fruits Questions in Gujarati

(A) અષ્ટિલા એ એક પ્રકારનું માંસલ ફળ છે જે એકસ્ત્રીકેસરી ઉચ્સ્થાયી બીજાશયમાંથી વિકસે છે અને તે એકબીજધારી હોય છે.
અષ્ટિલામાં, ફલાવરણ સ્પષ્ટ રીતે બહારના પાતળા બાહ્યકવચ (Epicarp), મધ્યના માંસલ ખાવાલાયક મધ્યકવચ (Mesocarp) અને અંદરના પથ્થર જેવા સખત અંતઃકવચ (Endocarp) માં વિભેદિત હોય છે.
આંબો $(Mangifera \text{ } indica)$ એ અષ્ટિલાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
ઘઉં એ અક્ષત (Caryopsis) છે, વટાણા એ શિંબી (Legume) છે અને ટામેટા એ સરસ (Berry) પ્રકારનું ફળ છે.

(C) વનસ્પતિશાસ્ત્રના સંદર્ભમાં,ખાસ કરીને ફળની બાહ્યાકાર વિદ્યા (Morphology) વિશે વાત કરીએ તો,'અનુપ્રસ્થ' (Transverse) શબ્દ ફળના આડછેદ અથવા તેની રચનાના ગોઠવણ સાથે સંબંધિત છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,'ફળ' એ સાચો વિકલ્પ છે કારણ કે તે ફળની રચના અને તેના વર્ગીકરણના અભ્યાસ સાથે સંબંધિત છે.

(C) લિચી $(Litchi \text{ } chinensis)$ ના ફળનો ખાદ્ય ભાગ રસાળ બીજચોલ (aril) છે.
બીજચોલ એ બીજનું વધારાનું આવરણ છે, જે સામાન્ય રીતે રંગીન અને માંસલ હોય છે અને તે બીજના તલસ્થ ભાગમાંથી વિકસે છે.
લિચીમાં, આ રચના બીજની આસપાસ એક રસદાર, મીઠા અને ખાદ્ય સ્તરમાં વિકસે છે.

(B) મકાઈમાં,ફળ એ 'કેરિયોપ્સિસ' (caryopsis) પ્રકારનું હોય છે,જે એક પ્રકારનું શુષ્ક,અસ્ફોટનશીલ ફળ છે. આ પ્રકારના ફળમાં,ફલાવરણ (pericarp) એ બીજાવરણ સાથે જોડાયેલું હોય છે. તેથી,વનસ્પતિશાસ્ત્રની દ્રષ્ટિએ મકાઈનો દાણો એ માત્ર બીજ નથી,પરંતુ એક ફળ છે.

(A) અષ્ટિલા (Drupe) એ એક પ્રકારનું માંસલ ફળ છે જે એકસ્ત્રીકેસરી ઉચ્ચસ્થ બીજાશયમાંથી વિકસે છે અને તે એકબીજ ધરાવે છે.
અષ્ટિલા ફળમાં ફલાવરણ ત્રણ સ્તરોમાં સ્પષ્ટ રીતે વિભેદિત થયેલું હોય છે:
$1$. બહારનું પાતળું બાહ્ય ફલાવરણ.
$2$. મધ્યનું માંસલ અથવા તંતુમય મધ્ય ફલાવરણ.
$3$. અંદરનું કઠણ અને પથ્થર જેવું અંતઃફલાવરણ,જે બીજને આવરે છે.
આના ઉદાહરણોમાં કેરી અને નાળિયેરનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,અષ્ટિલા ફળની લાક્ષણિકતા કઠણ અંતઃફલાવરણની હાજરી છે.

(A) અષ્ટિલા એ એક પ્રકારનું માંસલ ફળ છે જે એકસ્ત્રીકેસરી ઉચ્સ્થ અંડાશયમાંથી વિકસે છે.
અષ્ટિલામાં ફલાવરણ ત્રણ સ્તરોમાં સ્પષ્ટ રીતે વિભેદિત હોય છે:
$1$. બહારનું સ્તર બાહ્ય ફલાવરણ (Epicarp) છે.
$2$. મધ્યનું સ્તર માંસલ અથવા તંતુમય મધ્યફલાવરણ (Mesocarp) છે.
$3$. અંદરનું સ્તર કઠણ (પથ્થર જેવું) અંતઃફલાવરણ (Endocarp) છે,જે બીજને આવરે છે.
આના ઉદાહરણોમાં કેરી અને નાળિયેરનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,અષ્ટિલા ફળની લાક્ષણિકતા તેનું કઠણ અંતઃફલાવરણ છે.

(C) ધાન્યફળ $(Caryopsis)$ એ એક પ્રકારનું સાદું શુષ્ક ફળ છે જે એકસ્ત્રીકેસરી અને ઉચ્ચસ્થ બીજાશયમાંથી વિકસે છે. આ ફળમાં ફલાવરણ $(pericarp)$ એ બીજાવરણ સાથે જોડાયેલું હોય છે. $Maize$ ($Zea$ $mays$) એ ધાન્યફળનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. $Tomato$ અને $Brinjal$ $Berries$ છે, જ્યારે $Mango$ એ $Drupe$ છે.

(D) કોમ્પોઝિટી (Compositae) કુળમાં (જેને $Asteraceae$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે),વજ્રચક્ર (calyx) રૂપાંતરિત થઈને વાળ જેવી રચના બનાવે છે જેને રોમગુચ્છ $(pappus)$ કહેવામાં આવે છે.
આ રોમગુચ્છ પેરાશૂટ જેવી રચના તરીકે કાર્ય કરે છે જે પવન દ્વારા બીજ અથવા ફળના વિકિરણમાં મદદ કરે છે,જેને હવા દ્વારા બીજ વિકિરણ $(anemochory)$ કહેવામાં આવે છે.

(A) નાળિયેર એ $Drupe$ (અષ્ટીલા) પ્રકારનું ફળ છે. $Drupe$ ફળ એકસ્ત્રીકેસરી ઉચ્સ્થ અંડાશયમાંથી વિકસે છે અને તે એકબીજી હોય છે. $Drupe$ માં ફલાવરણ ત્રણ ભાગમાં વિભેદિત હોય છે: બહારનું પાતળું $Epicarp$ (બાહ્યક),મધ્યનું માંસલ અથવા તંતુમય $Mesocarp$ (મધ્યક),અને અંદરનું પથ્થર જેવું સખત $Endocarp$ (અંતઃક).

(D) આભાસીફળ (Pseudocarp) એટલે એવું ફળ જેનો વિકાસ બીજાશય સિવાયના પુષ્પના અન્ય ભાગો જેવા કે પુષ્પાસન (thalamus), પુષ્પપાત્ર કે પરિપુષ્પપુંજમાંથી થાય છે। સફરજન, સ્ટ્રોબેરી અને કાજુ તેના ઉદાહરણો છે, જેમાં ખાવાલાયક ભાગ બીજાશયની દીવાલને બદલે પુષ્પાસનમાંથી બને છે।

(A) $Siliqua$ (કૂટપટિકા) પ્રકારનું ફળ એ $Brassicaceae$ કુળની લાક્ષણિકતા છે,જેને અગાઉ $Cruciferae$ તરીકે ઓળખવામાં આવતું હતું.
$Siliqua$ એ લાંબુ,સૂકું અને સ્ફોટક ફળ છે જે દ્વિ-સ્ત્રીકેસરી,યુક્તસ્ત્રીકેસરી અને ઉચ્ચસ્થ બીજાશયમાંથી વિકસે છે,જેમાં ચર્મવર્તી જરાયુવિન્યાસ જોવા મળે છે.
તે સામાન્ય રીતે પાયાથી ઉપરની તરફ બે સીવણ (sutures) દ્વારા ખુલે છે,અને વચ્ચે એક સ્થાયી પડ બાકી રહે છે જેને $replum$ કહેવામાં આવે છે.

(C) અનાનસ ($Ananas$ $comosus$) એ બહુફળ (multiple fruit) નો એક પ્રકાર છે જેને 'સોરોસિસ' (sorosis) કહેવામાં આવે છે.
બહુફળ સમગ્ર પુષ્પવિન્યાસમાંથી વિકસે છે,જે સમાન અક્ષ પર ઉત્પન્ન થતાં પુષ્પનો સમૂહ છે.
અનાનસના કિસ્સામાં,પુષ્પો એક માંસલ અક્ષ પર ગીચ રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે અને સમગ્ર પુષ્પવિન્યાસ જોડાઈને ફળ બનાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) ભૂમધ્યાવરણ ફળ (Geocarpic fruit) એવું ફળ છે જે જમીનની અંદર વિકસે છે.
$Arachis hypogaea$ (મગફળી) માં,ફલન પછી,પુષ્પદંડ (gynophore) લંબાય છે અને વિકાસ પામતા બીજાશયને જમીનની અંદર ધકેલે છે,જ્યાં ફળ પરિપક્વ થાય છે.
તેથી,મગફળીને ભૂમધ્યાવરણ ફળ ગણવામાં આવે છે.

(D) વર્ણવેલ ફળ $Cypsela$ (રોમવલય ફળ) છે.
$1$. તે દ્વિસ્ત્રીકેસરી,યુક્તસ્ત્રીકેસરી અને અધઃસ્થ બીજાશયમાંથી વિકસે છે.
$2$. તે એક શુષ્ક,અસ્ફોટનશીલ અને એકબીજયુક્ત ફળ છે.
$3$. આ પ્રકારનું ફળ $Asteraceae$ (Compositae) કુળની લાક્ષણિકતા છે.
$4$. $Cypsela$ માં ફલાવરણ અને બીજાવરણ એકબીજાથી મુક્ત હોય છે,જ્યારે $Caryopsis$ (ધાન્યફળ) માં તે જોડાયેલા હોય છે.

(B) મગફળી $(Arachis \text{ } hypogaea)$ એ ભૂ-ફલાવરણ (geocarpic) ફળ છે।
આ વનસ્પતિમાં, ફલન પછી, પુષ્પદંડ (gynophore) લંબાય છે અને વિકાસ પામતા બીજાશયને જમીનની અંદર ધકેલે છે।
તેથી, ફળ જમીનની અંદર પરિપક્વ થાય છે, તેથી તેને ભૂ-ફલાવરણ ફળ કહેવામાં આવે છે।

(A) $Syconus$ એ એક પ્રકારનું સંયુક્ત ફળ છે જે $Hypanthodium$ પુષ્પવિન્યાસમાંથી વિકસે છે. આ પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસમાં,પુષ્પાસન માંસલ અને પ્યાલા આકારનું બને છે,જે પુષ્પોને ઘેરી લે છે. તેના ઉદાહરણોમાં $Ficus$ (વડ/પીપળો/અંજીર) પ્રજાતિઓનો સમાવેશ થાય છે,જેમ કે $Ficus$ $carica$ (અંજીર).

(A) ધાન્ય ફળ (Caryopsis) એ એક પ્રકારનું સાદું,સૂકું અને અસ્ફોટનશીલ ફળ છે,જેમાં ફલાવરણ (pericarp) બીજાવરણ સાથે જોડાયેલું હોય છે. આ $Poaceae$ (ઘાસ) કુળની મુખ્ય લાક્ષણિકતા છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,ઘઉં ($Triticum$ $aestivum$) એ $Poaceae$ કુળની વનસ્પતિ છે અને તેમાં ધાન્ય ફળ જોવા મળે છે. વટાણા,ચણા અને મસૂર એ $Fabaceae$ કુળની વનસ્પતિઓ છે,જેમાં શિંબી (legume) પ્રકારનું ફળ જોવા મળે છે.

(A) $\text{લોમેન્ટમ}$ એ એક પ્રકારનું સૂકું, સ્ફોટક ફળ છે જે એકસ્ત્રીકેસરી, ઉચ્ચસ્થ બીજાશયમાંથી વિકસે છે। તે લેગ્યુમનું એક રૂપાંતરિત સ્વરૂપ છે જે બીજની વચ્ચેથી સંકોચાયેલું હોય છે અને પરિપક્વતા સમયે એક-બીજ ધરાવતા ટુકડાઓમાં વિભાજિત થાય છે। આ પ્રકારનું ફળ $Fabaceae$ (અગાઉ $Leguminosae$) કુળના $Papilionoideae$ (જેને $Faboideae$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) ઉપકુળનો લાક્ષણિક ગુણધર્મ છે। તેથી, સાચો વિકલ્પ $A$ છે।

(B) નાળિયેરનું ફળ એ અષ્ઠિફળ (drupe) પ્રકારનું છે.
અષ્ઠિફળમાં ફલાવરણ ત્રણ ભાગમાં વિભેદિત હોય છે: બહારનું પાતળું બાહ્યફલાવરણ,મધ્યનું માંસલ અથવા તંતુમય મધ્યફલાવરણ અને અંદરનું સખત અંતઃફલાવરણ.
નાળિયેરમાં,મધ્યફલાવરણ તંતુમય હોય છે અને તે વ્યાપારિક કાથી (coir) નો સ્ત્રોત છે.
તેથી,સાચો જવાબ $B$ છે.

(B) નાળિયેર એ અષ્ઠિલ (drupe) પ્રકારનું ફળ છે. અષ્ઠિલ ફળમાં ફલાવરણનું ત્રણ સ્તરોમાં વિભેદન થયેલું હોય છે: બહારનું પાતળું બાહ્ય ફલાવરણ,મધ્યનું તંતુમય મધ્ય ફલાવરણ અને અંદરનું સખત અંતઃ ફલાવરણ. નાળિયેરનું તંતુમય કાથી તેના મધ્યના સ્તર એટલે કે મધ્ય ફલાવરણમાંથી મેળવવામાં આવે છે.

(A) કૂટફળ (અથવા સહાયક ફળ) એવું ફળ છે જેમાં ફળનો અમુક માંસલ ભાગ બીજાશયમાંથી નહીં,પરંતુ પુષ્પાસન જેવા નજીકના પેશીઓમાંથી વિકસે છે. સફરજનમાં,ખાવાલાયક માંસલ ભાગ પુષ્પાસન (thalamus) માંથી વિકસે છે,જ્યારે સાચું ફળ (બીજાશય) એ તેની અંદરનો ભાગ છે. તેથી,સફરજન એ કૂટફળનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.

(C) કેરી $(Mangifera \text{ } indica)$ માં ફળ એ અષ્ઠિલ પ્રકારનું ફળ (drupe) છે.
તે એકસ્ત્રીકેસરી ઉચ્ચસ્થ બીજાશયમાંથી વિકસે છે અને એકબીજ ધરાવે છે.
ફળની દીવાલ ત્રણ સ્તરોમાં વિભેદિત હોય છે: બહારનું પાતળું બાહ્ય ફલાવરણ, વચ્ચેનું માંસલ ખાદ્ય મધ્ય ફલાવરણ અને અંદરનું પથ્થર જેવું સખત અંતઃફલાવરણ.
તેથી, કેરીનો ખાદ્ય ભાગ મધ્ય ફલાવરણ છે.

(C) દાડમ ($Punica$ $granatum$) માં, બીજાશય અધઃસ્થ અને બહુકોટરીય હોય છે. તેના બીજ એક રસાળ, ખાવાલાયક આવરણથી ઘેરાયેલા હોય છે જેને $\text{બીજચોલ}$ $(aril)$ કહેવામાં આવે છે. આ $\text{બીજચોલ}$ બીજના અંડકવૃંત $(funiculus)$ માંથી વિકસે છે. તેથી, સાચો જવાબ $\text{દાડમ}$ છે.

(D) ફળનો ખાવાલાયક ભાગ એટલે તે ભાગ જેનો ખોરાક તરીકે ઉપયોગ થાય છે.
$1$. ટામેટામાં,ખાવાલાયક ભાગ ફલાવરણ અને જરાયુ છે.
$2$. આંબામાં,ખાવાલાયક ભાગ માંસલ મધ્યકવચ છે.
$3$. જામફળમાં,ખાવાલાયક ભાગ ફલાવરણ અને જરાયુ છે.
$4$. ખજૂરમાં,ખાવાલાયક ભાગ માંસલ ફલાવરણ છે.
તેથી,સાચી જોડ ખજૂર - ફલાવરણ છે.

(D) ભૂફલતા (Geocarpy) એ એવી ઘટના છે જેમાં વનસ્પતિ તેના ફળ જમીનની અંદર ઉત્પન્ન કરે છે.
$Arachis$ $hypogaea$ (મગફળી) માં, ફલન પછી, પુષ્પદંડ (gynophore) લંબાય છે અને નીચેની તરફ વૃદ્ધિ પામે છે, જે વિકાસ પામતા બીજાશયને જમીનમાં ધકેલે છે.
આથી, ફળ જમીનની અંદર પરિપક્વ થાય છે.
તેથી, $Arachis$ સાચો જવાબ છે.

(C) ઘઉંનું ફળ $Caryopsis$ (ધાન્યફળ) છે.
$Caryopsis$ માં,ફલાવરણ (pericarp) એ બીજાવરણ (seed coat) સાથે જોડાયેલું હોય છે,જે એક એકમ બનાવે છે.
આ $Poaceae$ (ઘાસ કુળ) ની લાક્ષણિકતા છે,જેમાં ઘઉંનો સમાવેશ થાય છે.

(A) સ્ફોટક ફળો એવા ફળો છે જે પરિપક્વતા સમયે બીજને મુક્ત કરવા માટે આપમેળે ખુલે છે.
$A$. કૂટપટિક (Siliqua) અને શિમ્બફળ (Legume) બંને સૂકા સ્ફોટક ફળોના પ્રકારો છે.
$B$. અષ્ટિલા (Drupe) એ માંસલ અસ્ફોટક ફળ છે.
$C$. અનુપ્રસ્થ (Lomentum) એ સૂકું અસ્ફોટક ફળ છે (તે ટુકડાઓમાં વહેંચાય છે પરંતુ બીજ મુક્ત કરવા માટે સ્ફોટન પામતું નથી).
$D$. કાસલસ (Caryopsis) એ સૂકું અસ્ફોટક ફળ છે (દા.ત.,ઘઉં,મકાઈ).
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) તરબૂચ $(Citrullus \text{ lanatus})$ એ $Cucurbitaceae$ કુળની વનસ્પતિ છે। આ કુળના ફળને વિશિષ્ટ રીતે $Pepo$ (પેપો) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે। $Pepo$ એ એક પ્રકારનું સરસફળ (berry) છે, જેમાં અધઃસ્થિત બીજાશયમાંથી વિકસિત થયેલ કઠણ અને જાડી છાલ જોવા મળે છે।

(D) લિચી ફળનો ખાદ્ય ભાગ માંસલ અને રસદાર બીજચોલ (aril) છે.
બીજચોલ એ અંડકવૃંત (funicle) માંથી ઉદ્ભવતી રચના છે જે બીજને આવરે છે.
સીતાફળમાં ખાદ્ય ભાગ માંસલ ફલાવરણ (pericarp) છે.
દાડમમાં ખાદ્ય ભાગ માંસલ બીજાવરણ (testa) છે.
નારંગીમાં ખાદ્ય ભાગ અંતઃફલાવરણ (endocarp) માંથી ઉદ્ભવતા રસદાર રોમ જેવી રચનાઓ છે.

(A) રીંગણ $(Solanum \text{ } melongena)$ એ $Solanaceae$ કુળની વનસ્પતિ છે।
આ કુળમાં ફળ સામાન્ય રીતે અનિષ્ટલાફળ (Berry) અથવા પ્રાવર (Capsule) પ્રકારના હોય છે।
રીંગણનું ફળ અનિષ્ટલાફળ (Berry) તરીકે ઓળખાય છે કારણ કે તે એક સ્ત્રીકેસરી બીજાશયમાંથી વિકસતું માંસલ ફળ છે, જેમાં બીજ ગર્ભમાં પથરાયેલા હોય છે।

(C) વર્ણવેલ ફળને $Caryopsis$ (ધાન્ય ફળ) કહેવામાં આવે છે.
$Caryopsis$ માં,ફલાવરણ (ફળની દીવાલ) બીજાવરણ સાથે સંપૂર્ણપણે જોડાયેલું હોય છે.
તે ઉચ્સ્થ,એક સ્ત્રીકેસરી બીજાશયમાંથી વિકાસ પામે છે.
આ પ્રકારનું ફળ $Poaceae$ (ઘાસ કુળ) ની લાક્ષણિકતા છે,જેમ કે ઘઉં,મકાઈ અને ચોખા.

(C) મગફળી $(Arachis \text{ } hypogaea)$ નું ફળ વનસ્પતિશાસ્ત્રની દ્રષ્ટિએ $Lomentum$ (અનુપ્રસ્થક) તરીકે વર્ગીકૃત થયેલ છે। $Lomentum$ એ શિમ્બફળનો એક પ્રકાર છે જે બીજની વચ્ચેથી સંકોચાયેલું હોય છે અને પરિપક્વતા સમયે એક-બીજ ધરાવતા ટુકડાઓમાં વિભાજિત થાય છે। જોકે તે $Fabaceae$ કુળની વનસ્પતિ છે (જે સામાન્ય રીતે શિમ્બફળ ઉત્પન્ન કરે છે), પરંતુ મગફળીના ફળની વિશિષ્ટ રચના, જે લંબાઈમાં ફાટવાને બદલે ટુકડાઓમાં વિભાજિત થાય છે, તેને $Lomentum$ તરીકે ઓળખાવે છે।

(C) તરબૂચ $(Citrullus \text{ } lanatus)$ નું ફળ $Cucurbitaceae$ કુળમાં આવે છે।
આ કુળમાં, ફળ એ બેરીનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જેને $Pepo$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે।
$Pepo$ ની લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમાં ચામડા જેવું અથવા સખત બાહ્ય ફલાવરણ (exocarp) હોય છે અને અંદરનો ભાગ માંસલ હોય છે જે અધઃસ્થિત બીજાશયમાંથી વિકસે છે।

(C) $Hypanthodium$ પુષ્પવિન્યાસ એ $Ficus$ પ્રજાતિમાં જોવા મળતો એક વિશિષ્ટ પ્રકારનો પુષ્પવિન્યાસ છે (દા.ત.,$Ficus$ $carica$ અથવા અંજીર).
આ પ્રકારમાં,પુષ્પાસન એક માંસલ,કપ આકારની ગુહા બનાવે છે જેની અંદરની સપાટી પર પુષ્પો ગોઠવાયેલા હોય છે.
સમગ્ર $hypanthodium$ પુષ્પવિન્યાસમાંથી વિકસતા ફળને $Syconus$ (અથવા $syconium$) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Syconus$ છે.

(B) કેળું એ એક પ્રકારનું સરસ (Berry) ફળ છે. કેળામાં,ખાદ્ય ભાગ માંસલ મધ્યફલાવરણ અને ઓછું વિકસિત અંતઃફલાવરણનો બનેલો હોય છે. બાહ્યફલાવરણ એ ફળની પાતળી બહારની છાલ બનાવે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) $Ziziphus$ (સામાન્ય રીતે બેર તરીકે ઓળખાય છે) નું ફળ વનસ્પતિશાસ્ત્રની દ્રષ્ટિએ $Drupe$ (અષ્ટિલા) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$Drupe$ એક સ્ત્રીકેસરી ઉચ્સ્થ અંડાશયમાંથી વિકસે છે અને તે એક-બીજ ધરાવે છે.
તેની મુખ્ય લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમાં માંસલ,ખાવાલાયક મધ્યફલાવરણ અને સખત,પથ્થર જેવું અંતઃફલાવરણ હોય છે જે બીજનું રક્ષણ કરે છે.

(B) અંજીર ($Ficus$ પ્રજાતિ) ના ફળને ઉદુમ્બરક (Syconus) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તે હાયપેન્થોડિયમ પુષ્પવિન્યાસમાંથી વિકસે છે,જેમાં પુષ્પાસન માંસલ બને છે અને પુષ્પોને ઘેરી લે છે. સાચા ફળો માંસલ પુષ્પાસનની અંદર જોવા મળતા નાના અષ્ઠિફળ જેવા એકબીજી (achenes) છે. તેથી,ઉદુમ્બરક એ સંયુક્ત ફળનો એક પ્રકાર છે.

(A) રીંગણ $(Solanum \text{ } melongena)$ એ બેરી પ્રકારનું ફળ છે. બેરીમાં, સંપૂર્ણ ફલાવરણ (ફળની દીવાલ) અને જરાયુ માંસલ અને ખાવાલાયક હોય છે. રીંગણનો મુખ્ય ખાદ્ય ભાગ માંસલ ફલાવરણ અને જરાયુ છે.

(C) લીંબુ જેવા ફળોમાં,ખાવાલાયક ભાગ રસાળ રોમ જેવી રચનાઓનો બનેલો હોય છે જેને જ્યુસ સેક્સ (juice sacs) કહેવામાં આવે છે.
આ રચનાઓ ફળની દીવાલના અંદરના સ્તરમાંથી વિકસે છે,જેને $Endocarp$ (અંતઃફલાવરણ) કહેવાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) અષ્ટિલા (Drupe) એ માંસલ ફળનો એક પ્રકાર છે જે એકસ્ત્રીકેસરી ઉચ્સ્થ અંડાશયમાંથી વિકસે છે અને તે એક-બીજ ધરાવે છે.
અષ્ટિલામાં, ફલાવરણ (pericarp) સ્પષ્ટ રીતે બહારના પાતળા બાહ્યકવચ (epicarp), મધ્યના માંસલ ખાવાલાયક મધ્યકવચ (mesocarp) અને અંદરના પથ્થર જેવા સખત અંતઃકવચ (endocarp) માં વિભાજિત હોય છે.
કેરી $(Mangifera \text{ } indica)$ એ અષ્ટિલાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
ઘઉં એ કેરિયોપ્સિસ (caryopsis) છે, વટાણા એ શિંબી (legume) છે અને ટામેટા એ સરસ (berry) પ્રકારનું ફળ છે.

(B) વર્ણવેલ ફળને $Cypsela$ (રોમવલયફળ) કહેવામાં આવે છે.
$1$. તે શુષ્ક,અસ્ફોટનશીલ અને એકબીજધારી ફળ છે.
$2$. તે દ્વિસ્ત્રીકેસરીયુક્ત,યુક્તસ્ત્રીકેસરી અને અદ્યઃસ્થ બીજાશયમાંથી વિકાસ પામે છે.
$3$. આ પ્રકારનું ફળ $Asteraceae$ કુળની લાક્ષણિકતા છે (દા.ત.,સૂર્યમુખી,ગલગોટો).
$4$. $Caryopsis$ (ધાન્યફળ) ઉચ્સ્થ બીજાશયમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે.
$5$. $Drupe$ (અષ્ઠિલ ફળ) એ માંસલ ફળ છે.
$6$. $Cremocarp$ એ વિભાજિત ફળ છે જે બે ભાગમાં વહેંચાય છે.

(A) $Syconus$ (સાયકોનસ) એ એક પ્રકારનું સંયુક્ત ફળ છે જે $hypanthodium$ (હાયપેન્થોડિયમ) પુષ્પવિન્યાસમાંથી વિકસે છે. આ પ્રકારના પુષ્પવિન્યાસમાં, પુષ્પાસન માંસલ બને છે અને પ્યાલા જેવી રચના બનાવે છે, જે અંદરના નાના પુષ્પોને ઘેરી લે છે. તેના ઉદાહરણોમાં $Ficus$ (વડ, અંજીર) પ્રજાતિનો સમાવેશ થાય છે.

(D) સંયુક્ત ફળો (multiple fruits) એવા ફળો છે જે સમગ્ર પુષ્પવિન્યાસમાંથી વિકાસ પામે છે.
$1$. અંજીર $(Ficus)$: તે $hypanthodium$ પુષ્પવિન્યાસમાંથી વિકાસ પામે છે.
$2$. અનાનાસ $(Ananas)$: તે $spadix$ અથવા $spike$ પુષ્પવિન્યાસમાંથી વિકાસ પામે છે.
$3$. શેતુર $(Morus)$: તે $catkin$ પુષ્પવિન્યાસમાંથી વિકાસ પામે છે.
અખરોટ એ $drupe$ છે,પોપી એ $capsule$ છે,મૂળો એ $siliqua$ છે,સફરજન એ $pome$ (આભાસી ફળ) છે,અને ટામેટાં એ $berry$ છે.
તેથી,માત્ર $3$ વનસ્પતિઓ (અંજીર,અનાનાસ અને શેતુર) સંયુક્ત ફળો ઉત્પન્ન કરે છે.

(A) વર્ણવેલ ફળને $Balausta$ (બલાઉસ્ટા) કહેવામાં આવે છે।
$1$. $Balausta$ એ અદ્યઃસ્થ બીજાશયમાંથી વિકસતું માંસલ, અસ્ફોટક ફળ છે।
$2$. તેની લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમાં ચામડા જેવું ફલાવરણ હોય છે અને અંદરના ભાગમાં પડદાઓ (septa) દ્વારા અલગ પડેલા કોટરો (locules) હોય છે।
$3$. બીજ આ કોટરોમાં રહેલા પડદાઓ સાથે જોડાયેલા હોય છે।
$4$. $\text{દાડમ}$ $(Punica granatum)$ એ $Balausta$ પ્રકારના ફળનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે।

(A) કાથી એ નાળિયેરની છાલમાંથી મેળવવામાં આવતું કુદરતી રેસા છે. નાળિયેરની છાલ એ ફળનો રેસામય ભાગ છે,જેને વનસ્પતિશાસ્ત્રની દ્રષ્ટિએ મધ્ય ફલાવરણ (mesocarp) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જે ફલાવરણનું એક સ્તર છે. તેથી,કાથી નાળિયેરના ફલાવરણમાંથી મેળવવામાં આવે છે.

(A) સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં,ફલન પછી બીજાશય ફળમાં વિકસે છે,જ્યારે અંડકો બીજમાં વિકસે છે.
ઘઉંમાં,ફળની દીવાલ (ફલાવરણ) બીજાવરણ સાથે જોડાયેલી હોય છે.
આવા ફળને,જેમાં ફલાવરણ અને બીજાવરણ અલગ કરી શકાતા નથી,તેને 'કેરિયોપ્સિસ' (caryopsis) અથવા દાણો કહેવામાં આવે છે.
તેથી,વનસ્પતિશાસ્ત્રની દ્રષ્ટિએ ઘઉંનો દાણો એ એક ફળ છે.

(B) નાળિયેરનું ફળ એ અષ્ઠિલ (drupe) પ્રકારનું ફળ છે. અષ્ઠિલ ફળમાં ફલાવરણ (pericarp) બહારના પાતળા બાહ્યક (epicarp),મધ્યના માંસલ મધ્યક (mesocarp) અને અંદરના સખત અંતઃક (endocarp) માં વિભેદિત હોય છે. નાળિયેરમાં મધ્યક રેસામય હોય છે. નાળિયેરના ફળના મધ્યકમાંથી મળતા આ રેસાઓને $Coir$ (કાથી) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) નાળિયેરનું ફળ એ અષ્ઠિલ (drupe) પ્રકારનું ફળ છે. અષ્ઠિલ ફળમાં ફલાવરણ ત્રણ ભાગમાં વિભાજિત હોય છે: બહારનું પાતળું બાહ્યફલાવરણ,મધ્યનું તંતુમય મધ્યફલાવરણ અને અંદરનું સખત અંતઃફલાવરણ. નાળિયેરનું કાથી (તંતુમય ભાગ) એ મધ્યફલાવરણમાંથી મેળવવામાં આવે છે.

(D) સાચો જવાબ $(d)$ છે.
નાળિયેરનું ફળ એ એક તંતુમય અષ્ઠિલ ફળ (drupe) છે.
અષ્ઠિલ ફળમાં,ફલાવરણ (pericarp) સ્પષ્ટ રીતે બહારના પાતળા બાહ્યકવચ (epicarp),મધ્યના માંસલ અથવા તંતુમય મધ્યકવચ (mesocarp) અને અંદરના પથ્થર જેવા સખત અંતઃકવચ (endocarp) માં વિભેદિત હોય છે.
નાળિયેરમાં,મધ્યકવચ તંતુમય હોય છે,તેથી તેને તંતુમય અષ્ઠિલ ફળ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
ટામેટું એ એક પ્રકારનું 'બેરી' (berry) ફળ છે,જે દ્વિ-સ્ત્રીકેસરી,યુક્તસ્ત્રીકેસરી અને બહુ-કોટરીય બીજાશયમાંથી વિકસે છે.
ફલાવરણમાં બહારની પાતળી છાલ (બાહ્યક) અને મધ્યમાં માંસલ ભાગ (મધ્યક) હોય છે.
જરાયુ એ પેશી છે જે બીજને બીજાશયની દીવાલ સાથે જોડે છે,અને ટામેટામાં તે અંતઃક અને પટલની સાથે માંસલ અને રસદાર બને છે,જે ખાવાલાયક હોય છે.
આમ,ટામેટામાં ફલાવરણ અને જરાયુ બંને ખાવાલાયક ભાગો છે.