AIPMT 1995 Biology Question Paper with Answer and Solution in Gujarati

(A) જે સજીવો સ્થાનબદ્ધ (આધારક સાથે જોડાયેલા) હોય છે,તેઓ સામાન્ય રીતે અરીય સમમિતિ દર્શાવે છે. આ પ્રકારની સમમિતિ સજીવને તેના પર્યાવરણમાં કોઈપણ દિશામાંથી ખોરાક અથવા જોખમ પારખવામાં મદદ કરે છે,જે સ્થિર જીવનશૈલી માટે ફાયદાકારક છે. તેના ઉદાહરણોમાં સમુદાય Cnidaria (જેમ કે સી-એનિમોન) અને Echinodermata (પુખ્ત સજીવો) ના સભ્યોનો સમાવેશ થાય છે. તેથી,અરીય સમમિતિ એ સ્થાનબદ્ધ જીવનશૈલી સાથે સંકળાયેલું એક સામાન્ય લક્ષણ છે.

(B) સમખંડતા (Metamerism) એ એક લાક્ષણિકતા છે જેમાં શરીર બાહ્ય અને આંતરિક રીતે ખંડોમાં વિભાજિત હોય છે,જેમાં ઓછામાં ઓછા કેટલાક અંગોનું શ્રેણીબદ્ધ પુનરાવર્તન જોવા મળે છે.
પ્રાણીસૃષ્ટિમાં,સાચી સમખંડતા મુખ્યત્વે ત્રણ સમુદાયોમાં જોવા મળે છે: $Annelida$,$Arthropoda$ અને $Chordata$.
જ્યારે $Annelida$ અને $Arthropoda$ માં સ્પષ્ટ બાહ્ય અને આંતરિક ખંડન જોવા મળે છે,ત્યારે $Chordata$ (ખાસ કરીને પૃષ્ઠવંશીઓમાં) તેમના આંતરિક બંધારણો જેવા કે સ્નાયુઓ,ચેતાઓ અને કરોડસ્તંભમાં સમખંડતા દર્શાવે છે.

(D) એકવર્ષાયુ વનસ્પતિ તેનું જીવનચક્ર (અંકુરણ,વૃદ્ધિ,પુષ્પ સર્જન અને બીજ ઉત્પાદન) એક જ વૃદ્ધિ ઋતુમાં પૂર્ણ કરે છે અને ત્યારબાદ મૃત્યુ પામે છે. દ્વિવર્ષાયુ વનસ્પતિ તેનું જીવનચક્ર બે વર્ષમાં પૂર્ણ કરે છે; તે પ્રથમ વર્ષમાં વાનસ્પતિક વૃદ્ધિ કરે છે અને બીજા વર્ષમાં પુષ્પ,ફળ અને બીજ ઉત્પન્ન કરીને મૃત્યુ પામે છે. તેથી,મુખ્ય તફાવત એ છે કે એકવર્ષાયુ વનસ્પતિ એક વર્ષમાં તેનું જીવનચક્ર પૂર્ણ કરીને મૃત્યુ પામે છે,જ્યારે દ્વિવર્ષાયુ વનસ્પતિ પ્રથમ વર્ષની વૃદ્ધિ પછી તરત જ મૃત્યુ પામતી નથી.

(C) ટેટ્રાડાયનેમસ (ચતુર્દીર્ઘી) સ્થિતિ એટલે $6$ પુંકેસરની હાજરી,જેમાં $4$ લાંબા (અંદરના) અને $2$ ટૂંકા (બહારના) હોય છે.
પુંકેસરની આ વિશિષ્ટ ગોઠવણી $Brassicaceae$ (અગાઉ $Cruciferae$ તરીકે ઓળખાતી) કુળની લાક્ષણિકતા છે.

(C) બટ્રેસ મૂળ એ વિશાળ વૃક્ષોના થડના નીચેના ભાગેથી નીકળતા મોટા,ફેલાયેલા મૂળ છે જે વૃક્ષને વધારાનો આધાર પૂરો પાડે છે. આ પ્રકારના મૂળ સામાન્ય રીતે ઉષ્ણકટિબંધીય વર્ષાવનોમાં જોવા મળે છે જ્યાં જમીન પાતળી હોય છે અને પોષક તત્વો ઓછા હોય છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Terminalia$ એ બટ્રેસ મૂળ ધરાવતું જાણીતું ઉદાહરણ છે,જે તેના વિશાળ થડને સ્થિરતા આપે છે.

(C) ડેસ્મોઝોમ્સ એ પ્રાણીકોષોમાં જોવા મળતી વિશિષ્ટ રચનાઓ છે જે આંતરકોષીય જોડાણ તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેઓ 'સ્પોટ વેલ્ડ્સ' અથવા એન્કરિંગ જંકશન તરીકે કામ કરે છે,જે પાસપાસેના કોષોને એકબીજા સાથે મજબૂતીથી જોડીને પેશીઓને યાંત્રિક શક્તિ પ્રદાન કરે છે.
તેથી,તેઓ મુખ્યત્વે કોષીય જોડાણ (Cell adhesion) સાથે સંકળાયેલા છે.

(D) પ્રોકેરિયોટિક કશા એ કોષની સપાટી પરથી બહાર નીકળતી પાતળી,વાળ જેવી રચના છે.
તે ફ્લેજેલિન નામના પ્રોટીનથી બનેલી હોય છે.
યુકેરિયોટિક કશાથી વિપરીત,જેમાં $9 + 2$ સૂક્ષ્મનલિકાની ગોઠવણી હોય છે,પ્રોકેરિયોટિક કશા એ પ્રોટીન એકમોની બનેલી કુંતલાકાર રચના છે જે સર્પાકાર અથવા કુંતલાકાર રીતે ગોઠવાયેલી હોય છે.
તેથી,સાચું વર્ણન એ છે કે પ્રોટીન અણુઓ કુંતલાકાર રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે.

(C) લીસી અંતઃકોષરસજાળ $(SER)$ મુખ્યત્વે લિપિડ અને લિપિડ જેવા સ્ટિરોઇડલ અંતઃસ્ત્રાવોના સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર છે. ખરબચડી અંતઃકોષરસજાળ $(RER)$ પર રીબોઝોમ્સની હાજરીને કારણે તે પ્રોટીન સંશ્લેષણમાં ભાગ લે છે,જ્યારે $SER$ પર રીબોઝોમ્સનો અભાવ હોય છે અને તે લિપિડ ચયાપચય અને વિષહરણ (detoxification) પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,લિપિડનું સંશ્લેષણ એ $SER$ નું સૌથી વ્યાપક અને પ્રમાણભૂત જૈવિક કાર્ય છે જે $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તકોમાં દર્શાવેલ છે.

(A) મનુષ્યના પાંસળી પિંજરમાં કુલ $12$ જોડ પાંસળીઓ હોય છે.
તેમના ઉરોસ્થિ (sternum) સાથેના જોડાણના આધારે તેમને ત્રણ પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. સાચી પાંસળીઓ ($1$ થી $7$ જોડ): આ પાંસળીઓ સીધી રીતે કાસ્થિ દ્વારા ઉરોસ્થિ સાથે જોડાયેલી હોય છે.
$2$. ખોટી પાંસળીઓ ($8, 9$ અને $10$ મી જોડ): આ પાંસળીઓ સીધી રીતે ઉરોસ્થિ સાથે જોડાતી નથી, પરંતુ $7$ મી પાંસળી સાથે જોડાય છે.
$3$. તરતી પાંસળીઓ ($11$ અને $12$ મી જોડ): આ પાંસળીઓ ઉરોસ્થિ સાથે જોડાયેલી હોતી નથી, તેથી તેમને તરતી પાંસળીઓ કહેવામાં આવે છે.
આમ, મનુષ્યમાં $2$ જોડ તરતી પાંસળીઓ હોય છે.

(C) સ્વાયત્ત ચેતાતંત્રને અનુકંપી અને પરાનુકંપી ચેતાતંત્રમાં વિભાજિત કરવામાં આવે છે.
$1$. અનુકંપી ચેતાતંત્ર કરોડરજ્જુના કટિ-ઉરસીય (Thoraco-lumbar) પ્રદેશમાંથી,ખાસ કરીને $T_1$ થી $L_2$ ખંડોમાંથી ઉદ્ભવે છે.
$2$. પરાનુકંપી ચેતાતંત્ર મસ્તિષ્ક ચેતાઓ $(III, VII, IX, X)$ અને કરોડરજ્જુના પુચ્છીય (Sacral) પ્રદેશ $(S_2-S_4)$ માંથી ઉદ્ભવે છે.
તેથી,અનુકંપી ચેતાઓ કટિ-ઉરસીય પ્રદેશમાંથી ઉદ્ભવે છે.

(D) $\text{થાઇરૉઇડ}$ ગ્રંથિ અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓમાં વિશિષ્ટ છે કારણ કે તે તેના અંતઃસ્ત્રાવોને થાઇરૉઇડ પુટિકાઓના બાહ્યકોષીય અવકાશમાં, જેને $\text{કોલોઇડ}$ કહેવામાં આવે છે, તેમાં નિષ્ક્રિય સ્વરૂપે સંગ્રહિત કરે છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો, $\text{થાઇરોક્સિન}$ $(T_4)$ અને $\text{ટ્રાયઆયોડોથાયરોનિન}$ $(T_3)$, પુટિકાના પોલાણમાં $\text{થાયરોગ્લોબ્યુલિન}$ પ્રોટીનના ભાગ તરીકે સંશ્લેષિત અને સંગ્રહિત થાય છે.
જ્યારે શરીરને આ અંતઃસ્ત્રાવોની જરૂર હોય છે, ત્યારે તેઓ $\text{કોલોઇડ}$માંથી પુટિકા કોષોમાં પુનઃશોષિત થાય છે, પ્રક્રિયા પામે છે અને ત્યારબાદ રુધિરમાં મુક્ત થાય છે.

(A) થાઇરૉઇડ ગ્રંથિ થાઇરૉઇડ અંતઃસ્ત્રાવો ($T_3$ અને $T_4$) બનાવવા માટે ખાસ કરીને આયોડિનનું શોષણ કરે છે.
રેડિયો-એક્ટિવ આયોડિન-$131$ $(^{131}I)$ નો ઉપયોગ તબીબી નિદાન અને સારવારમાં થાય છે કારણ કે થાઇરૉઇડ ગ્રંથિ તેને એકત્રિત કરે છે,જે કેન્સરગ્રસ્ત કોષોને ઓળખવામાં અથવા અતિસક્રિય થાઇરૉઇડ પેશીઓને નષ્ટ કરવામાં મદદ કરે છે.
અન્ય આઇસોટોપ્સ જેવા કે કાર્બન-$14$ નો ઉપયોગ રેડિયોકાર્બન ડેટિંગ માટે,યુરેનિયમ-$238$ નો ઉપયોગ ભૌગોલિક ડેટિંગ માટે અને ફૉસ્ફરસ-$32$ નો ઉપયોગ મોલેક્યુલર બાયોલોજીના સંશોધનમાં થાય છે.

(A) અંતઃસ્ત્રાવો તેમના લક્ષ્ય પેશીઓમાં આવેલા વિશિષ્ટ પ્રોટીન જેને અંતઃસ્ત્રાવ ગ્રાહી (hormone receptors) કહેવાય છે,તેની સાથે જોડાઈને તેમની શારીરિક અસરો દર્શાવે છે.
આ ગ્રાહીઓ કાં તો કોષરસપટલ પર (પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવો માટે) અથવા કોષની અંદર (સ્ટીરોઈડ અંતઃસ્ત્રાવો માટે) આવેલા હોય છે.
અંતઃસ્ત્રાવ-ગ્રાહી સંકુલનું નિર્માણ એ લક્ષ્ય કોષમાં જૈવરાસાયણિક ફેરફારો શરૂ કરવા માટે આવશ્યક છે,જે અંતે શારીરિક પ્રતિચાર તરફ દોરી જાય છે.
જો ગ્રાહી અણુને દૂર કરવામાં આવે અથવા તે ગેરહાજર હોય,તો અંતઃસ્ત્રાવ લક્ષ્ય કોષ સાથે જોડાઈ શકતો નથી,અને પરિણામે,લક્ષ્ય અંગ અંતઃસ્ત્રાવને ઓળખી શકશે નહીં કે તેના પ્રત્યે પ્રતિચાર દર્શાવી શકશે નહીં.

(A) જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ અચાનક ભયનો સામનો કરે છે (જેમ કે સાપ),ત્યારે શરીર '$fight-or-flight$' (લડો અથવા ભાગો) પ્રતિક્રિયા શરૂ કરે છે.
આ પ્રતિક્રિયા અનુકંપી ચેતાતંત્ર દ્વારા સંચાલિત થાય છે.
અનુકંપી ચેતાઓ એડ્રિનલ મેડ્યુલાને કેટેકોલામાઈન્સ,ખાસ કરીને એપિનેફ્રિન (એડ્રિનાલિન) અને નોર-એપિનેફ્રિન (નોર-એડ્રિનાલિન) સ્ત્રાવ કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો હૃદયના ધબકારા,બ્લડ પ્રેશર અને સતર્કતા વધારીને શરીરને તાત્કાલિક કાર્યવાહી માટે તૈયાર કરે છે.
તેથી,વિકલ્પ $A$ સાચો છે કારણ કે એડ્રિનલ મેડ્યુલા આ અંતઃસ્ત્રાવોનું સ્ત્રાવ સ્થાન છે,એડ્રિનલ બાહ્યક (cortex) નહીં.

(B) પોલીટીન રંગસૂત્રો એ વિશાળ રંગસૂત્રો છે જે ઘણી ડિપ્ટેરન માખીઓમાં સામાન્ય રીતે જોવા મળે છે. તેઓ સૌપ્રથમ $1881$ માં $E.G. Balbiani$ દ્વારા $Chironomus$ લાર્વાની લાળ ગ્રંથિઓમાં શોધાયા હતા. આ રંગસૂત્રો કોષ વિભાજન વગર $DNA$ ના વારંવારના પ્રતિકૃતિ (replication) ના રાઉન્ડ દ્વારા રચાય છે,જેને એન્ડોરીડુપ્લિકેશન (endoreduplication) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) ન્યુક્લિક એસિડની શૃંખલામાં,વ્યક્તિગત ન્યુક્લિઓટાઈડ્સ એકબીજા સાથે જોડાઈને પોલીન્યુક્લિઓટાઈડ શૃંખલા બનાવે છે.
આ જોડાણ એક ન્યુક્લિઓટાઈડના શર્કરાના $3'$-કાર્બન પરમાણુ અને બાજુના ન્યુક્લિઓટાઈડના શર્કરાના $5'$-કાર્બન પરમાણુ વચ્ચે થાય છે.
આ જોડાણ દ્વારા બનતા બંધને $3'-5'$ ફોસ્ફોડાયએસ્ટર બંધ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) ગ્લાયકોજન એ ગ્લુકોઝનો એક શાખિત પોલીસેકેરાઈડ છે જે પ્રાણીઓ,ફૂગ અને બેક્ટેરિયામાં ઉર્જા સંગ્રહના સ્વરૂપ તરીકે કાર્ય કરે છે. મનુષ્યોમાં,તે મુખ્યત્વે યકૃત (લીવર) અને સ્નાયુ કોષોમાં સંશ્લેષિત અને સંગ્રહિત થાય છે. જ્યારે શરીરને ઉર્જાની જરૂર હોય છે,ત્યારે યકૃત ગ્લાયકોજનનું વિઘટન કરીને તેને ગ્લુકોઝમાં ફેરવે છે અને રુધિરમાં મુક્ત કરે છે. લેક્ટોઝ,ગેલેક્ટોઝ અને એરેબીનોઝ એ યકૃતમાં સંગ્રહિત થતા પોલીસેકેરાઈડ નથી.

(A) પાઈરેનોઈડ્સ એ લીલના હરિતકણમાં જોવા મળતી સંગ્રહકારી અંગિકાઓ છે.
તેઓ સામાન્ય રીતે પ્રોટીનના બનેલા કેન્દ્રસ્થ ભાગના બનેલા હોય છે,જે $RuBisCO$ ઉત્સેચકનું સ્થાન છે,અને તેની ફરતે સ્ટાર્ચનું આવરણ આવેલું હોય છે.
તેથી,તેઓ કેન્દ્રસ્થ પ્રોટીન અને સ્ટાર્ચના આવરણના બનેલા હોય છે.

(D) પોલીટેન રંગસૂત્રો એ ડ્રોસોફિલાના ડિંભની લાળગ્રંથિઓમાં જોવા મળતા વિશાળ રંગસૂત્રો છે.
આ રંગસૂત્રો ઘણી ક્રોમેટિડ્સના બનેલા હોય છે જે એક સામાન્ય કેન્દ્રીય બિંદુ પર જોડાયેલા હોય છે.
આ કેન્દ્રીય બિંદુ જ્યાં પોલીટેન રંગસૂત્રની તમામ ક્રોમેટિડ્સ ભેગી થાય છે,તેને $Chromocenter$ (ક્રોમોકેન્દ્ર) કહેવામાં આવે છે.

(D) વાતાવરણીય નાઇટ્રોજનનું સ્થાપન એ વાતાવરણીય નાઇટ્રોજન $(N_2)$ ને એમોનિયા $(NH_3)$ માં રૂપાંતરિત કરવાની પ્રક્રિયા છે,જેનો ઉપયોગ વનસ્પતિઓ દ્વારા કરી શકાય છે.
$Anabaena$ એ તંતુમય સાયનોબેક્ટેરિયાનું એક પ્રજાતિ છે જે પ્લવક તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
આ સજીવોમાં હેટરોસિસ્ટ્સ (heterocysts) નામની વિશિષ્ટ કોષો હોય છે,જે નાઇટ્રોજનેઝ ઉત્સેચકની કાર્યક્ષમતા માટે અજારક વાતાવરણ પૂરું પાડે છે.
વાતાવરણીય નાઇટ્રોજનના જૈવિક સ્થાપન માટે નાઇટ્રોજનેઝ ઉત્સેચક અનિવાર્ય છે.
$Albugo$,$Cystopus$ અને $Aprolegnia$ એ ફૂગ અથવા ફૂગ જેવા સજીવો છે જે નાઇટ્રોજનનું સ્થાપન કરતા નથી.

(A) ક્રેન્ઝ (Kranz) પેશીય સંરચના એ $C_4$ વનસ્પતિઓ (જેમ કે મકાઈ,શેરડી અને જુવાર) ના પર્ણોમાં જોવા મળતી એક વિશિષ્ટ સંરચના છે.
આ સંરચનામાં,મધ્યપર્ણ (mesophyll) કોષો પુલકંચુક (bundle sheath) કોષોની આસપાસ વલયાકાર રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે.
આ રચના $C_4$ પ્રકાશસંશ્લેષણ પથને સરળ બનાવે છે,જે પ્રકાશશ્વસન (photorespiration) ઘટાડવામાં અને ઉચ્ચ તાપમાન તથા વધુ પ્રકાશની સ્થિતિમાં કાર્બન સ્થાપનની કાર્યક્ષમતા વધારવામાં મદદ કરે છે.

(B) કૅલ્વિન ચક્રમાં,જે હરિતકણના સ્ટ્રોમામાં થાય છે,$CO_2$ નો પ્રાથમિક ગ્રાહક $5$-કાર્બન ધરાવતી કીટોઝ શર્કરા છે જેને રિબ્યુલોઝ $1,5$-બિસફૉસ્ફટ $(RuBP)$ કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા રિબ્યુલોઝ બિસફૉસ્ફટ કાર્બોક્સિલેઝ-ઓક્સિજનેઝ $(RuBisCO)$ ઉત્સેચક દ્વારા ઉદ્દીપિત થાય છે.
$PEP$ એ $C_4$ વનસ્પતિઓમાં $CO_2$ નો પ્રાથમિક ગ્રાહક છે,જ્યારે $PGA$ એ કૅલ્વિન ચક્રની પ્રથમ સ્થાયી નીપજ છે.

(B) શ્વસનાંક $(RQ)$ એટલે શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થતા $CO_2$ ના કદ અને વપરાતા $O_2$ ના કદનો ગુણોત્તર.
ફેટી ઍસિડ માટે, ઓક્સિડેશનની પ્રક્રિયામાં ઉત્પન્ન થતા કાર્બન ડાયોક્સાઇડની સાપેક્ષમાં વધુ ઓક્સિજનની જરૂર પડે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, ટ્રાયપામિટિન (એક ફેટી ઍસિડ) ના ઓક્સિડેશનની પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે: $2(C_{51}H_{98}O_6) + 145O_2 \rightarrow 102CO_2 + 98H_2O + \text{Energy}$.
$RQ$ ની ગણતરી કરતા: $RQ = \frac{\text{Volume of } CO_2}{\text{Volume of } O_2} = \frac{102}{145} \approx 0.7$.
આમ, $0.7 < 1$ હોવાથી, ફેટી ઍસિડ માટે $RQ$ હંમેશા $1$ કરતા ઓછો હોય છે.

(D) પાયરુવિક ઍસિડનું એસિટાઇલ $CoA$ માં રૂપાંતરણ પાયરુવેટ ડીહાઈડ્રોજીનેઝ સંકુલ દ્વારા થાય છે. આ પ્રક્રિયા ઓક્સિડેટિવ ડીકાર્બોક્સિલેશન પ્રક્રિયા છે. આ પ્રક્રિયા માટે જરૂરી આવશ્યક કો-ફેક્ટર્સ અને કો-એન્ઝાઇમ્સમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. $TPP$ (થાયામીન પાયરોફોસ્ફેટ)
$2$. $NAD^+$ (નિકોટિનામાઇડ એડેનાઇન ડાયન્યુક્લિયોટાઇડ)
$3$. $CoA$ (કો-એન્ઝાઇમ $A$)
$4$. $LAA$ (લિપોઇક ઍસિડ)
$5$. $Mg^{2+}$ આયનો.
આથી,આપેલ તમામ પદાર્થો આ ઉત્સેચકીય સંકુલના આવશ્યક ઘટકો હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(C) ફલોરીજન એ એક કાલ્પનિક અંતઃસ્ત્રાવ અથવા સંકેત આપતું અણુ છે જે વનસ્પતિઓમાં પુષ્પસર્જન (ફૂલ આવવાની પ્રક્રિયા) માટે જવાબદાર માનવામાં આવે છે. તે પ્રકાશગાળાની ઉત્તેજનાના પ્રતિભાવમાં પર્ણોમાં સંશ્લેષિત થાય છે અને ત્યારબાદ પ્રરોહાગ્ર વર્ધનશીલ પેશી (shoot apical meristem) તરફ વહન પામે છે,જેથી વાનસ્પતિક વૃદ્ધિમાંથી પ્રજનન વૃદ્ધિ (પુષ્પસર્જન) તરફનું સંક્રમણ શરૂ થાય છે.

(C) ઇથિલિન એ વાયુરૂપ વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવ છે જે મુખ્યત્વે ફળોને પકવવાની પ્રક્રિયામાં તેની ભૂમિકા માટે જાણીતો છે. તે કોષદીવાલના વિઘટન અને સ્ટાર્ચનું શર્કરામાં રૂપાંતર કરીને ફળ પકવવાની પ્રક્રિયાને વેગ આપે છે. તે પર્ણો અને પુષ્પો જેવા વનસ્પતિના અંગોના વૃદ્ધત્વ અને પતનને પણ ઝડપી બનાવે છે.

(B) ફાયટોક્રોમ એ વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતું પ્રોટીનયુક્ત રંજકદ્રવ્ય છે જે પ્રકાશગ્રાહી તરીકે કાર્ય કરે છે. તે બે આંતરપરિવર્તનીય સ્વરૂપોમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે: $P_r$ (જે $660 \ nm$ પર લાલ પ્રકાશનું શોષણ કરે છે) અને $P_{fr}$ (જે $730 \ nm$ પર અતિ લાલ પ્રકાશનું શોષણ કરે છે). આ રંજકદ્રવ્ય પ્રકાશ-આકારજનન (photomorphogenesis) માં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,જેમાં બીજનું અંકુરણ,પ્રકાંડની લંબાઈમાં વધારો અને પુષ્પસર્જનનો સમાવેશ થાય છે.

(D) નવજાત શિશુમાં હેમરેજિક રોગ $(HDN)$, જેને વિટામિન-$K$ ની ઊણપથી થતો રક્તસ્ત્રાવ પણ કહેવામાં આવે છે, તે જન્મ સમયે નવજાત શિશુમાં વિટામિન-$K$ નું સ્તર ઓછું હોવાને કારણે થાય છે。
વિટામિન-$K$ યકૃતમાં રુધિર ગંઠાઈ જવા માટેના કારકો $(II, VII, IX, \text{અને } X)$ ના સંશ્લેષણ માટે આવશ્યક છે。
વિટામિન-$K$ ની ઊણપ રુધિરના યોગ્ય ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયાને અટકાવે છે, જેનાથી રક્તસ્ત્રાવનું જોખમ વધી જાય છે。
તેથી, સાચો વિકલ્પ $D$ છે。

(B) $Enterokinase$ (જેને $Enteropeptidase$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) ઉત્સેચક આંતરડાના શ્લેષ્મ (intestinal mucosa) દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
તે સ્વાદુપિંડ દ્વારા પકવાશયમાં મુક્ત થતા નિષ્ક્રિય ઉત્સેચક $Trypsinogen$ પર કાર્ય કરે છે.
$Enterokinase$ એ $Trypsinogen$ ને તેના સક્રિય સ્વરૂપ $Trypsin$ માં રૂપાંતરિત કરે છે.
ત્યારબાદ $Trypsin$ અન્ય સ્વાદુપિંડના ઉત્સેચકો જેવા કે $Chymotrypsinogen$ અને $Procarboxypeptidase$ ને સક્રિય કરે છે,જે પ્રોટીનના પાચનમાં મદદ કરે છે.

(C) વિટામિન $- C$,જે એસ્કોર્બિક ઍસિડ તરીકે પણ ઓળખાય છે,તે પાણીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન છે જે કોલેજનના સંશ્લેષણ માટે આવશ્યક છે. કોલેજન એ એક પ્રોટીન છે જે સંયોજક પેશીઓ,ત્વચા અને રક્તવાહિનીઓના નિર્માણમાં મદદ કરે છે.
વિટામિન $- C$ ની ઉણપથી 'સ્કર્વી' નામનો રોગ થાય છે,જેના લક્ષણોમાં પેઢામાંથી રક્તસ્ત્રાવ,નબળાઈ,થાક અને ઘા રૂઝાવવામાં વિલંબનો સમાવેશ થાય છે.
રિકેટ્સ એ વિટામિન $- D$ ની ઉણપથી થાય છે.
પેલાગ્રા એ વિટામિન $B_3$ (નિયાસિન) ની ઉણપથી થાય છે.
તેથી,વિટામિન $- C$ એ 'સ્કર્વી' ને રોકે છે.

(B) મોટા પ્રમાણમાં $CO_2$ ના વહન છતાં રુધિર તેનો $pH$ (આશરે $7.4$) પ્રમાણમાં સ્થિર જાળવી રાખે છે. આ મુખ્યત્વે રુધિરમાં રહેલા બફરને કારણે છે. બાયકાર્બોનેટ બફર સિસ્ટમ,જેમાં પ્લાઝ્મા પ્રોટીન અને હિમોગ્લોબિનનો સમાવેશ થાય છે,તે $CO_2$ જ્યારે પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને કાર્બોનિક એસિડ $(H_2CO_3)$ બનાવે ત્યારે ઉત્પન્ન થતા હાઇડ્રોજન આયનો $(H^+)$ ને તટસ્થ કરવાનું કાર્ય કરે છે. ખાસ કરીને હિમોગ્લોબિન,$H^+$ આયનો સાથે જોડાઈને ખૂબ જ અસરકારક બફર તરીકે કાર્ય કરે છે,જેનાથી રુધિરને ઍસિડિક થતું અટકાવે છે.

(D) કાર્બન ડાયૉક્સાઈડ $(CO_2)$ નું વહન પેશીઓથી ફેફસાં સુધી રુધિરમાં ત્રણ મુખ્ય સ્વરૂપે થાય છે:
$1$. રુધિરરસમાં ઓગળેલા વાયુ સ્વરૂપે (આશરે $7\%$).
$2$. કાર્બમિનો હીમોગ્લોબિન તરીકે,જેમાં $CO_2$ હીમોગ્લોબિનના એમિનો સમૂહ સાથે જોડાય છે (આશરે $20-25\%$).
$3$. બાયકાર્બોનેટ આયનો $(HCO_3^-)$ સ્વરૂપે,જે વહન કરવાની મુખ્ય પદ્ધતિ છે (આશરે $70\%$).
આપેલ વિકલ્પ $D$ માં કાર્બમિનો હીમોગ્લોબિનનો ઉલ્લેખ છે,અને તે સૌથી નજીકનો સાચો વિકલ્પ છે.

(C) વધારે ઊંચાઈવાળા પ્રદેશોમાં વાતાવરણીય દબાણ ઓછું હોય છે,જેના કારણે ઓક્સિજનનું આંશિક દબાણ $(pO_2)$ ઘટી જાય છે.
આના પરિણામે હાયપોક્સિયા (પેશીઓમાં ઓક્સિજનની ઓછી પ્રાપ્યતા) સર્જાય છે.
ઓક્સિજનના આ ઓછા પુરવઠાને સરભર કરવા માટે,શરીર કિડનીમાંથી એરિથ્રોપોએટિનના ઉત્પાદનને ઉત્તેજિત કરે છે.
એરિથ્રોપોએટિન અસ્થિમજ્જાને વધુ રક્તકણો $(R.B.C.s)$ ઉત્પન્ન કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે,જેનાથી રક્તની ઓક્સિજન વહન કરવાની ક્ષમતા વધે છે.
તેથી,ઊંચાઈવાળા પ્રદેશોમાં રહેતા મનુષ્યોમાં $R.B.C.$ ની સંખ્યામાં વધારો થાય છે.

(D) હૃદયના ધબકારાની શરૂઆત $SA$ (સાઈનો-એટ્રિયલ) ગાંઠ દ્વારા થાય છે,જે હૃદયના કુદરતી પેસમેકર તરીકે કાર્ય કરે છે.
$SA$ ગાંઠમાંથી,આવેગ $AV$ (એટ્રિયો-વેન્ટ્રિક્યુલર) ગાંઠ સુધી પહોંચે છે.
$AV$ ગાંઠમાંથી,તે બંડલ ઑફ હિઝ દ્વારા વહન પામે છે.
અંતે,આ આવેગ પરકિન્જે તંતુઓ દ્વારા ક્ષેપકના હૃદયના સ્નાયુઓ સુધી ફેલાય છે,જેનાથી સંકોચન થાય છે.
તેથી,સાચો ક્રમ છે: $SA$ ગાંઠ $\rightarrow$ $AV$ ગાંઠ $\rightarrow$ બંડલ ઑફ હિઝ $\rightarrow$ પરકિન્જે તંતુ $\rightarrow$ હૃદયના સ્નાયુઓ.

(A) રુધિરના કેન્સરને તબીબી ભાષામાં $Leukemia$ (લ્યુકેમિયા) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ એક પ્રકારનું કેન્સર છે જે રુધિર અને અસ્થિમજ્જાને અસર કરે છે,જેમાં શ્વેત કણો $(leukocytes)$ નું અસામાન્ય અને અનિયંત્રિત ઉત્પાદન થાય છે.
$Thrombosis$ (થ્રોમ્બોસીસ) એટલે રુધિરવાહિનીમાં રુધિરની ગાંઠ બનવી.
$Hemolysis$ (હિમોલાસીસ) એટલે રક્તકણોનો નાશ થવો.
$Hemophilia$ (હીમોફીલિયા) એ એક આનુવંશિક ખામી છે જેમાં રુધિર ગંઠાઈ જવાની ક્ષમતા ઘટી જાય છે.

(C) લસિકા એ એક પારદર્શક,રંગહીન પ્રવાહી છે જે રુધિર અને પેશીઓ વચ્ચે મધ્યસ્થી તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય આંતરકોષીય અવકાશમાંથી આંત્રીય પ્રવાહી (પેશીય પ્રવાહી) ને એકત્રિત કરવાનું અને લસિકા વાહિનીઓ દ્વારા તેને રુધિરાભિસરણ તંત્રમાં પાછું લાવવાનું છે.
તે લસિકાકણો અને એન્ટિબોડીઝનું વહન કરીને રોગપ્રતિકારક તંત્રમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,તેમજ પાચન માર્ગમાંથી ચરબીના શોષણમાં પણ મદદ કરે છે.

(B) એન્ટિજન્સ એ રક્તકણો $(RBCs)$ ની સપાટી પર જોવા મળતા વિશિષ્ટ પ્રોટીન અથવા કાર્બોદિત પદાર્થો છે.
આ એન્ટિજન્સ વ્યક્તિના રુધિરજૂથ (Blood group) નક્કી કરે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, $ABO$ રુધિરજૂથ પદ્ધતિમાં, $RBCs$ ની સપાટી પર એન્ટિજન $A$ અથવા $B$ ની હાજરી રુધિરનો પ્રકાર નક્કી કરે છે.
તેથી, એન્ટિજન્સ કોષની સપાટી પર જોવા મળે છે.

(D) વાયુરંધ્રો એ વનસ્પતિના પર્ણો અને અન્ય હવાઈ ભાગોની અધિસ્તર પર આવેલા નાના છિદ્રો છે,જે વાયુ વિનિમય અને બાષ્પોત્સર્જનની પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે.
પાણીમાં સંપૂર્ણ ડૂબેલી જલજ વનસ્પતિઓમાં વાયુરંધ્રો ગેરહાજર હોય છે,કારણ કે તેમાં વાયુ વિનિમય સીધું જ વનસ્પતિની સપાટી દ્વારા પાણીમાં પ્રસરણ (diffusion) દ્વારા થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) નિમગ્ન વાયુરંધ્ર એ વાયુરંધ્ર છે જે પર્ણની સપાટી પર નાના ખાડાઓ અથવા ગર્ત (depressions) માં આવેલા હોય છે.
આ અનુકૂલન વાયુરંધ્ર છિદ્રની આસપાસ ભેજવાળું વાતાવરણ બનાવીને બાષ્પોત્સર્જનનો દર ઘટાડવામાં મદદ કરે છે.
આ શુષ્ક અથવા રણપ્રદેશમાં વસતી વનસ્પતિઓ માટે અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવાની એક મહત્વપૂર્ણ પ્રક્રિયા છે,જ્યાં પાણીનું સંરક્ષણ અનિવાર્ય છે.
તેથી,નિમગ્ન વાયુરંધ્ર એ $Xerophytes$ (મરૂનિવાસી વનસ્પતિઓ) નું વિશિષ્ટ લક્ષણ છે.

(D) $1$. યુરિકોટેલિક સજીવો (જેમ કે પક્ષીઓ અને કીટકો) પાણીનો સંગ્રહ કરવા માટે યુરિક ઍસિડનો ત્યાગ કરે છે,જે જલજ નહીં પણ સ્થળજ નિવાસસ્થાન માટેનું અનુકૂલન છે.
$2$. પરોપજીવીતા એ આંતરજાતીય સંબંધ (બે અલગ જાતિઓ વચ્ચે) છે,અંતઃજાતીય નહીં.
$3$. રણપ્રદેશમાં વધુ બાષ્પોત્સર્જન એ ગેરફાયદો છે; રણની વનસ્પતિઓમાં બાષ્પોત્સર્જન ઘટાડવા માટે અનુકૂલનો હોય છે (દા.ત.,નિમગ્ન વાયુરંધ્ર).
$4$. હોડી આકારનું (સુરેખિત) શરીર પાણીનો અવરોધ ઘટાડે છે,જે જલજ પ્રાણીઓ માટે કાર્યક્ષમ રીતે તરવા માટેનું એક ઉત્તમ અનુકૂલન છે.

(B) રણ પ્રદેશની વનસ્પતિઓ,જેને $Xerophytes$ (મરુદભિદ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે પાણીની અછતવાળા વાતાવરણમાં ટકી રહેવા માટે વિશિષ્ટ અનુકૂલનો ધરાવે છે.
સૌથી સામાન્ય અનુકૂલન પૈકીનું એક $Succulent$ (રસદાર) પેશીઓની હાજરી છે,જે તેમના પ્રકાંડ,પર્ણ અથવા મૂળમાં પાણીનો સંગ્રહ કરે છે.
આ તેમને દુષ્કાળના લાંબા સમયગાળા દરમિયાન જીવંત રહેવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) : વિખંડન એ ઝડપી સમસૂત્રી કોષ વિભાજનની શ્રેણી છે જેના દ્વારા એક ફલિત અંડકોષ (યુગ્મનજ) બહુકોષીય રચનામાં ફેરવાય છે જેને બ્લાસ્ટુલા કહેવામાં આવે છે.
વિખંડન દરમિયાન,ભ્રૂણના કદમાં કોઈ નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ થતી નથી,અને બ્લાસ્ટોસીલ તરીકે ઓળખાતી મધ્યસ્થ ગુહાના નિર્માણ સિવાય તેનો આકાર મોટાભાગે યથાવત રહે છે.
દરેક વિભાજન સાથે કોષરસની સાપેક્ષમાં ન્યુક્લિયર દ્રવ્ય $(DNA)$ નું પ્રમાણ વધે છે.
વિખંડનની ભાત અથવા પ્રકાર મુખ્યત્વે ઈંડામાં રહેલી જરદીના જથ્થા અને તેના વિતરણ (જરદી જમા થવાની રીત) દ્વારા નક્કી થાય છે.
જરદીના પ્રમાણને આધારે,વિખંડન હોલોબ્લાસ્ટિક (સંપૂર્ણ) અથવા મેરોબ્લાસ્ટિક (અપૂર્ણ) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(C) ફાયટોએલેક્સિન એ વનસ્પતિઓ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા એન્ટિમાઇક્રોબાયલ પદાર્થો છે,જે રોગકારક ચેપના વિસ્તારોમાં ઝડપથી એકઠા થાય છે. તે ફૂગ,બેક્ટેરિયા અને વાયરસ સહિતના વિવિધ રોગકારકો સામે રાસાયણિક સંરક્ષણ પદ્ધતિ તરીકે કાર્ય કરે છે. તેથી,સાચો જવાબ ફાયટોએલેક્સિન છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$1$. મૂળ ગાંઠ રોગ (Root knot disease) એ $Meloidogyne$ $javanica$ નામની સૂત્રકૃમિ દ્વારા થાય છે.
$2$. બાજરીનો સ્મટ રોગ $Tolyposporium$ $penicillariae$ દ્વારા થાય છે.
$3$. જુવારનો આચ્છાદિત સ્મટ (Covered smut of sorghum) $Sphacelotheca$ $sorghi$ દ્વારા થાય છે,જ્યારે $Ustilago$ $nuda$ એ ઘઉંનો લૂઝ સ્મટ રોગ ફેલાવે છે. તેથી,આ જોડ ખોટી રીતે સંગત છે.
$4$. બટાટાનો લેઈટ બ્લાઇથ રોગ $Phytophthora$ $infestans$ દ્વારા થાય છે.

(B) $Oxytocin$ (ઑક્સિટોસીન) અંતઃસ્ત્રાવ માદામાં સ્તનગ્રંથિઓમાંથી દૂધના ઉત્સર્જન માટે જવાબદાર છે. જ્યારે બાળક ધાવે છે,ત્યારે સંવેદનાત્મક સંકેતો હાયપોથેલેમસ સુધી પહોંચે છે,જે પશ્ચ પિટ્યુટરી ગ્રંથિને $Oxytocin$ મુક્ત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે. આ અંતઃસ્ત્રાવ સ્તનગ્રંથિઓના સરળ સ્નાયુઓ પર કાર્ય કરે છે,જેનાથી તે સંકોચાય છે અને દૂધ બહાર આવે છે. બીજી તરફ,$Prolactin$ (પ્રોલેક્ટિન) દૂધના ઉત્પાદન માટે જવાબદાર છે.

(D) $Leydig$ (લેડિંગ) ના કોષો,જેમને આંતરાલીય કોષો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે શુક્રપિંડના શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓની વચ્ચેના જોડાણ પેશીના અવકાશમાં આવેલા હોય છે.
આ કોષો એન્ડ્રોજન્સ તરીકે ઓળખાતા અંતઃસ્ત્રાવોના સમૂહના સંશ્લેષણ અને સ્રાવ માટે જવાબદાર છે,જેમાં મુખ્યત્વે $Testosterone$ (ટેસ્ટોસ્ટેરોન) નો સમાવેશ થાય છે.
$Testosterone$ એ પુરુષોમાં ગૌણ જાતીય લક્ષણોના વિકાસ માટે જવાબદાર મુખ્ય નર જાતીય અંતઃસ્ત્રાવ છે.

(A) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,દરેક લઘુબીજાણુ માતૃકોષ $(MMC)$ અર્ધીકરણની પ્રક્રિયા દ્વારા $4$ લઘુબીજાણુઓ (પરાગરજ) ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,$n$ પરાગરજ ઉત્પન્ન કરવા માટે જરૂરી $MMC$ ની સંખ્યા $n / 4$ સૂત્ર દ્વારા ગણવામાં આવે છે.
$100$ પરાગરજ માટે,જરૂરી $MMC$ ની સંખ્યા = $100 / 4 = 25$ થાય.
આમ,$25$ લઘુબીજાણુ માતૃકોષોની જરૂર પડે છે.

(B) $Corpus$ $Luteum$ એ અંડપાત પછી તૂટેલા પુટિકામાંથી બનતી એક કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી રચના છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય મોટા પ્રમાણમાં $Progesterone$ ઉત્પન્ન કરવાનું છે,જે ગર્ભના સ્થાપન માટે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર (endometrium) ને જાળવી રાખવા માટે અનિવાર્ય છે.
જોકે તે થોડા પ્રમાણમાં $Estrogen$ અને $Relaxin$ પણ મુક્ત કરે છે,પરંતુ $Progesterone$ એ તેનું સૌથી મહત્વનું અને પ્રાથમિક અંતઃસ્ત્રાવી ઉત્પાદન છે.

(D) જે વસતિમાં યુવાન વયજૂથનું પ્રમાણ વધુ હોય તેને વિસ્તરતી વસતિ કહેવામાં આવે છે.
આવી વસતિમાં પ્રજનન-પૂર્વે અને પ્રજનન વયજૂથની વ્યક્તિઓની સંખ્યા ખૂબ વધારે હોય છે.
આ વસ્તી વિષયક માળખું સામાન્ય રીતે ઊંચા જન્મ દર તરફ દોરી જાય છે કારણ કે વસતિનો મોટો હિસ્સો પ્રજનન તબક્કામાં પ્રવેશ કરી રહ્યો છે અથવા હાલમાં તે તબક્કામાં છે.
વધુમાં,આરોગ્ય સંભાળ અને પોષણમાં સુધારાને કારણે અગાઉના દાયકાઓની સરખામણીમાં ભારતમાં વ્યક્તિઓ માટે સરેરાશ જીવનકાળ લાંબો થયો છે.
તેથી,મોટી યુવા વસતિ અને વધુ સારા જીવન ટકાવી રાખવાના દરના સંયોજનને કારણે ઘણી વ્યક્તિઓ માટે ઊંચો જન્મ દર અને લાંબો જીવનકાળ જોવા મળે છે.

(A) એપિસ્ટાસિસ (Epistasis) એ એક જનીનિક આંતરક્રિયા છે જેમાં એક જનીનની અભિવ્યક્તિ અન્ય એક અથવા વધુ જનીનોની હાજરી દ્વારા બદલાય છે અથવા દબાઈ જાય છે.
આ ઘટનામાં,જે જનીન બીજા જનીનની અસરને દબાવે છે તેને એપિસ્ટેટિક જનીન કહેવામાં આવે છે,અને જે જનીનની અસર દબાઈ જાય છે તેને હાયપોસ્ટેટિક જનીન કહેવામાં આવે છે.
પ્રભાવિતા (Dominance) થી વિપરીત,જેમાં એક જ જનીનના વિકલ્પો (alleles) વચ્ચેની આંતરક્રિયાનો સમાવેશ થાય છે,એપિસ્ટાસિસમાં અલગ-અલગ જનીન સ્થાન (loci) વચ્ચેની આંતરક્રિયાનો સમાવેશ થાય છે.

(A) $cis-trans$ કસોટી (અથવા કોમ્પ્લીમેન્ટેશન ટેસ્ટ) નો ઉપયોગ એ નક્કી કરવા માટે થાય છે કે બે વિકૃતિઓ (mutations) એક જ જનીનમાં છે કે અલગ-અલગ જનીનોમાં.
જો બે વિકૃતિઓ એક જ જનીનમાં હોય,તો તેઓ $trans$ સ્થિતિમાં મ્યુટન્ટ સ્વરૂપ પ્રકાર દર્શાવશે (કોમ્પ્લીમેન્ટેશન થતું નથી).
જો બે વિકૃતિઓ અલગ-અલગ જનીનોમાં હોય,તો તેઓ $trans$ સ્થિતિમાં વાઇલ્ડ-ટાઇપ સ્વરૂપ પ્રકાર દર્શાવશે (કોમ્પ્લીમેન્ટેશન થાય છે).
જો કે,જ્યારે બે જનીનિક સ્થાનો $cis$ અને $trans$ બંને સ્થિતિમાં સમાન સ્વરૂપ પ્રકારો ઉત્પન્ન કરે છે,ત્યારે તે સૂચવે છે કે વિકૃતિઓ એક જ કાર્યાત્મક એકમને એવી રીતે અસર કરતી નથી કે જે કોમ્પ્લીમેન્ટેશનને અટકાવે,અથવા તેઓ સ્વતંત્ર એકમો તરીકે કાર્ય કરે છે. શાસ્ત્રીય જનીનશાસ્ત્રના સંદર્ભમાં,જ્યારે બે નજીકથી જોડાયેલા સ્થાનો પરની વિકૃતિઓ સમાન સ્વરૂપ પ્રકારો દર્શાવે છે અને અપેક્ષિત $cis-trans$ અસર દર્શાવતી નથી,ત્યારે તેમને ઘણીવાર સુડો એલેલ (Pseudoalleles) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) પોઈન્ટ મ્યુટેશન એટલે $DNA$ ના એક બેઝ પેર (નાઈટ્રોજન બેઝની જોડી) માં થતો ફેરફાર.
સીકલ સેલ એનિમિયા એ પોઈન્ટ મ્યુટેશનનું એક ઉત્તમ ઉદાહરણ છે,જેમાં હિમોગ્લોબિનની $\beta$-ગ્લોબિન શૃંખલાના જનીનમાં એક બેઝ પેરનું વિસ્થાપન થાય છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,$GAG$ કોડોનનું રૂપાંતર $GUG$ માં થાય છે,જેના પરિણામે હિમોગ્લોબિનની છઠ્ઠી સ્થિતિ પર ગ્લુટામિક એસિડના સ્થાને વેલાઈન એમિનો એસિડ આવે છે.
આ ફેરફાર હિમોગ્લોબિનના અણુની રચના બદલી નાખે છે,જેના કારણે ઓક્સિજનનું પ્રમાણ ઓછું હોય ત્યારે રક્તકણો દાતરડા જેવા આકારના બની જાય છે.

(C) $E. coli$ માં,$lac$ ઓપેરોન લેક્ટોઝના ચયાપચય માટે જવાબદાર છે.
જ્યારે ગ્લૂકોઝ હાજર હોય છે,ત્યારે $lac$ ઓપેરોનનું દમન થાય છે કારણ કે ગ્લૂકોઝ એ ઉર્જાનો પ્રાથમિક સ્ત્રોત છે.
જ્યારે ગ્લૂકોઝ દૂર કરવામાં આવે છે અને માત્ર લેક્ટોઝ આપવામાં આવે છે,ત્યારે લેક્ટોઝ 'ઇન્ડ્યુસર' (પ્રેરક) તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે રિપ્રેસર પ્રોટીન સાથે જોડાય છે,જે તેને ઓપરેટર પ્રદેશ સાથે જોડાતા અટકાવે છે.
આનાથી $RNA$ પોલિમરેઝ સ્ટ્રક્ચરલ જનીનોનું ટ્રાન્સક્રિપ્શન કરી શકે છે,જેના પરિણામે $lac$ ઓપેરોન પ્રેરિત થાય છે.

(C) પ્રતિસંકેત (Anticodon) એ ટ્રાન્સફર $RNA$ $(tRNA)$ અણુ પર રહેલા ત્રણ ન્યુક્લિઓટાઈડનો ક્રમ છે,જે આનુવંશિક સંકેતનો એક ભાગ બનાવે છે.
તે મેસેન્જર $RNA$ $(mRNA)$ પરના પૂરક સંકેત (Codon) સાથે જોડાય છે.
પ્રોટીન સંશ્લેષણ દરમિયાન,$tRNA$ નો પ્રતિસંકેત $mRNA$ ના સંકેત સાથે બેઈઝ-જોડી બનાવે છે જેથી પોલીપેપ્ટાઈડ શૃંખલામાં યોગ્ય એમિનો એસિડ ઉમેરાય.
તેથી,પ્રતિસંકેત $tRNA$ પર હાજર હોય છે.

(A) પ્રત્યાંકનની પ્રક્રિયા દરમિયાન,$DNA$ એ $mRNA$ ના સંશ્લેષણ માટે ટેમ્પલેટ તરીકે કાર્ય કરે છે.
પૂરકતાના સિદ્ધાંત મુજબ,$RNA$ માં $Adenine$ $(A)$ એ $Uracil$ $(U)$ સાથે જોડાય છે,$Thymine$ $(T)$ એ $Adenine$ $(A)$ સાથે જોડાય છે,$Cytosine$ $(C)$ એ $Guanine$ $(G)$ સાથે જોડાય છે,અને $Guanine$ $(G)$ એ $Cytosine$ $(C)$ સાથે જોડાય છે.
આપેલ $DNA$ ટેમ્પલેટ ક્રમ: $A-T-T-C-G-A-T-G$.
તેથી,પૂરક $mRNA$ ક્રમ: $U-A-A-G-C-U-A-C$ થશે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $UAAGCUAC$ છે.

(C) સુકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં,જનીનો ઘણીવાર 'વિભાજિત' અથવા 'ખંડિત' હોય છે.
આ જનીનોમાં સાંકેતિક શૃંખલાઓ હોય છે જેને $Exons$ (એક્ષોન્સ) કહેવાય છે અને બિન-સાંકેતિક શૃંખલાઓ હોય છે જેને $Introns$ (ઇન્ટ્રોન્સ) કહેવાય છે.
$Exons$ એ શૃંખલાઓ છે જે પરિપક્વ અથવા પ્રક્રિયા પામેલા $RNA$ માં જોવા મળે છે અને પ્રોટીન માટે સંકેત આપે છે.
$Introns$ એ વચ્ચેની શૃંખલાઓ છે જે પ્રોટીન માટે સંકેત આપતી નથી અને $RNA$ સ્પ્લાયસિંગ દરમિયાન દૂર કરવામાં આવે છે.
તેથી,સાંકેતિક શૃંખલાઓને $Exons$ કહેવામાં આવે છે.

(C) વર્ણવેલ સ્થિતિને ડેન્ટલ ફ્લોરોસિસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ રોગ પીવાના પાણીમાં ફ્લોરાઈડ (ફ્લોરિનનું એક સ્વરૂપ) ના વધુ પડતા સેવનને કારણે થાય છે.
પાણીમાં ફ્લોરાઈડનું ઊંચું પ્રમાણ દાંતના ઇનેમલ પર ડાઘા (રંગ બદલાવો અથવા ખાડા પડવા) પાડે છે.
તેથી,સાચો જવાબ ફ્લોરિન છે.

(B) સમમૂલક અંગો એવા અંગો તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે જે સમાન ઉત્ક્રાંતિ ઉદ્દભવ અને રચનાત્મક આયોજન ધરાવે છે,ભલે તે વિવિધ સજીવોમાં અલગ-અલગ કાર્યો કરતા હોય. $1.$ તેઓ સમાન ભ્રૂણીય પ્રારંભિક રચનાઓમાંથી ઉદ્દભવે છે. $2.$ તેઓ અપસારી ઉત્ક્રાંતિ (Divergent evolution) સૂચવે છે. $3.$ ઉદાહરણોમાં વ્હેલ,ચામાચીડિયા,ચિત્તા અને મનુષ્યના અગ્ર ઉપાંગોનો સમાવેશ થાય છે,જે સમાન શરીરરચનાત્મક માળખું (હ્યુમરસ,રેડિયસ,અલ્ના,કાર્પલ્સ,મેટાકાર્પલ્સ અને ફેલેન્જીસ) ધરાવે છે,તેમ છતાં તેનો ઉપયોગ તરવા,ઉડવા,દોડવા અથવા પકડવા માટે થાય છે. તેથી,સાચો જવાબ $B$ (ઉદ્દભવ) છે.

(B) બધાં પૃષ્ઠવંશીઓના ભ્રૂણમાં ઝાલરફારોની હાજરી એ ઉદવિકાસ માટેના ભ્રૂણવિદ્યાકીય પુરાવાનું એક ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
આ અવલોકન 'પુનરાવર્તન સિદ્ધાંત' ($Recapitulation$ $theory$) ને ટેકો આપે છે,જેને $Haeckel$ નો $Biogenetic$ $law$ પણ કહેવામાં આવે છે.
આ સિદ્ધાંત મુજબ,'વ્યક્તિગત વિકાસ એ જાતિવિકાસનું પુનરાવર્તન કરે છે' ($Ontogeny$ $repeats$ $phylogeny$).
આનો અર્થ એ છે કે કોઈપણ સજીવનો વ્યક્તિગત વિકાસ તેના પૂર્વજોના ઉદવિકાસીય ઇતિહાસને દર્શાવે છે.

(D) આલ્કલોઈડ $Ajmalicine$ (જેને $Raubasine$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ એક ઔષધીય સંયોજન છે જેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે રુધિરાભિસરણ તંત્રની વિકૃતિઓની સારવાર માટે થાય છે.
તે $Rauwolfia$ $serpentina$ વનસ્પતિના મૂળમાંથી મેળવવામાં આવે છે,જેને ભારતમાં સામાન્ય રીતે $Sarpagandha$ (સર્પગંધા) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$Rauwolfia$ $serpentina$ વિવિધ આલ્કલોઈડ્સ ઉત્પન્ન કરવા માટે જાણીતી છે,જેમાં $Reserpine$ અને $Ajmalicine$ નો સમાવેશ થાય છે,જે નોંધપાત્ર ઔષધીય ગુણધર્મો ધરાવે છે.

(B) નિકોટીન એ તમાકુમાં જોવા મળતું એક રાસાયણિક સંયોજન છે જે સસ્તન પ્રાણીઓમાં ઉત્તેજક તરીકે કાર્ય કરે છે. તે મધ્યસ્થ અને પરિઘવર્તી ચેતાતંત્રમાં રહેલા નિકોટિનિક ઍસિટાઇલ કોલાઇન રિસેપ્ટર્સ $(nAChRs)$ સાથે જોડાઈને અને તેમને સક્રિય કરીને કાર્ય કરે છે. તેની રચના આ રિસેપ્ટર્સ સાથે જોડાવા માટે સક્ષમ હોવાથી,તે ચેતાપ્રેષક દ્રવ્ય $Acetylcholine$ ની ક્રિયાની નકલ કરે છે,જેના પરિણામે સતર્કતા,હૃદયના ધબકારા અને બ્લડ પ્રેશરમાં વધારો થાય છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) એલર્જી એ પર્યાવરણમાં હાજર અમુક એન્ટિજેન્સ સામે રોગપ્રતિકારક તંત્રની અતિશયોક્તિભરી પ્રતિક્રિયા છે.
$Hay$ $fever$ (જેને એલર્જિક રાઇનાઇટિસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ પરાગરજ,ધૂળ અથવા બીજાણુઓ જેવા એલર્જનના સંપર્કને કારણે થતી એલર્જીક પ્રતિક્રિયાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
ટાઈફોઈડ એ $Salmonella$ $typhi$ બેક્ટેરિયા દ્વારા થતો ચેપી રોગ છે.
ગોઇટર સામાન્ય રીતે આયોડિનની ઉણપને કારણે થાય છે.
ચામડીનું કેન્સર અસામાન્ય ત્વચા કોષોની અનિયંત્રિત વૃદ્ધિને કારણે થાય છે,જે ઘણીવાર $UV$ કિરણોત્સર્ગના સંપર્કને કારણે હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) રેશમના કીડા $(Bombyx \ mori)$ દ્વારા ઉત્પન્ન થતું રેશમ એ પ્રોટીનયુક્ત સ્ત્રાવ છે.
આ સ્ત્રાવ રેશમના કીડાના લાર્વા (ઇયળ) અવસ્થામાં હાજર વિશિષ્ટ લાળગ્રંથિઓ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે,જેને રેશમ ગ્રંથિઓ પણ કહેવામાં આવે છે.
જ્યારે લાર્વા કોશેટો (pupa) બનવાની તૈયારી કરે છે,ત્યારે તે સ્પિનરેટ દ્વારા આ પ્રવાહી પ્રોટીનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે હવાના સંપર્કમાં આવતા જ રેશમના તંતુમાં ફેરવાય છે.
તેથી,સાચો જવાબ ઇયળની લાળગ્રંથિ છે.

(C) જૈવિક નિયંત્રણ એટલે વનસ્પતિના રોગો અને પેસ્ટના નિયંત્રણ માટે જૈવિક પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ. આ પદ્ધતિમાં મુખ્ય મુશ્કેલી એ છે કે જ્યારે દાખલ કરવામાં આવેલ ભક્ષક કે પરોપજીવીને નવા પર્યાવરણમાં મૂકવામાં આવે છે,ત્યારે તે હંમેશા જીવંત રહી શકતા નથી અથવા અનુકૂલન સાધી શકતા નથી,જે લક્ષિત પેસ્ટની વસ્તીને નિયંત્રિત કરવામાં તેની અસરકારકતાને મર્યાદિત કરે છે.

(A) રિસ્ટ્રિક્શન એન્ડોન્યુક્લિએઝ એવા ઉત્સેચકો છે જે $DNA$ માં ચોક્કસ પેલિન્ડ્રોમિક ન્યુક્લિઓટાઇડ ક્રમને ઓળખે છે અને $DNA$ ના બેવડા કુંતલને ચોક્કસ સ્થાનો પર કાપે છે,જે સામાન્ય રીતે ઓળખ સ્થાનની અંદર અથવા તેની નજીક હોય છે. આ રીકોમ્બિનન્ટ $DNA$ ટેકનોલોજીમાં આવશ્યક સાધનો છે,જેને ઘણીવાર 'આણ્વિક કાતર' (molecular scissors) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) પારજનિનીક પ્રાણીઓ એટલે એવા પ્રાણીઓ કે જેમાં તેમના $DNA$ માં ફેરફાર કરીને વધારાનું (બહારનું) જનીન દાખલ કરવામાં આવ્યું હોય અને તે અભિવ્યક્ત થતું હોય.
પારજનિનીક પ્રાણી બનાવવાની પ્રક્રિયામાં,બહારનું જનીન જનનકોષો (જેમ કે યુગ્મનજ અથવા પ્રારંભિક ભ્રૂણીય કોષો) માં દાખલ કરવામાં આવે છે.
પરિણામે,આ બહારનું $DNA$ સજીવના જનીનસમૂહ (genome) માં સંકલિત થઈ જાય છે.
આ સંકલન ભ્રૂણીય અવસ્થામાં થતું હોવાથી,બહારનું $DNA$ સ્વયંજનન પામે છે અને વિકાસ પામતા સજીવના દરેક કોષમાં વહન પામે છે.
તેથી,પારજનિનીક પ્રાણીના બધા જ કોષોમાં બહારનું $DNA$ હાજર હોય છે.

(D) આ ખ્યાલ કે ખોરાકનો પુરવઠો અંકગણિત શ્રેણીમાં $(1, 2, 3, 4, ...)$ વધે છે,જ્યારે માનવ વસ્તી ભૂમિતિ શ્રેણીમાં $(1, 2, 4, 8, ...)$ વધવાનું વલણ ધરાવે છે,તે અર્થશાસ્ત્રી થોમસ માલથસ દ્વારા તેમના પુસ્તક 'એન એસે ઓન ધ પ્રિન્સિપલ ઓફ પોપ્યુલેશન' માં આપવામાં આવ્યો હતો. આ સિદ્ધાંત વસ્તી વૃદ્ધિ જ્યારે સંસાધનોની વૃદ્ધિ કરતા વધી જાય ત્યારે સર્જાતી વસ્તી સંકટની સંભાવના પર પ્રકાશ પાડે છે.

(C) વિઘટકો (મૃતપજીવીઓ) જટિલ કાર્બનિક પદાર્થોનું સરળ અકાર્બનિક પદાર્થોમાં વિઘટન કરીને નિવસનતંત્રમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. આ પ્રક્રિયાને ખનીજીકરણ (mineralization) કહેવામાં આવે છે. જો વિઘટકોને દૂર કરવામાં આવે,તો મૃત કાર્બનિક પદાર્થોનો જથ્થો એકઠો થશે અને આ પદાર્થોમાં રહેલા આવશ્યક ખનીજ પોષક તત્ત્વો જમીન કે પર્યાવરણમાં પાછા મુક્ત થશે નહીં. પરિણામે,પોષક તત્ત્વોનું ચક્રણ બંધ થઈ જશે,જેના કારણે ઉત્પાદકો (વનસ્પતિઓ) માટે પોષક તત્ત્વોની અછત સર્જાશે અને અંતે સમગ્ર નિવસનતંત્ર ખોરવાઈ જશે.

(B) જૈવ-ભૂ-રાસાયણિક ચક્રોને મુખ્યત્વે બે પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: વાયુમય ચક્રો અને અવસાદી ચક્રો.
$1$. વાયુમય ચક્રો: આ તત્વોનો મુખ્ય સંગ્રહસ્થાન વાતાવરણ અથવા જલાવરણ છે (દા.ત.,નાઇટ્રોજન,ઑક્સિજન,કાર્બન).
$2$. અવસાદી ચક્રો: આ તત્વોનો મુખ્ય સંગ્રહસ્થાન પૃથ્વીનું પોપડું (મૃદાવરણ) છે. ફૉસ્ફરસ અને સલ્ફર એ અવસાદી ચક્રોના ઉત્તમ ઉદાહરણો છે કારણ કે તેમનો મુખ્ય સંગ્રહસ્થાન ખડકો અને જમીન છે.

(D) પ્રાથમિક અનુક્રમણ એ નિવસનતંત્રીય અનુક્રમણની એવી પ્રક્રિયા છે જે એવા વિસ્તારમાં થાય છે જ્યાં અગાઉ કોઈ સમુદાય અસ્તિત્વમાં ન હતો.
આમાં નવા ઠરેલા લાવા,ખુલ્લા ખડકો અથવા રેતીના ઢૂવા જેવા પર્યાવરણોનો સમાવેશ થાય છે જ્યાં હજુ સુધી જમીનનું નિર્માણ થયું નથી.
તેનાથી વિપરીત,ગૌણ અનુક્રમણ એવા વિસ્તારોમાં થાય છે જ્યાં અગાઉનો સમુદાય નાશ પામ્યો હોય (દા.ત. આગ કે પૂર પછી),કારણ કે ત્યાં જમીન પહેલેથી જ હાજર હોય છે.

(D) પરિસ્થિતિકીય તંત્રમાં,ઊર્જાનો પ્રવાહ ઉત્પાદકો (વનસ્પતિઓ) થી શરૂ થાય છે.
પ્રાથમિક ઉપભોગીઓ એવા સજીવો છે જે સીધા ઉત્પાદકો પર આધાર રાખે છે.
ઉત્પાદકો વનસ્પતિ હોવાથી,જે સજીવો વનસ્પતિ ખાય છે તેમને તૃણાહારી કહેવામાં આવે છે.
તેથી,પ્રાથમિક ઉપભોગીઓ તૃણાહારીઓ છે.

(C) રણનિર્માણ એ એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા ફળદ્રુપ જમીન રણમાં ફેરવાય છે,જે સામાન્ય રીતે દુષ્કાળ,જંગલોનો નાશ અથવા અયોગ્ય ખેતી પદ્ધતિઓને કારણે થાય છે.
$1$. વધુ પડતું ચરાણ: પશુઓ દ્વારા વધુ પડતું ચરાણ વનસ્પતિના આવરણને દૂર કરે છે,જેનાથી જમીનનું ધોવાણ થાય છે અને જમીનની ફળદ્રુપતા ઘટે છે.
$2$. જંગલોનો નાશ: વૃક્ષો દૂર કરવાથી જમીન પવન અને પાણીના ધોવાણ માટે ખુલ્લી થઈ જાય છે.
$3$. અયોગ્ય ખેતી પદ્ધતિઓ: સૂકા વિસ્તારોમાં વધુ પડતી સિંચાઈ કરવાથી જમીનમાં ક્ષારનું પ્રમાણ વધે છે,જે જમીનને છોડના વિકાસ માટે બિનઉપયોગી બનાવે છે.
તેથી,આપેલ તમામ પરિબળો રણનિર્માણમાં ફાળો આપે છે.

(B, D) સાચો જવાબ $B$ અને $D$ છે.
$1$. ગીરનું જંગલ એશિયાટિક સિંહ માટે પ્રખ્યાત છે.
$2$. સરિસ્કા ટાઈગર રિઝર્વ મુખ્યત્વે વાઘ માટે જાણીતું છે,હાથી માટે નહીં.
$3$. કચ્છનું રણ (ઘુડખર અભયારણ્ય) ભારતીય જંગલી ગધેડા $(Equus hemionus khur)$ માટે પ્રખ્યાત છે.
$4$. કાઝીરંગા નેશનલ પાર્ક એક શિંગડાવાળા ગેંડા માટે પ્રખ્યાત છે,કસ્તુરી મૃગ માટે નહીં.
અહીં $B$ અને $D$ બંને ખોટી રીતે જોડાયેલા છે,તેથી પ્રશ્નમાં એક કરતા વધુ ખોટી જોડીઓ છે.

(A) બાયોકેમિકલ ઓક્સિજન ડિમાન્ડ $(BOD)$ એ એક લિટર પાણીમાં રહેલા તમામ કાર્બનિક દ્રવ્યોનું બેક્ટેરિયા દ્વારા ઓક્સિડેશન કરવા માટે જરૂરી ઓગળેલા ઓક્સિજનનું પ્રમાણ દર્શાવે છે.
જ્યારે નદીમાં મોટા પ્રમાણમાં ગંદુ પાણી (કાર્બનિક કચરો) છોડવામાં આવે છે,ત્યારે આ કાર્બનિક દ્રવ્યોનું વિઘટન કરવા માટે વિઘટનકર્તા બેક્ટેરિયાની સંખ્યામાં વધારો થાય છે.
આ બેક્ટેરિયા વિઘટનની પ્રક્રિયા માટે પાણીમાં રહેલા ઓગળેલા ઓક્સિજનનો મોટા પ્રમાણમાં ઉપયોગ કરે છે.
પરિણામે,સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા ઓક્સિજનની માંગ વધવાને કારણે નદીના પાણીનો $BOD$ નોંધપાત્ર રીતે વધે છે.

(D) તાજમહેલ માટે મુખ્યત્વે એસિડ વર્ષા ચિંતાનો વિષય છે,જે વાતાવરણમાં સલ્ફર ડાયૉક્સાઈડ $(SO_2)$ ના ઊંચા પ્રમાણને કારણે થાય છે.
સલ્ફર ડાયૉક્સાઈડ ઔદ્યોગિક પ્રવૃત્તિઓમાંથી,ખાસ કરીને મથુરા ઓઈલ રિફાઈનરીમાંથી મુક્ત થાય છે.
જ્યારે $SO_2$ હવામાં રહેલા ભેજ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે,ત્યારે તે સલ્ફ્યુરિક એસિડ બનાવે છે,જે આરસપહાણના ક્ષરણ તરફ દોરી જાય છે,જેને ઘણીવાર 'માર્બલ કેન્સર' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) મીનામાટા રોગ એ પારો (Mercury) ના ઝેરને કારણે થતી એક ચેતાતંત્રને લગતી બીમારી છે. તે સૌપ્રથમ $1956$ માં જાપાનના કુમામોટો પ્રીફેક્ચરના મીનામાટા શહેરમાં જોવા મળી હતી. આ રોગ ચિસો કોર્પોરેશનની કેમિકલ ફેક્ટરીના ઔદ્યોગિક ગંદા પાણીમાં રહેલા મિથાઈલ મર્ક્યુરીના નિકાલને કારણે થયો હતો. આ અત્યંત ઝેરી રસાયણ મીનામાટા ઉપસાગરની માછલીઓ અને શેલફિશમાં જૈવિક વિશાલન (Bioaccumulation) પામ્યું હતું,જેનો ખોરાક તરીકે ઉપયોગ સ્થાનિક લોકો અને પ્રાણીઓ દ્વારા કરવામાં આવતો હતો. આ વિસ્તારની બિલાડીઓ આ રોગથી ગંભીર રીતે પ્રભાવિત થઈ હતી,જેમાં આંચકી આવવી અને અસામાન્ય વર્તન જેવા લક્ષણો જોવા મળ્યા હતા,જેને 'ડાન્સિંગ કેટ ફીવર' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ડુક્કર અને કૂતરા પણ આ રોગથી પ્રભાવિત થયા હતા. જોકે,આ ચોક્કસ પરિસ્થિતિકીય સંદર્ભમાં સસલાં આ રોગથી પ્રભાવિત થયા હોવાના કોઈ અહેવાલ નથી.