillaster$ કહેવામાં આવે છે.
$Verticillaster$ એ એક વિશિષ્ટ પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ છે જે પ્રકાંડના ગાંઠો પર સામસામે આવેલા ઘનીભૂત પરિમિત પુષ્પવિન્યાસ (cymes) દ્વારા લાક્ષણિક છે.
આ પુષ્પવિન્યાસ શરૂઆતમાં દ્વિશાખી પરિમિત (biparous cymes) તરીકે વિકસે છે અને ત્યારબાદ બંને બાજુએ એકશાખી વીંછી આકારના (uniparous scorpioid cymes) પુષ્પવિન્યાસ તરીકે આગળ વધે છે.
આ પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ $Lamiaceae$ (અગાઉનું $Labiatae$) કુળની મુખ્ય લાક્ષણિકતા છે.
113
EasyMCQ
પુષ્પવિન્યાસનો કેપિટ્યુલમ (મુન્ડક) પ્રકાર શેમાં જોવા મળે છે?
A
ગલગોટો
B
સાલવિયા
C
યુફોર્બિયા
D
જાસ્મીન

Solution

(A) હેડ અથવા કેપિટ્યુલમ (મુન્ડક) પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસમાં એકરૂપી અથવા દ્વિરૂપી પુષ્પિકાઓ એક સંઘનિત ધરી પર ગોઠવાયેલી હોય છે,જેને પુષ્પાસન કહેવામાં આવે છે.
આ પુષ્પિકાઓ અભિગામી (acropetal) ક્રમમાં ગોઠવાયેલી હોય છે,પરંતુ ધરીના વધુ પડતા સંઘનનને કારણે તે કેન્દ્રગામી (centripetal) દેખાય છે.
આ પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસ ધરાવતી વનસ્પતિઓના ઉદાહરણોમાં $Launea$,$Ageratum$,$Vernonia$,$Dahlia$,$Helianthus$ (સૂર્યમુખી) અને ગલગોટો $(Marigold)$ નો સમાવેશ થાય છે.
114
MediumMCQ
મુખ્ય ધરી સતત વૃદ્ધિ પામે છે,પુષ્પો પાર્શ્વિય રીતે અગ્રાભિવર્ધી ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે. આ કયા પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસની લાક્ષણિકતા છે?
A
પરિમિત (Cymose)
B
અપરિમિત (Racemose)
C
$(a)$ અથવા $(b)$
D
$(a)$ અને $(b)$ બંને

Solution

(B) સાચો જવાબ $B$ (અપરિમિત - $Racemose$) છે.
અપરિમિત પુષ્પવિન્યાસમાં,મુખ્ય ધરી સતત વૃદ્ધિ પામતી રહે છે અને તે પુષ્પમાં પરિણમતી નથી.
પુષ્પો પાર્શ્વિય રીતે અગ્રાભિવર્ધી ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે,જેનો અર્થ છે કે જૂના પુષ્પો નીચેના ભાગે અને નવા પુષ્પો ટોચ તરફ હોય છે.
તેના ઉદાહરણોમાં મૂળો અને રાઈનો સમાવેશ થાય છે.
તેની વિરુદ્ધમાં,પરિમિત $(Cymose)$ પુષ્પવિન્યાસમાં,મુખ્ય ધરી પુષ્પમાં પરિણમે છે,જેના પરિણામે વૃદ્ધિ મર્યાદિત હોય છે અને પુષ્પો તલાભિવર્ધી ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
115
MediumMCQ
એક વનસ્પતિમાં,પુષ્પદંડ (peduncle) લાંબો હોય છે અને તેના પર સદંડી પુષ્પો (pedicellate flowers) આવેલા હોય છે. જૂના પુષ્પો આધાર તરફ અને નવા પુષ્પો ટોચની નજીક હોય છે. પુષ્પદંડની વૃદ્ધિ ચાલુ રહે છે અને વધુ પુષ્પો ઉમેરાતા જાય છે. આ પુષ્પવિન્યાસ કયો છે?
A
અસીમિત પુષ્પવિન્યાસ (Raceme)
B
સ્તબકવત (Corymb)
C
છત્રક (Umbel)
D
મુંડક (Head)

Solution

(A) $Raceme$ (અસીમિત પુષ્પવિન્યાસ) એ અસીમિત પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ છે,જેમાં સદંડી પુષ્પો એક લાંબા,અશાખિત અને સતત વૃદ્ધિ પામતા પુષ્પદંડ પર અગ્રાભિવર્ધી (acropetal) ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે. આ ગોઠવણીમાં,જૂના પુષ્પો આધાર તરફ અને નવા પુષ્પો ટોચની નજીક જોવા મળે છે. ઉદાહરણ તરીકે,રાઈ અને મૂળા.
116
MediumMCQ
સાયથિયમ (Cyathium) પુષ્પવિન્યાસ શું દર્શાવે છે?
A
સ્કોર્પિયોઇડ સાઇમ જેમાં મધ્યમાં માદા અને પરિઘ તરફ ઘણા નર પુષ્પો હોય છે
B
સ્કોર્પિયોઇડ સાઇમ જેમાં મધ્યમાં નર અને પરિઘ તરફ ઘણા માદા પુષ્પો હોય છે
C
$3$ થી $9$ પુષ્પોના બે ચક્ર ધરાવતો ડાયકેશિયલ સાઇમ
D
ડાયકેશિયલ સાઇમ જેમાં બે ચક્ર હોય છે,એક નર અને બીજું માદા પુષ્પોનું

Solution

(A) $Cyathium$ પુષ્પવિન્યાસમાં પાંચ નિપત્રો જોડાઈને પ્યાલા આકારની રચના બનાવે છે.
આ રચના મધ્યમાં આવેલા એક,મોટા,પરિદલરહિત (વજ્રપત્ર અને દલપત્ર ગેરહાજર),સદંડી,ત્રિ-સ્ત્રીકેસરી અને યુક્તસ્ત્રીકેસરી માદા પુષ્પને ઘેરે છે.
અસંખ્ય,પરિદલરહિત,સદંડી અને કેન્દ્રત્યાગી રીતે ગોઠવાયેલા નર પુષ્પો (દરેક એક પુંકેસર દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે) મધ્યમાં આવેલા માદા પુષ્પની આસપાસ સ્કોર્પિયોઇડ સાઇમ ભાતમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
આ પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ $Euphorbiaceae$ કુળના $Euphorbia$ પ્રજાતિનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.
117
MediumMCQ
આપેલ આકૃતિઓ ($A$ અને $B$) માં પુષ્પવિન્યાસનો પ્રકાર ઓળખો.
Question diagram
A
$A$-અપરિમિત (Racemose); $B$-અપરિમિત (Racemose)
B
$A$-અપરિમિત (Racemose); $B$-પરિમિત (Cymose)
C
$A$-પરિમિત (Cymose); $B$-અપરિમિત (Racemose)
D
$A$-પરિમિત (Cymose); $B$-પરિમિત (Cymose)

Solution

(B) પુષ્પવિન્યાસ એટલે પુષ્પીય ધરી પર પુષ્પોની ગોઠવણી.
$1$. અપરિમિત પુષ્પવિન્યાસમાં (આકૃતિ $A$),મુખ્ય ધરી સતત વૃદ્ધિ પામે છે અને પુષ્પો પાર્શ્વિય રીતે અગ્રાભિવર્ધી ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
$2$. પરિમિત પુષ્પવિન્યાસમાં (આકૃતિ $B$),મુખ્ય ધરીના અગ્રભાગે પુષ્પ આવેલું હોય છે,તેથી તેની વૃદ્ધિ મર્યાદિત હોય છે. પુષ્પો તલાભિવર્ધી ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
તેથી,$A$ એ અપરિમિત અને $B$ એ પરિમિત પુષ્પવિન્યાસ દર્શાવે છે.
Solution diagram
118
MediumMCQ
જુવારમાં પુષ્પવિન્યાસ કેવો હોય છે?
A
સ્તબક (Corymb)
B
સ્પાઈક (Spike)
C
પાનિકલ (Panicle)
D
મુંડક (Head)

Solution

(C) જુવાર $(Sorghum \text{ } vulgare)$ માં પુષ્પવિન્યાસ સામાન્ય રીતે સંઘનિત પાનિકલ (compact panicle) પ્રકારનો હોય છે, જોકે કેટલીકવાર તે છૂટો અને ફેલાયેલો પાનિકલ પણ હોઈ શકે છે.
119
MediumMCQ
ઉપર દર્શાવેલ પુષ્પવિન્યાસ એ ........... છે.
Question diagram
A
સાયથિયમ (Cyathium)
B
દ્વિશાખી પરિમિત (Dichasial cyme)
C
છત્રક (Umbel)
D
પાનિકલ (Panicle)

Solution

(A) સાયથિયમ એ $Euphorbia$ પ્રજાતિનો લાક્ષણિક પુષ્પવિન્યાસ છે (પરંતુ $Euphorbiaceae$ કુળનો નથી).
સાયથિયમમાં,પાંચ નિપત્રો જોડાઈને પ્યાલા જેવી રચના બનાવે છે.
આ રચનામાં કેન્દ્રમાં એક મોટું માદા પુષ્પ હોય છે,જે તેની આસપાસ અસંખ્ય મુક્ત નર પુષ્પો દ્વારા ઘેરાયેલું હોય છે.
120
EasyMCQ
જાડી,માંસલ ધરી અને મોટા રંગીન નિપત્રો ધરાવતા પુષ્પવિન્યાસને શું કહે છે?
A
સ્પેથ (Spathe)
B
સ્પેડિક્સ (Spadix)
C
સ્પાઈકલેટ (Spikelet)
D
હાયપેન્થોડિયમ (Hypanthodium)

Solution

(B) $Spadix$ (સ્પેડિક્સ) એ એક પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ છે જે જાડી,માંસલ ધરી (પુષ્પદંડ) દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે,જેના પર નાના,એકલિંગી પુષ્પો ગોઠવાયેલા હોય છે. આ ધરી ઘણીવાર એક મોટા,પર્ણ જેવા અને ક્યારેક તેજસ્વી રંગના નિપત્ર દ્વારા ઘેરાયેલી હોય છે,જેને $Spathe$ (સ્પેથ) કહેવામાં આવે છે.
121
EasyMCQ
દ્વિલિંગી,અવૃંત (sessile) અને નિપત્રધારી (bracteate) પુષ્પો અગ્રાભિવર્ધી (acropetally) ક્રમમાં શેમાં વિકાસ પામે છે?
A
પુષ્પવિન્યાસ (Raceme)
B
શાખિત પુષ્પવિન્યાસ (Panicle)
C
સ્પાઈક (Spike)
D
કોરીમ્બ (Corymb)

Solution

(C) સ્પાઈક પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસમાં,પુષ્પો દ્વિલિંગી,અવૃંત (જેને દંડ હોતો નથી) અને નિપત્રધારી હોય છે. આ પુષ્પો લાંબા પુષ્પદંડ પર અગ્રાભિવર્ધી ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે,જેનો અર્થ છે કે સૌથી નવા પુષ્પો ટોચ પર અને સૌથી જૂના પુષ્પો પાયાના ભાગે હોય છે.
122
MediumMCQ
નીચે આપેલી આકૃતિમાં કયા પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ દર્શાવવામાં આવ્યો છે?
Question diagram
A
સાદો દ્વિશાખી પરિમિત (Simple dichasial cymose)
B
વર્ટિસિલેસ્ટર (Verticillaster)
C
સાદો એકશાખી પરિમિત (Simple monochasial cymose)
D
બહુશાખી પરિમિત (Polychasial cymose)

Solution

(D) આકૃતિ પરિમિત પુષ્પવિન્યાસનો એક પ્રકાર દર્શાવે છે જેમાં મુખ્ય ધરી પુષ્પમાં અંત પામે છે. આ અંતિમ પુષ્પના તળિયેથી બે પાર્શ્વ શાખાઓ ઉદભવે છે,જેમાંથી દરેક પણ પુષ્પમાં અંત પામે છે. આ શાખાઓની ભાત,જેમાં અંતિમ પુષ્પના તળિયેથી બે પાર્શ્વ શાખાઓ ઉત્પન્ન થાય છે,તે દ્વિશાખી પરિમિત (dichasial cyme) ની લાક્ષણિકતા છે. આપેલ આકૃતિમાં,આ શાખાઓની ભાત ચાલુ રહે છે,જે બહુશાખી પરિમિત (polychasial cyme) દર્શાવે છે જ્યાં ઘણી શાખાઓ ઉદભવે છે. તેથી,દર્શાવેલ પુષ્પવિન્યાસ માટેનું સાચું વર્ગીકરણ બહુશાખી પરિમિત (Polychasial cymose) છે.
123
MediumMCQ
અસંગત શોધો (પુષ્પવિન્યાસ અક્ષની લંબાઈના સંદર્ભમાં).
A
છત્રક (Umbel)
B
સ્પાઈક (Spike)
C
રેસીમ (Raceme)
D
કેટકીન (Catkin)

Solution

(A) $Spike$,$raceme$ અને $catkin$ માં પુષ્પવિન્યાસ અક્ષ (પુષ્પદંડ) લાંબો હોય છે અને પુષ્પો આ અક્ષ પર ગોઠવાયેલા હોય છે.
$Umbel$ (છત્રક) માં પુષ્પવિન્યાસ અક્ષ અત્યંત ટૂંકો હોય છે અને બધા પુષ્પો પુષ્પદંડના ટોચના એક જ બિંદુએથી ઉદ્ભવે છે.
તેથી,$umbel$ એ અસંગત છે.
124
MediumMCQ
કયા પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસમાં દ્વિરૂપી (dimorphic) પુષ્પો જોવા મળે છે?
A
કેટકીન (Catkin)
B
અમ્બેલ (Umbel)
C
કોરીમ્બ (Corymb)
D
કેપિટ્યુલમ (Capitulum)

Solution

(D) કેપિટ્યુલમ (મુન્ડક) પુષ્પવિન્યાસમાં,પુષ્પો એક ચપટા પુષ્પાસન પર ગોઠવાયેલા હોય છે. આ પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસમાં દ્વિરૂપી પુષ્પો જોવા મળે છે: પરિઘવર્તી કિરણ પુષ્પો (Ray florets) જે એકસંમિત (zygomorphic) હોય છે અને મધ્યસ્થ ચક્ર પુષ્પો (Disc florets) જે ત્રિજ્યાસંમિત (actinomorphic) હોય છે.
125
MediumMCQ
હેડ (Head) અથવા કેપિટ્યુલમ (Capitulum) પુષ્પવિન્યાસમાં,પુષ્પિકાઓ (florets) વિશે નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
A
કિરણ પુષ્પિકાઓ (Ray florets): સ્ત્રીકેસરી અને નપુંસક; નિયમિત (actinomorphic)
B
બિંબ પુષ્પિકાઓ (Disc florets): દ્વિલિંગી; અનિયમિત (zygomorphic)
C
કિરણ પુષ્પિકાઓ (Ray florets): સ્ત્રીકેસરી અથવા નપુંસક; અનિયમિત (zygomorphic)
D
બિંબ પુષ્પિકાઓ (Disc florets): સ્ત્રીકેસરી; નિયમિત (actinomorphic)

Solution

(C) કેપિટ્યુલમ અથવા હેડ પુષ્પવિન્યાસમાં (જે એસ્ટરેસી (Asteraceae) કુળની લાક્ષણિકતા છે),બે પ્રકારની પુષ્પિકાઓ જોવા મળે છે:
$1$. કિરણ પુષ્પિકાઓ (Ray florets): આ પરિઘ પર સ્થિત હોય છે. તે કાં તો સ્ત્રીકેસરી (માદા) અથવા નપુંસક (વંધ્ય) હોય છે અને અનિયમિત (zygomorphic) હોય છે.
$2$. બિંબ પુષ્પિકાઓ (Disc florets): આ કેન્દ્રમાં સ્થિત હોય છે. તે દ્વિલિંગી (નર અને માદા બંને ભાગો ધરાવતી) અને નિયમિત (actinomorphic) હોય છે.
126
MediumMCQ
$A$: મુંડક (head) પુષ્પવિન્યાસમાં પુષ્પિકાઓ કેન્દ્રત્યાગી (centrifugally) રીતે ગોઠવાયેલી હોય છે.
$R$: મુંડકમાં હંમેશા બે પ્રકારની પુષ્પિકાઓ જોવા મળે છે.
A
વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.
B
વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી નથી.
C
વિધાન સાચું છે,પરંતુ કારણ ખોટું છે.
D
વિધાન અને કારણ બંને ખોટા છે.

Solution

(D) મુંડક (head) પુષ્પવિન્યાસમાં પુષ્પિકાઓ કેન્દ્રગામી (centripetally) રીતે ગોઠવાયેલી હોય છે,જેનો અર્થ છે કે પરિઘની પુષ્પિકાઓ પહેલા ખીલે છે અને કેન્દ્રની પુષ્પિકાઓ પછી ખીલે છે. તેથી,વિધાન $(A)$ ખોટું છે.
મુંડક પુષ્પવિન્યાસમાં હંમેશા બે પ્રકારની પુષ્પિકાઓ હોવી જરૂરી નથી; ક્યારેક તેમાં માત્ર એક જ પ્રકારની પુષ્પિકાઓ (જેમ કે માત્ર કિરણ પુષ્પિકાઓ અથવા માત્ર બિંબ પુષ્પિકાઓ) હોઈ શકે છે. તેથી,કારણ $(R)$ પણ ખોટું છે.
127
MediumMCQ
આપેલ પુષ્પવિન્યાસના પ્રકારો ઓળખો.
$P \quad Q$
Question diagram
A
અપરિમિત (Racemose) $\quad$ પરિમિત (Cymose)
B
પરિમિત (Cymose) $\quad$ અપરિમિત (Racemose)
C
અપરિમિત (Racemose) $\quad$ અપરિમિત (Racemose)
D
પરિમિત (Cymose) $\quad$ પરિમિત (Cymose)

Solution

(A) અપરિમિત પુષ્પવિન્યાસમાં ($P$ દ્વારા દર્શાવેલ),મુખ્ય ધરી સતત વૃદ્ધિ પામે છે અને પુષ્પો અગ્રાભિવર્ધી ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
પરિમિત પુષ્પવિન્યાસમાં ($Q$ દ્વારા દર્શાવેલ),મુખ્ય ધરી પુષ્પમાં પરિણમે છે અને પુષ્પો તલાભિવર્ધી ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
તેથી,$P$ એ અપરિમિત (Racemose) છે અને $Q$ એ પરિમિત (Cymose) છે.
128
MediumMCQ
વિધાન: સાયમોઝ (પરિમિત) પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસમાં વૃદ્ધિ મર્યાદિત હોય છે.
કારણ: સાયમોઝ પુષ્પવિન્યાસમાં મુખ્ય ધરી પુષ્પમાં પરિણમે છે.
A
વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.
B
વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી નથી.
C
વિધાન સાચું છે પરંતુ કારણ ખોટું છે.
D
વિધાન અને કારણ બંને ખોટા છે.

Solution

(A) સાયમોઝ પુષ્પવિન્યાસમાં,મુખ્ય ધરી પુષ્પમાં પરિણમે છે,જે તેની વૃદ્ધિને મર્યાદિત કરે છે.
મુખ્ય ધરી પુષ્પમાં અંત પામતી હોવાથી,પુષ્પીય ધરીની વૃદ્ધિ નિશ્ચિત અથવા મર્યાદિત હોય છે.
તેથી,વિધાન સાચું છે,અને કારણ એ સમજાવે છે કે વૃદ્ધિ શા માટે મર્યાદિત છે.
129
MediumMCQ
સાયમોઝ (Cymose) પુષ્પવિન્યાસમાં પુષ્પોનો વિકાસ $:-$ હોય છે.
A
કેન્દ્રગામી (Centripetal)
B
કેન્દ્રત્યાગી (Centrifugal)
C
તલગામી (Basipetal)
D
અગ્રીગામી (Acropetal)

Solution

(B) સાયમોઝ પુષ્પવિન્યાસમાં,મુખ્ય ધરી પુષ્પમાં પરિણમે છે,તેથી તેની વૃદ્ધિ મર્યાદિત હોય છે.
આ પ્રકારની ગોઠવણીમાં,જૂના પુષ્પો ટોચ પર (અથવા કેન્દ્રમાં) હોય છે અને નવા પુષ્પો આધાર (અથવા પરિઘ) તરફ ઉત્પન્ન થાય છે.
વિકાસની આ પદ્ધતિ,જેમાં કેન્દ્રીય અથવા અગ્રસ્થ પુષ્પ પહેલા પરિપક્વ થાય છે,તેને કેન્દ્રત્યાગી (Centrifugal) વિકાસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેનાથી વિપરીત,રેસીમોઝ પુષ્પવિન્યાસમાં અગ્રીગામી (Acropetal) વિકાસ જોવા મળે છે,જ્યાં નવા પુષ્પો ટોચ પર હોય છે.
130
MediumMCQ
સાઈમોઝ (Cymose) પુષ્પવિન્યાસમાં $:-$
A
પુષ્પીય ધરીની વૃદ્ધિ અમર્યાદિત હોય છે
B
પુષ્પો તલાભિસારી (basipetal) ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે
C
પુષ્પો અગ્રાભિસારી (acropetal) ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે
D
સ્પાઈક (Spike) અને કેટકિન (catkin) આ પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસના ઉદાહરણો છે

Solution

(B) સાઈમોઝ પુષ્પવિન્યાસમાં,મુખ્ય ધરી પુષ્પમાં પરિણમે છે,તેથી તેની વૃદ્ધિ મર્યાદિત હોય છે.
પુષ્પો તલાભિસારી (basipetal) ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે,જેનો અર્થ છે કે જૂના પુષ્પો ટોચ પર અને નવા પુષ્પો નીચેના ભાગે હોય છે.
તેનાથી વિપરીત,રેસીમોઝ (racemose) પુષ્પવિન્યાસમાં અગ્રાભિસારી ક્રમ અને પુષ્પીય ધરીની અમર્યાદિત વૃદ્ધિ જોવા મળે છે.
સ્પાઈક અને કેટકિન એ રેસીમોઝ પુષ્પવિન્યાસના પ્રકારો છે,સાઈમોઝના નહીં.
131
MediumMCQ
રેસીમોઝ (racemose) પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસમાં,મુખ્ય ધરી સતત વૃદ્ધિ પામે છે અને પુષ્પો પાર્શ્વિય રીતે $.......$ ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
A
તલગામી (Basipetal) ક્રમ
B
અગ્રીગામી (Acropetal) ક્રમ
C
કેન્દ્રગામી (Centripetal) ક્રમ
D
કેન્દ્રત્યાગી (Centrifugal) ક્રમ

Solution

(B) રેસીમોઝ પુષ્પવિન્યાસમાં,મુખ્ય ધરી (પુષ્પદંડ) અનિશ્ચિત રીતે વૃદ્ધિ પામવાનું ચાલુ રાખે છે અને તે પુષ્પમાં પરિણમતી નથી.
પુષ્પો પાર્શ્વિય રીતે અગ્રીગામી (acropetal) ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે,જેનો અર્થ છે કે જૂના પુષ્પો આધારના ભાગે અને નવી કલિકાઓ ટોચ (અગ્ર) તરફ હોય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $B$ છે.
132
EasyMCQ
અપરિમિત પુષ્પવિન્યાસ (racemose inflorescence) માં મુખ્ય ધરી $:-$
A
એકલ પુષ્પ ધરાવે છે
B
પુષ્પમાં અંત પામે છે
C
અસીમિત વૃદ્ધિ ધરાવે છે
D
સીમિત વૃદ્ધિ ધરાવે છે

Solution

(C) અપરિમિત પુષ્પવિન્યાસમાં,મુખ્ય ધરી સતત વૃદ્ધિ પામતી રહે છે અને તે પુષ્પમાં અંત પામતી નથી. પુષ્પો પાર્શ્વિય રીતે અગ્રાભિવર્ધી (acropetal) ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે,જેનો અર્થ છે કે જૂના પુષ્પો આધાર પાસે અને નવા પુષ્પો ટોચ પર હોય છે. તેથી,મુખ્ય ધરી અસીમિત વૃદ્ધિ ધરાવે છે.
133
MediumMCQ
વિધાન-$1$: સાયમોઝ પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસમાં મુખ્ય ધરી પુષ્પમાં અંત પામે છે,તેથી તેની વૃદ્ધિ મર્યાદિત હોય છે.
વિધાન-$2$: રેસીમોઝ પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસમાં,પુષ્પો પાર્શ્વિય રીતે અગ્રાભિવર્ધી ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
A
વિધાન-$1$ સાચું છે,વિધાન-$2$ ખોટું છે
B
વિધાન-$1$ ખોટું છે,વિધાન-$2$ સાચું છે
C
વિધાન-$1$ સાચું છે,વિધાન-$2$ સાચું છે
D
વિધાન-$1$ ખોટું છે,વિધાન-$2$ ખોટું છે

Solution

(C) સાયમોઝ પુષ્પવિન્યાસમાં,મુખ્ય ધરી પુષ્પમાં અંત પામે છે,જે તેની વૃદ્ધિને મર્યાદિત કરે છે. આમ,વૃદ્ધિ મર્યાદિત હોય છે.
રેસીમોઝ પુષ્પવિન્યાસમાં,મુખ્ય ધરી સતત વૃદ્ધિ પામે છે અને પુષ્પો પાર્શ્વિય રીતે અગ્રાભિવર્ધી ક્રમમાં (ટોચ પર નવા પુષ્પો અને પાયાના ભાગે જૂના પુષ્પો) ગોઠવાયેલા હોય છે.
બંને વિધાનો વૈજ્ઞાનિક રીતે સાચા છે.
134
EasyMCQ
અપરિમિત (racemose) પુષ્પવિન્યાસમાં, . . . . . . .
A
$(1)$ વૃદ્ધિ મર્યાદિત હોય છે
B
$(2)$ પુષ્પો એકાકી હોય છે
C
$(3)$ પુષ્પો અગ્રાભિવર્ધી ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે
D
$(4)$ મુખ્ય ધરી પુષ્પમાં અંત પામે છે

Solution

(C) અપરિમિત પુષ્પવિન્યાસમાં,મુખ્ય ધરી સતત વૃદ્ધિ પામતી રહે છે અને પુષ્પો અગ્રાભિવર્ધી ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે,જેનો અર્થ છે કે જૂના પુષ્પો આધારના ભાગે અને નવા પુષ્પો ટોચના ભાગે (અગ્રભાગે) હોય છે.

Morphology of Flowering Plants — Inflorescence · Frequently Asked Questions

1Are these Morphology of Flowering Plants questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Morphology of Flowering Plants Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.