fruits Questions in Gujarati

(A) હેસ્પેરીડિયમ એ માંસલ ફળનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જે ઉચ્ચસ્થ બીજાશયમાંથી વિકસે છે. તેને બેરીનું એક રૂપાંતરિત સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે,જે તેની ચામડા જેવી છાલ (બાહ્યકવચ) અને રસથી ભરેલા વાળ (ટ્રાઇકોમ્સ) ધરાવતા આંતરિક ખંડો દ્વારા ઓળખાય છે.

(C) ઘઉંના ફળને $Caryopsis$ (કેરિયોપ્સિસ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$Caryopsis$ ફળમાં,ફલાવરણ (ફળની દીવાલ) અને બીજાવરણ સંપૂર્ણપણે એકબીજા સાથે જોડાયેલા હોય છે અને એક એકમ બનાવે છે.
આ પ્રકારનું ફળ $Poaceae$ (અગાઉ $Gramineae$ તરીકે ઓળખાતું) કુળની લાક્ષણિકતા છે.

(B) કેરિયોપ્સિસ એ એક પ્રકારનું સાદું,સૂકું અને અસ્ફોટનશીલ ફળ છે જે એકસ્ત્રીકેસરી,ઉચ્ચસ્થ બીજાશયમાંથી વિકસે છે.
આ ફળમાં ફલાવરણ (ફળની દીવાલ) પાતળું હોય છે અને તે સંપૂર્ણપણે બીજાવરણ (બીજની દીવાલ) સાથે જોડાયેલું હોય છે,જેના કારણે તેમને અલગ કરવા અશક્ય છે.
ઉદાહરણ તરીકે ઘઉં,મકાઈ અને ચોખાના દાણા.

(D) ફળની વ્યાખ્યા ફલિત અંડાશય તરીકે કરવામાં આવે છે,જે અંડાશયની દીવાલમાંથી વિકસતી ફળની દીવાલ (ફલાવરણ) અને અંડકમાંથી વિકસતા બીજનું બનેલું હોય છે.
મકાઈનો દાણો એ 'કેરિયોપ્સિસ' પ્રકારનું ફળ છે,જેમાં ફળની દીવાલ બીજાવરણ સાથે જોડાયેલી હોય છે (એટલે કે,એક બીજ ધરાવતું ફળ).

$(D)$ અનાનસ $(Ananas \text{ } sativus)$ એ એક સંયુક્ત ફળ (sorosis) છે, જે સંપૂર્ણ પુષ્પવિન્યાસમાંથી વિકસે છે, એટલે કે ધરી પર સઘન રીતે ગોઠવાયેલા પુષ્પોના સમૂહમાંથી.

(A) લીંબુ જેવા સાઇટ્રસ ફળોમાં,ખાવાલાયક ભાગ એકકોષીય,રસથી ભરેલા વાળ જેવી રચનાઓનો બનેલો હોય છે. આ રચનાઓ અંતઃફલાવરણ (endocarp) માંથી ઉદ્ભવે છે,જે ફલાવરણનું સૌથી અંદરનું સ્તર છે. તેથી,રસદાર વાળ જેવી રચનાઓ અંતઃફલાવરણમાંથી વિકસે છે.

(D) Compositae કુળના ઘણા સભ્યોમાં (જેમ કે $Taraxacum$,$Tragopogon$),તેમજ Dipsacaceae અને Valerianaceae માં,વજ્રચક્ર (calyx) રૂપાંતરિત થઈને વાળ જેવી રચના બનાવે છે જેને Pappus કહેવામાં આવે છે.
આ રચના પેરાશૂટ જેવું કાર્ય કરે છે,જે ફળ અથવા બીજને પવનના પ્રવાહ સાથે સરળતાથી ઉડી જવામાં મદદ કરે છે,જેનાથી હવા દ્વારા વિકિરણ (Air dispersal) થાય છે.

(D) ફળોના ઉત્ક્રાંતિના વર્ગીકરણ મુજબ,સંયુક્ત ફળો (aggregate fruits) ને સાદા ફળો કરતા વધુ વિકસિત માનવામાં આવે છે. $Etaerio$ of drupes એ એક પ્રકારનું સંયુક્ત ફળ છે જ્યાં એક જ પુષ્પના મુક્ત સ્ત્રીકેસર (apocarpous ovaries) માંથી અનેક નાના અષ્ઠિલ ફળો (drupelets) બને છે. $Cypsela$,$Caryopsis$ અથવા $Pome$ જેવા સાદા ફળોની તુલનામાં તેની રચનાની આ જટિલતા તેને ઉત્ક્રાંતિની દ્રષ્ટિએ વધુ વિકસિત બનાવે છે.

(D) કેરીમાં ફળ એ અષ્ઠિફળ (drupe) પ્રકારનું છે.
તે એકસ્ત્રીકેસરી ઉચ્ચસ્થ બીજાશયમાંથી વિકસે છે અને એકબીજ ધરાવે છે.
તેની બહારની છાલ એ બાહ્ય ફલાવરણ (epicarp) છે,માંસલ ખાવાલાયક ભાગ એ મધ્ય ફલાવરણ (mesocarp) છે,અને બીજની આસપાસનો પથ્થર જેવો સખત ભાગ એ અંતઃ ફલાવરણ (endocarp) છે.

(A) આંબા અને નાળિયેર એ અષ્ઠિફળ (drupe) પ્રકારના ફળોના ઉદાહરણો છે. આ ફળો એકસ્ત્રીકેસરી ઉચ્ચસ્થ બીજાશયમાંથી વિકસે છે અને એકબીજ ધરાવે છે. આંબામાં,ફલાવરણ સ્પષ્ટ રીતે બહારના પાતળા બાહ્યકવચ,મધ્યના માંસલ ખાવાલાયક મધ્યકવચ અને અંદરના પથ્થર જેવા સખત અંતઃકવચમાં વિભેદિત હોય છે. નાળિયેરમાં,મધ્યકવચ તંતુમય હોય છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. એમ્ફીસારકા એ સખત કવચ ધરાવતું એક પ્રકારનું બેરી ફળ છે,જે $Aegle$ (બેલ) માં જોવા મળે છે.
$2$. પેપો એ અધઃસ્થિત બીજાશયમાંથી ઉદ્ભવતું માંસલ ફળ છે,જે કુકુરબિટેસી કુળની લાક્ષણિકતા છે,જેમ કે $Cucumis$ (કાકડી).
$3$. ડ્રુપ એ માંસલ ફળ છે જેમાં અંતઃકવચ પથ્થર જેવું સખત હોય છે,જે $Juglans$ (અખરોટ) માં જોવા મળે છે.
$4$. સોરોસિસ એ સ્પાઈક અથવા સ્પેડિક્સમાંથી ઉદ્ભવતું સંયુક્ત ફળ છે,જે $Ananas$ (અનાનસ) માં જોવા મળે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $a(i), b(ii), c(iv), d(iii)$ છે.

(C) આપેલા ફળોના પ્રકારો માટે સાચી જોડી નીચે મુજબ છે:
$1$. પોમ એ આભાસી ફળ છે જેમાં પુષ્પાસન માંસલ બને છે (દા.ત.,સફરજન).
$2$. સ્કિઝોકાર્પિક ફળો એક-બીજ ધરાવતા ભાગોમાં વિભાજિત થાય છે જેને મેરિકાર્પ કહેવાય છે.
$3$. બલાઉસ્ટા એ ફળનો એક પ્રકાર છે (દા.ત.,દાડમ) જેમાં ખાવાલાયક ભાગ માંસલ બીજાવરણ (testa) છે,એરિલ નથી. એરિલ એ લીચીમાં ખાવાલાયક ભાગ છે,જે ડ્રુપ જેવું નટ ફળ છે.
$4$. સાયકોનસ એ સંયુક્ત ફળ છે જે હાયપેન્થોડિયમ પુષ્પવિન્યાસમાંથી વિકસે છે (દા.ત.,અંજીર).
તેથી,ખોટી જોડી $C$ છે.

(D) $Fabaceae$ (અગાઉ $Leguminosae$) કુળ $Legume$ (શીંગ) પ્રકારના ફળ દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે,જે એકસ્ત્રીકેસરી,એકકોટરી અંડાશયમાંથી વિકસે છે અને બંને બાજુની સીવણ રેખાઓ પરથી સ્ફોટન પામે છે.
$Brassicaceae$ (અગાઉ $Cruciferae$) કુળ $Siliqua$ પ્રકારના ફળ દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે,જે લાંબુ,સૂકું અને સ્ફોટન પામતું ફળ છે. તે દ્વિસ્ત્રીકેસરી,યુક્તસ્ત્રીકેસરી,ઉચ્ચસ્થ અંડાશયમાંથી વિકસે છે જેમાં $replum$ નામનો ખોટો પડદો જોવા મળે છે.
તેથી,$Fabaceae$ માટે સૌથી સામાન્ય ફળ $Legume$ છે અને $Brassicaceae$ માટે $Siliqua$ છે.

(D) $Apiaceae$ કુળમાં (જેમાં $Coriandrum$ નો સમાવેશ થાય છે),ફળને ક્રેમોકાર્પ કહેવામાં આવે છે.
પરિપક્વતા પર,ફળ બે મેરીકાર્પ્સમાં વિભાજિત થાય છે.
આ મેરીકાર્પ્સ એક કેન્દ્રીય,પાતળા,દાંડી જેવા માળખા સાથે જોડાયેલા રહે છે જે થેલેમસ (પુષ્પાસન) નું લંબાણ છે.
આ માળખાને $Carpophore$ (કાર્પોફોર) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ (કેપ્સ્યુલ) છે.
- $Capsule$ (પ્રાવર) એ એક પ્રકારનું સૂકું સ્ફોટક ફળ છે જે બહુસ્ત્રીકેસરી,યુક્તસ્ત્રીકેસરી અને ઉચ્સ્થ અંડાશયમાંથી વિકસે છે.
- તેમાં સામાન્ય રીતે અક્ષવર્તી જરાયુવિન્યાસ જોવા મળે છે.
- $Siliqua$ એ દ્વિસ્ત્રીકેસરી,યુક્તસ્ત્રીકેસરી અને ઉચ્સ્થ અંડાશયમાંથી વિકસતું ફળ છે જેમાં ધારાવર્તી જરાયુવિન્યાસ હોય છે.
- $Achene$ એ એક સૂકું અસ્ફોટક ફળ છે.
- $Lomentum$ એ એક સૂકું સ્ફોટક ફળ છે જે ટુકડાઓમાં વિભાજિત થાય છે અને તે એકસ્ત્રીકેસરી અંડાશયમાંથી ઉદ્ભવે છે.

(C) ફલાવરણ એ ફળની દીવાલ છે જે બીજાશયની દીવાલમાંથી વિકસે છે. જામફળ,કેરી અને નારંગી જેવા માંસલ ફળોમાં,ફલાવરણ બાહ્યક,મધ્યક અને અંતઃકમાં વિભેદિત થાય છે અને તે પરિપક્વતા સમયે રસદાર અથવા માંસલ રહે છે. શુષ્ક ફળોમાં,પરિપક્વતા સમયે ફલાવરણ શુષ્ક,સખત અને ઘણીવાર પાતળું થઈ જાય છે. મગફળી અને રાઈ એ શુષ્ક ફળોના ઉદાહરણો છે જેમાં ફલાવરણ માંસલ હોતું નથી.

(B) વ્યાવસાયિક કોયર (નાળિયેરના રેસા) નાળિયેરના ફળના રેસાદાર કવચ એટલે કે $Mesocarp$ (મધ્ય ફલાવરણ) માંથી મેળવવામાં આવે છે,જે $Cocos$ $nucifera$ (કુળ-$Arecaceae$) વનસ્પતિનું ફળ છે.
આ રેસા ખૂબ જ હલકા,સ્થિતિસ્થાપક,જલરોધક,ધ્વનિરોધક હોય છે અને યાંત્રિક ઘસારો તેમજ ભેજ સામે ખૂબ જ ઉચ્ચ પ્રતિકારક શક્તિ ધરાવે છે,જોકે તે ઓછા ટકાઉ અને ખરબચડી સપાટીવાળા હોય છે.
તેનો ઉપયોગ સાદડીઓ,કોથળા,દરિયાઈ દોરડા,માછીમારીની જાળ વગેરે બનાવવા માટે થાય છે.

(D) કેરી જેવા અષ્ટિલા ફળમાં,ફળ એકસ્ત્રીકેસરી ઉચ્ચસ્થ બીજાશયમાંથી વિકસે છે અને તે એકબીજ ધરાવે છે.
$1$. બાહ્યફલાવરણ (Epicarp) પાતળું હોય છે અને તે ફળની છાલ બનાવે છે.
$2$. મધ્યફલાવરણ (Mesocarp) માંસલ અને ખાવાલાયક હોય છે.
$3$. અંત:ફલાવરણ (Endocarp) કઠણ અને પથ્થર જેવું હોય છે,જે અંદરના બીજનું રક્ષણ કરે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ બાહ્યફલાવરણ - પાતળું,મધ્યફલાવરણ - માંસલ અને અંત:ફલાવરણ - કઠણ છે.

(C) આપેલ આકૃતિ નાળિયેરની રચના દર્શાવે છે,જે એક અષ્ઠિફળ (drupe) છે.
નાળિયેરમાં,ફલાવરણ (pericarp) ત્રણ સ્તરોમાં વિભેદિત હોય છે:
$1$. બાહ્યફલાવરણ: સૌથી બહારનું સ્તર.
$2$. મધ્યફલાવરણ: વચ્ચેનું તંતુમય સ્તર (છાલ).
$3$. અંત:ફલાવરણ: અંદરનું સખત,પથ્થર જેવું સ્તર જે બીજનું રક્ષણ કરે છે.
આપેલ આકૃતિમાં,$P$ એ તંતુમય મધ્ય સ્તર તરફ નિર્દેશ કરે છે,જે મધ્યફલાવરણ છે.
$Q$ એ અંદરના સખત સ્તર તરફ નિર્દેશ કરે છે,જે અંત:ફલાવરણ છે.
તેથી,$P$ એ મધ્યફલાવરણ છે અને $Q$ એ અંત:ફલાવરણ છે.

(A) આપેલ આકૃતિઓમાં,જે વિવિધ ફળોના આડછેદ દર્શાવે છે,તેમાં $S$ તરીકે દર્શાવેલ આંતરિક રચનાઓ બીજ છે,જે ફલિત અંડકમાંથી વિકસે છે.
$P$ તરીકે દર્શાવેલ બહારનું રક્ષણાત્મક પડ એ ફલાવરણ છે,જે ફલન પછી બીજાશયની દીવાલમાંથી વિકસે છે.
તેથી,$S$ એ બીજ છે અને $P$ એ ફલાવરણ છે.

(B) ફલાવરણ એ ફળનો ભાગ છે જે અંડાશયની દીવાલમાંથી બને છે. તે ત્રણ સ્તરો ધરાવે છે: બાહ્યકવચ (epicarp),મધ્યકવચ (mesocarp) અને અંતઃકવચ (endocarp).
માંસલ ફળોમાં,ફલાવરણ જાડું,રસદાર અને આ સ્તરોમાં વિભેદિત હોય છે.
$1$. જામફળ: માંસલ ફળ (berry).
$2$. રાઈ: શુષ્ક ફળ (siliqua).
$3$. નારંગી: માંસલ ફળ (hesperidium).
$4$. કેરી: માંસલ ફળ (drupe).
$5$. મગફળી: શુષ્ક ફળ (lomentum).
આપેલ યાદીમાંથી,જામફળ,નારંગી અને કેરીમાં ફલાવરણ માંસલ હોય છે.
તેથી,કુલ સંખ્યા $3$ છે.

(C) આંબા અને નાળિયેરમાં,ફળ એકસ્ત્રીકેસરી ઉચ્સ્થ અંડાશયમાંથી વિકસે છે અને તે એક-બીજ ધરાવે છે. આવા ફળોને $Drupe$ (અષ્ઠિલફળ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આંબામાં,ફલાવરણ સ્પષ્ટ રીતે બહારના પાતળા $Epicarp$ (બાહ્યક),મધ્યના માંસલ ખાવાલાયક $Mesocarp$ (મધ્યક) અને અંદરના પથ્થર જેવા સખત $Endocarp$ (અંતઃક) માં વિભેદિત હોય છે.
નાળિયેરમાં,જે પણ એક $Drupe$ છે,તેમાં $Mesocarp$ તંતુમય હોય છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
સફરજનમાં ફળ એ કૂટફળ $(pseudocarp)$ છે.
કૂટફળમાં,અંડાશયની સાથે પુષ્પાસન પણ ફળના નિર્માણમાં ફાળો આપે છે.
સફરજનનો માંસલ,ખાવાલાયક ભાગ એ રૂપાંતરિત પુષ્પાસન છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
સરળ ફળ એક જ પુષ્પમાંથી વિકસે છે જેમાં સ્ત્રીકેસર યુક્ત (syncarpous) હોય છે,એટલે કે તેમાં સ્ત્રીકેસરના અંડકોષો જોડાયેલા હોય છે.
તેની સામે,સમુચ્ચિત ફળ એક જ પુષ્પમાંથી વિકસે છે જેમાં મુક્ત સ્ત્રીકેસર (apocarpous) હોય છે,અને સંકુલ ફળ સમગ્ર પુષ્પવિન્યાસમાંથી વિકસે છે.
ફલાવરણના સ્વભાવના આધારે,સરળ ફળ સૂકા અથવા માંસલ હોઈ શકે છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે।
પથ્થર જેવા સખત અંતઃફલાવરણ (stony endocarp) ધરાવતા માંસલ ફળોને $drupes$ (અષ્ઠિલા) કહેવામાં આવે છે।
આ ફળોમાં, અંતઃફલાવરણ સખત અને પથ્થર જેવું હોય છે, જે અંદરના બીજનું રક્ષણ કરે છે।
આ સખત અંતઃફલાવરણની ફરતે માંસલ મધ્યફલાવરણ અને પાતળું બાહ્યફલાવરણ આવેલું હોય છે।
$drupes$ ના સામાન્ય ઉદાહરણોમાં કેરી $(Mangifera \text{ } indica)$ અને નાળિયેર $(Cocos \text{ } nucifera)$ નો સમાવેશ થાય છે।

(D) ફળો.
ફળો માનવ ખોરાકમાં મુખ્ય ફાળો આપે છે કારણ કે તે કાર્બોદિતો,વિટામિન્સ અને ખનિજો જેવા આવશ્યક પોષક તત્વોથી સમૃદ્ધ હોય છે. તે વિશ્વભરના મનુષ્યો માટે ઊર્જા અને આહારમાં રહેલા રેસાઓનો પ્રાથમિક સ્ત્રોત છે.