Mix Examples- Strategies for Enhancement in Food Production Questions in Gujarati

(D) એન્સેફેલોમલેશિયા એ મરઘાંમાં વિટામિન $E$ ની ઉણપને કારણે થતો પોષણ સંબંધી વિકાર છે,જેના કારણે મગજના પેશીઓ નરમ પડી જાય છે.
બીજી તરફ,$Eimeria$ નામનો પ્રજીવ કોક્સિડિયોસિસ (Coccidiosis) નામનો રોગ ફેલાવે છે,જે મરઘાંમાં લોહીવાળા ઝાડા માટે જવાબદાર છે.
આમ,વિધાનમાં એન્સેફેલોમલેશિયાનું કારણ ખોટું દર્શાવવામાં આવ્યું છે અને કારણમાં તેના લક્ષણો ખોટા દર્શાવવામાં આવ્યા છે,તેથી બંને વિધાનો ખોટા છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) ક્રાઉન ગ્રાફ્ટિંગમાં,$stock$ (મૂળ ધરાવતો છોડ) નો વ્યાસ સામાન્ય રીતે $scion$ (કલમ તરીકે વપરાતી ડાળી) કરતા ઘણો મોટો હોય છે. જોકે,સામાન્ય રીતે કલમ કલમ (grafting) માં સફળતા માટે $scion$ અને $stock$ ના વ્યાસ સમાન હોવા જોઈએ તેવું માનવામાં આવે છે. $A$,$B$ અને $D$ વિધાનો સાચા છે. $C$ વિધાનમાં આપેલી માહિતી ક્રાઉન ગ્રાફ્ટિંગની વિશિષ્ટ પદ્ધતિને દર્શાવે છે,પરંતુ સામાન્ય સંદર્ભમાં તેને ખોટું ગણવામાં આવે છે કારણ કે તે અન્ય સામાન્ય કલમ પદ્ધતિઓથી વિપરીત છે.

(A) સંકરિત છોડ સામાન્ય રીતે બે આનુવંશિક રીતે અલગ પિતૃ રેખાઓના સંકરણ દ્વારા ઉત્પન્ન થયેલ $F_1$ હાઇબ્રિડ હોય છે.
મેન્ડલના વિશ્લેષણના નિયમ મુજબ,જન્યુ નિર્માણ દરમિયાન લક્ષણો માટેના કારકો (alleles) અલગ પડે છે.
જ્યારે $F_1$ સંકરિત છોડનું સ્વ-પરાગનયન અથવા પર-પરાગનયન કરવામાં આવે છે,ત્યારે સંતતિ ($F_2$ પેઢી) લક્ષણોનું વિશ્લેષણ દર્શાવે છે,જેના પરિણામે $F_1$ પેઢીમાં જોવા મળતી સમાન સંકરિત ઓજસ (hybrid vigor) અને વિશિષ્ટ બાહ્ય સ્વરૂપના લક્ષણો જળવાતા નથી.
તેથી,ખેડૂતોએ દર વર્ષે નવા સંકરિત બીજ ખરીદવા પડે છે જેથી ઇચ્છિત લક્ષણો જળવાઈ રહે.
આમ,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી આપે છે.

(D) બોમ્બીકોલ એ માદા રેશમના કીડા $(Bombyx \text{ } mori)$ દ્વારા નરને આકર્ષવા માટે સ્ત્રવિત કરવામાં આવતો રાસાયણિક પદાર્થ છે। તેને ફિરોમોન તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે, જે એક જ પ્રજાતિના સજીવો વચ્ચે સંદેશાવ્યવહાર માટે વપરાતો રાસાયણિક સંકેત છે।

(D) ગેમ્બુસિયા એ એક લાર્વીવોરસ (કીટભક્ષી) માછલી છે જે મચ્છરના ડિંભ (larvae) પર ખોરાક તરીકે નિર્ભર રહે છે.
સ્થિર પાણીમાં મચ્છરોના ડિંભને ખાઈને,તે મચ્છરોની વસ્તીને અસરકારક રીતે ઘટાડે છે,જે મેલેરિયા અને ફાઈલેરિયાસીસ જેવા રોગોના વાહક છે.

(A) પેટ્રોપ્લાન્ટ્સ એવા છોડ છે જે લાંબી શૃંખલા ધરાવતા પ્રવાહી હાઇડ્રોકાર્બનયુક્ત લેટેક્સ (ક્ષીર) મોટી માત્રામાં ઉત્પન્ન કરી શકે છે.
ભારતમાં,$Jatropha$ $curcas$ (જેટ્રોફા) પર અશ્મિભૂત ઇંધણના વિકલ્પ તરીકે બાયોડીઝલના સ્ત્રોત તરીકે વ્યાપક સંશોધન કરવામાં આવી રહ્યું છે અને તેની ખેતી કરવામાં આવી રહી છે.
આ છોડ $Euphorbiaceae$,$Asclepiadaceae$ અને $Apocynaceae$ જેવા કુળના સભ્યો છે.

(A) હરિતક્રાંતિ એટલે $1960-1970$ ના ગાળા દરમિયાન કૃષિ ઉત્પાદનમાં (ખાસ કરીને ઘઉં અને ચોખા) થયેલો ઝડપી વધારો.
માર્ચ $1963$ માં,ડૉ. એન. ઈ. બોરલોગે ડૉ. બી. પી. પાલ (ડાયરેક્ટર,$IARI$) ના આમંત્રણ પર ભારતની મુલાકાત લીધી હતી અને સપ્ટેમ્બર $1963$ માં વિવિધ પ્રકારની આનુવંશિક સામગ્રી મોકલી હતી.
ભારતમાં હરિતક્રાંતિના પિતા તરીકે એમ. એસ. સ્વામીનાથનને ઓળખવામાં આવે છે.
ડૉ. એન. બોરલોગને વિશ્વમાં હરિતક્રાંતિના પિતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) ક્વોરેન્ટાઇન નિયમન એ એક કાયદાકીય પગલું છે જેનો હેતુ દેશ અથવા પ્રદેશમાં વનસ્પતિના જીવાતો,રોગો અને આક્રમક પ્રજાતિઓના પ્રવેશ અને ફેલાવાને અટકાવવાનો છે.
તેમાં સરહદો પર વનસ્પતિઓ,વનસ્પતિ ઉત્પાદનો અને માટીની હેરફેર પર નિરીક્ષણ અને પ્રતિબંધનો સમાવેશ થાય છે,જેથી તે સુનિશ્ચિત કરી શકાય કે તે હાનિકારક રોગકારકો અથવા જીવાતોથી મુક્ત છે.
તેથી,તેનો મુખ્ય હેતુ દેશમાં રોગિષ્ઠ વનસ્પતિઓના પ્રવેશને અટકાવવાનો છે.

(B) $CFCL$ (સેન્ટ્રલ ફર્ટિલાઇઝર કોર્પોરેશન લિમિટેડ) ફરીદાબાદ,હરિયાણા ખાતે આવેલું છે.

(D) $Leucaena leucocephala$ (સુબાબુલ) એ મધ્ય અમેરિકાનું વતની, ઝડપથી વધતું શિંબીકુળનું વૃક્ષ છે.
તે એક નાનું વૃક્ષ છે જે ખાદ્ય ફળો અને બીજ ઉત્પન્ન કરે છે.
તેનો ઉપયોગ ઘાસચારા તરીકે વ્યાપકપણે થાય છે કારણ કે તેના ફળ અને પાંદડા અત્યંત પૌષ્ટિક હોય છે અને પશુઓ દ્વારા ખાવામાં આવે છે.
તેથી, આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.

(A) કાર્બનિક ખેતી એ એક ટકાઉ કૃષિ પ્રણાલી છે જે કૃત્રિમ ખાતરો અને જંતુનાશકોના ઉપયોગને ટાળે છે.
વિધાન $I$ સાચું છે: તે જમીનની ફળદ્રુપતા જાળવવા માટે પાકની ફેરબદલી અને કવર પાકોને પ્રોત્સાહન આપે છે અને યજમાન/ભક્ષક સંબંધોને સંતુલિત કરીને કુદરતી જૈવિક નિયંત્રણને પ્રોત્સાહિત કરે છે.
વિધાન $II$ સાચું છે: સંકલિત જીવાત વ્યવસ્થાપન $(IPM)$ અને નીંદણ વ્યવસ્થાપન,જમીન સંરક્ષણ તકનીકો સાથે,કાર્બનિક ખેતી પદ્ધતિઓના આવશ્યક ઘટકો છે.
વિધાન $III$ સાચું છે: કૃત્રિમ રસાયણો પર નિર્ભરતા ઘટાડીને,કાર્બનિક ખેતી પર્યાવરણનું રક્ષણ કરે છે,જમીનનું અધોગતિ અને ધોવાણ ઘટાડે છે અને પ્રદૂષણમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરે છે.
તેથી,ત્રણેય વિધાનો સાચા છે.

(C) સ્મધર ક્રોપ્સ (smother crops) એ ઝડપથી ઉગતા પાક છે જે જમીનની સપાટીને ગીચ રીતે આવરી લે છે,જેનાથી સૂર્યપ્રકાશ,પાણી અને પોષક તત્વો માટે સ્પર્ધા કરીને નીંદણના વિકાસને અટકાવે છે.
જવ,જુવાર અને બાજરી એ સ્મધર ક્રોપ્સના જાણીતા ઉદાહરણો છે.
આ પાક નીંદણના વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવાને બદલે તેને અટકાવે છે,તેથી વિધાન સાચું છે,પરંતુ કારણ ખોટું છે.

(A) ખોરાકનું ઉત્પાદન વધારવા માટે જૈવ-તકનીકનો ઉપયોગ નીચેની રીતે કરી શકાય છે:
$(i)$ એગ્રો-કેમિકલ આધારિત ખેતી: જેમાં કૃત્રિમ ખાતરો અને જંતુનાશકોનો ઉપયોગ થાય છે.
$(ii)$ સજીવ ખેતી (Organic agriculture): જેમાં જમીનની ફળદ્રુપતા જાળવવા અને જીવાતોને નિયંત્રિત કરવા માટે કુદરતી પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ થાય છે.
$(iii)$ જિનેટિકલી એન્જિનિયર્ડ પાક આધારિત ખેતી: જેમાં ઉત્પાદન અને પ્રતિકારક શક્તિ વધારવા માટે ટ્રાન્સજેનિક પાકોનો ઉપયોગ થાય છે.
$Pisciculture$ (મત્સ્યપાલન) એટલે નિયંત્રિત વાતાવરણમાં માછલીઓનો ઉછેર. જોકે તે ખોરાક ઉત્પાદનની એક પદ્ધતિ છે,પરંતુ અભ્યાસક્રમમાં વ્યાખ્યાયિત કર્યા મુજબ તેને આધુનિક કૃષિ જૈવ-તકનીકીની એપ્લિકેશન ગણવામાં આવતી નથી.

(D) હરિત ક્રાંતિ શબ્દ પાકની નવી ઉચ્ચ ઉત્પાદન આપતી જાતોના વિકાસ દ્વારા પ્રાપ્ત થયેલ પાકના ઉત્પાદનમાં નોંધપાત્ર વધારાને સૂચવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં સિંચાઈ,રાસાયણિક ખાતરો અને જંતુનાશકોના વ્યવસ્થાપનના સઘન કાર્યક્રમોનો સમાવેશ થાય છે.
ઘઉં અને ચોખાની વધુ ઉત્પાદન આપતી જાતો હરિત ક્રાંતિનું મુખ્ય પાસું રહી છે.

(D) ખોરાકનું ઉત્પાદન વિવિધ કૃષિ વ્યૂહરચનાઓનો ઉપયોગ કરીને વધારી શકાય છે:
$(i)$ કૃષિ-રસાયણ આધારિત ખેતી: પાકની ઉપજ વધારવા માટે રાસાયણિક ખાતરો અને જંતુનાશકોનો ઉપયોગ કરે છે.
$(ii)$ જૈવિક ખેતી: જમીનનું સ્વાસ્થ્ય અને ઉત્પાદકતા જાળવવા માટે કૃત્રિમ રસાયણો વગરની ટકાઉ ખેતી પદ્ધતિઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.
$(iii)$ જનીનિક રીતે રૂપાંતરિત પાક આધારિત ખેતી: જૈવટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને જીવાત સામે પ્રતિકારક શક્તિ,વધુ ઉપજ અને પોષક તત્વોમાં વધારો જેવા ઇચ્છનીય લક્ષણો ધરાવતા પાકો તૈયાર કરવામાં આવે છે.
આ ત્રણેય પદ્ધતિઓ વૈશ્વિક ખાદ્ય ઉત્પાદનમાં સુધારો કરવા માટેની માન્ય વ્યૂહરચનાઓ છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) હરિત ક્રાંતિ ખોરાકના પુરવઠાને ત્રણ ગણો કરવામાં સફળ રહી હતી,ચાર ગણો નહીં. તેથી,ખોરાકનો પુરવઠો ચાર ગણો કરવામાં સફળ રહી તે વિધાન ખોટું છે. વધતી જતી વસ્તીને ખવડાવવા માટે વધારો અપૂરતો હતો,સુધારેલી પાકની જાતો અને એગ્રોકેમિકલ્સનો ઉપયોગ એ હરિત ક્રાંતિના સાચા પાસાઓ છે.

(A) $NCERT$ જીવવિજ્ઞાન (ધોરણ $12$) ના પાઠ્યપુસ્તક મુજબ, ભારત અને ચીન પાસે વિશ્વનું $70 \%$ પશુધન છે.
જોકે, વિશ્વસ્તરે ખેતીવાડીના ઉત્પાદનમાં તેમનો ફાળો માત્ર $25 \%$ છે.
આ દર્શાવે છે કે આ દેશોમાં એકમ દીઠ ઉત્પાદકતા ખૂબ જ ઓછી છે.
તેથી, સાચા મૂલ્યો $P = 70 \%$, $Q = \text{ભારત અને ચીન}$, અને $R = 25 \%$ છે.

(B) આપેલ આકૃતિમાં મરઘીની $Aseel$ (આસીલ) જાતિ દર્શાવવામાં આવી છે.
$Aseel$ એ ભારતની એક જાણીતી દેશી મરઘીની જાતિ છે,જે મુખ્યત્વે તેની લડાયક ક્ષમતા,સ્નાયુબદ્ધ શરીર અને આક્રમક સ્વભાવ માટે જાણીતી છે.
લેગ્હોર્ન એ ભૂમધ્ય સમુદ્રી જાતિ છે જે વધુ ઈંડા આપવા માટે જાણીતી છે.
ફ્રિઝલ એ એવી જાતિ છે જે તેના વળેલા પીંછા માટે ઓળખાય છે.
ટર્કી એ પક્ષીની એક અલગ પ્રજાતિ ($Meleagris$ $gallopavo$) છે અને તે મરઘીની જાતિ નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) વિધાન $I$ અસંગત છે કારણ કે મધ એ ઉચ્ચ પોષકમૂલ્ય ધરાવતો આહાર છે, નિમ્ન નહીં.
વિધાન $II$ યોગ્ય છે; મધમાખીનું મીણ સૌંદર્ય પ્રસાધનો અને પોલિશ બનાવવામાં ઉપયોગી છે.
વિધાન $III$ યોગ્ય છે; $Apis \text{ } indica$ એ ભારતમાં જોવા મળતી સૌથી સામાન્ય જાતિ છે.
વિધાન $IV$ અસંગત છે કારણ કે મધમાખી ઉછેર એ શ્રમ-સઘન કાર્ય નથી; તેમાં ખૂબ ઓછા શ્રમની જરૂર પડે છે.
વિધાન $V$ અસંગત છે કારણ કે મધપૂડાને ઘરના આંગણામાં, વરંડામાં કે છત ઉપર સરળતાથી રાખી શકાય છે.
વિધાન $VI$ યોગ્ય છે.
તેથી, અસંગત વિધાનો $I, IV$ અને $V$ છે.

(B) હરિયાળી ક્રાંતિ એ ટેકનોલોજી હસ્તાંતરણની પહેલનો એક સમયગાળો હતો,જેમાં ખાસ કરીને ઘઉં અને ચોખાના પાકમાં મોટા પાયે ઉત્પાદન વધ્યું હતું. તે મુખ્યત્વે $Agriculture$ (કૃષિ) ના વિકાસ સાથે સંકળાયેલ છે,જે ઉચ્ચ ઉત્પાદન આપતી જાતોના બિયારણો,આધુનિક સિંચાઈ પદ્ધતિઓ અને ખાતર તથા જંતુનાશકોના ઉપયોગ દ્વારા ખાદ્ય સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરે છે.

(D) વનસ્પતિ સંવર્ધન એ વનસ્પતિની જાતિઓમાં હેતુપૂર્વક કરવામાં આવતો ફેરફાર છે, જેથી ખેતી માટે વધુ અનુકૂળ, વધુ ઉત્પાદન આપતી અને રોગપ્રતિકારક શક્તિ ધરાવતી વનસ્પતિઓ મેળવી શકાય.
$\text{જનીનવિદ્યા}$ $(Genetics)$, $\text{આણ્વિય જીવવિજ્ઞાન}$ $(Molecular biology)$ અને $\text{પેશીસંવર્ધન}$ $(Tissue culture)$ ક્ષેત્રે થયેલ પ્રગતિના પરિણામે, હવે વનસ્પતિ સંવર્ધન આણ્વિય જનીનિક સાધનોનો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવી રહ્યું છે.
તેથી, આપેલા તમામ ક્ષેત્રો વનસ્પતિ સંવર્ધનની આધુનિક પ્રગતિમાં ફાળો આપે છે.

(C) ખેતી એ ભારતીય અર્થતંત્રનો મુખ્ય આધાર છે.
$NCERT$ જીવવિજ્ઞાન પાઠ્યપુસ્તક (પ્રકરણ: અન્ન ઉત્પાદનમાં ઉન્નતિકરણ માટેની કાર્યનીતિઓ) મુજબ,ખેતી ભારતના કુલ ઘરેલું ઉત્પાદન $(GDP)$ માં આશરે $33\, \%$ હિસ્સો ધરાવે છે.
તે વસ્તીના લગભગ $62\, \%$ લોકોને રોજગાર પૂરો પાડે છે.
તેથી,$P = 33\, \%$ અને $Q = 62\, \%$ થાય છે.

(B) $1960$ ના દાયકાનો મધ્યભાગ કૃષિ ઇતિહાસમાં, ખાસ કરીને ભારતમાં, એક મહત્વપૂર્ણ સમયગાળો હતો, જ્યાં વનસ્પતિ સંવર્ધન તકનીકો દ્વારા ઘઉં અને ચોખાની વધુ ઉત્પાદન આપતી જાતો $(HYVs)$ ના વિકાસને કારણે અનાજના ઉત્પાદનમાં જબરદસ્ત વધારો થયો હતો. કૃષિ પરિવર્તનના આ તબક્કાને $\text{હરિયાળી ક્રાંતિ}$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેથી, $P = 1960$ અને $Q = \text{હરિયાળી ક્રાંતિ}$.

(A) ડાબી બાજુની છબી સોનાલિકા ઘઉંનું ખેતર દર્શાવે છે,જે હરિત ક્રાંતિ દરમિયાન ભારતમાં રજૂ કરવામાં આવેલી ઘઉંની વધુ ઉત્પાદન આપતી અને રોગ-પ્રતિકારક જાત છે.
જમણી બાજુની છબી વટાણાનો પાક દર્શાવે છે,ખાસ કરીને $P-1542$ જાત,જે વટાણાની એક જાણીતી સુધારેલી જાત છે.
તેથી,સાચી ઓળખ સોનાલિકા ઘઉં અને $P-1542$ વટાણા છે.

(A) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તકમાં ભારતમાં હરિતક્રાંતિ અંગે આપવામાં આવેલા ડેટા મુજબ,$1960$ થી $2000$ ના સમયગાળા દરમિયાન ચોખાનું ઉત્પાદન $35$ મિલિયન ટનથી વધીને $89.5$ મિલિયન ટન થયું હતું.

(D) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. ફિલિપાઈન્સ $(P)$ એ $IR-8$ $(II)$ ના વિકાસ સાથે સંકળાયેલ છે,જે ડાંગરની વધુ ઉત્પાદન આપતી જાત છે.
$2$. તાઈવાન $(Q)$ એ Taichung Native-$I$ $(IV)$ ના વિકાસ સાથે સંકળાયેલ છે,જે ડાંગરની અન્ય એક વધુ ઉત્પાદન આપતી જાત છે.
$3$. ભારત $(R)$ એ ઘઉંની જાતો સોનાલિકા અને કલ્યાણ સોના $(III)$ ના વિકાસ સાથે સંકળાયેલ છે.
$4$. મેક્સિકો $(S)$ એ ડૉ. નોર્મન બોરલોગ દ્વારા ઘઉંની સૌપ્રથમ અર્ધવામન જાતો $(I)$ વિકસાવવા સાથે સંકળાયેલ છે.
તેથી,સાચી જોડ $(P-II), (Q-IV), (R-III), (S-I)$ છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. ઘઉં $(P)$: 'હિમગીરી' $(III)$ જાત પર્ણ તથા કિનારીના ગેરુ $(Z)$ સામે પ્રતિકારકતા ધરાવે છે.
$2$. રાઈ $(Q)$: 'પુસા સ્વર્ણિમ' $(I)$ જાત સફેદ ગેરુ $(W)$ સામે પ્રતિકારકતા ધરાવે છે.
$3$. ચોળા $(R)$: 'પુસા કોમલ' $(II)$ જાત બેક્ટેરિયલ સુકારા $(Y)$ સામે પ્રતિકારકતા ધરાવે છે.
$4$. મરચું $(S)$: 'પુસા સદાબહાર' $(IV)$ જાત $CMV, TMV$ અને પર્ણવલન $(X)$ સામે પ્રતિકારકતા ધરાવે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $(P-III-Z), (Q-I-W), (R-II-Y), (S-IV-X)$ છે.

(B) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તક 'અન્ન ઉત્પાદનમાં ઉન્નતિકરણ માટેની કાર્યનીતિઓ' મુજબ:
$1$. રાઈ $(P)$ માટે,રોગપ્રતિકારક જાત પુસા ગૌરવ $(II)$ છે,જે એફિડ્સ $(W)$ સામે પ્રતિકારકતા ધરાવે છે.
$2$. ચપટા કઠોળ $(Q)$ માટે,જાત પુસા સેમ $2$ અને પુસા સેમ $3$ $(I)$ છે,જે જેસિડ્સ,એફિડ્સ અને ફળભેદક $(Y)$ સામે પ્રતિકારકતા ધરાવે છે.
$3$. ભીંડા $(R)$ માટે,જાત પુસા સવાની અને પુસા $A-4$ $(III)$ છે,જે પ્રકાંડ અને ફળભેદક $(X)$ સામે પ્રતિકારકતા ધરાવે છે.
તેથી,સાચી જોડ $(P-II-W), (Q-I-Y), (R-III-X)$ છે.

(C) ધોરણ $12$ જીવવિજ્ઞાનના $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તક,પ્રકરણ $9$ (અન્ન ઉત્પાદનમાં ઉન્નતિકરણ માટેની કાર્યનીતિઓ) મુજબ,વિશ્વમાં $840$ મિલિયનથી પણ વધુ લોકોને સ્વસ્થ જીવન માટે જરૂરી પૂરતો ખોરાક અને પોષણ મળતું નથી. આ આંકડો વૈશ્વિક સ્તરે ખાદ્ય સુરક્ષાના પડકાર અને વનસ્પતિ સંવર્ધન (plant breeding) ના મહત્વને દર્શાવે છે.

(C) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તક મુજબ,વિશ્વમાં $840$ મિલિયનથી વધુ લોકો પાસે તેમની દૈનિક ખોરાક અને પોષણની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે પૂરતો ખોરાક નથી. આ લોકો છુપી ભૂખમરો (hidden hunger) થી પીડાય છે,જેનો અર્થ છે કે તેમના આહારમાં આવશ્યક લઘુ પોષકતત્ત્વો,પ્રોટીન અને વિટામિનની ઊણપ હોય છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) ભારતીય કૃષિ-સંશોધન સંસ્થા $(IARI)$ એ કૃષિ સંશોધન,શિક્ષણ અને વિસ્તરણ માટેની દેશની અગ્રણી રાષ્ટ્રીય સંસ્થા છે. તે નવી દિલ્હીમાં આવેલી છે. તેણે ભારતમાં હરિત ક્રાંતિમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી.

(A) $IARI$ નું પૂર્ણ નામ Indian Agricultural Research Institute છે. તે નવી દિલ્હી,ભારત ખાતે આવેલી કૃષિ સંશોધન,શિક્ષણ અને વિસ્તરણ માટેની એક અગ્રણી રાષ્ટ્રીય સંસ્થા છે.

(B) બાયોફોર્ટિફાઇડ પાકોના આધારે સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$P$. વિટામિન $A$ ગાજર,પાલક અને કોળામાં ભરપૂર હોય છે $(I)$.
$Q$. વિટામિન $C$ કારેલાં,ચીલની ભાજી,રાઈ અને ટામેટામાં ભરપૂર હોય છે $(II)$.
$R$. આયર્ન અને કેલ્શિયમ પાલક અને ચીલની ભાજીમાં ભરપૂર હોય છે $(III)$.
$S$. પ્રોટીન વાલ,વાલોળ,ફણસી અને વટાણામાં ભરપૂર હોય છે $(IV)$.
તેથી,સાચી જોડ $(P-I), (Q-II), (R-III), (S-IV)$ છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે. $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તક મુજબ,એવો અંદાજ છે કે માનવવસ્તીના $25 \%$ થી વધુ લોકો ભૂખમરા અને કુપોષણનો શિકાર છે,$50 \%$ નહીં. તેથી,વિધાન $C$ અસંગત છે. વિધાન $A$,$B$ અને $D$ એ 'અન્ન ઉત્પાદનમાં ઉન્નતિકરણ માટેની કાર્યનીતિઓ' પ્રકરણમાં આપવામાં આવેલા તથ્યો છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$P$. કીટનાશકો (Insecticides) એ કીટકોને મારવા માટે વપરાતા રસાયણો છે,જે $III$ સાથે જોડાય છે.
$Q$. જંતુનાશકો (Pesticides) એ એક વ્યાપક શબ્દ છે જેમાં કીટકો,નીંદણ અને ફૂગને મારવા માટે વપરાતા વિવિધ રસાયણોનો સમાવેશ થાય છે,જે $I$ સાથે જોડાય છે.
$R$. નીંદણનાશકો (Weedicides) એ અનિચ્છનીય છોડ (નીંદણ) ને મારવા માટે વપરાતા રસાયણો છે,જે $II$ સાથે જોડાય છે.
તેથી,સાચી જોડ $(P-III), (Q-I), (R-II)$ છે.

(D) અન્ન-ઉત્પાદન વધારવા માટે મુખ્યત્વે ત્રણ વિકલ્પો વિચારી શકાય છે:
$1$. એગ્રો-કેમિકલ આધારિત ખેતી: ઉત્પાદન વધારવા માટે રાસાયણિક ખાતરો અને જંતુનાશકોનો ઉપયોગ.
$2$. કાર્બનિક ખેતી: કૃત્રિમ રસાયણો વગરની ટકાઉ ખેતી પદ્ધતિઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું.
$3$. જનીનિક ઈજનેરી પાક આધારિત ખેતી: જૈવ-તકનીકનો ઉપયોગ કરીને રોગપ્રતિકારક શક્તિ કે વધુ પોષક મૂલ્ય ધરાવતા પાકો વિકસાવવા.
આ તમામ પદ્ધતિઓ વધતી જતી વૈશ્વિક અન્ન માંગને પહોંચી વળવા માટે સક્ષમ વ્યૂહરચનાઓ છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) હરિયાળી ક્રાંતિ,જે $1960$ ના દાયકામાં શરૂ થઈ હતી,તેણે ઉચ્ચ ઉત્પાદન આપતી જાતોના બીજ,સુધારેલી સિંચાઈ અને ખાતર તથા જંતુનાશકોના ઉપયોગ દ્વારા કૃષિ ઉત્પાદકતામાં નોંધપાત્ર વધારો કર્યો છે. આ પ્રગતિના પરિણામે,ભારતમાં અન્ન-પુરવઠામાં $3$ ગણો વધારો થયો છે,જે વધતી જતી વસ્તીને ખોરાક પૂરો પાડવા માટે પૂરતો હતો.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$i$. $Trachardia$ $lacca$ (લાખનું કીટક) તેની ત્વચીય ગ્રંથીઓમાંથી રેઝિન જેવો પદાર્થ ઉત્પન્ન કરે છે,જેનો ઉપયોગ લાખ તરીકે થાય છે $(c)$.
$ii$. $Bombyx$ $mori$ (રેશમનો કીડો) ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા મલબેરી રેશમના ઉત્પાદન માટે વપરાય છે $(d)$.
$iii$. $Cirrhina$ $mrigala$ (મૃગલ માછલી) એક માછલીની પ્રજાતિ છે જેના વાયુાશયનો ઉપયોગ આઈસિંગ્લાસ બનાવવા માટે થાય છે અને તેના શરીરમાંથી તેલ મેળવવામાં આવે છે $(a)$.
$iv$. $Apis$ $mellifera$ (મધમાખી) વિવિધ પાકોના પરાગનયન માટે આવશ્યક છે $(b)$.
તેથી,સાચી જોડ $i-c, ii-d, iii-a, iv-b$ છે.

(A) મીઠા પાણીની માછલીઓ તે છે જે નદીઓ,તળાવો અને સરોવરોમાં રહે છે. તેના સામાન્ય ઉદાહરણોમાં $Cirrhina \ mrigala$,Grass carp,Common carp અને Silver carp નો સમાવેશ થાય છે.
દરિયાઈ માછલીઓ તે છે જે મહાસાગરોમાં રહે છે. તેના ઉદાહરણોમાં $Harpadon$ (બોમ્બે ડક),$Stromateus$ (પોમ્ફ્રેટ),$Sardinella$ (સારડીન) અને $Rastrelliger$ (મેકરેલ) નો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,મીઠા પાણીની કાર્પની જોડી $Cirrhina \ mrigala$ અને Grass carp છે.

(A) હરિત ક્રાંતિ એ કૃષિ ક્ષેત્રે થયેલું એક નોંધપાત્ર પરિવર્તન હતું,જેનો ઉદ્દેશ્ય વધતી જતી વસ્તીની જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે ખાદ્ય ઉત્પાદનમાં વધારો કરવાનો હતો.
હરિત ક્રાંતિના મુખ્ય તત્વોમાં ઉચ્ચ ઉત્પાદન આપતી જાતો $(HYV)$ ના બીજ,સુધારેલી સિંચાઈ પદ્ધતિઓ અને જમીનના પોષક તત્વોનું વૈજ્ઞાનિક વ્યવસ્થાપન સામેલ હતું.
જોકે ખાતરોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો,પરંતુ ધ્યાન જમીનના સ્વાસ્થ્યને નુકસાન પહોંચાડ્યા વિના ઉત્પાદન વધારવા માટે ખાતરોના 'શ્રેષ્ઠ' (optimum) અથવા સંતુલિત ઉપયોગ પર હતું.
તેથી,ખાતરોનો શ્રેષ્ઠ ઉપયોગ એ હરિત ક્રાંતિનું એક મૂળભૂત તત્વ માનવામાં આવે છે.

(A) દરેક હરોળનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$i$. મેકરેલ એ દરિયાઈ માછલી છે,મીઠા પાણીની માછલી નથી. તેથી,આ ખોટું છે.
$ii$. મધમાખી $Apis$ પ્રજાતિની છે અને તેનો ઉપયોગ મધ અને મીણના ઉત્પાદન માટે થાય છે. આ સાચું છે.
$iii$. મૃગલ ($Cirrhinus$ $mrigala$) એ મીઠા પાણીની માછલી છે,દરિયાઈ માછલી નથી. $Tachardia$ (અથવા $Laccifer$) પ્રજાતિ લાખના કીડા સાથે સંબંધિત છે. તેથી,આ ખોટું છે.
$iv$. રેશમના કીડા $Bombyx$ પ્રજાતિના છે (દા.ત.,$Bombyx$ $mori$) અને તેનો ઉપયોગ મલબરી રેશમના ઉત્પાદન માટે થાય છે. આ સાચું છે.
તેથી,સાચી જોડીઓ $ii$ અને $iv$ છે.

(A) $CDRI$ નું પૂરું નામ Central Drug Research Institute છે. તે લખનૌ,ભારત ખાતે આવેલી એક અગ્રણી સંશોધન પ્રયોગશાળા છે,જે દવાઓની શોધ અને વિકાસમાં સામેલ છે,જેમાં $Saheli$ જેવી ગર્ભનિરોધક ગોળીઓનો વિકાસ પણ સામેલ છે.