Gujarati

Binary Operation Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · Relation and Function · Binary Operation

85+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 35 of 85 questions in Gujarati

51
Difficult
દ્વિ-ક્રિયાઓ $^*: R \times R \rightarrow R$ અને $o: R \times R \rightarrow R$ ધ્યાનમાં લો,જે $a \,^*\, b = |a-b|$ અને $a \,o\, b = a$,$\forall \, a, b \in R$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત છે. સાબિત કરો કે $^*$ ક્રમનો ગુણધર્મ ધરાવે છે પણ જૂથનો ગુણધર્મ ધરાવતું નથી,અને $o$ જૂથનો ગુણધર્મ ધરાવે છે પણ ક્રમનો ગુણધર્મ ધરાવતું નથી. વધુમાં,સાબિત કરો કે $\forall \, a, b, c \in R, a \,^*\, (b \,o\, c) = (a \,^*\, b) \,o\, (a \,^*\, c)$. [જો આમ હોય,તો આપણે કહીએ છીએ કે ક્રિયા $^*$ એ ક્રિયા $o$ પર વિભાજિત થાય છે]. શું $o$ એ $^*$ પર વિભાજિત થાય છે? તમારા જવાબનું સમર્થન કરો.

Solution

(A) આપેલ છે કે $a \,^*\, b = |a-b|$ અને $a \,o\, b = a$,જ્યાં $a, b \in R$.
$^*$ માટે,$a \,^*\, b = |a-b|$ અને $b \,^*\, a = |b-a| = |-(a-b)| = |a-b|$. તેથી $a \,^*\, b = b \,^*\, a$,એટલે કે $^*$ ક્રમનો ગુણધર્મ ધરાવે છે.
$^*$ માટે જૂથના ગુણધર્મની ચકાસણી: $(1 \,^*\, 2) \,^*\, 3 = |1-2| \,^*\, 3 = 1 \,^*\, 3 = |1-3| = 2$,જ્યારે $1 \,^*\, (2 \,^*\, 3) = 1 \,^*\, |2-3| = 1 \,^*\, 1 = |1-1| = 0$. $2 \neq 0$ હોવાથી,$^*$ જૂથનો ગુણધર્મ ધરાવતું નથી.
$o$ માટે,$1 \,o\, 2 = 1$ અને $2 \,o\, 1 = 2$. $1 \neq 2$ હોવાથી,$o$ ક્રમનો ગુણધર્મ ધરાવતું નથી.
$o$ માટે જૂથના ગુણધર્મની ચકાસણી: $(a \,o\, b) \,o\, c = a \,o\, c = a$ અને $a \,o\, (b \,o\, c) = a \,o\, b = a$. બંને બાજુ $a$ મળે છે,તેથી $o$ જૂથનો ગુણધર્મ ધરાવે છે.
$^*$ નું $o$ પર વિભાજન: $a \,^*\, (b \,o\, c) = a \,^*\, b = |a-b|$ અને $(a \,^*\, b) \,o\, (a \,^*\, c) = |a-b| \,o\, |a-c| = |a-b|$. તેથી $^*$ એ $o$ પર વિભાજિત થાય છે.
$o$ નું $^*$ પર વિભાજન: $1 \,o\, (2 \,^*\, 3) = 1 \,o\, |2-3| = 1 \,o\, 1 = 1$,જ્યારે $(1 \,o\, 2) \,^*\, (1 \,o\, 3) = 1 \,^*\, 1 = |1-1| = 0$. $1 \neq 0$ હોવાથી,$o$ એ $^*$ પર વિભાજિત થતું નથી.
52
Difficult
એક અરિક્ત ગણ $X$ આપેલ છે,ધારો કે $^*: P(X) \times P(X) \rightarrow P(X)$ એ $A \,^*\, B = (A - B) \cup (B - A)$,$\forall A, B \in P(X)$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત છે. સાબિત કરો કે ખાલી ગણ $\Phi$ એ ક્રિયા $^*$ માટે તટસ્થ ઘટક છે અને $P(X)$ ના તમામ ઘટકો $A$ એ $A^{-1} = A$ સાથે વ્યસ્ત સંપન્ન છે.

Solution

(A) આપેલ છે કે $^*: P(X) \times P(X) \rightarrow P(X)$ એ $A \,^*\, B = (A - B) \cup (B - A)$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત છે,જ્યાં $A, B \in P(X)$.
$1$. તટસ્થ ઘટક:
કોઈપણ $A \in P(X)$ માટે,આપણી પાસે છે:
$A \,^*\, \Phi = (A - \Phi) \cup (\Phi - A) = A \cup \Phi = A$
$\Phi \,^*\, A = (\Phi - A) \cup (A - \Phi) = \Phi \cup A = A$
કારણ કે $A \,^*\, \Phi = A = \Phi \,^*\, A$ તમામ $A \in P(X)$ માટે સાચું છે,તેથી ખાલી ગણ $\Phi$ એ ક્રિયા $^*$ માટે તટસ્થ ઘટક છે.
$2$. વ્યસ્ત સંપન્ન ઘટકો:
$P(X)$ નો ઘટક $A$ વ્યસ્ત સંપન્ન કહેવાય જો કોઈ $B \in P(X)$ એવું મળે કે જેથી $A \,^*\, B = \Phi = B \,^*\, A$,જ્યાં $\Phi$ એ તટસ્થ ઘટક છે.
$A \,^*\, A$ માટે વિચારીએ:
$A \,^*\, A = (A - A) \cup (A - A) = \Phi \cup \Phi = \Phi$
કારણ કે $A \,^*\, A = \Phi$,તેથી દરેક ઘટક $A \in P(X)$ એ પોતાનો જ વ્યસ્ત છે.
આમ,$P(X)$ ના તમામ ઘટકો $A$ એ $A^{-1} = A$ સાથે વ્યસ્ત સંપન્ન છે.
53
Difficult
ગણ $\{0, 1, 2, 3, 4, 5\}$ પર દ્વિક્રિયા $^*$ ને $a \,^* \, b = \begin{cases} a+b, & \text{જો } a+b < 6 \\ a+b-6, & \text{જો } a+b \geq 6 \end{cases}$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરો. સાબિત કરો કે $0$ એ આ ક્રિયા માટે તટસ્થ ઘટક છે અને ગણનો દરેક ઘટક $a \neq 0$ વ્યસ્ત સંપન્ન છે,જ્યાં $6-a$ એ $a$ નો વ્યસ્ત છે.

Solution

(A) ધારો કે $X = \{0, 1, 2, 3, 4, 5\}$.
$X$ પરની ક્રિયા $^*$ ને $a \,^* \, b = \begin{cases} a+b, & \text{જો } a+b < 6 \\ a+b-6, & \text{જો } a+b \geq 6 \end{cases}$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવી છે.
$X$ નો ઘટક $e$ એ ક્રિયા $^*$ માટે તટસ્થ ઘટક કહેવાય જો તમામ $a \in X$ માટે $a \,^* \, e = a = e \,^* \, a$ થાય.
$a \in X$ માટે,આપણી પાસે છે:
$a \,^* \, 0 = a + 0 = a$ (કારણ કે $a \in X \Rightarrow a+0 < 6$)
$0 \,^* \, a = 0 + a = a$ (કારણ કે $a \in X \Rightarrow 0+a < 6$)
તેથી,તમામ $a \in X$ માટે $a \,^* \, 0 = a = 0 \,^* \, a$ થાય છે.
આમ,$0$ એ આપેલી ક્રિયા $^*$ માટે તટસ્થ ઘટક છે.
$X$ નો ઘટક $a$ વ્યસ્ત સંપન્ન કહેવાય જો કોઈ $b \in X$ એવું મળે કે જેથી $a \,^* \, b = 0 = b \,^* \, a$ થાય.
જો $a \neq 0$ હોય,તો ધારો કે $b = 6-a$. કારણ કે $a \in \{1, 2, 3, 4, 5\}$,તેથી $b \in \{5, 4, 3, 2, 1\} \subset X$.
ત્યારે $a \,^* \, b = a + (6-a) - 6 = 0$ (કારણ કે $a+b = 6 \geq 6$).
તે જ રીતે,$b \,^* \, a = (6-a) + a - 6 = 0$.
આમ,$6-a$ એ દરેક $a \in X, a \neq 0$ માટે $a$ નો વ્યસ્ત છે.
54
MediumMCQ
ગણ $\{a, b\}$ પર દ્વિ-ક્રિયાઓની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$10$
B
$20$
C
$16$
D
$8$

Solution

(C) ગણ $S$ પરની દ્વિ-ક્રિયા $^*$ એ $S \times S$ થી $S$ પરનું વિધેય છે.
અહીં,ગણ $S = \{a, b\}$ છે,તેથી $S \times S = \{(a, a), (a, b), (b, a), (b, b)\}$ થાય.
$S \times S$ માં ઘટકોની સંખ્યા $n(S \times S) = 2 \times 2 = 4$ છે.
સહ-પ્રદેશ $S$ માં ઘટકોની સંખ્યા $n(S) = 2$ છે.
$S \times S$ થી $S$ પરના કુલ વિધેયોની સંખ્યા $(n(S))^{n(S \times S)} = 2^4$ દ્વારા મળે છે.
આની ગણતરી કરતા,આપણને $2^4 = 16$ મળે છે.
આમ,ગણ $\{a, b\}$ પરની કુલ દ્વિ-ક્રિયાઓની સંખ્યા $16$ છે.
સાચો જવાબ $C$ છે.
55
MediumMCQ
જો $Q^{+}$ પર $a * b = 10ab$ હોય,તો $0.01$ નો વ્યસ્ત શોધો.
A
$1$
B
$10$
C
$0.1$
D
$100$

Solution

(A) ધારો કે $e$ એ $*$ પ્રક્રિયા માટે તટસ્થ ઘટક છે.
વ્યાખ્યા મુજબ,$a * e = a = e * a$.
આપેલ છે કે $a * b = 10ab$,તેથી $10ae = a$.
અહીં $a \in Q^{+}$,તેથી $a \neq 0$,માટે $10e = 1$,જેનો અર્થ છે કે $e = \frac{1}{10}$.
ધારો કે $a^{\prime}$ એ $0.01$ નો વ્યસ્ત છે.
વ્યાખ્યા મુજબ,$0.01 * a^{\prime} = e$.
કિંમતો મૂકતા,$10 \times 0.01 \times a^{\prime} = \frac{1}{10}$.
$10 \times \frac{1}{100} \times a^{\prime} = \frac{1}{10}$.
$0.1 \times a^{\prime} = 0.1$.
તેથી,$a^{\prime} = 1$.
56
DifficultMCQ
ધારો કે $A = \{0, 1, 2, 3, 4, 5, 6\}$. જો $a, b \in A$ હોય અને $a * b$ એ $ab$ ને $7$ વડે ભાગતા મળતી શેષ તરીકે વ્યાખ્યાયિત હોય,તો $*$ પ્રક્રિયા માટે $2$ નો વ્યસ્ત શોધો.
A
$2$
B
$3$
C
$4$
D
$5$

Solution

(C) પ્રક્રિયા $a * b$ એ $ab$ ને $7$ વડે ભાગતા મળતી શેષ તરીકે વ્યાખ્યાયિત છે,જ્યાં $a, b \in A$.
પ્રથમ,આપણે તટસ્થ ઘટક $e \in A$ શોધીએ જેથી દરેક $a \in A$ માટે $a * e = a$ થાય.
આનો અર્થ એ છે કે $ae$ ને $7$ વડે ભાગતા મળતી શેષ $a$ છે.
$a \in \{1, 2, 3, 4, 5, 6\}$ માટે,$a * 1 = (a \times 1)$ ને $7$ વડે ભાગતા મળતી શેષ $= a$.
આમ,તટસ્થ ઘટક $e = 1$ છે.
$2$ નો વ્યસ્ત શોધવા માટે,આપણે એવો ઘટક $x \in A$ જોઈએ કે જેથી $2 * x = e = 1$ થાય.
આનો અર્થ એ છે કે $(2 \times x)$ ને $7$ વડે ભાગતા મળતી શેષ $1$ છે.
$A$ માંથી કિંમતો ચકાસતા:
$2 * 1 = 2$
$2 * 2 = 4$
$2 * 3 = 6$
$2 * 4 = 8 \equiv 1 \pmod{7}$
તેથી,$2 * 4 = 1$ હોવાથી,$2$ નો વ્યસ્ત $4$ છે.
57
MediumMCQ
ધારો કે $*$ એ $Q$ પર વ્યાખ્યાયિત દ્રીક ક્રિયા છે. $a, b \in Q$ માટે $a * b = a - b$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત દ્રીક ક્રિયા ક્રમનો નિયમ પાળે છે કે નહીં તે નક્કી કરો.
A
હા,તે ક્રમનો નિયમ પાળે છે.
B
ના,તે ક્રમનો નિયમ પાળતી નથી.
C
તે ફક્ત ધન સંમેય સંખ્યાઓ માટે ક્રમનો નિયમ પાળે છે.
D
તે ફક્ત $a = b$ માટે ક્રમનો નિયમ પાળે છે.

Solution

(B) ગણ $S$ પરની દ્રીક ક્રિયા $*$ ક્રમનો નિયમ પાળે છે તેમ કહેવાય જો તમામ $a, b \in S$ માટે $a * b = b * a$ થાય.
અહીં $a, b \in Q$ માટે $a * b = a - b$ આપેલ છે.
ક્રમનો નિયમ ચકાસવા માટે,આપણે $b * a$ શોધીએ:
$b * a = b - a$.
હવે,$a * b$ અને $b * a$ ની સરખામણી કરીએ:
$a * b = a - b$ અને $b * a = b - a$.
સામાન્ય રીતે $a - b \neq b - a$ હોવાથી (ઉદાહરણ તરીકે,$a = 5$ અને $b = 3$ લો,તો $5 - 3 = 2$ અને $3 - 5 = -2$,અને $2 \neq -2$),આ ક્રિયા ક્રમનો નિયમ પાળતી નથી.
તેથી,દ્રીક ક્રિયા $*$ ક્રમનો નિયમ પાળતી નથી.
58
MediumMCQ
ધારો કે $*$ એ સંમેય સંખ્યાઓના ગણ $Q$ પર વ્યાખ્યાયિત દ્વિ-ક્રિયા છે. $a, b \in Q$ માટે $a * b = a^{2} + b^{2}$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત દ્વિ-ક્રિયા ક્રમ-નિરપેક્ષ (commutative) છે કે નહીં તે નક્કી કરો.
A
ક્રમ-નિરપેક્ષ
B
ક્રમ-નિરપેક્ષ નથી
C
જૂથના નિયમનું પાલન કરે છે
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) દ્વિ-ક્રિયા $a * b = a^{2} + b^{2}$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત છે.
ક્રમ-નિરપેક્ષતા તપાસવા માટે,આપણે ચકાસવું પડશે કે શું તમામ $a, b \in Q$ માટે $a * b = b * a$ થાય છે.
આપેલ છે કે $a * b = a^{2} + b^{2}$.
સંમેય સંખ્યાઓના ગણમાં સરવાળો ક્રમ-નિરપેક્ષ હોવાથી,$a^{2} + b^{2} = b^{2} + a^{2}$ થાય છે.
ક્રિયાની વ્યાખ્યા મુજબ,$b^{2} + a^{2} = b * a$ થાય છે.
તેથી,તમામ $a, b \in Q$ માટે $a * b = b * a$ છે.
આમ,દ્વિ-ક્રિયા $*$ એ ક્રમ-નિરપેક્ષ છે.
59
MediumMCQ
ધારો કે $*$ એ સંમેય સંખ્યાઓના ગણ $Q$ પર વ્યાખ્યાયિત દ્વિ-ક્રિયા છે. $a, b \in Q$ માટે $a * b = a + ab$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત દ્વિ-ક્રિયા ક્રમનો નિયમ પાળે છે કે નહીં તે નક્કી કરો.
A
હા,તે ક્રમનો નિયમ પાળે છે.
B
ના,તે ક્રમનો નિયમ પાળતી નથી.
C
તે ફક્ત ત્યારે જ ક્રમનો નિયમ પાળે છે જો $a=b$ હોય.
D
તે ફક્ત ત્યારે જ ક્રમનો નિયમ પાળે છે જો $a=0$ અથવા $b=0$ હોય.

Solution

(B) દ્વિ-ક્રિયા $a * b = a + ab$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત છે.
ક્રમનો નિયમ ચકાસવા માટે,આપણે $a * b$ અને $b * a$ ની સરખામણી કરીએ છીએ.
વ્યાખ્યા મુજબ,$a * b = a + ab$.
તે જ રીતે,$b * a = b + ba = b + ab$.
ક્રિયા ક્રમનો નિયમ પાળે તે માટે,તમામ $a, b \in Q$ માટે $a * b = b * a$ હોવું જોઈએ.
આનો અર્થ એ થાય કે $a + ab = b + ab$.
બંને બાજુથી $ab$ બાદ કરતા,આપણને $a = b$ મળે છે.
કારણ કે $a = b$ એ તમામ $a, b \in Q$ માટે સાચું નથી,તેથી આ ક્રિયા ક્રમનો નિયમ પાળતી નથી.
ઉદાહરણ: ધારો કે $a = 3$ અને $b = 2$.
$a * b = 3 * 2 = 3 + 3(2) = 3 + 6 = 9$.
$b * a = 2 * 3 = 2 + 2(3) = 2 + 6 = 8$.
$9 \neq 8$ હોવાથી,$a * b \neq b * a$ છે.
60
MediumMCQ
ધારો કે $*$ એ સંમેય સંખ્યાઓના ગણ $Q$ પર વ્યાખ્યાયિત દ્રીકક્રિયા છે. $a, b \in Q$ માટે $a * b = (a - b)^{2}$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત દ્રીકક્રિયા ક્રમનો નિયમ પાળે છે કે નહીં તે નક્કી કરો.
A
ક્રમનો નિયમ પાળે છે (Commutative)
B
ક્રમનો નિયમ પાળતી નથી (Not commutative)
C
જૂથનો નિયમ પાળે છે (Associative)
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) જો તમામ $a, b \in Q$ માટે $a * b = b * a$ હોય,તો દ્રીકક્રિયા $*$ ને ક્રમનો નિયમ પાળે છે તેમ કહેવાય.
આપેલ છે કે $a * b = (a - b)^{2}$.
હવે,$b * a$ ની ગણતરી કરીએ:
$b * a = (b - a)^{2}$.
કારણ કે $(b - a)^{2} = [-(a - b)]^{2} = (-1)^{2}(a - b)^{2} = (a - b)^{2}$.
તેથી,$b * a = (a - b)^{2} = a * b$.
તમામ $a, b \in Q$ માટે $a * b = b * a$ હોવાથી,ક્રિયા $*$ એ ક્રમનો નિયમ પાળે છે.
61
MediumMCQ
જો $*$ એ $R$ પર વ્યાખ્યાયિત દ્વિ-ક્રિયા $a * b = 1 + ab, \forall a, b \in R$ હોય,તો $*$ ક્રિયા:
A
$(i)$ ક્રમનો નિયમ પાળે છે પણ જૂથનો નિયમ પાળતી નથી.
B
(ii) જૂથનો નિયમ પાળે છે પણ ક્રમનો નિયમ પાળતી નથી.
C
(iii) ક્રમનો કે જૂથનો કોઈ નિયમ પાળતી નથી.
D
(iv) ક્રમનો અને જૂથનો બંને નિયમ પાળે છે.

Solution

(A) અહીં દ્વિ-ક્રિયા $a * b = 1 + ab$ છે,જ્યાં $a, b \in R$.
$1$. ક્રમનો નિયમ:
$a * b = 1 + ab$
$b * a = 1 + ba = 1 + ab$
અહીં $a * b = b * a$ હોવાથી,$*$ ક્રિયા ક્રમનો નિયમ પાળે છે.
$2$. જૂથનો નિયમ:
$a * (b * c) = a * (1 + bc) = 1 + a(1 + bc) = 1 + a + abc$
$(a * b) * c = (1 + ab) * c = 1 + (1 + ab)c = 1 + c + abc$
અહીં $1 + a + abc \neq 1 + c + abc$ હોવાથી,$*$ ક્રિયા જૂથનો નિયમ પાળતી નથી.
આમ,$*$ ક્રિયા ક્રમનો નિયમ પાળે છે પણ જૂથનો નિયમ પાળતી નથી.
62
EasyMCQ
ધન સંમેય સંખ્યાઓના ગણ પર,દ્વિતીય પ્રક્રિયા $*$ એ $a * b = \frac{2ab}{5}$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત છે. જો $2 * x = 3^{-1}$ હોય,તો $x = $
A
$\frac{5}{12}$
B
$\frac{125}{48}$
C
$\frac{1}{6}$
D
$\frac{2}{5}$

Solution

(B) આપેલ દ્વિતીય પ્રક્રિયા $a * b = \frac{2ab}{5}$ છે.
પ્રથમ,તટસ્થ ઘટક $e$ શોધો જેથી $a * e = a$ થાય:
$\frac{2ae}{5} = a \implies e = \frac{5}{2}$.
ત્યારબાદ,વ્યસ્ત ઘટક $a^{-1}$ શોધો જેથી $a * a^{-1} = e$ થાય:
$\frac{2a(a^{-1})}{5} = \frac{5}{2} \implies a^{-1} = \frac{25}{4a}$.
$a = 3$ માટે,વ્યસ્ત $3^{-1} = \frac{25}{4(3)} = \frac{25}{12}$ થાય.
હવે,$2 * x = 3^{-1}$ ઉકેલો:
$\frac{2(2x)}{5} = \frac{25}{12} \implies \frac{4x}{5} = \frac{25}{12}$.
$x = \frac{25 \times 5}{12 \times 4} = \frac{125}{48}$.
63
EasyMCQ
$R - \{-1\}$ પર વ્યાખ્યાયિત દ્વિતીય પ્રક્રિયા $*$ જ્યાં $a * b = \frac{a}{b+1}$ છે,તે:
A
$*$ એ જૂથના નિયમનું પાલન કરે છે અને ક્રમનો નિયમ જળવાય છે
B
$*$ એ જૂથના નિયમનું પાલન કરે છે પણ ક્રમનો નિયમ જળવાતો નથી
C
$*$ એ ન તો જૂથના નિયમનું પાલન કરે છે કે ન તો ક્રમનો નિયમ જળવાય છે
D
$*$ એ ક્રમનો નિયમ જળવાય છે પણ જૂથના નિયમનું પાલન થતું નથી

Solution

(C) આપેલ દ્વિતીય પ્રક્રિયા $a * b = \frac{a}{b+1}$ છે.
ક્રમનો નિયમ ચકાસતા:
$a * b = \frac{a}{b+1}$
$b * a = \frac{b}{a+1}$
અહીં $\frac{a}{b+1} \neq \frac{b}{a+1}$ હોવાથી,આ પ્રક્રિયા ક્રમનો નિયમ જાળવતી નથી.
જૂથનો નિયમ ચકાસતા:
$(a * b) * c = \left(\frac{a}{b+1}\right) * c = \frac{\frac{a}{b+1}}{c+1} = \frac{a}{(b+1)(c+1)}$
$a * (b * c) = a * \left(\frac{b}{c+1}\right) = \frac{a}{\frac{b}{c+1} + 1} = \frac{a(c+1)}{b+c+1}$
અહીં $\frac{a}{(b+1)(c+1)} \neq \frac{a(c+1)}{b+c+1}$ હોવાથી,આ પ્રક્રિયા જૂથનો નિયમ જાળવતી નથી.
તેથી,$*$ એ ન તો ક્રમનો નિયમ જાળવે છે કે ન તો જૂથનો નિયમ.
64
DifficultMCQ
જો ક્રિયા $ \oplus $ એ તમામ વાસ્તવિક સંખ્યાઓ $ a $ અને $ b $ માટે $ a \oplus b = a^{2} + b^{2} $ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે,તો $ (2 \oplus 3) \oplus 4 = $
A
$ 181 $
B
$ 184 $
C
$ 182 $
D
$ 185 $

Solution

(D) આપેલ ક્રિયા $ a \oplus b = a^{2} + b^{2} $ છે.
પ્રથમ,$ (2 \oplus 3) $ ની ગણતરી કરો:
$ 2 \oplus 3 = 2^{2} + 3^{2} = 4 + 9 = 13 $.
હવે,આ પરિણામને $ (2 \oplus 3) \oplus 4 $ પદાવલિમાં મૂકો:
$ 13 \oplus 4 = 13^{2} + 4^{2} $.
$ 13^{2} + 4^{2} = 169 + 16 = 185 $.
આમ,અંતિમ પરિણામ $ 185 $ છે.
65
DifficultMCQ
ધારો કે $*$ એ $R$ પર વ્યાખ્યાયિત દ્વિ ક્રિયા છે,જ્યાં $a * b = \frac{a+b}{4}$ તમામ $a, b \in R$ માટે. તો આ ક્રિયા $*$ કેવી છે?
A
ક્રમનો ગુણધર્મ અને જૂથનો ગુણધર્મ ધરાવે છે
B
ક્રમનો ગુણધર્મ ધરાવે છે પણ જૂથનો ગુણધર્મ ધરાવતી નથી
C
જૂથનો ગુણધર્મ ધરાવે છે પણ ક્રમનો ગુણધર્મ ધરાવતી નથી
D
ક્રમનો કે જૂથનો કોઈ પણ ગુણધર્મ ધરાવતી નથી

Solution

(B) આપેલ છે કે,$a * b = \frac{a+b}{4}$.
ક્રમનો ગુણધર્મ ચકાસતા,$b * a = \frac{b+a}{4} = \frac{a+b}{4} = a * b$. તેથી,આ ક્રિયા ક્રમનો ગુણધર્મ ધરાવે છે.
જૂથનો ગુણધર્મ ચકાસતા,$a * (b * c)$ અને $(a * b) * c$ ની ગણતરી કરીએ.
$a * (b * c) = a * \left(\frac{b+c}{4}\right) = \frac{a + \frac{b+c}{4}}{4} = \frac{4a + b + c}{16}$.
$(a * b) * c = \left(\frac{a+b}{4}\right) * c = \frac{\frac{a+b}{4} + c}{4} = \frac{a + b + 4c}{16}$.
અહીં $\frac{4a + b + c}{16} \neq \frac{a + b + 4c}{16}$ હોવાથી,આ ક્રિયા જૂથનો ગુણધર્મ ધરાવતી નથી.
તેથી,આ ક્રિયા ક્રમનો ગુણધર્મ ધરાવે છે પણ જૂથનો ગુણધર્મ ધરાવતી નથી.
66
MediumMCQ
એક જૂથ $(G, *)$ માં,$G$ ના કોઈ ઘટક $a$ માટે,જો $a^{2}=e$ હોય,જ્યાં $e$ એ તટસ્થ ઘટક છે,તો
A
$a=a^{-1}$
B
$a=\sqrt{e}$
C
$a=\frac{1}{a^{2}}$
D
$a=e$

Solution

(A) આપેલ છે કે જૂથ $(G, *)$ માં $a^{2} = e$ છે.
બંને બાજુ $a^{-1}$ ($a$ નો વ્યસ્ત) વડે ગુણતા:
$a^{-1} * (a * a) = a^{-1} * e$
$(a^{-1} * a) * a = a^{-1}$
$e * a = a^{-1}$
$a = a^{-1}$
67
DifficultMCQ
પૂર્ણાંક સંખ્યાઓના ગણ $(Z, *)$ માં,જો $a * b = a + b - n, \forall a, b \in Z$ હોય,જ્યાં $n$ એક નિશ્ચિત પૂર્ણાંક છે,તો $(-n)$ નો વ્યસ્ત શોધો:
A
$n$
B
$-n$
C
$-3n$
D
$3n$

Solution

(D) આપેલ છે કે,જૂથ $(Z, *)$ માં,ક્રિયા $a * b = a + b - n$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત છે.
પ્રથમ,આપણે તટસ્થ ઘટક $e$ શોધીએ છીએ જેથી $a * e = a$ થાય.
$a + e - n = a \implies e = n$.
હવે,$(-n)$ નો વ્યસ્ત શોધવા માટે,ધારો કે વ્યસ્ત $x$ છે જેથી $(-n) * x = e$ થાય.
$e = n$ હોવાથી,$(-n) * x = n$.
ક્રિયાની વ્યાખ્યાનો ઉપયોગ કરતા:
$(-n) + x - n = n$.
$x - 2n = n$.
$x = 3n$.
આમ,$(-n)$ નો વ્યસ્ત $3n$ છે.
68
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું વિધાન ખોટું છે?
A
$(N, \cdot)$ એ ગ્રુપ છે
B
$(N, +)$ એ સેમી-ગ્રુપ છે
C
$(Z, +)$ એ ગ્રુપ છે
D
યુગ્મ પૂર્ણાંકોનો ગણ સામાન્ય સરવાળા હેઠળ ગ્રુપ છે

Solution

(A) કોઈ ગણ $G$ દ્વિ-ક્રિયા $\cdot$ સાથે ગ્રુપ ત્યારે જ કહેવાય જો તે સંવૃતતા,જૂથનો નિયમ,તટસ્થ ઘટક અને વ્યસ્ત ઘટક ધરાવતું હોય.
$(N, \cdot)$ માટે,જ્યાં $N$ એ પ્રાકૃતિક સંખ્યાઓનો ગણ છે,કોઈપણ ઘટક $a \in N$ (જ્યાં $a \neq 1$) માટે વ્યસ્ત ઘટક $1/a$ એ $N$ માં નથી.
આથી,$(N, \cdot)$ વ્યસ્ત ઘટકનો ગુણધર્મ ધરાવતું નથી અને તે ગ્રુપ નથી.
$(N, +)$ એ સેમી-ગ્રુપ છે કારણ કે તે સરવાળા માટે સંવૃત અને જૂથનો નિયમ પાળે છે.
$(Z, +)$ એ ગ્રુપ છે કારણ કે તે ગ્રુપના તમામ સ્વયંસિદ્ધિઓનું પાલન કરે છે.
યુગ્મ પૂર્ણાંકોનો ગણ $2Z = \{..., -4, -2, 0, 2, 4, ...\}$ સરવાળા હેઠળ ગ્રુપ બનાવે છે કારણ કે તેમાં તટસ્થ ઘટક $0$ છે,દરેક ઘટકનો વ્યસ્ત ઘટક છે,અને તે સંવૃત તથા જૂથનો નિયમ પાળે છે.
તેથી,વિધાન $(N, \cdot)$ એ ગ્રુપ છે તે ખોટું છે.
69
MediumMCQ
ગુણાકારની પ્રક્રિયા હેઠળ જૂથ $G = \{2^{n} \mid n \in \mathbb{Z}\}$ નો નીચેનામાંથી કયો ઉપજૂથ છે?
A
$\{4^{n} \mid n \in \mathbb{N}\}$
B
$\{3^{n} \mid n \in \mathbb{Z}\}$
C
$\{6^{n} \mid n \in \mathbb{N}\}$
D
$\{4^{n} \mid n \in \mathbb{Z}\}$

Solution

(D) જો કોઈ જૂથ $G$ નો ઉપગણ $H$ એ જ પ્રક્રિયા હેઠળ જૂથ બનાવે,તો તેને ઉપજૂથ કહેવાય છે.
$H = \{4^{n} \mid n \in \mathbb{Z}\}$ માટે,આપણે જોઈએ છીએ કે $4^{n} = (2^{2})^{n} = 2^{2n}$. કારણ કે દરેક $n \in \mathbb{Z}$ માટે $2n \in \mathbb{Z}$ થાય,તેથી $H \subset G$.
$1.$ સંવૃતતા: $4^{n} \cdot 4^{m} = 4^{n+m} \in H$.
$2.$ તટસ્થ ઘટક: $4^{0} = 1 = 2^{0} \in H$.
$3.$ વ્યસ્ત ઘટક: $4^{n} \in H$ માટે,તેનો વ્યસ્ત $4^{-n} \in H$ છે.
આમ,$\{4^{n} \mid n \in \mathbb{Z}\}$ એ $G$ નો ઉપજૂથ છે.
70
MediumMCQ
સમૂહ $G = \{1, 2, 3, 4, 5, 6\}$ માં $\otimes_{7}$ હેઠળ,$4 \otimes_{7} x = 5$ નો ઉકેલ શું છે?
A
$3$
B
$2$
C
$4$
D
$5$

Solution

(A) અમને સમૂહ $G = \{1, 2, 3, 4, 5, 6\}$ માં ગુણાકાર મોડ્યુલો $7$ હેઠળ સમીકરણ $4 \otimes_{7} x = 5$ આપેલ છે.
$x$ શોધવા માટે,આપણે સમૂહના ઘટકો ચકાસીએ છીએ:
$4 \otimes_{7} 1 = 4$
$4 \otimes_{7} 2 = 8 \equiv 1 \pmod{7}$
$4 \otimes_{7} 3 = 12 \equiv 5 \pmod{7}$
$4 \otimes_{7} 4 = 16 \equiv 2 \pmod{7}$
$4 \otimes_{7} 5 = 20 \equiv 6 \pmod{7}$
$4 \otimes_{7} 6 = 24 \equiv 3 \pmod{7}$
આપેલ સમીકરણ $4 \otimes_{7} x = 5$ સાથે સરખાવતા,આપણને મળે છે કે $x = 3$.
71
MediumMCQ
બધા શૂન્યતર વાસ્તવિક સંખ્યાઓના ગણ પર,એક ક્રિયા $*$ ને $a * b = \frac{3ab}{2}$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવી છે. આ જૂથમાં,$(2 * x) * 3^{-1} = 4^{-1}$ નો ઉકેલ શોધો.
A
$6$
B
$1$
C
$1/6$
D
$3/2$

Solution

(C) આપેલ દ્વિ ક્રિયા $a * b = \frac{3ab}{2}$ છે.
પ્રથમ,આપણે તટસ્થ ઘટક $e$ શોધીએ છીએ જેથી $a * e = a$ થાય.
$\frac{3ae}{2} = a \implies e = \frac{2}{3}$.
હવે,આપણે વ્યસ્ત ઘટક $3^{-1}$ શોધીએ છીએ જેથી $3 * 3^{-1} = e = \frac{2}{3}$ થાય.
$\frac{3 \cdot 3 \cdot 3^{-1}}{2} = \frac{2}{3} \implies \frac{9 \cdot 3^{-1}}{2} = \frac{2}{3} \implies 3^{-1} = \frac{4}{27}$.
વળી,$2 * x = \frac{3 \cdot 2 \cdot x}{2} = 3x$.
આપેલ સમીકરણ: $(2 * x) * 3^{-1} = 4^{-1}$.
અહીં $4^{-1}$ એ $4$ નો વ્યસ્ત છે,તેથી $4 * 4^{-1} = \frac{2}{3} \implies 4^{-1} = \frac{1}{9}$.
સમીકરણમાં કિંમતો મૂકતા: $(3x) * \frac{4}{27} = \frac{1}{9}$.
$\frac{3 \cdot (3x) \cdot (4/27)}{2} = \frac{1}{9}$.
$\frac{36x}{54} = \frac{1}{9} \implies \frac{2x}{3} = \frac{1}{9}$.
$x = \frac{3}{18} = \frac{1}{6}$.
72
EasyMCQ
અરિક્ત ગણ $X$ ના ઘાતગણ $P(X)$ માં,દ્રીકક્રિયા $*$ એ $A * B = A \cup B, \forall A, B \in P(X)$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત છે. $*$ હેઠળ,નીચેનામાંથી કયું વિધાન સત્ય છે?
A
તદેવ નિયમનું પાલન થતું નથી.
B
વ્યસ્ત નિયમનું પાલન થતું નથી.
C
ક્રમનો નિયમનું પાલન થતું નથી.
D
જૂથનો નિયમનું પાલન થતું નથી.

Solution

(B) દ્રીકક્રિયા $A * B = A \cup B$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત છે.
$1$. ક્રમનો નિયમ: $A * B = A \cup B = B \cup A = B * A$. તેથી,તે ક્રમનો નિયમ ધરાવે છે.
$2$. જૂથનો નિયમ: $(A * B) * C = (A \cup B) \cup C = A \cup (B \cup C) = A * (B * C)$. તેથી,તે જૂથનો નિયમ ધરાવે છે.
$3$. તદેવ નિયમ: તદેવ ઘટક $E$ માટે $A * E = A$ થવું જોઈએ,એટલે કે $A \cup E = A$. આ $E = \phi$ માટે શક્ય છે. તેથી,તદેવ ઘટક અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
$4$. વ્યસ્ત નિયમ: ઘટક $A$ નો વ્યસ્ત $B$ હોવા માટે $A * B = E$ (જ્યાં $E = \phi$) થવું જોઈએ. એટલે કે $A \cup B = \phi$. આ ફક્ત $A = \phi$ અને $B = \phi$ માટે જ શક્ય છે. કોઈપણ અરિક્ત ગણ $A \neq \phi$ માટે,એવો કોઈ $B \in P(X)$ નથી કે જેથી $A \cup B = \phi$ થાય. તેથી,વ્યસ્ત નિયમનું પાલન થતું નથી.
73
EasyMCQ
$Q^{+}$ ના તમામ ધન સંમેય સંખ્યાઓના સમૂહમાં દ્વિ-ક્રિયા $*$ જે $a * b = \frac{ab}{2010}, \forall a, b \in Q^{+}$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત છે,તેમાં $2010$ નો વ્યસ્ત શોધો.
A
$2009$
B
$2011$
C
$1$
D
$2010$

Solution

(D) ધારો કે $e$ એ $Q^{+}$ માં તટસ્થ ઘટક છે જેથી તમામ $a \in Q^{+}$ માટે $a * e = a$ થાય.
$\frac{a \times e}{2010} = a \implies e = 2010$.
આમ,તટસ્થ ઘટક $2010$ છે.
ધારો કે $x$ એ $2010$ નો વ્યસ્ત છે. વ્યાખ્યા મુજબ,$2010 * x = e$ થાય.
$\frac{2010 \times x}{2010} = 2010$.
$x = 2010$.
તેથી,$2010$ નો વ્યસ્ત $2010$ છે.
74
EasyMCQ
બધી પ્રાકૃતિક સંખ્યાઓના ગણ $N$ પર,નીચેનામાંથી કઈ ક્રિયા $*$ એ દ્વિ-આધારિત ક્રિયા (binary operation) છે?
A
$a * b = \sqrt{ab}$
B
$a * b = \frac{a-b}{a+b}$
C
$a * b = a + 3b$
D
$a * b = 3a - 4b$

Solution

(C) ગણ $N$ પર દ્વિ-આધારિત ક્રિયા $*$ એ વિધેય $*: N \times N \to N$ છે. આનો અર્થ એ છે કે કોઈપણ $a, b \in N$ માટે,પરિણામ $a * b$ પણ $N$ માં હોવું જોઈએ.
$(A)$ $a * b = \sqrt{ab}$: જો $a=1, b=2$ હોય,તો $a * b = \sqrt{2} \notin N$.
$(B)$ $a * b = \frac{a-b}{a+b}$: જો $a=1, b=2$ હોય,તો $a * b = \frac{-1}{3} \notin N$.
$(C)$ $a * b = a + 3b$: કારણ કે $a, b \in N$,$a + 3b$ હંમેશા પ્રાકૃતિક સંખ્યા જ મળે. તેથી,આ દ્વિ-આધારિત ક્રિયા છે.
$(D)$ $a * b = 3a - 4b$: જો $a=1, b=2$ હોય,તો $a * b = 3(1) - 4(2) = -5 \notin N$.
તેથી,વિકલ્પ $C$ સાચો છે.
75
MediumMCQ
સમૂહ $G=\{0, 1, 2, 3, 4, 5\}$ માં સરવાળા મોડ્યુલો $6$ હેઠળ,$(2 +_{6} 3^{-1} +_{6} 4)^{-1}$ ની કિંમત શું થાય?
A
$2$
B
$3$
C
$5$
D
$0$

Solution

(B) સમૂહ $G = \{0, 1, 2, 3, 4, 5\}$ માં સરવાળા મોડ્યુલો $6$ હેઠળ,તટસ્થ ઘટક $0$ છે.
પ્રથમ,આપણે સરવાળા મોડ્યુલો $6$ હેઠળ $3$ નો વ્યસ્ત શોધીએ. કારણ કે $3 +_{6} 3 = 6 \equiv 0 \pmod{6}$,તેથી $3^{-1} = 3$ થાય.
હવે,કૌંસની અંદરની પદાવલિની ગણતરી કરીએ: $2 +_{6} 3^{-1} +_{6} 4 = 2 +_{6} 3 +_{6} 4 = 9 \pmod{6} = 3$.
છેલ્લે,સરવાળા મોડ્યુલો $6$ હેઠળ $3$ નો વ્યસ્ત શોધીએ. કારણ કે $3 +_{6} 3 = 0$,તેથી $3$ નો વ્યસ્ત $3$ છે.
આમ,$(2 +_{6} 3^{-1} +_{6} 4)^{-1} = 3^{-1} = 3$.
76
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું વિધાન સત્ય નથી?
A
જૂથમાં ઘટકનો વ્યસ્ત અનન્ય હોય છે.
B
એકમના ચતુર્થ મૂળ સરવાળા માટે એબેલિયન જૂથ બનાવે છે.
C
જૂથમાં કેન્સલેશનના નિયમોનું પાલન થાય છે.
D
જૂથમાં તટસ્થ ઘટક અનન્ય હોય છે.

Solution

(B) એકમના ચતુર્થ મૂળનો ગણ $S = \{1, -1, i, -i\}$ છે.
કોઈપણ ગણ સરવાળા માટે જૂથ બનાવવા માટે,તેણે સરવાળા હેઠળ સંવૃતતાના ગુણધર્મનું પાલન કરવું આવશ્યક છે.
અહીં $1 + (-1) = 0$ થાય છે. પરંતુ $0 \notin S$ હોવાથી,આ ગણ સરવાળા હેઠળ સંવૃત નથી.
તેથી,એકમના ચતુર્થ મૂળ સરવાળા માટે એબેલિયન જૂથ બનાવે છે તે વિધાન ખોટું છે.
77
DifficultMCQ
બધા પૂર્ણાંકોના ગણ $Z$ પર,ક્રિયા $*$ એ $a * b = a + b - 5$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત છે. જો $2 * (x * 3) = 5$ હોય,તો $x$ ની કિંમત શોધો:
A
$0$
B
$3$
C
$5$
D
$10$

Solution

(D) આપેલ દ્વિ ક્રિયા $a * b = a + b - 5$ છે.
પ્રથમ,અંદરના પદ $(x * 3)$ ની કિંમત શોધો:
$x * 3 = x + 3 - 5 = x - 2$.
હવે,આ કિંમતને સમીકરણ $2 * (x * 3) = 5$ માં મૂકો:
$2 * (x - 2) = 5$.
ક્રિયાની વ્યાખ્યા ફરીથી લાગુ પાડતા:
$2 + (x - 2) - 5 = 5$.
સમીકરણનું સાદું રૂપ આપતા:
$x - 5 = 5$.
$x = 10$.
78
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું વિધાન અસત્ય છે?
A
સરવાળાની ક્રિયા $N$ માં ક્રમનો નિયમ પાળે છે.
B
ગુણાકારની ક્રિયા $N$ માં જૂથનો નિયમ પાળે છે.
C
જો તમામ $a, b \in N$ માટે $a * b = a^{b}$ હોય,તો $*$ એ $N$ માં ક્રમનો નિયમ પાળે છે.
D
સરવાળાની ક્રિયા $N$ માં જૂથનો નિયમ પાળે છે.

Solution

(C) પ્રાકૃતિક સંખ્યાઓના ગણ $N$ માટે સરવાળાની ક્રિયા ક્રમનો નિયમ $(a+b = b+a)$ અને જૂથનો નિયમ $((a+b)+c = a+(b+c))$ પાળે છે.
પ્રાકૃતિક સંખ્યાઓના ગણ $N$ માટે ગુણાકારની ક્રિયા જૂથનો નિયમ $((a \times b) \times c = a \times (b \times c))$ પાળે છે.
ક્રિયા $a * b = a^{b}$ માટે,આપણે ક્રમનો નિયમ ચકાસીએ: $a * b = a^{b}$ અને $b * a = b^{a}$.
તમામ $a, b \in N$ માટે $a^{b} \neq b^{a}$ હોવાથી (દા.ત.,$2 * 3 = 2^{3} = 8$ જ્યારે $3 * 2 = 3^{2} = 9$),$*$ ક્રિયા ક્રમનો નિયમ પાળતી નથી.
તેથી,વિકલ્પ $C$ અસત્ય છે.
79
EasyMCQ
ગણ $\{-1, 0, 1\}$ એ ગુણાકાર માટેનું જૂથ (multiplicative group) નથી,કારણ કે તેમાં કયા નિયમનું પાલન થતું નથી?
A
સંવૃતતાનો નિયમ (closure law)
B
જૂથનો નિયમ (associative law)
C
તટસ્થ ઘટકનો નિયમ (identity law)
D
વ્યસ્ત ઘટકનો નિયમ (inverse law)

Solution

(D) ધારો કે $G = \{-1, 0, 1\}$.
કોઈપણ ગણ ગુણાકાર માટેનું જૂથ બનવા માટે,દરેક ઘટકનો વ્યસ્ત ઘટક હોવો જરૂરી છે.
ગુણાકાર માટેના વ્યસ્ત ઘટકની વ્યાખ્યા મુજબ,ઘટક $a$ માટે એવો ઘટક $b$ મળવો જોઈએ જેથી $a \times b = 1$ થાય.
અહીં ઘટક $0$ માટે,ગણમાં એવો કોઈ ઘટક $b$ અસ્તિત્વ ધરાવતો નથી કે જેથી $0 \times b = 1$ થાય.
તેથી,ઘટક $0$ માટે વ્યસ્ત ઘટકનો નિયમ નિષ્ફળ જાય છે.
80
MediumMCQ
સમૂહ $(G, \times_{15})$ માં,જ્યાં $G = \{3, 6, 9, 12\}$ અને $\times_{15}$ એ $15$ મોડ્યુલો ગુણાકાર છે,તો તટસ્થ ઘટક (identity element) કયો છે?
A
$3$
B
$6$
C
$12$
D
$9$

Solution

(B) સમૂહ $(G, \times_{15})$ માં તટસ્થ ઘટક $e$ એ શરત $a \times_{15} e = a$ નું પાલન કરે છે,જ્યાં $a \in G$.
કોમ્પોઝિશન ટેબલ પરથી,આપણે જોઈ શકીએ છીએ કે $6$ ની હરોળ $G$ ના ઘટકોને તે જ ક્રમમાં દર્શાવે છે.
કોષ્ટક મુજબ,$3 \times_{15} 6 = 3$,$6 \times_{15} 6 = 6$,$9 \times_{15} 6 = 9$,અને $12 \times_{15} 6 = 12$ થાય છે,તેથી તટસ્થ ઘટક $6$ છે.
81
MediumMCQ
એક જૂથ $(G, *)$ માં $10$ ઘટકો છે. $G$ ના ઘટકોની ન્યૂનતમ સંખ્યા,જે તેમના પોતાના વ્યસ્ત છે,તે છે
A
$2$
B
$1$
C
$9$
D
$0$

Solution

(B) કોઈપણ જૂથ $(G, *)$ માં,તટસ્થ ઘટક $e$ હંમેશા તેનો પોતાનો વ્યસ્ત હોય છે,કારણ કે $e * e = e$.
જૂથ $G$ માં ઓછામાં ઓછો તટસ્થ ઘટક હોવો આવશ્યક છે,તેથી તેમના પોતાના વ્યસ્ત હોય તેવા ઘટકોની ન્યૂનતમ સંખ્યા $1$ છે.
82
EasyMCQ
આપેલ ક્રિયાના સંદર્ભમાં નીચેનામાંથી કયું જૂથ (group) નથી?
A
સરવાળાની ક્રિયા હેઠળ બેકી પૂર્ણાંકોનો ગણ
B
સરવાળાની ક્રિયા હેઠળ એકી પૂર્ણાંકોનો ગણ
C
સરવાળાની ક્રિયા હેઠળ $\{0\}$
D
ગુણાકારની ક્રિયા હેઠળ $\{1, -1\}$

Solution

(B) કોઈ ગણ $G$ અને દ્વિતીય ક્રિયા $*$ માટે,જો તે સંવૃતતા,જૂથનો નિયમ,તટસ્થ ઘટકનું અસ્તિત્વ અને વ્યસ્ત ઘટકનું અસ્તિત્વ ધરાવતું હોય તો તેને જૂથ કહેવાય.
સરવાળાની ક્રિયા હેઠળ એકી પૂર્ણાંકોના ગણ માટે,ધારો કે $a = 1$ અને $b = 3$. તો $a + b = 4$,જે બેકી પૂર્ણાંક છે.
બે એકી પૂર્ણાંકોનો સરવાળો હંમેશા બેકી સંખ્યા હોવાથી,આ ગણ સરવાળાની ક્રિયા હેઠળ સંવૃત નથી.
વધુમાં,સરવાળા માટે તટસ્થ ઘટક $0$ છે,જે એકી સંખ્યા નથી.
તેથી,સરવાળાની ક્રિયા હેઠળ એકી પૂર્ણાંકોનો ગણ એ જૂથ નથી.
83
EasyMCQ
જો $A = \{a, b, c\}$ હોય,તો $A$ પરની દ્વિ-ક્રિયાઓની (binary operations) સંખ્યા કેટલી થાય?
A
$3$
B
$3^{6}$
C
$3^{3}$
D
$3^{9}$

Solution

(D) ગણ $A$ પરની દ્વિ-ક્રિયા એ $A \times A$ થી $A$ પરનું વિધેય છે.
જો ગણ $A$ માં ઘટકોની સંખ્યા $n$ હોય,તો $A \times A$ માં ઘટકોની સંખ્યા $n^{2}$ થાય.
ગણ $A$ પરની દ્વિ-ક્રિયાઓની કુલ સંખ્યા શોધવાનું સૂત્ર $n^{(n^{2})}$ છે.
અહીં,ગણ $A = \{a, b, c\}$ છે,તેથી ઘટકોની સંખ્યા $n = 3$ છે.
સૂત્રમાં $n = 3$ મૂકતા,આપણને દ્વિ-ક્રિયાઓની સંખ્યા $3^{(3^{2})} = 3^{9}$ મળે છે.
84
DifficultMCQ
કોઈપણ બે વાસ્તવિક સંખ્યાઓ માટે,$a * b = 1 + ab$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત ક્રિયા $*$ એ
A
ક્રમનો ગુણધર્મ ધરાવે છે પણ જૂથનો ગુણધર્મ ધરાવતી નથી
B
જૂથનો ગુણધર્મ ધરાવે છે પણ ક્રમનો ગુણધર્મ ધરાવતી નથી
C
ક્રમનો કે જૂથનો કોઈ ગુણધર્મ ધરાવતી નથી
D
ક્રમનો અને જૂથનો બંને ગુણધર્મ ધરાવે છે

Solution

(A) આપેલ છે કે,$a * b = 1 + ab$ $\rightarrow (1)$
ક્રમના ગુણધર્મ માટે,ચકાસો કે $a * b = b * a$:
$b * a = 1 + ba = 1 + ab = a * b$
કારણ કે $a * b = b * a$,તેથી આ ક્રિયા ક્રમનો ગુણધર્મ ધરાવે છે.
જૂથના ગુણધર્મ માટે,ચકાસો કે $(a * b) * c = a * (b * c)$:
$(a * b) * c = (1 + ab) * c = 1 + (1 + ab)c = 1 + c + abc$
$a * (b * c) = a * (1 + bc) = 1 + a(1 + bc) = 1 + a + abc$
કારણ કે $1 + c + abc \neq 1 + a + abc$,તેથી આ ક્રિયા જૂથનો ગુણધર્મ ધરાવતી નથી.
આમ,આ ક્રિયા ક્રમનો ગુણધર્મ ધરાવે છે પણ જૂથનો ગુણધર્મ ધરાવતી નથી.
85
MediumMCQ
અમે તમામ $3 \times 3$ વાસ્તવિક શ્રેણિકોના ગણ પર દ્વિસંગી સંબંધ $\sim$ ને આ રીતે વ્યાખ્યાયિત કરીએ છીએ: $A \sim B$ જો અને માત્ર જો એવા વ્યસ્ત શ્રેણિકો $P$ અને $Q$ અસ્તિત્વ ધરાવે કે જેથી $B = P A Q^{-1}$ થાય. આ દ્વિસંગી સંબંધ $\sim$ એ
A
સ્વવાચક કે સંમિત નથી
B
સ્વવાચક અને સંમિત છે પણ પરંપરિત નથી
C
સંમિત અને પરંપરિત છે પણ સ્વવાચક નથી
D
એક સામ્ય સંબંધ છે

Solution

(D) ધારો કે સંબંધ $R = \{(A, B) : B = P A Q^{-1}\}$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત છે,જ્યાં $P$ અને $Q$ વ્યસ્ત શ્રેણિકો છે.
સ્વવાચકતા માટે: $A = I A I^{-1}$ જ્યાં $I$ એ એકમ શ્રેણિક છે (જે વ્યસ્ત છે),તેથી $(A, A) \in R$. આમ,$R$ સ્વવાચક છે.
સંમિતતા માટે: ધારો કે $(A, B) \in R$. તો $B = P A Q^{-1}$. ડાબી બાજુ $P^{-1}$ અને જમણી બાજુ $Q$ વડે ગુણતા,આપણને $P^{-1} B Q = A$ મળે છે. $P^{-1}$ અને $Q$ વ્યસ્ત હોવાથી,ધારો કે $P' = P^{-1}$ અને $Q' = Q^{-1}$. તેથી $A = P' B (Q')^{-1}$,એટલે કે $(B, A) \in R$. આમ,$R$ સંમિત છે.
પરંપરિતતા માટે: ધારો કે $(A, B) \in R$ અને $(B, C) \in R$. તો $A = P_1 B Q_1^{-1}$ અને $B = P_2 C Q_2^{-1}$. $B$ ની કિંમત મૂકતા,$A = P_1 (P_2 C Q_2^{-1}) Q_1^{-1} = (P_1 P_2) C (Q_1 Q_2)^{-1}$. વ્યસ્ત શ્રેણિકોનો ગુણાકાર પણ વ્યસ્ત હોવાથી,$(A, C) \in R$. આમ,$R$ પરંપરિત છે.
$R$ સ્વવાચક,સંમિત અને પરંપરિત હોવાથી,તે એક સામ્ય સંબંધ છે.

Relation and Function — Binary Operation · Frequently Asked Questions

1Are these Relation and Function questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Relation and Function Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.