Inflorescence Questions in Gujarati

(D) $Artabotrys$ માં,પુષ્પવિન્યાસ અક્ષ (peduncle) વક્ર,કાષ્ઠમય,હૂક જેવી રચનામાં રૂપાંતરિત થાય છે.
આ હૂક વનસ્પતિને અન્ય આધાર સાથે જોડાઈને ઉપર ચઢવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) પુષ્પીય ધરી પર પુષ્પોની ગોઠવણીને $Inflorescence$ (પુષ્પવિન્યાસ) કહેવામાં આવે છે.
$Inflorescence$ ખૂબ જ વર્ગીકરણીય મહત્વ ધરાવે છે અને વનસ્પતિઓની ઓળખમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.

(A) પુષ્પીય ધરી પર પુષ્પોની ગોઠવણીને પુષ્પવિન્યાસ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,પુષ્પવિન્યાસ એ શાખા અથવા શાખાઓની પ્રણાલી પર પુષ્પોનો સમૂહ અથવા ઝૂમખું છે.

(D) $Inflorescence$ (પુષ્પવિન્યાસ) શબ્દ પુષ્પીય અક્ષ અથવા $peduncle$ (પુષ્પદંડ) પર પુષ્પોની ગોઠવણીને સંદર્ભિત કરે છે.
તેમાં પુષ્પો ધરાવતી શાખાઓની સંપૂર્ણ પ્રણાલીનો સમાવેશ થાય છે,જે ચોક્કસ,આનુવંશિક રીતે નિર્ધારિત ભાત (pattern) માં ગોઠવાયેલા હોય છે.
વિકલ્પ $A$,$B$,અને $C$ ત્રણેય આ જૈવિક ઘટનાના વિવિધ પાસાઓ અથવા વ્યાખ્યાઓનું વર્ણન કરતા હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(B) પુષ્પવિન્યાસનું સૌથી મહત્વનું કાર્ય એ છે કે તે ફૂલોને પરાગનયન કરતા કારકો (કીટકો/પક્ષીઓ) માટે વધુ સ્પષ્ટ અને આકર્ષક બનાવે છે,જેથી પર-પરાગનયનની શક્યતાઓ વધી જાય છે.

(D) મુંડક (Capitulum/Head): આ $Asteraceae$ (Compositae) કુળની લાક્ષણિકતા છે.
આમાં પુષ્પદંડ ચપટો બનીને પુષ્પાસન બનાવે છે,જેના પર નાના,અવૃન્તીય પુષ્પો જેને 'ફ્લોરેટ્સ' કહેવાય છે,તે કેન્દ્રગામી રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે અને તે નિપત્રોના વલય (involucre of bracts) દ્વારા ઘેરાયેલા હોય છે.
આને પુષ્પવિન્યાસનો સૌથી વિકસિત પ્રકાર માનવામાં આવે છે કારણ કે તે એક જ પુષ્પ જેવી રચના દ્વારા કીટકોને આકર્ષીને પરાગનયનની પ્રક્રિયાને વધુ કાર્યક્ષમ બનાવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે: ગલગોટો અને સૂર્યમુખી.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. $Corymb$ (સ્તબકવત) અને $Umbel$ (છત્રક) બંને સાદા અપરિમિત (racemose) પુષ્પવિન્યાસના પ્રકારો છે. અપરિમિત પુષ્પવિન્યાસમાં,મુખ્ય ધરી સતત વૃદ્ધિ પામે છે અને પુષ્પો અગ્રાભિવર્ધી ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.

(A) રેસીમ અથવા અપરિમિત પુષ્પવિન્યાસમાં,મુખ્ય ધરી સતત વૃદ્ધિ પામે છે અને પુષ્પમાં અંત પામતી નથી.
પુષ્પો અગ્રાભિવર્ધી ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
આનો અર્થ એ છે કે જૂના પુષ્પો પુષ્પદંડના આધાર તરફ હોય છે,જ્યારે નવા વિકસતા પુષ્પો પુષ્પદંડના અગ્ર ભાગ (ટોચ) તરફ હોય છે.

(A) અપરિમિત પુષ્પવિન્યાસમાં,મુખ્ય ધરી સતત વૃદ્ધિ પામે છે.
જ્યારે પુષ્પો અવૃંત (જેમાં પુષ્પદંડનો અભાવ હોય) હોય અને લાંબી પુષ્પધરી પર અગ્રભીષી ક્રમમાં (નાના પુષ્પો ટોચ પર અને મોટા પુષ્પો નીચેની તરફ) ગોઠવાયેલા હોય,ત્યારે તેને $Spike$ (સ્પાઈક) કહેવામાં આવે છે.
તેના ઉદાહરણોમાં $Achyranthes$ અને $Digera$ નો સમાવેશ થાય છે.
તેની સરખામણીમાં,$Raceme$ (રેસીમ) માં સવૃંત (પુષ્પદંડ ધરાવતા) પુષ્પો જોવા મળે છે.

(D) $Catkin$ $(Amentum)$ એ અપરિમિત પુષ્પવિન્યાસનો એક પ્રકાર છે,જે એકલિંગી પુષ્પોની ઘટ્ટ અને લટકતી પુષ્પધરી દ્વારા લાક્ષણિક છે.
આ પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસમાં,પુષ્પદંડ સામાન્ય રીતે પાતળો,નબળો અને લવચીક હોય છે,જેના કારણે તે નીચેની તરફ લટકે છે.
$Catkin$ પુષ્પવિન્યાસ દર્શાવતી વનસ્પતિઓના ઉદાહરણોમાં $Morus$ (શેતૂર),$Populus$ (પોપ્યુલસ),$Acalypha$ (કેટ્સ ટેલ),$Salix$ (વિલો) અને $Betula$ (બર્ચ) નો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(A) Compositae કુળ,જેને હવે Asteraceae તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે Capitulum અથવા મુંડક પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસ દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે.
આ પ્રકારમાં,મુખ્ય ધરી (પુષ્પદંડ) ચપટી અથવા બહિર્મુખ બનીને એક પુષ્પાસન બનાવે છે.
આ પુષ્પાસન પર અસંખ્ય નાના,અવૃન્તીય પુષ્પો જેને 'florets' કહેવાય છે,તે ગોઠવાયેલા હોય છે.
આ પુષ્પો ઘણીવાર નિપત્રોના સમૂહ (involucre) દ્વારા ઘેરાયેલા હોય છે.
તેથી,સાચો જવાબ Capitulum છે.

(A) કેપિટ્યુલમ (જેને મુંડક પુષ્પવિન્યાસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ અસીમિત પુષ્પવિન્યાસનો એક પ્રકાર છે.
આ રૂપાંતરણમાં,મુખ્ય ધરી (પુષ્પદંડ) ટૂંકી અને ચપટી બનીને પુષ્પાસન બનાવે છે.
આ પુષ્પાસન પર અસંખ્ય નાના,અવૃન્તીય પુષ્પો જેને પુષ્પિકાઓ કહેવાય છે,તે ગોઠવાયેલા હોય છે.
તેથી,તેને અસીમિત પુષ્પવિન્યાસ (Raceme) નું રૂપાંતરણ માનવામાં આવે છે.

(B) સ્પેડિક્સમાં સમગ્ર પુષ્પવિન્યાસ એક મોટા,રૂપાંતરિત અને ઘણીવાર લીલા અથવા આકર્ષક રંગના નિપત્ર દ્વારા આવરી લેવામાં આવે છે,જેને $Spathe$ (નિપત્રક) કહેવામાં આવે છે.
આ રચના સ્પેડિક્સમાં વિકસતા પુષ્પો માટે રક્ષણાત્મક કાર્ય કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) સૂર્યમુખી જેવા પુષ્પવિન્યાસ $(capitulum)$ માં, પુષ્પિકાઓ કેન્દ્રગામી $(centripetal)$ રીતે ગોઠવાયેલી હોય છે.
આનો અર્થ એ છે કે નાની પુષ્પિકાઓ કેન્દ્ર તરફ (બિંબ પુષ્પિકાઓ) હોય છે, જ્યારે જૂની પુષ્પિકાઓ પરિઘ તરફ (કિરણ પુષ્પિકાઓ) હોય છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$Spadix$ (કણિશવત) એ પુષ્પવિન્યાસનો એક પ્રકાર છે જેમાં પુષ્પદંડ જાડો,માંસલ અને રસાળ હોય છે.
તેની લાક્ષણિકતા એ છે કે તેનો ઉપરનો ભાગ વંધ્ય હોય છે જેને $appendix$ કહેવામાં આવે છે અને નીચેનો ભાગ ફળદ્રુપ હોય છે જે એકલિંગી પુષ્પો (નર,માદા અને નપુંસક) ધરાવે છે.
આ સમગ્ર રચના એક મોટા,ઘણીવાર તેજસ્વી રંગના નિપત્ર દ્વારા ઘેરાયેલી હોય છે જેને $spathe$ કહેવામાં આવે છે.
$Musa \, paradisiaca$ (કેળ) આ પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.

(C) ઘાસ $(Poaceae)$ કુળમાં પુષ્પવિન્યાસનો એકમ $Spikelet$ (સ્પાઈકલેટ) છે.
$Spikelet$ એ એક સઘન સ્પાઈક જેવી રચના છે જેમાં $rachilla$ (રાકિલા) નામના અક્ષ પર થોડા પુષ્પો આવેલા હોય છે,જે $glumes$ (ગ્લુમ્સ) નામના બે નિપત્રો દ્વારા ઘેરાયેલા હોય છે.
ઉદાહરણ તરીકે,ઘઉં,જવ અને વિવિધ પ્રકારના ઘાસ. દરેક પુષ્પ કે પુષ્પિકાના પાયામાં $lemma$ (લેમા) નામનું નિપત્ર અને $palea$ (પેલિયા) નામનું નિપત્રિકા સંકુલ આવેલું હોય છે.

(B) શાખિત અપરિમિત પુષ્પવિન્યાસને પાનિકલ (Panicle) (જેને સંયુક્ત અપરિમિત પુષ્પવિન્યાસ પણ કહેવાય છે) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસમાં,મુખ્ય ધરી શાખિત હોય છે અને દરેક શાખા પર સપુષ્પદંડી પુષ્પો અગ્રાભિવર્ધી ક્રમમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
ઉદાહરણ તરીકે,ગોલ્ડ મોહર $(Delonix)$ અને $Cassia$ $fistula$.

(C) $Scorpioid$ $cyme$ (વીંછી સાઇમ) માં,પુષ્પવિન્યાસની પાર્શ્વીય શાખાઓ મુખ્ય ધરીની ડાબી અને જમણી બાજુએ વારાફરતી વિકસે છે,જેના પરિણામે પુષ્પવિન્યાસ ધરી ઝિગ-ઝેગ દેખાવ ધારણ કરે છે. તેના ઉદાહરણોમાં $Tecoma$ અને $Freesia$ નો સમાવેશ થાય છે.

(C) $Cyathium$ પુષ્પવિન્યાસમાં,પુષ્પાસન પર કેન્દ્રમાં એક માદા પુષ્પ અને તેની આસપાસ કેન્દ્રત્યાગી રીતે ગોઠવાયેલા ઘણા બધા નર પુષ્પો આવેલા હોય છે.
આમ,નર અને માદા પુષ્પોનું પ્રમાણ ઘણા $: 1$ (સામાન્ય રીતે $5 : 1$) હોય છે.
આ પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ $Euphorbia$ પ્રજાતિમાં જોવા મળે છે.

(B) ડાયકેશિયલ સાઇમ: વર્ટિસિલેસ્ટર પુષ્પવિન્યાસમાં,દરેક ગાંઠ પર બે પુષ્પોના સમૂહ હોય છે,જે દરેક બાજુએ એક હોય છે. દરેક સમૂહ એક ડાયકેશિયલ સાઇમ દર્શાવે છે,જેમાં મુખ્ય ધરીની વૃદ્ધિ અટકીને પુષ્પમાં રૂપાંતરિત થાય છે અને ત્યારબાદ બે પાર્શ્વ શાખાઓ દ્વારા વૃદ્ધિ ચાલુ રહે છે.
ઉદાહરણ તરીકે: $Dianthus$,$Silene$ અને $Jasminum$.

(B) સાચો જવાબ $(B)$ છે.
Lamiaceae (અગાઉનું નામ Labiatae) કુળમાં લાક્ષણિક પુષ્પવિન્યાસ 'વર્ટિસિલેસ્ટર' (Verticillaster) પ્રકારનો જોવા મળે છે.
આ પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસમાં દરેક ગાંઠ પર સામસામે આવેલા પર્ણોના કક્ષમાંથી બે સંઘનિત પરિમિત પુષ્પવિન્યાસ (dichasial cymes) વિકસે છે.
પુષ્પોના આ સમૂહો પ્રકાંડની આસપાસ ચક્રાકારે ગોઠવાયેલા દેખાય છે,તેથી તેને ઘણીવાર પુષ્પોના ચક્ર (whorls) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે: $Ocimum$ (તુલસી),$Salvia$,અને $Leucas$.

(C) $Cyathium$ (સાયથિયમ) પુષ્પવિન્યાસ એ એક વિશિષ્ટ પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ છે,જેમાં નિપત્રોનું કપ આકારનું આવરણ હોય છે,જેની અંદર એક માદા પુષ્પ અને તેની આસપાસ ઘણા નર પુષ્પો આવેલા હોય છે.
આ ગીચ ગોઠવણી અને નિપત્રો પર મધુરસ ગ્રંથિઓની હાજરીને કારણે,સમગ્ર પુષ્પવિન્યાસ એકલ પુષ્પ જેવો દેખાય છે.
$Capitulum$ (મુંડક) પણ એકલ પુષ્પ જેવો દેખાય છે,પરંતુ $Cyathium$ એ તેની વિશિષ્ટ રચનાને કારણે એકલ પુષ્પ જેવો ભ્રમ પેદા કરતું સૌથી ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.

(C) સાયથિયમ $(Cyathium)$ પુષ્પવિન્યાસ એ $Euphorbia$ પ્રજાતિની લાક્ષણિકતા ધરાવતો એક વિશિષ્ટ પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ છે. આ રચનામાં,એક માદા પુષ્પ ઘણા નર પુષ્પોથી ઘેરાયેલું હોય છે,જે તમામ નિપત્રોના પ્યાલા આકારના આવરણ (involucre) ની અંદર બંધ હોય છે. આ ગોઠવણી $Euphorbiaceae$ કુળનું મુખ્ય લક્ષણ છે.

(D) વર્ણવેલ પુષ્પવિન્યાસને $Hypanthodium$ (હાયપેન્થોડિયમ) કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસમાં,પુષ્પાસન માંસલ બને છે અને ઓસ્ટિઓલ નામના નાના છિદ્ર સાથે કપ આકારની ગુહા બનાવે છે.
માદા પુષ્પો ગુહાના તળિયે સ્થિત હોય છે,જ્યારે નર પુષ્પો ઓસ્ટિઓલની નજીક આવેલા હોય છે.
આ વિશિષ્ટ ગોઠવણી $Ficus$ પ્રજાતિ (દા.ત.,વડ,પીપળો) ની લાક્ષણિકતા છે.

(D) પુષ્પવિન્યાસ એટલે પુષ્પીય ધરી પર પુષ્પોની ગોઠવણી.
$(a)$ કોરીમ્બ પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ ફુલેવર $(Cauliflower)$ માં જોવા મળે છે,જે ખાવાલાયક છે.
$(b)$ કેટકીન પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ શતતૂટ $(Mulberry)$ માં જોવા મળે છે,જે ખાવાલાયક છે.
$(c)$ હાયપેન્થોડિયમ પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ અંજીર $(Fig)$ માં જોવા મળે છે,જે ખાવાલાયક છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો ખાવાલાયક પુષ્પવિન્યાસ દર્શાવે છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે. $Catkin$ (કેટકીન) એ લટકતો સ્પાઈક અથવા સ્પાઈક જેવો પુષ્પવિન્યાસ છે,જેમાં નાના,એકલીંગી અને અવૃંત (sessile) પુષ્પો આવેલા હોય છે. તેના ઉદાહરણોમાં $Morus$ $alba$ (શેતૂર) અને $Salix$ (વિલો) નો સમાવેશ થાય છે.

(C) . $Poaceae$ (Gramineae) કુળમાં પુષ્પદંડ શાખિત હોય છે.
દરેક શાખા $1-5$ અદંડી પુષ્પોનો સમૂહ ધરાવે છે જેને સ્પાઈકલેટ કહેવામાં આવે છે.
આમ,પુષ્પવિન્યાસનો એકમ એકલ પુષ્પ નથી પરંતુ પુષ્પોનો સમૂહ છે.
બધા સ્પાઈકલેટ બે ખાલી નિપત્રો દ્વારા આવરી લેવાયેલા હોય છે જેને ગ્લુમ્સ (glumes) કહેવાય છે.
ઉદાહરણ તરીકે: ઘઉં,જુવાર.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
$A$. સાઈમ પ્રકારનું પુષ્પવિન્યાસ $Hibiscus$ (જાસૂદ) માં જોવા મળે છે.
$B$. વર્ટિસિલેસ્ટર એ $Lamiaceae$ કુળની લાક્ષણિકતા છે,જે $Leucas$ માં જોવા મળે છે.
$C$. કોરીમ્બ પ્રકારનું પુષ્પવિન્યાસ $Caesalpinia$ માં જોવા મળે છે.
$D$. સ્પાઈક એ અપરિમિત પુષ્પવિન્યાસનો એક પ્રકાર છે જેમાં પુષ્પો અવૃન્તી (sessile) હોય છે,જે $Achyranthes$ અને $Amaranthus$ માં જોવા મળે છે. $Crotalaria$ માં સામાન્ય રીતે રેસીમ (Raceme) પ્રકારનું પુષ્પવિન્યાસ જોવા મળે છે. તેથી,$Spike - Crotalaria$ ની જોડ ખોટી છે.

(D) $Involucre$ એ નિપત્રોનું એક ચક્ર છે જે કેપિટ્યુલમ,અમ્બેલ અને સાયથિયમ જેવા પુષ્પવિન્યાસમાં જોવા મળે છે. તે પુષ્પકલિકાઓ અથવા સમગ્ર પુષ્પવિન્યાસનું રક્ષણ કરવાનું કાર્ય કરે છે.

(A) ફુલેવર ($Brassica$ $oleracea$ var. $botrytis$) નો ખાદ્ય ભાગ એ અવિકસિત,માંસલ પુષ્પવિન્યાસ છે જેને કોરીમ્બ ઓફ કોરીમ્બ્સ (corymb of corymbs) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
અન્ય જાતોમાં: $Brassica$ $oleracea$ var. $capitata$ એ કોબીજ છે (ખાદ્ય ભાગ વાનસ્પતિક કલિકાઓ છે),$Brassica$ $oleracea$ var. $gongylodes$ એ નોલ-કોલ છે (ખાદ્ય ભાગ ફૂલેલું પ્રકાંડ છે),અને $Brassica$ $oleracea$ var. $gemmifera$ એ બ્રસેલ્સ સ્પ્રાઉટ છે (ખાદ્ય ભાગ કક્ષકલિકાઓ છે).

(B) પુષ્પવિન્યાસ એ પુષ્પીય ધરી પર પુષ્પોની ગોઠવણી છે. પુષ્પોને એકસાથે જૂથમાં ગોઠવીને,વનસ્પતિ પરાગનયનની કાર્યક્ષમતામાં વધારો કરે છે. જ્યારે એકસાથે વધુ પુષ્પોનું પરાગનયન થાય છે,ત્યારે વધુ સંખ્યામાં ફળોનું નિર્માણ થાય છે,જે વનસ્પતિની પ્રજનન સફળતામાં વધારો કરે છે.

(A) $Apiaceae$ કુળ (જેને અગાઉ $Umbelliferae$ તરીકે ઓળખવામાં આવતું હતું) માં છત્રક (Umbel) પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ જોવા મળે છે.
આ પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસમાં,મુખ્ય ધરી (પુષ્પદંડ) ટૂંકી હોય છે અને પુષ્પદંડ ધરાવતા પુષ્પો એક સામાન્ય બિંદુએથી છત્રકના સળિયાની જેમ ઉદ્ભવે છે.
ઘણીવાર,આ સંયુક્ત છત્રક હોય છે,જેમાં પ્રાથમિક કિરણો ગૌણ છત્રકોમાં પરિણમે છે.

(D) $Tagetes$ (ગલગોટો) એ $Asteraceae$ (Compositae) કુળની વનસ્પતિ છે.
તેનો પુષ્પવિન્યાસ $capitulum$ (મુંડક) પ્રકારનો હોય છે.
આ પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસમાં,પુષ્પો (florets) એક સામાન્ય પુષ્પાસન પર ગોઠવાયેલા હોય છે.
$Tagetes$ માં સામાન્ય રીતે વિષમપુષ્પી (heterogamous) સ્થિતિ જોવા મળે છે,જેમાં કિરણ પુષ્પો (ray florets) સ્ત્રીકેસરી (માદા) હોય છે અને બિંબ પુષ્પો (disc florets) દ્વિલિંગી (સંપૂર્ણ,જેમાં પુંકેસર અને સ્ત્રીકેસર બંને હોય છે) હોય છે.

(D) ફુલેવર $(Brassica \text{ } oleracea \text{ } var. \text{ } botrytis)$ નો ખાવાલાયક ભાગ પુષ્પવિન્યાસ છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો, તે અપરિપક્વ પુષ્પકલિકાઓ અને જાડા, માંસલ પુષ્પદંડોનો ગીચ સમૂહ છે જે હજુ સુધી સંપૂર્ણ રીતે ખીલેલા પુષ્પોમાં વિકસ્યા નથી.

(D) $Ficus$ પ્રજાતિ (જેમ કે વડ અથવા પીપળો) માં જોવા મળતા પુષ્પવિન્યાસને $Hypanthodium$ (ઉંબરા પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ) કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસમાં,પુષ્પાસન એક માંસલ,કપ આકારની ગુહા બનાવે છે જેમાં એક નાનું છિદ્ર હોય છે જેને ઓસ્ટિઓલ કહેવાય છે.
પુષ્પો આ ગુહાની અંદરની દીવાલ પર ગોઠવાયેલા હોય છે.
$Syconus$ એ આ વિશિષ્ટ પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસમાંથી વિકસતા ફળનું નામ છે.

(D) $Cyathium$ એ પરિમિત (cymose) પુષ્પવિન્યાસનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે.
તેમાં પર્ણદલ (bracts) જોડાઈને પ્યાલા આકારનું આવરણ બનાવે છે,જેની અંદર એક માદા પુષ્પ અને તેની આસપાસ ઘણા નર પુષ્પો આવેલા હોય છે.
આ રચના $Euphorbia$ પ્રજાતિનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.

(D) સાચો જવાબ $(d)$ છે. જાસુદ $(Hibiscus \, rosa-sinensis)$ માં,પુષ્પ પર્ણના કક્ષમાં એકલું ઉગે છે. આ પ્રકારની ગોઠવણીને એકાકી પુષ્પ અથવા એકાકી પરિમિત પુષ્પવિન્યાસ કહેવામાં આવે છે,જેમાં મુખ્ય ધરી એક પુષ્પમાં પરિણમે છે.

(D) હાયપેન્થોડિયમ એ પુષ્પવિન્યાસનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે. આ પ્રકારમાં,મુખ્ય ધરી (પુષ્પદંડ) માંસલ બનીને કપ અથવા કુંજા આકારનું પાત્ર બનાવે છે,જેની ટોચ પર એક નાનું છિદ્ર હોય છે જેને ઓસ્ટિઓલ (ostiole) કહેવામાં આવે છે. પુષ્પો આ પાત્રની અંદરની સપાટી પર ગોઠવાયેલા હોય છે.

(B) $Compositae$ (જેને $Asteraceae$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) કુળમાં,સૂર્યમુખીમાં મુંડક (capitulum) પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ જોવા મળે છે.
કિરણ પુષ્પો સામાન્ય રીતે મુંડકની પરિઘ પર જોવા મળે છે.
વિષમપુષ્પી (heterogamous) મુંડકમાં,જે સૂર્યમુખીની લાક્ષણિકતા છે,કિરણ પુષ્પો કાં તો સ્ત્રીકેસરી (માદા) અથવા નપુંસક (વંધ્ય) હોય છે,જે તેમને એકલિંગી બનાવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $B$ છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$Helianthus$ (સૂર્યમુખી) માં પુષ્પવિન્યાસ એ મુંડક (capitulum) પ્રકારનો હોય છે.
આ પુષ્પવિન્યાસના તલસ્થ ભાગે લીલા,પર્ણ જેવી રચનાઓનું એક ચક્ર જોવા મળે છે જેને નિપત્રો કહે છે.
નિપત્રોના આ વિશિષ્ટ ચક્રને સામૂહિક રીતે 'આવૃત નિપત્રચક્ર' (Involucre) કહેવામાં આવે છે,જે વિકાસશીલ તરુણ પુષ્પવિન્યાસનું રક્ષણ કરવાનું કાર્ય કરે છે.

(C) $Compositae$ કુળ,જેને હવે $Asteraceae$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે $Capitulum$ અથવા $Head$ (મુન્ડક) પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસ દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે.
આ પ્રકારમાં,મુખ્ય ધરી (પુષ્પદંડ) ચપટી અથવા બહિર્મુખ બનીને પુષ્પાસન બનાવે છે.
આ પુષ્પાસન પર અસંખ્ય નાના,અવૃંતી પુષ્પો જેને 'ફ્લોરેટ્સ' કહેવામાં આવે છે,તે ગોઠવાયેલા હોય છે.
આ સમગ્ર સમૂહ ઘણીવાર નિપત્રોના વલય (involucre of bracts) દ્વારા ઘેરાયેલો હોય છે,જે કુમળા પુષ્પોનું રક્ષણ કરે છે.

(B) કોરીમ્બ (Corymb): આ એક પ્રકારનો અપરિમિત (racemose) પુષ્પવિન્યાસ છે જેમાં મુખ્ય ધરી (peduncle) પ્રમાણમાં ટૂંકી હોય છે. નીચેના પુષ્પોના પુષ્પદંડ (pedicels) ઉપરના પુષ્પો કરતા લાંબા હોય છે, જેના કારણે બધા પુષ્પો લગભગ એક જ સપાટી પર આવે છે. તેનું ઉદાહરણ $Cassia \text{ } sophera$ છે.

(A) સાઈમોઝ (પરિમિત) પુષ્પવિન્યાસમાં,મુખ્ય ધરી પુષ્પમાં પરિણમે છે,તેથી વૃદ્ધિ મર્યાદિત હોય છે.
પુષ્પો કેન્દ્રત્યાગી (Centrifugal) રીતે ખીલે છે,જેનો અર્થ છે કે પુષ્પોનું ખીલવું પુષ્પવિન્યાસના કેન્દ્રથી પરિઘ તરફ આગળ વધે છે.

(D) વનસ્પતિ સૃષ્ટિમાં સૌથી મોટો પુષ્પવિન્યાસ $Amorphophallus$ $titanum$ (ટાઇટન અરમ) દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
તે સ્પાડિક્સ (spadix) પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ છે જેની ઊંચાઈ $2-3$ મીટરથી વધુ હોઈ શકે છે.
નોંધ: $Rafflesia$ $arnoldii$ એ સૌથી મોટું એકલ પુષ્પ ધરાવવા માટે જાણીતું છે,સૌથી મોટો પુષ્પવિન્યાસ નહીં.
$Wolffia$ એ સૌથી નાની પુષ્પધારી વનસ્પતિ છે.

(A) વનસ્પતિ સૃષ્ટિમાં સૌથી મોટો પુષ્પવિન્યાસ $Agave$ (જેને સામાન્ય રીતે રામબાણ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) માં જોવા મળે છે. તે એક વિશાળ,ઊંચો અને શાખિત પુષ્પવિન્યાસ ઉત્પન્ન કરે છે જે $8-10$ મીટર સુધીની ઊંચાઈ પ્રાપ્ત કરી શકે છે. જોકે સૂર્યમુખી ($Helianthus$ $annuus$) માં મોટું પુષ્પ ધરાવતું શીર્ષ હોય છે,પરંતુ તે એક 'કેપિટ્યુલમ' પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ છે,જે કદની દ્રષ્ટિએ $Agave$ જેટલો મોટો હોતો નથી.

(B) ફૂલકોબી ($Brassica$ $oleracea$ var. $botrytis$) નો ખાવાલાયક ભાગ માંસલ,અપરિપક્વ પુષ્પવિન્યાસ છે,જેને 'કડ' (curd) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. તે અવિકસિત પુષ્પકલિકાઓનો સમૂહ છે.

(B) $Ficus$ (જેમ કે વડ અથવા પીપળો) પ્રજાતિમાં જોવા મળતા પુષ્પવિન્યાસને $Hypanthodium$ (ઉદુમ્બરક) કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસમાં,પુષ્પાસન એક પોલા,માંસલ,નાસપતી આકારના બંધારણમાં ફેરવાય છે,જેમાં ઉપરની તરફ એક નાનું છિદ્ર હોય છે જેને $ostiole$ કહેવાય છે.
પુષ્પો આ પુષ્પાસનની અંદરની દીવાલ પર ગોઠવાયેલા હોય છે,જેમાં નર પુષ્પો $ostiole$ ની નજીક અને માદા પુષ્પો તળિયે આવેલા હોય છે.

(C) સાયથિયમ (Cyathium) પુષ્પવિન્યાસ એ $Euphorbia$ પ્રજાતિમાં જોવા મળતો એક વિશિષ્ટ પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ છે.
તેમાં નિપત્રો દ્વારા બનેલું પ્યાલા આકારનું આવરણ હોય છે,જે એક માદા પુષ્પ (સ્ત્રીકેસર) અને ઘણા નર પુષ્પો (દરેક એક પુંકેસર દ્વારા દર્શાવેલ) ને ઘેરી રાખે છે.
તેની ગીચ ગોઠવણી અને નિપત્રો પર મધગ્રંથિઓની હાજરીને કારણે આ રચના ઘણીવાર એકલ પુષ્પ જેવી લાગે છે.

(C) સ્તબક (capitulum) પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ એ $Asteraceae$ કુળનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે,જેને અગાઉ $Compositae$ તરીકે ઓળખવામાં આવતું હતું.
આ પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસમાં,મુખ્ય ધરી ચપટી બનીને પુષ્પાસન (receptacle) બનાવે છે,જેના પર ઘણા નાના,અવૃન્તીય પુષ્પો આવેલા હોય છે જેને પુષ્પિકાઓ (florets) કહેવામાં આવે છે.
આ પુષ્પિકાઓ કેન્દ્રગામી ક્રમમાં ગોઠવાયેલી હોય છે,જેમાં કિરણ પુષ્પિકાઓ પરિઘ પર અને બિંબ પુષ્પિકાઓ કેન્દ્રમાં હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) $Ficus$ (દા.ત.,વડ,પીપળો) ના પુષ્પવિન્યાસને ઉદુમ્બરક (Hypanthodium) કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસમાં,પુષ્પાસન એક માંસલ,પ્યાલા આકારની ગુહા બનાવે છે જેમાં એક નાનું છિદ્ર હોય છે જેને ઓસ્ટિઓલ (ostiole) કહે છે.
આ ગુહાની અંદર ત્રણ પ્રકારના પુષ્પો આવેલા હોય છે:
$1$. નર પુષ્પો (staminate): ઓસ્ટિઓલની નજીક.
$2$. માદા પુષ્પો (pistillate): તળિયે.
$3$. તટસ્થ અથવા પિત્ત પુષ્પો (gall flowers - વંધ્ય માદા પુષ્પો): નર અને માદા પુષ્પોની વચ્ચે.