Gujarati

Partial differentiation Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · Continuity and Differentiation · Partial differentiation

61+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 37 of 61 questions in Gujarati

1
DifficultMCQ
જો $u = x^2 + y^2$ અને $x = s + 3t, y = 2s - t$ હોય,તો $\frac{d^2u}{ds^2} = $
A
$12$
B
$32$
C
$36$
D
$10$

Solution

(D) આપેલ છે: $u = x^2 + y^2$,$x = s + 3t$,$y = 2s - t$.
પ્રથમ,$s$ ની સાપેક્ષમાં પ્રથમ વિકલન શોધો:
$\frac{dx}{ds} = 1$ અને $\frac{dy}{ds} = 2$.
ત્યારબાદ,$s$ ની સાપેક્ષમાં દ્વિતીય વિકલન શોધો:
$\frac{d^2x}{ds^2} = 0$ અને $\frac{d^2y}{ds^2} = 0$.
હવે,ચેઈન રૂલનો ઉપયોગ કરીને $u$ નું $s$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરો:
$\frac{du}{ds} = 2x \frac{dx}{ds} + 2y \frac{dy}{ds}$.
ફરીથી $s$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{d^2u}{ds^2} = 2 \left( \frac{dx}{ds} \right)^2 + 2x \frac{d^2x}{ds^2} + 2 \left( \frac{dy}{ds} \right)^2 + 2y \frac{d^2y}{ds^2}$.
કિંમતો મૂકતા:
$\frac{d^2u}{ds^2} = 2(1)^2 + 2x(0) + 2(2)^2 + 2y(0) = 2(1) + 8 = 10$.
2
MediumMCQ
જો $z = \frac{(x^4 + y^4)^{1/3}}{(x^3 + y^3)^{1/4}}$ હોય,તો $x\frac{\partial z}{\partial x} + y\frac{\partial z}{\partial y} = $
A
$\frac{1}{12}z$
B
$\frac{1}{4}z$
C
$\frac{1}{3}z$
D
$\frac{7}{12}z$

Solution

(D) આપેલ વિધેય $z = \frac{(x^4 + y^4)^{1/3}}{(x^3 + y^3)^{1/4}}$ છે.
આ $x$ અને $y$ નું સમપરિમાણીય (homogeneous) વિધેય છે.
ધારો કે $f(x, y) = (x^4 + y^4)^{1/3}$ અને $g(x, y) = (x^3 + y^3)^{1/4}$ છે.
$f(x, y)$ ની ઘાત $n_1 = \frac{4}{3}$ છે અને $g(x, y)$ ની ઘાત $n_2 = \frac{3}{4}$ છે.
તેથી $z = \frac{f}{g}$ હોવાથી,$z$ ની ઘાત $n = n_1 - n_2 = \frac{4}{3} - \frac{3}{4} = \frac{16 - 9}{12} = \frac{7}{12}$ થાય.
સમપરિમાણીય વિધેયો માટેના આઈલરના પ્રમેય મુજબ,જો $z$ એ $n$ ઘાતનું સમપરિમાણીય વિધેય હોય,તો $x\frac{\partial z}{\partial x} + y\frac{\partial z}{\partial y} = nz$ થાય.
$n = \frac{7}{12}$ મૂકતા,આપણને $x\frac{\partial z}{\partial x} + y\frac{\partial z}{\partial y} = \frac{7}{12}z$ મળે છે.
3
MediumMCQ
જો $z = \tan^{-1}\left(\frac{x}{y}\right)$ હોય,તો $z_x : z_y = $
A
$y:x$
B
$x:y$
C
$-y:x$
D
$-x:y$

Solution

(C) આપેલ છે કે $z = \tan^{-1}\left(\frac{x}{y}\right)$.
પ્રથમ,$z$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં આંશિક વિકલન $(z_x)$ શોધો:
$z_x = \frac{\partial z}{\partial x} = \frac{1}{1 + (x/y)^2} \cdot \frac{1}{y} = \frac{1}{(y^2 + x^2)/y^2} \cdot \frac{1}{y} = \frac{y^2}{x^2 + y^2} \cdot \frac{1}{y} = \frac{y}{x^2 + y^2}$.
ત્યારબાદ,$z$ નું $y$ ની સાપેક્ષમાં આંશિક વિકલન $(z_y)$ શોધો:
$z_y = \frac{\partial z}{\partial y} = \frac{1}{1 + (x/y)^2} \cdot \left(-\frac{x}{y^2}\right) = \frac{y^2}{x^2 + y^2} \cdot \left(-\frac{x}{y^2}\right) = -\frac{x}{x^2 + y^2}$.
હવે,$z_x : z_y$ નો ગુણોત્તર શોધો:
$z_x : z_y = \frac{y}{x^2 + y^2} : -\frac{x}{x^2 + y^2} = y : -x = -y : x$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
4
MediumMCQ
જો $u = \frac{x + y}{x - y}$ હોય,તો $\frac{\partial u}{\partial x} + \frac{\partial u}{\partial y} = $
A
$\frac{1}{x - y}$
B
$\frac{2}{x - y}$
C
$\frac{1}{(x - y)^2}$
D
$\frac{2}{(x - y)^2}$

Solution

(B) આપેલ છે કે $u = \frac{x + y}{x - y}$.
પ્રથમ,ભાગાકારના નિયમનો ઉપયોગ કરીને $x$ ની સાપેક્ષમાં $u$ નું આંશિક વિકલન મેળવો:
$\frac{\partial u}{\partial x} = \frac{(x - y)(1) - (x + y)(1)}{(x - y)^2} = \frac{x - y - x - y}{(x - y)^2} = \frac{-2y}{(x - y)^2}$.
ત્યારબાદ,ભાગાકારના નિયમનો ઉપયોગ કરીને $y$ ની સાપેક્ષમાં $u$ નું આંશિક વિકલન મેળવો:
$\frac{\partial u}{\partial y} = \frac{(x - y)(1) - (x + y)(-1)}{(x - y)^2} = \frac{x - y + x + y}{(x - y)^2} = \frac{2x}{(x - y)^2}$.
હવે,બંને આંશિક વિકલનોનો સરવાળો કરો:
$\frac{\partial u}{\partial x} + \frac{\partial u}{\partial y} = \frac{-2y}{(x - y)^2} + \frac{2x}{(x - y)^2} = \frac{2x - 2y}{(x - y)^2} = \frac{2(x - y)}{(x - y)^2} = \frac{2}{x - y}$.
5
MediumMCQ
જો $u = \log ({x^2} + {y^2})$ હોય,તો $\frac{{\partial ^2}u}{\partial {x^2}} + \frac{{\partial ^2}u}{\partial {y^2}} = $
A
$\frac{1}{{{x^2} + {y^2}}}$
B
$0$
C
$\frac{{{x^2} - {y^2}}}{{{{({x^2} + {y^2})}^2}}}$
D
$\frac{{{y^2} - {x^2}}}{{{{({x^2} + {y^2})}^2}}}$

Solution

(B) આપેલ છે કે $u = \log ({x^2} + {y^2})$.
પ્રથમ,$x$ ની સાપેક્ષમાં આંશિક વિકલન મેળવો:
$\frac{{\partial u}}{{\partial x}} = \frac{1}{{{x^2} + {y^2}}} \cdot 2x = \frac{{2x}}{{{x^2} + {y^2}}}$.
હવે,ભાગાકારના નિયમનો ઉપયોગ કરીને $x$ ની સાપેક્ષમાં બીજું આંશિક વિકલન મેળવો:
$\frac{{\partial ^2}u}{\partial {x^2}} = \frac{{({x^2} + {y^2}) \cdot 2 - 2x \cdot 2x}}{{{{({x^2} + {y^2})}^2}}} = \frac{{2{x^2} + 2{y^2} - 4{x^2}}}{{{{({x^2} + {y^2})}^2}}} = \frac{{2({y^2} - {x^2})}}{{{{({x^2} + {y^2})}^2}}}$.
તે જ રીતે,$y$ ની સાપેક્ષમાં આંશિક વિકલન મેળવો:
$\frac{{\partial u}}{{\partial y}} = \frac{1}{{{x^2} + {y^2}}} \cdot 2y = \frac{{2y}}{{{x^2} + {y^2}}}$.
હવે,$y$ ની સાપેક્ષમાં બીજું આંશિક વિકલન મેળવો:
$\frac{{\partial ^2}u}{\partial {y^2}} = \frac{{({x^2} + {y^2}) \cdot 2 - 2y \cdot 2y}}{{{{({x^2} + {y^2})}^2}}} = \frac{{2{x^2} + 2{y^2} - 4{y^2}}}{{{{({x^2} + {y^2})}^2}}} = \frac{{2({x^2} - {y^2})}}{{{{({x^2} + {y^2})}^2}}}$.
આ બંને પરિણામોનો સરવાળો કરતા:
$\frac{{\partial ^2}u}{\partial {x^2}} + \frac{{\partial ^2}u}{\partial {y^2}} = \frac{{2({y^2} - {x^2})}}{{{{({x^2} + {y^2})}^2}}} + \frac{{2({x^2} - {y^2})}}{{{{({x^2} + {y^2})}^2}}} = \frac{{2{y^2} - 2{x^2} + 2{x^2} - 2{y^2}}}{{{{({x^2} + {y^2})}^2}}} = 0$.
6
MediumMCQ
જો $u = \sin^{-1}\left(\frac{y}{x}\right)$ હોય,તો $\frac{\partial u}{\partial x}$ ની કિંમત શું થાય?
A
$-\frac{y}{x^2 + y^2}$
B
$\frac{x}{\sqrt{1 - y^2}}$
C
$-\frac{y}{\sqrt{x^2 - y^2}}$
D
$-\frac{y}{x\sqrt{x^2 - y^2}}$

Solution

(D) આપેલ છે કે $u = \sin^{-1}\left(\frac{y}{x}\right)$.
$\frac{\partial u}{\partial x}$ શોધવા માટે,આપણે $y$ ને અચળ ગણીને $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીશું.
ચેઈન રૂલનો ઉપયોગ કરતા,$\frac{d}{dx}(\sin^{-1}(v)) = \frac{1}{\sqrt{1 - v^2}} \cdot \frac{dv}{dx}$.
અહીં,$v = \frac{y}{x}$,તેથી $\frac{\partial v}{\partial x} = y \cdot \frac{d}{dx}(x^{-1}) = y \cdot (-x^{-2}) = -\frac{y}{x^2}$.
આ કિંમતોને વિકલનના સૂત્રમાં મૂકતા:
$\frac{\partial u}{\partial x} = \frac{1}{\sqrt{1 - (\frac{y}{x})^2}} \cdot \left(-\frac{y}{x^2}\right)$
$= \frac{1}{\sqrt{\frac{x^2 - y^2}{x^2}}} \cdot \left(-\frac{y}{x^2}\right)$
$= \frac{x}{\sqrt{x^2 - y^2}} \cdot \left(-\frac{y}{x^2}\right)$
$= -\frac{y}{x\sqrt{x^2 - y^2}}$.
7
MediumMCQ
જો $u = \tan^{-1}(\frac{y}{x})$ હોય,તો આઈલરના પ્રમેય મુજબ $x \frac{\partial u}{\partial x} + y \frac{\partial u}{\partial y}$ ની કિંમત શું થાય?
A
$0$
B
$\sin 2u$
C
$\tan u$
D
$\cos 2u$

Solution

(A) આપેલ છે કે $u = \tan^{-1}(\frac{y}{x})$.
આને આપણે $\tan u = \frac{y}{x}$ તરીકે લખી શકીએ.
ધારો કે $f(u) = \tan u = \frac{y}{x}$.
અહીં,$f(u)$ એ $x$ અને $y$ નું $n = 0$ ઘાતવાળું સમપરિમાણીય વિધેય છે કારણ કે $\frac{ty}{tx} = (\frac{y}{x})^0 \cdot \frac{y}{x}$.
સમપરિમાણીય વિધેયો માટે આઈલરના પ્રમેય મુજબ,જો $f(u)$ એ $n$ ઘાતવાળું સમપરિમાણીય વિધેય હોય,તો $x \frac{\partial f}{\partial x} + y \frac{\partial f}{\partial y} = n f(u)$ થાય.
અહીં,$f(u) = \tan u$ અને $n = 0$ છે.
તેથી,$x \frac{\partial (\tan u)}{\partial x} + y \frac{\partial (\tan u)}{\partial y} = 0 \cdot \tan u = 0$.
ચેઈન રૂલનો ઉપયોગ કરતા,$x \sec^2 u \frac{\partial u}{\partial x} + y \sec^2 u \frac{\partial u}{\partial y} = 0$.
$\sec^2 u$ વડે ભાગતા,આપણને $x \frac{\partial u}{\partial x} + y \frac{\partial u}{\partial y} = 0$ મળે છે.
8
MediumMCQ
જો $u = \tan^{-1}\left(\frac{x^3 + y^3}{x - y}\right)$ હોય,તો $x\frac{\partial u}{\partial x} + y\frac{\partial u}{\partial y} = $
A
$\sin 2u$
B
$\cos 2u$
C
$\tan 2u$
D
$\sec 2u$

Solution

(A) આપેલ છે કે $u = \tan^{-1}\left(\frac{x^3 + y^3}{x - y}\right)$.
આથી $\tan u = \frac{x^3 + y^3}{x - y}$ થાય.
ધારો કે $f(x, y) = \tan u = \frac{x^3 + y^3}{x - y}$.
અહીં,$f(x, y)$ એ $n = 3 - 1 = 2$ ઘાત ધરાવતું સમપરિમાણીય વિધેય છે.
સમપરિમાણીય વિધેયો માટેના આઈલરના પ્રમેય મુજબ,$x\frac{\partial f}{\partial x} + y\frac{\partial f}{\partial y} = n f$ થાય.
$f = \tan u$ અને $n = 2$ મૂકતા,આપણને $x\frac{\partial}{\partial x}(\tan u) + y\frac{\partial}{\partial y}(\tan u) = 2 \tan u$ મળે.
સાંકળના નિયમનો ઉપયોગ કરતા,$x \sec^2 u \frac{\partial u}{\partial x} + y \sec^2 u \frac{\partial u}{\partial y} = 2 \tan u$ થાય.
$\sec^2 u$ વડે ભાગતા,$x\frac{\partial u}{\partial x} + y\frac{\partial u}{\partial y} = 2 \frac{\tan u}{\sec^2 u}$ મળે.
કારણ કે $\frac{\tan u}{\sec^2 u} = \frac{\sin u / \cos u}{1 / \cos^2 u} = \sin u \cos u$,તેથી $2 \sin u \cos u = \sin 2u$ થાય.
9
MediumMCQ
જો $F(u) = f(x, y, z)$ એ $x, y, z$ માં $n$ ઘાત ધરાવતું સમપરિમાણીય વિધેય હોય, તો $x\frac{\partial u}{\partial x} + y\frac{\partial u}{\partial y} + z\frac{\partial u}{\partial z} = $
A
$nu$
B
$n F(u)$
C
$\frac{n F(u)}{F'(u)}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) સમપરિમાણીય વિધેયો માટે આઈલરના પ્રમેય મુજબ, જો $F(u)$ એ $x, y, z$ માં $n$ ઘાત ધરાવતું સમપરિમાણીય વિધેય હોય, તો:
$x \frac{\partial}{\partial x}(F(u)) + y \frac{\partial}{\partial y}(F(u)) + z \frac{\partial}{\partial z}(F(u)) = n F(u)$
આંશિક વિકલન માટે સાંકળના નિયમનો ઉપયોગ કરતા, આપણને મળે છે $\frac{\partial}{\partial x}(F(u)) = F'(u) \frac{\partial u}{\partial x}$, $\frac{\partial}{\partial y}(F(u)) = F'(u) \frac{\partial u}{\partial y}$, અને $\frac{\partial}{\partial z}(F(u)) = F'(u) \frac{\partial u}{\partial z}$.
આ કિંમતોને સમીકરણમાં મૂકતા:
$x F'(u) \frac{\partial u}{\partial x} + y F'(u) \frac{\partial u}{\partial y} + z F'(u) \frac{\partial u}{\partial z} = n F(u)$
$F'(u)$ ને સામાન્ય કાઢતા:
$F'(u) \left( x \frac{\partial u}{\partial x} + y \frac{\partial u}{\partial y} + z \frac{\partial u}{\partial z} \right) = n F(u)$
$F'(u)$ વડે ભાગતા:
$x \frac{\partial u}{\partial x} + y \frac{\partial u}{\partial y} + z \frac{\partial u}{\partial z} = \frac{n F(u)}{F'(u)}$
આમ, સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
10
MediumMCQ
જો $u = \log (x^3 + y^3 + z^3 - 3xyz)$ હોય,તો $\left( \frac{\partial u}{\partial x} + \frac{\partial u}{\partial y} + \frac{\partial u}{\partial z} \right) (x + y + z) =$
A
$0$
B
$1$
C
$2$
D
$3$

Solution

(D) આપેલ છે કે $u = \log (x^3 + y^3 + z^3 - 3xyz)$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $x^3 + y^3 + z^3 - 3xyz = (x + y + z)(x^2 + y^2 + z^2 - xy - yz - zx)$.
તેથી,$u = \log(x + y + z) + \log(x^2 + y^2 + z^2 - xy - yz - zx)$.
આંશિક વિકલન કરતા:
$\frac{\partial u}{\partial x} = \frac{3x^2 - 3yz}{x^3 + y^3 + z^3 - 3xyz}$
$\frac{\partial u}{\partial y} = \frac{3y^2 - 3zx}{x^3 + y^3 + z^3 - 3xyz}$
$\frac{\partial u}{\partial z} = \frac{3z^2 - 3xy}{x^3 + y^3 + z^3 - 3xyz}$
આ વિકલનોનો સરવાળો કરતા:
$\frac{\partial u}{\partial x} + \frac{\partial u}{\partial y} + \frac{\partial u}{\partial z} = \frac{3(x^2 + y^2 + z^2 - xy - yz - zx)}{(x + y + z)(x^2 + y^2 + z^2 - xy - yz - zx)}$
$= \frac{3}{x + y + z}$
$(x + y + z)$ વડે ગુણતા:
$(x + y + z) \left( \frac{\partial u}{\partial x} + \frac{\partial u}{\partial y} + \frac{\partial u}{\partial z} \right) = 3$.
11
MediumMCQ
જો $z = \sin^{-1}\left( \frac{x+y}{\sqrt{x} + \sqrt{y}} \right)$ હોય,તો $x\frac{\partial z}{\partial x} + y\frac{\partial z}{\partial y}$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{1}{2}\sin z$
B
$\frac{1}{2}\tan z$
C
$0$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) ધારો કે $u = \sin z = \frac{x+y}{\sqrt{x} + \sqrt{y}}$.
આપણે ચકાસીએ કે $u$ એ $x$ અને $y$ નું સમપરિમાણીય વિધેય છે કે નહીં.
$u(tx, ty) = \frac{tx+ty}{\sqrt{tx} + \sqrt{ty}} = \frac{t(x+y)}{\sqrt{t}(\sqrt{x} + \sqrt{y})} = t^{1/2} u(x, y)$.
આમ,$u$ એ $n = 1/2$ ઘાતવાળું સમપરિમાણીય વિધેય છે.
આઈલરના પ્રમેય મુજબ,$x\frac{\partial u}{\partial x} + y\frac{\partial u}{\partial y} = n u$.
$u = \sin z$ અને $n = 1/2$ મૂકતા:
$x\frac{\partial}{\partial x}(\sin z) + y\frac{\partial}{\partial y}(\sin z) = \frac{1}{2} \sin z$.
ચેઈન રૂલનો ઉપયોગ કરતા,$x(\cos z \frac{\partial z}{\partial x}) + y(\cos z \frac{\partial z}{\partial y}) = \frac{1}{2} \sin z$.
બંને બાજુ $\cos z$ વડે ભાગતા,આપણને મળે છે:
$x\frac{\partial z}{\partial x} + y\frac{\partial z}{\partial y} = \frac{1}{2} \frac{\sin z}{\cos z} = \frac{1}{2} \tan z$.
12
MediumMCQ
જો $u = \log_e(x^2 + y^2) + \tan^{-1}\left(\frac{y}{x}\right)$ હોય,તો $\frac{\partial^2 u}{\partial x^2} + \frac{\partial^2 u}{\partial y^2} = $
A
$0$
B
$2u$
C
$1/u$
D
$u$

Solution

(A) આપેલ છે કે $u = \log_e(x^2 + y^2) + \tan^{-1}\left(\frac{y}{x}\right)$.
પ્રથમ,$x$ ની સાપેક્ષમાં આંશિક વિકલન મેળવો:
$\frac{\partial u}{\partial x} = \frac{2x}{x^2 + y^2} + \frac{1}{1 + (y/x)^2} \cdot \left(-\frac{y}{x^2}\right) = \frac{2x}{x^2 + y^2} - \frac{y}{x^2 + y^2} = \frac{2x - y}{x^2 + y^2}$.
હવે,$x$ ની સાપેક્ષમાં દ્વિતીય આંશિક વિકલન મેળવો:
$\frac{\partial^2 u}{\partial x^2} = \frac{(x^2 + y^2)(2) - (2x - y)(2x)}{(x^2 + y^2)^2} = \frac{2x^2 + 2y^2 - 4x^2 + 2xy}{(x^2 + y^2)^2} = \frac{2y^2 - 2x^2 + 2xy}{(x^2 + y^2)^2}$.
ત્યારબાદ,$y$ ની સાપેક્ષમાં આંશિક વિકલન મેળવો:
$\frac{\partial u}{\partial y} = \frac{2y}{x^2 + y^2} + \frac{1}{1 + (y/x)^2} \cdot \left(\frac{1}{x}\right) = \frac{2y}{x^2 + y^2} + \frac{x}{x^2 + y^2} = \frac{2y + x}{x^2 + y^2}$.
હવે,$y$ ની સાપેક્ષમાં દ્વિતીય આંશિક વિકલન મેળવો:
$\frac{\partial^2 u}{\partial y^2} = \frac{(x^2 + y^2)(2) - (2y + x)(2y)}{(x^2 + y^2)^2} = \frac{2x^2 + 2y^2 - 4y^2 - 2xy}{(x^2 + y^2)^2} = \frac{2x^2 - 2y^2 - 2xy}{(x^2 + y^2)^2}$.
બંને દ્વિતીય આંશિક વિકલનોનો સરવાળો કરતા:
$\frac{\partial^2 u}{\partial x^2} + \frac{\partial^2 u}{\partial y^2} = \frac{2y^2 - 2x^2 + 2xy + 2x^2 - 2y^2 - 2xy}{(x^2 + y^2)^2} = \frac{0}{(x^2 + y^2)^2} = 0$.
13
MediumMCQ
જો ${x^x}{y^y}{z^z} = c$ હોય,તો ${{\partial z} \over {\partial x}} = $
A
${{1 + \log x} \over {1 + \log z}}$
B
$ - {{1 + \log x} \over {1 + \log z}}$
C
$ - {{1 + \log y} \over {1 + \log z}}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ: ${x^x}{y^y}{z^z} = c$
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા: $\log({x^x}{y^y}{z^z}) = \log c$
લઘુગણકના ગુણધર્મોનો ઉપયોગ કરતા: $x\log x + y\log y + z\log z = \log c$ .....$(i)$
અહીં,$x$ અને $y$ સ્વતંત્ર ચલ છે,અને $z$ એ $x$ અને $y$ નું વિધેય છે.
સમીકરણ $(i)$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં આંશિક વિકલન કરતા:
$\frac{\partial}{\partial x}(x\log x) + \frac{\partial}{\partial x}(y\log y) + \frac{\partial}{\partial x}(z\log z) = \frac{\partial}{\partial x}(\log c)$
$(1 \cdot \log x + x \cdot \frac{1}{x}) + 0 + (1 \cdot \log z + z \cdot \frac{1}{z}) \frac{\partial z}{\partial x} = 0$
$(1 + \log x) + (1 + \log z) \frac{\partial z}{\partial x} = 0$
$\frac{\partial z}{\partial x}$ માટે પદોને ગોઠવતા:
$(1 + \log z) \frac{\partial z}{\partial x} = -(1 + \log x)$
$\frac{\partial z}{\partial x} = -\frac{1 + \log x}{1 + \log z}$
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
14
MediumMCQ
જો $u = x{y^2}{\tan ^{ - 1}}\left( {\frac{y}{x}} \right)$ હોય,તો $x{u_x} + y{u_y} = $
A
$2u$
B
$u$
C
$3u$
D
$u/3$

Solution

(C) આપેલ વિધેય $u(x, y) = x{y^2}{\tan ^{ - 1}}\left( {\frac{y}{x}} \right)$ છે.
વિધેયની એકઘાતીયતા (homogeneity) ચકાસવા માટે,આપણે $x$ ને $tx$ અને $y$ ને $ty$ વડે બદલીએ છીએ:
$u(tx, ty) = (tx)(ty)^2 \tan^{-1}\left(\frac{ty}{tx}\right)$
$u(tx, ty) = t^3 x y^2 \tan^{-1}\left(\frac{y}{x}\right)$
$u(tx, ty) = t^3 u(x, y)$.
અહીં વિધેય $n = 3$ ઘાતવાળું એકઘાતીય વિધેય છે,તેથી આઈલરના પ્રમેય (Euler's Theorem) મુજબ:
$x{u_x} + y{u_y} = n u$
$x{u_x} + y{u_y} = 3u$.
15
MediumMCQ
જો ${z^2} = \frac{{x^{1/2} + y^{1/2}}}{{x^{1/3} + y^{1/3}}}$ હોય,તો $x\frac{{\partial z}}{{\partial x}} + y\frac{{\partial z}}{{\partial y}} = $
A
$\frac{z}{6}$
B
$\frac{z}{3}$
C
$\frac{z}{2}$
D
$\frac{z}{12}$

Solution

(D) ધારો કે $f(x, y) = z^2 = \frac{x^{1/2} + y^{1/2}}{x^{1/3} + y^{1/3}}$.
સમપરિમાણીયતા તપાસતા: $f(tx, ty) = \frac{(tx)^{1/2} + (ty)^{1/2}}{(tx)^{1/3} + (ty)^{1/3}} = \frac{t^{1/2}(x^{1/2} + y^{1/2})}{t^{1/3}(x^{1/3} + y^{1/3})} = t^{1/2 - 1/3} f(x, y) = t^{1/6} f(x, y)$.
અહીં $z^2$ એ $n = \frac{1}{6}$ ઘાતવાળું સમપરિમાણીય વિધેય છે,તેથી આયલરના પ્રમેય મુજબ:
$x \frac{\partial (z^2)}{\partial x} + y \frac{\partial (z^2)}{\partial y} = n z^2 = \frac{1}{6} z^2$.
સાંકળના નિયમનો ઉપયોગ કરતા,$\frac{\partial (z^2)}{\partial x} = 2z \frac{\partial z}{\partial x}$ અને $\frac{\partial (z^2)}{\partial y} = 2z \frac{\partial z}{\partial y}$.
આ કિંમતો સમીકરણમાં મૂકતા:
$x(2z \frac{\partial z}{\partial x}) + y(2z \frac{\partial z}{\partial y}) = \frac{1}{6} z^2$.
બંને બાજુ $2z$ વડે ભાગતા ($z \neq 0$ ધારતા):
$x \frac{\partial z}{\partial x} + y \frac{\partial z}{\partial y} = \frac{1}{12} z$.
16
MediumMCQ
જો $u = \tan^{-1}(x + y)$ હોય,તો $x\frac{\partial u}{\partial x} + y\frac{\partial u}{\partial y} = $
A
$\sin 2u$
B
$\frac{1}{2}\sin 2u$
C
$2\tan u$
D
$\sec^2 u$

Solution

(B) આપેલ છે કે $u = \tan^{-1}(x + y)$,જેનો અર્થ છે કે $\tan u = x + y$.
ધારો કે $f(x, y) = \tan u = x + y$.
અહીં $f(x, y)$ એ $x$ અને $y$ માં $n = 1$ ઘાતવાળું સમપરિમાણીય વિધેય છે,તેથી આઈલરના પ્રમેય મુજબ:
$x\frac{\partial f}{\partial x} + y\frac{\partial f}{\partial y} = n \cdot f(x, y)$
$x\frac{\partial}{\partial x}(\tan u) + y\frac{\partial}{\partial y}(\tan u) = 1 \cdot \tan u$
$x(\sec^2 u)\frac{\partial u}{\partial x} + y(\sec^2 u)\frac{\partial u}{\partial y} = \tan u$
બંને બાજુ $\sec^2 u$ વડે ભાગતા,આપણને મળે છે:
$x\frac{\partial u}{\partial x} + y\frac{\partial u}{\partial y} = \frac{\tan u}{\sec^2 u}$
$x\frac{\partial u}{\partial x} + y\frac{\partial u}{\partial y} = \frac{\sin u}{\cos u} \cdot \cos^2 u = \sin u \cos u$
નિત્યસમ $\sin 2u = 2 \sin u \cos u$ નો ઉપયોગ કરતા,$\sin u \cos u = \frac{1}{2} \sin 2u$ થાય.
તેથી,$x\frac{\partial u}{\partial x} + y\frac{\partial u}{\partial y} = \frac{1}{2} \sin 2u$.
17
MediumMCQ
જો $u = (x^2 + y^2 + z^2)^{3/2}$ હોય,તો $\left( \frac{\partial u}{\partial x} \right)^2 + \left( \frac{\partial u}{\partial y} \right)^2 + \left( \frac{\partial u}{\partial z} \right)^2 = $
A
$9u$
B
$9u^{4/3}$
C
$9u^2$
D
$u^{4/3}$

Solution

(B) આપેલ છે કે $u = (x^2 + y^2 + z^2)^{3/2}$.
પ્રથમ,$x$ ની સાપેક્ષમાં આંશિક વિકલન મેળવો:
$\frac{\partial u}{\partial x} = \frac{3}{2}(x^2 + y^2 + z^2)^{1/2} \cdot (2x) = 3x(x^2 + y^2 + z^2)^{1/2}$.
આનો વર્ગ કરતા:
$\left( \frac{\partial u}{\partial x} \right)^2 = 9x^2(x^2 + y^2 + z^2)$.
તે જ રીતે,સંમિતિ દ્વારા:
$\left( \frac{\partial u}{\partial y} \right)^2 = 9y^2(x^2 + y^2 + z^2)$ અને $\left( \frac{\partial u}{\partial z} \right)^2 = 9z^2(x^2 + y^2 + z^2)$.
આ ત્રણેય પદોનો સરવાળો કરતા:
$\left( \frac{\partial u}{\partial x} \right)^2 + \left( \frac{\partial u}{\partial y} \right)^2 + \left( \frac{\partial u}{\partial z} \right)^2 = 9(x^2 + y^2 + z^2)(x^2 + y^2 + z^2) = 9(x^2 + y^2 + z^2)^2$.
કારણ કે $u = (x^2 + y^2 + z^2)^{3/2}$,તેથી $u^{2/3} = (x^2 + y^2 + z^2)$.
તેથી,$(x^2 + y^2 + z^2)^2 = (u^{2/3})^2 = u^{4/3}$.
આમ,સરવાળો $9u^{4/3}$ થાય છે.
18
MediumMCQ
જો $u = x^2 \tan^{-1}(\frac{y}{x}) - y^2 \tan^{-1}(\frac{x}{y})$ હોય,તો $\frac{\partial^2 u}{\partial x \partial y} = $
A
$\frac{x^2 + y^2}{x^2 - y^2}$
B
$\frac{x^2 - y^2}{x^2 + y^2}$
C
$-\frac{x^2 + y^2}{x^2 - y^2}$
D
$-\frac{x^2 y^2}{x^2 + y^2}$

Solution

(B) આપેલ છે કે $u = x^2 \tan^{-1}(\frac{y}{x}) - y^2 \tan^{-1}(\frac{x}{y})$.
નિત્યસમ $\tan^{-1}(\frac{x}{y}) = \frac{\pi}{2} - \tan^{-1}(\frac{y}{x})$ નો ઉપયોગ કરતા:
$u = x^2 \tan^{-1}(\frac{y}{x}) - y^2 (\frac{\pi}{2} - \tan^{-1}(\frac{y}{x}))$
$u = (x^2 + y^2) \tan^{-1}(\frac{y}{x}) - \frac{\pi}{2} y^2$
હવે,$u$ નું $y$ ની સાપેક્ષમાં આંશિક વિકલન કરતા:
$\frac{\partial u}{\partial y} = (x^2 + y^2) \cdot \frac{1}{1 + (y/x)^2} \cdot \frac{1}{x} + 2y \tan^{-1}(\frac{y}{x}) - \pi y$
$\frac{\partial u}{\partial y} = x + 2y \tan^{-1}(\frac{y}{x}) - \pi y$
હવે,$\frac{\partial u}{\partial y}$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં આંશિક વિકલન કરતા:
$\frac{\partial^2 u}{\partial x \partial y} = 1 + 2y \cdot \frac{1}{1 + (y/x)^2} \cdot (-\frac{y}{x^2})$
$\frac{\partial^2 u}{\partial x \partial y} = 1 - \frac{2y^2}{x^2 + y^2} = \frac{x^2 - y^2}{x^2 + y^2}$.
19
MediumMCQ
જો $u^2 = (x - a)^2 + (y - b)^2 + (z - c)^2$ હોય,તો $\sum \frac{\partial^2 u}{\partial x^2} = $
A
$\frac{2}{u}$
B
$\frac{3}{u}$
C
$0$
D
$\frac{1}{u}$

Solution

(A) આપેલ છે કે $u^2 = (x - a)^2 + (y - b)^2 + (z - c)^2$.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$2u \frac{\partial u}{\partial x} = 2(x - a) \implies u \frac{\partial u}{\partial x} = x - a$.
ફરીથી $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$u \frac{\partial^2 u}{\partial x^2} + \left(\frac{\partial u}{\partial x}\right)^2 = 1$.
$\frac{\partial u}{\partial x} = \frac{x - a}{u}$ મૂકતા:
$u \frac{\partial^2 u}{\partial x^2} = 1 - \left(\frac{x - a}{u}\right)^2 = 1 - \frac{(x - a)^2}{u^2} = \frac{u^2 - (x - a)^2}{u^2}$.
તેથી,$\frac{\partial^2 u}{\partial x^2} = \frac{1}{u} - \frac{(x - a)^2}{u^3}$.
તે જ રીતે,$\frac{\partial^2 u}{\partial y^2} = \frac{1}{u} - \frac{(y - b)^2}{u^3}$ અને $\frac{\partial^2 u}{\partial z^2} = \frac{1}{u} - \frac{(z - c)^2}{u^3}$.
આ બધાનો સરવાળો કરતા:
$\sum \frac{\partial^2 u}{\partial x^2} = \frac{3}{u} - \frac{1}{u^3} [(x - a)^2 + (y - b)^2 + (z - c)^2]$.
કારણ કે $(x - a)^2 + (y - b)^2 + (z - c)^2 = u^2$:
$\sum \frac{\partial^2 u}{\partial x^2} = \frac{3}{u} - \frac{u^2}{u^3} = \frac{3}{u} - \frac{1}{u} = \frac{2}{u}$.
20
MediumMCQ
જો $z = \frac{y}{x} \left[ \sin \left( \frac{x}{y} \right) + \cos \left( 1 + \frac{y}{x} \right) \right]$ હોય,તો $x \frac{\partial z}{\partial x} = $
A
$y \frac{\partial z}{\partial y}$
B
$-y \frac{\partial z}{\partial y}$
C
$2y \frac{\partial z}{\partial y}$
D
$2y \frac{\partial z}{\partial x}$

Solution

(B) આપેલ વિધેય $z = f\left( \frac{x}{y} \right)$ સ્વરૂપમાં છે.
આનો અર્થ એ છે કે $z$ એ $x$ અને $y$ નું $n = 0$ ઘાતવાળું સમપરિમાણીય વિધેય છે.
સમપરિમાણીય વિધેયો માટે આઈલરના પ્રમેય મુજબ,જો $z$ એ $n$ ઘાતનું સમપરિમાણીય વિધેય હોય,તો $x \frac{\partial z}{\partial x} + y \frac{\partial z}{\partial y} = nz$ થાય.
અહીં $n = 0$ હોવાથી,$x \frac{\partial z}{\partial x} + y \frac{\partial z}{\partial y} = 0 \cdot z = 0$ મળે.
તેથી,$x \frac{\partial z}{\partial x} = -y \frac{\partial z}{\partial y}$ થાય.
21
MediumMCQ
જો $u = e^{-x^2 - y^2}$ હોય,તો
A
$x u_x = y u_y$
B
$y u_x = x u_y$
C
$y u_x + x u_y = 0$
D
$x^2 u_y + y^2 u_x = 0$

Solution

(B) આપેલ છે કે $u = e^{-x^2 - y^2}$.
પ્રથમ,$u$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં આંશિક વિકલન મેળવો:
$u_x = \frac{\partial u}{\partial x} = e^{-x^2 - y^2} \cdot (-2x) = -2x u$.
ત્યારબાદ,$u$ નું $y$ ની સાપેક્ષમાં આંશિક વિકલન મેળવો:
$u_y = \frac{\partial u}{\partial y} = e^{-x^2 - y^2} \cdot (-2y) = -2y u$.
હવે,પદ $y u_x$ ને ધ્યાનમાં લો:
$y u_x = y(-2x u) = -2xy u$.
પદ $x u_y$ ને ધ્યાનમાં લો:
$x u_y = x(-2y u) = -2xy u$.
બંનેની સરખામણી કરતા,આપણને $y u_x = x u_y$ મળે છે.
22
DifficultMCQ
જો $u(x,y) = y \log x + x \log y$ હોય,તો ${u_x}{u_y} - {u_x} \log x - {u_y} \log y + \log x \log y = $
A
$0$
B
$-1$
C
$1$
D
$2$

Solution

(C) આપેલ છે કે $u(x,y) = y \log x + x \log y$.
પ્રથમ,આંશિક વિકલન મેળવો:
${u_x} = \frac{\partial u}{\partial x} = \frac{y}{x} + \log y$
${u_y} = \frac{\partial u}{\partial y} = \log x + \frac{x}{y}$
હવે,આ કિંમતોને પદાવલિ ${u_x}{u_y} - {u_x} \log x - {u_y} \log y + \log x \log y$ માં મૂકો:
$= (\frac{y}{x} + \log y)(\log x + \frac{x}{y}) - (\frac{y}{x} + \log y)\log x - (\log x + \frac{x}{y})\log y + \log x \log y$
પદોનું વિસ્તરણ કરો:
$= (\frac{y}{x} \log x + 1 + \log y \log x + \frac{x}{y} \log y) - (\frac{y}{x} \log x + \log y \log x) - (\log x \log y + \frac{x}{y} \log y) + \log x \log y$
સમાન પદોને દૂર કરતા:
$= \frac{y}{x} \log x + 1 + \log y \log x + \frac{x}{y} \log y - \frac{y}{x} \log x - \log y \log x - \log x \log y - \frac{x}{y} \log y + \log x \log y$
$= 1$.
23
DifficultMCQ
જો $u = \sin^{-1} \sqrt{\frac{x^2 + y^2}{x + y}}$ હોય,તો $x u_x + y u_y$ ની કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$1$
C
$\frac{1}{2} \tan u$
D
$\frac{1}{2} \sin u$

Solution

(C) આપેલ છે કે $u = \sin^{-1} \sqrt{\frac{x^2 + y^2}{x + y}}$.
ધારો કે $f(u) = \sin u = \sqrt{\frac{x^2 + y^2}{x + y}}$.
ધારો કે $z = f(u) = \sqrt{\frac{x^2 + y^2}{x + y}}$.
આપણે $z$ ની ઘાત ચકાસીએ. $x$ ને $tx$ અને $y$ ને $ty$ વડે બદલતા:
$z(tx, ty) = \sqrt{\frac{(tx)^2 + (ty)^2}{tx + ty}} = \sqrt{\frac{t^2(x^2 + y^2)}{t(x + y)}} = t^{1/2} \sqrt{\frac{x^2 + y^2}{x + y}} = t^{1/2} z$.
આમ,$z$ એ $n = 1/2$ ઘાત ધરાવતું સમપરિમાણીય વિધેય છે.
આઈલરના પ્રમેય મુજબ,$x \frac{\partial z}{\partial x} + y \frac{\partial z}{\partial y} = n z$.
અહીં $z = \sin u$ હોવાથી,$x \frac{\partial}{\partial x}(\sin u) + y \frac{\partial}{\partial y}(\sin u) = \frac{1}{2} \sin u$.
$x \cos u \frac{\partial u}{\partial x} + y \cos u \frac{\partial u}{\partial y} = \frac{1}{2} \sin u$.
$\cos u$ વડે ભાગતા,આપણને $x u_x + y u_y = \frac{1}{2} \frac{\sin u}{\cos u} = \frac{1}{2} \tan u$ મળે છે.
24
DifficultMCQ
જો $z = y + f(v)$,જ્યાં $v = \frac{x}{y}$ હોય,તો $v \frac{\partial z}{\partial x} + \frac{\partial z}{\partial y}$ ની કિંમત શું થાય?
A
$-1$
B
$1$
C
$0$
D
$2$

Solution

(B) આપેલ છે કે $z = y + f(v)$ અને $v = \frac{x}{y}$.
$v$ ની કિંમત મૂકતા,$z = y + f\left(\frac{x}{y}\right)$ મળે.
હવે,$z$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં આંશિક વિકલન કરતા:
$\frac{\partial z}{\partial x} = f'\left(\frac{x}{y}\right) \cdot \frac{1}{y}$.
ત્યારબાદ,$z$ નું $y$ ની સાપેક્ષમાં આંશિક વિકલન કરતા:
$\frac{\partial z}{\partial y} = 1 + f'\left(\frac{x}{y}\right) \cdot \left(-\frac{x}{y^2}\right) = 1 - \frac{x}{y^2} f'\left(\frac{x}{y}\right)$.
હવે,પદ $v \frac{\partial z}{\partial x} + \frac{\partial z}{\partial y}$ ની ગણતરી કરતા:
$v \frac{\partial z}{\partial x} + \frac{\partial z}{\partial y} = \left(\frac{x}{y}\right) \left[f'\left(\frac{x}{y}\right) \cdot \frac{1}{y}\right] + 1 - \frac{x}{y^2} f'\left(\frac{x}{y}\right)$.
$= \frac{x}{y^2} f'\left(\frac{x}{y}\right) + 1 - \frac{x}{y^2} f'\left(\frac{x}{y}\right)$.
$= 1$.
25
DifficultMCQ
$\begin{aligned} & f(x, y)=2(x-y)^2-x^4-y^4 \\ & \left|\left(f_{x x} f_{y y}-f_{x y}^2\right)\right|_{(0,0)} \end{aligned}$
A
$32$
B
$16$
C
$0$
D
$-1$

Solution

(C) આપેલ વિધેય $f(x, y) = 2(x-y)^2 - x^4 - y^4$ છે.
પ્રથમ,$x$ અને $y$ ની સાપેક્ષમાં આંશિક વિકલન મેળવો:
$f_x = 4(x-y) - 4x^3$
$f_y = -4(x-y) - 4y^3$
હવે,દ્વિતીય ક્રમનું આંશિક વિકલન મેળવો:
$f_{xx} = \frac{\partial}{\partial x}(4x - 4y - 4x^3) = 4 - 12x^2$
$f_{yy} = \frac{\partial}{\partial y}(-4x + 4y - 4y^3) = 4 - 12y^2$
$f_{xy} = \frac{\partial}{\partial y}(4x - 4y - 4x^3) = -4$
બિંદુ $(0,0)$ પર આની કિંમત મેળવતા:
$(f_{xx})_{(0,0)} = 4 - 12(0)^2 = 4$
$(f_{yy})_{(0,0)} = 4 - 12(0)^2 = 4$
$(f_{xy})_{(0,0)} = -4$
અંતે,$(0,0)$ પર $(f_{xx}f_{yy} - f_{xy}^2)$ ની કિંમતની ગણતરી કરો:
$(f_{xx}f_{yy} - f_{xy}^2)_{(0,0)} = (4)(4) - (-4)^2 = 16 - 16 = 0$.
26
DifficultMCQ
જો $u=\log \left(x^3+y^3+z^3-3 x y z\right)$ હોય,તો $(x+y+z)(u_x+u_y+u_z)$ ની કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$x-y+z$
C
$2$
D
$3$

Solution

(D) આપેલ છે,$u=\log \left(x^3+y^3+z^3-3 x y z\right)$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $x^3+y^3+z^3-3 x y z = (x+y+z)(x^2+y^2+z^2-x y-y z-z x)$.
તેથી,$u = \log(x+y+z) + \log(x^2+y^2+z^2-x y-y z-z x)$.
હવે,આંશિક વિકલન કરતા:
$u_x = \frac{\partial u}{\partial x} = \frac{3x^2-3yz}{x^3+y^3+z^3-3xyz}$
$u_y = \frac{\partial u}{\partial y} = \frac{3y^2-3xz}{x^3+y^3+z^3-3xyz}$
$u_z = \frac{\partial u}{\partial z} = \frac{3z^2-3xy}{x^3+y^3+z^3-3xyz}$
આ ત્રણેયનો સરવાળો કરતા:
$u_x+u_y+u_z = \frac{3(x^2+y^2+z^2-xy-yz-zx)}{(x+y+z)(x^2+y^2+z^2-xy-yz-zx)}$
$u_x+u_y+u_z = \frac{3}{x+y+z}$
તેથી,$(x+y+z)(u_x+u_y+u_z) = 3$.
27
DifficultMCQ
જો $u=e^{x^2-y^2}$ હોય,તો
A
$x u_x=y u_y$
B
$y u_x=x u u_y$
C
$y u_x+x u_y=0$
D
$x^2 u_y+y^2 u_x=0$

Solution

(C) આપેલ છે કે,$u=e^{x^2-y^2}$.
પ્રથમ,$u$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં આંશિક વિકલન મેળવો:
$u_x = \frac{\partial}{\partial x}(e^{x^2-y^2}) = e^{x^2-y^2}(2x)$.
ત્યારબાદ,$u$ નું $y$ ની સાપેક્ષમાં આંશિક વિકલન મેળવો:
$u_y = \frac{\partial}{\partial y}(e^{x^2-y^2}) = e^{x^2-y^2}(-2y)$.
હવે,$u_x$ ને $y$ વડે ગુણો:
$y u_x = y \cdot e^{x^2-y^2}(2x) = 2xy e^{x^2-y^2}$.
$u_y$ ને $x$ વડે ગુણો:
$x u_y = x \cdot e^{x^2-y^2}(-2y) = -2xy e^{x^2-y^2}$.
આ બંને પદોનો સરવાળો કરતા:
$y u_x + x u_y = 2xy e^{x^2-y^2} - 2xy e^{x^2-y^2} = 0$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
28
DifficultMCQ
$z=\tan (y+a x)+\sqrt{y-a x} \Rightarrow z_{x x}-a^2 z_{y y}$ ની કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$1$
C
$z_x+z_y$
D
$z_x z_y$

Solution

(A) આપેલ છે,$z=\tan (y+a x)+\sqrt{y-a x}$
પ્રથમ,$x$ ની સાપેક્ષમાં આંશિક વિકલન મેળવો:
$z_x = \frac{\partial z}{\partial x} = a \sec^2(y+ax) - \frac{a}{2\sqrt{y-ax}}$
$z_{xx} = \frac{\partial^2 z}{\partial x^2} = 2a^2 \sec^2(y+ax) \tan(y+ax) - \frac{a^2}{4(y-ax)^{3/2}}$
ત્યારબાદ,$y$ ની સાપેક્ષમાં આંશિક વિકલન મેળવો:
$z_y = \frac{\partial z}{\partial y} = \sec^2(y+ax) + \frac{1}{2\sqrt{y-ax}}$
$z_{yy} = \frac{\partial^2 z}{\partial y^2} = 2 \sec^2(y+ax) \tan(y+ax) - \frac{1}{4(y-ax)^{3/2}}$
હવે,$z_{xx} - a^2 z_{yy}$ ની ગણતરી કરો:
$z_{xx} - a^2 z_{yy} = [2a^2 \sec^2(y+ax) \tan(y+ax) - \frac{a^2}{4(y-ax)^{3/2}}] - a^2 [2 \sec^2(y+ax) \tan(y+ax) - \frac{1}{4(y-ax)^{3/2}}]$
$z_{xx} - a^2 z_{yy} = 2a^2 \sec^2(y+ax) \tan(y+ax) - \frac{a^2}{4(y-ax)^{3/2}} - 2a^2 \sec^2(y+ax) \tan(y+ax) + \frac{a^2}{4(y-ax)^{3/2}} = 0$
29
DifficultMCQ
જો $u(x, y)=y \log x+x \log y$ હોય,તો $u_x u_y-u_x \log x-u_y \log y+\log x \log y$ ની કિંમત શું થાય?
A
$0$
B
-$1$
C
$1$
D
$2$

Solution

(C) આપેલ છે કે,$u(x, y)=y \log x+x \log y$.
સૌ પ્રથમ,આપણે આંશિક વિકલન $u_x$ અને $u_y$ શોધીએ:
$u_x = \frac{\partial}{\partial x}(y \log x + x \log y) = \frac{y}{x} + \log y$.
$u_y = \frac{\partial}{\partial y}(y \log x + x \log y) = \log x + \frac{x}{y}$.
હવે,પદાવલિ $E = u_x u_y - u_x \log x - u_y \log y + \log x \log y$ ને ધ્યાનમાં લો.
આ પદાવલિને આ રીતે અવયવ પાડી શકાય:
$E = u_x(u_y - \log x) - \log y(u_y - \log x)$.
$E = (u_x - \log y)(u_y - \log x)$.
$u_x$ અને $u_y$ ની કિંમતો મૂકતા:
$u_x - \log y = (\frac{y}{x} + \log y) - \log y = \frac{y}{x}$.
$u_y - \log x = (\log x + \frac{x}{y}) - \log x = \frac{x}{y}$.
તેથી,$E = (\frac{y}{x}) \times (\frac{x}{y}) = 1$.
30
DifficultMCQ
જો $u=\sin ^{-1}\left(\frac{x^4+y^4}{x+y}\right)$ હોય,તો $x \frac{\partial u}{\partial x}+y \frac{\partial u}{\partial y}$ ની કિંમત શોધો.
A
$3 u$
B
$4 u$
C
$3 \sin u$
D
$3 \tan u$

Solution

(D) આપેલ છે કે $u=\sin ^{-1}\left(\frac{x^4+y^4}{x+y}\right)$.
ધારો કે $v=\sin u=\frac{x^4+y^4}{x+y}$.
અહીં,$v$ એ $x$ અને $y$ નું $n = 4 - 1 = 3$ ઘાતવાળું સમપરિમાણીય વિધેય છે.
સમપરિમાણીય વિધેયો માટે આઈલરના પ્રમેય મુજબ,$x \frac{\partial v}{\partial x} + y \frac{\partial v}{\partial y} = n v$.
$v = \sin u$ અને $n = 3$ મૂકતા,આપણને મળે છે $x \frac{\partial}{\partial x}(\sin u) + y \frac{\partial}{\partial y}(\sin u) = 3 \sin u$.
ચેઈન રૂલ લાગુ પાડતા,$x \cos u \frac{\partial u}{\partial x} + y \cos u \frac{\partial u}{\partial y} = 3 \sin u$.
બંને બાજુ $\cos u$ વડે ભાગતા,$x \frac{\partial u}{\partial x} + y \frac{\partial u}{\partial y} = 3 \frac{\sin u}{\cos u}$.
તેથી,$x \frac{\partial u}{\partial x} + y \frac{\partial u}{\partial y} = 3 \tan u$.
31
DifficultMCQ
જો $u = x y^2 \tan^{-1}\left(\frac{y}{x}\right)$ હોય,તો $x \frac{\partial u}{\partial x} + y \frac{\partial u}{\partial y}$ ની કિંમત શોધો.
A
$2 u$
B
$u$
C
$3 u$
D
$\frac{1}{3} u$

Solution

(C) વિધેય $u(x, y) = x y^2 \tan^{-1}\left(\frac{y}{x}\right)$ એ $n = 3$ ઘાતવાળું સમપરિમાણીય વિધેય છે,કારણ કે $u(tx, ty) = (tx)(ty)^2 \tan^{-1}\left(\frac{ty}{tx}\right) = t^3 x y^2 \tan^{-1}\left(\frac{y}{x}\right) = t^3 u(x, y)$.
સમપરિમાણીય વિધેયો માટેના આઈલરના પ્રમેય મુજબ,જો $u$ એ $x$ અને $y$ માં $n$ ઘાતનું સમપરિમાણીય વિધેય હોય,તો $x \frac{\partial u}{\partial x} + y \frac{\partial u}{\partial y} = n u$ થાય.
અહીં,$n = 3$ હોવાથી,$x \frac{\partial u}{\partial x} + y \frac{\partial u}{\partial y} = 3 u$ મળે.
32
DifficultMCQ
જો $z=\log (\tan x+\tan y)$ હોય,તો $(\sin 2 x) \frac{\partial z}{\partial x}+(\sin 2 y) \frac{\partial z}{\partial y}$ ની કિંમત શોધો.
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(B) આપેલ છે કે $z = \log(\tan x + \tan y)$.
પ્રથમ,આપણે $x$ અને $y$ ની સાપેક્ષમાં $z$ ના આંશિક વિકલન મેળવીએ:
$\frac{\partial z}{\partial x} = \frac{\sec^2 x}{\tan x + \tan y}$
$\frac{\partial z}{\partial y} = \frac{\sec^2 y}{\tan x + \tan y}$
હવે,આ કિંમતોને $(\sin 2x) \frac{\partial z}{\partial x} + (\sin 2y) \frac{\partial z}{\partial y}$ પદમાં મૂકતા:
$= \sin 2x \left( \frac{\sec^2 x}{\tan x + \tan y} \right) + \sin 2y \left( \frac{\sec^2 y}{\tan x + \tan y} \right)$
$= \frac{(2 \sin x \cos x) \cdot \frac{1}{\cos^2 x} + (2 \sin y \cos y) \cdot \frac{1}{\cos^2 y}}{\tan x + \tan y}$
$= \frac{2 \tan x + 2 \tan y}{\tan x + \tan y}$
$= \frac{2(\tan x + \tan y)}{\tan x + \tan y} = 2$.
33
MediumMCQ
જો $u \equiv u(x, y) = \sin(y + ax) - (y + ax)^2$ હોય,તો તે શું સૂચવે છે?
A
$u_{xx} = a^2 \cdot u_{yy}$
B
$u_{yy} = a^2 u_{xx}$
C
$u_{xx} = -a^2 \cdot u_{yy}$
D
$u_{yy} = -a^2 u_{xx}$

Solution

(A) આપેલ છે કે $u = \sin(y + ax) - (y + ax)^2$ ... $(i)$
$x$ ની સાપેક્ષમાં આંશિક વિકલન કરતા:
$u_x = \cos(y + ax) \cdot a - 2(y + ax) \cdot a$
$u_x = a[\cos(y + ax) - 2(y + ax)]$
ફરીથી $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$u_{xx} = a[-\sin(y + ax) \cdot a - 2 \cdot a]$
$u_{xx} = -a^2[\sin(y + ax) + 2]$ ... (ii)
સમીકરણ $(i)$ નું $y$ ની સાપેક્ષમાં આંશિક વિકલન કરતા:
$u_y = \cos(y + ax) - 2(y + ax)$
ફરીથી $y$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$u_{yy} = -\sin(y + ax) - 2$
$u_{yy} = -[\sin(y + ax) + 2]$ ... (iii)
સમીકરણ (ii) અને (iii) પરથી,આપણે જોઈ શકીએ છીએ કે:
$u_{xx} = a^2 \cdot [-\sin(y + ax) - 2]$
$u_{xx} = a^2 \cdot u_{yy}$
34
DifficultMCQ
જો $f(x, y) = \frac{\cos(x - 4y)}{\cos(x + 4y)}$ હોય,તો $\left. \frac{\partial f}{\partial x} \right|_{y = \frac{x}{2}}$ ની કિંમત શું થાય?
A
-$1$
B
$0$
C
$1$
D
$2$

Solution

(B) આપેલ છે કે $f(x, y) = \frac{\cos(x - 4y)}{\cos(x + 4y)}$.
વિધેયમાં $y = \frac{x}{2}$ મૂકતા:
$f(x, \frac{x}{2}) = \frac{\cos(x - 4(\frac{x}{2}))}{\cos(x + 4(\frac{x}{2}))} = \frac{\cos(x - 2x)}{\cos(x + 2x)} = \frac{\cos(-x)}{\cos(3x)} = \frac{\cos(x)}{\cos(3x)}$.
હવે,$x$ ની સાપેક્ષમાં આંશિક વિકલન કરતા:
$\frac{\partial f}{\partial x} = \frac{\partial}{\partial x} \left( \frac{\cos x}{\cos 3x} \right)$.
ભાગાકારના નિયમ $\left( \frac{u}{v} \right)' = \frac{u'v - uv'}{v^2}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{\partial f}{\partial x} = \frac{(-\sin x)(\cos 3x) - (\cos x)(-3 \sin 3x)}{\cos^2 3x} = \frac{3 \cos x \sin 3x - \sin x \cos 3x}{\cos^2 3x}$.
35
MediumMCQ
જો $u=\sin ^{-1}\left(\frac{x^2+y^2}{x+y}\right)$ હોય,તો $x \frac{\partial u}{\partial x}+y \frac{\partial u}{\partial y}$ ની કિંમત શોધો:
A
$\sin u$
B
$\tan u$
C
$\cos u$
D
$\cot u$

Solution

(B) આપેલ છે કે $u=\sin ^{-1}\left(\frac{x^2+y^2}{x+y}\right)$.
આથી $\sin u = \frac{x^2+y^2}{x+y}$ થાય.
ધારો કે $f(x, y) = \sin u = \frac{x^2+y^2}{x+y}$.
અહીં,$f(x, y)$ એ $n=1$ ઘાતવાળું સમપરિમાણીય વિધેય છે કારણ કે $f(tx, ty) = \frac{(tx)^2+(ty)^2}{tx+ty} = t \cdot \frac{x^2+y^2}{x+y} = t^1 f(x, y)$.
આઈલરના પ્રમેય મુજબ,$x \frac{\partial f}{\partial x} + y \frac{\partial f}{\partial y} = n f$.
$f = \sin u$ અને $n = 1$ મૂકતા,આપણને $x \frac{\partial}{\partial x}(\sin u) + y \frac{\partial}{\partial y}(\sin u) = 1 \cdot \sin u$ મળે.
ચેઈન રૂલનો ઉપયોગ કરતા,$x \cos u \frac{\partial u}{\partial x} + y \cos u \frac{\partial u}{\partial y} = \sin u$.
બંને બાજુ $\cos u$ વડે ભાગતા,$x \frac{\partial u}{\partial x} + y \frac{\partial u}{\partial y} = \frac{\sin u}{\cos u} = \tan u$ મળે.
36
DifficultMCQ
જો $z = \frac{y}{x} \left[ \sin \frac{x}{y} + \cos \left( 1 + \frac{y}{x} \right) \right]$ હોય,તો $x \frac{\partial z}{\partial x}$ કોના બરાબર થાય?
A
$y \frac{\partial z}{\partial y}$
B
$-y \frac{\partial z}{\partial y}$
C
$2 y \frac{\partial z}{\partial y}$
D
$2 y \frac{\partial z}{\partial x}$

Solution

(B) આપેલ છે કે $z = \frac{y}{x} \left[ \sin \frac{x}{y} + \cos \left( 1 + \frac{y}{x} \right) \right]$.
પ્રથમ,$\frac{\partial z}{\partial x}$ ની ગણતરી કરીએ:
$\frac{\partial z}{\partial x} = \frac{y}{x} \left[ \cos \left( \frac{x}{y} \right) \cdot \frac{1}{y} - \sin \left( 1 + \frac{y}{x} \right) \cdot \left( -\frac{y}{x^2} \right) \right] - \frac{y}{x^2} \left[ \sin \frac{x}{y} + \cos \left( 1 + \frac{y}{x} \right) \right]$
$x \frac{\partial z}{\partial x} = \cos \left( \frac{x}{y} \right) + \frac{y^2}{x^2} \sin \left( 1 + \frac{y}{x} \right) - \frac{y}{x} \left[ \sin \frac{x}{y} + \cos \left( 1 + \frac{y}{x} \right) \right]$
$x \frac{\partial z}{\partial x} = \cos \left( \frac{x}{y} \right) + \frac{y^2}{x^2} \sin \left( 1 + \frac{y}{x} \right) - z \quad \dots (i)$
ત્યારબાદ,$\frac{\partial z}{\partial y}$ ની ગણતરી કરીએ:
$\frac{\partial z}{\partial y} = \frac{1}{x} \left[ \sin \frac{x}{y} + \cos \left( 1 + \frac{y}{x} \right) \right] + \frac{y}{x} \left[ \cos \left( \frac{x}{y} \right) \cdot \left( -\frac{x}{y^2} \right) - \sin \left( 1 + \frac{y}{x} \right) \cdot \frac{1}{x} \right]$
$y \frac{\partial z}{\partial y} = \frac{y}{x} \left[ \sin \frac{x}{y} + \cos \left( 1 + \frac{y}{x} \right) \right] - \cos \left( \frac{x}{y} \right) - \frac{y}{x} \sin \left( 1 + \frac{y}{x} \right)$
$y \frac{\partial z}{\partial y} = z - \cos \left( \frac{x}{y} \right) - \frac{y}{x} \sin \left( 1 + \frac{y}{x} \right) \quad \dots (ii)$
સમીકરણ $(i)$ અને $(ii)$ ની સરખામણી કરતા,આપણે જોઈ શકીએ છીએ કે $x \frac{\partial z}{\partial x} = -y \frac{\partial z}{\partial y}$.
37
MediumMCQ
જો $z = \sec^{-1}\left(\frac{x^4+y^4-8x^2y^2}{x^2+y^2}\right)$ હોય,તો $x \frac{\partial z}{\partial x} + y \frac{\partial z}{\partial y}$ ની કિંમત શોધો.
A
$\cot z$
B
$2 \cot z$
C
$2 \tan z$
D
$2 \sec z$

Solution

(B) ધારો કે $f(x, y) = \sec z = \frac{x^4+y^4-8x^2y^2}{x^2+y^2}$.
અહીં $f(x, y)$ એ $n = 4 - 2 = 2$ ઘાતવાળું સમપરિમાણીય વિધેય છે,તેથી આયલરના પ્રમેય મુજબ,$x \frac{\partial f}{\partial x} + y \frac{\partial f}{\partial y} = n f(x, y) = 2 \sec z$.
હવે,$f = \sec z$ નું $x$ અને $y$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,$\frac{\partial f}{\partial x} = \sec z \tan z \frac{\partial z}{\partial x}$ અને $\frac{\partial f}{\partial y} = \sec z \tan z \frac{\partial z}{\partial y}$ મળે.
આ કિંમતો આયલરના સમીકરણમાં મૂકતા:
$x (\sec z \tan z \frac{\partial z}{\partial x}) + y (\sec z \tan z \frac{\partial z}{\partial y}) = 2 \sec z$.
બંને બાજુ $\sec z \tan z$ વડે ભાગતા:
$x \frac{\partial z}{\partial x} + y \frac{\partial z}{\partial y} = \frac{2 \sec z}{\sec z \tan z} = 2 \cot z$.

Continuity and Differentiation — Partial differentiation · Frequently Asked Questions

1Are these Continuity and Differentiation questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Continuity and Differentiation Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.