Mix Examples-Sexual Reproduction in Flowering Plants Questions in Gujarati

(C) દ્વિલીગી પુષ્પો ધરાવતી વનસ્પતિઓમાં નર અને માદા પ્રજનન અંગો એક જ પુષ્પમાં હાજર હોય છે.
આ નિકટતા સ્વ-પરાગનયનને સરળ બનાવે છે,જેને $Autogamy$ (સ્વફલન) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
જોકે $Geitonogamy$ અને $Xenogamy$ જેવા પરાગનયનના અન્ય પ્રકારો પણ થઈ શકે છે,પરંતુ પુષ્પીય ભાગોની રચનાને કારણે આવી વનસ્પતિઓમાં $Autogamy$ એ સૌથી સામાન્ય ઘટના છે.

(C) સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં ફલનની પ્રક્રિયામાં થતી ઘટનાઓનો સાચો ક્રમ નીચે મુજબ છે:
$1$. $(III)$ પરાગાશયનું સ્ફોટન: પરાગરજ પરાગાશયમાંથી મુક્ત થાય છે.
$2$. $(VII)$ સુસંગત પરાગરજનું પરાગાસન પર સ્થાપન: પરાગરજ પરાગાસન પર સ્થાપિત થાય છે.
$3$. $(IV)$ પરાગરજનું અંકુરણ: પરાગરજ અંકુરિત થઈને પરાગનલિકા બનાવે છે.
$4$. $(II)$ પરાગનલિકાનું નિર્માણ: પરાગનલિકા સ્ત્રીકેસરની પરાગવાહિનીમાંથી અંડાશય તરફ વૃદ્ધિ પામે છે.
$5$. $(VI)$ નરજન્યુનો સહાયક કોષમાં પ્રવેશ: પરાગનલિકા સહાયક કોષ દ્વારા અંડકમાં પ્રવેશ કરે છે.
$6$. $(I)$ નરજન્યુઓનું અંડકોષ અને કેન્દ્રસ્થ કોષ તરફ વહન: નરજન્યુઓ મુક્ત થઈને તેમના લક્ષ્ય તરફ ગતિ કરે છે.
$7$. $(V)$ કોષકેન્દ્રોનું જોડાણ: સંયુગ્મન (અંડકોષ સાથે જોડાણ) અને ત્રિ-કીલન (કેન્દ્રસ્થ કોષ સાથે જોડાણ) થાય છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $III, VII, IV, II, VI, I, V$ છે.

(A) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,ફલન પછી બીજાશયનું ફળમાં અને અંડકનું બીજમાં રૂપાંતર એકસાથે થાય છે.
$(i)$ અંડક $\rightarrow$ બીજ: આ ફલન પછી થતો ફેરફાર છે.
$(ii)$ બીજાશય $\rightarrow$ ફળ: આ પણ ફલન પછી થતો ફેરફાર છે જે બીજ નિર્માણની સાથે જ થાય છે.
$(iii)$ $MMC$ (મહાબીજાણુ માતૃકોષ) $\rightarrow$ મહાબીજાણુ: આ પ્રક્રિયા ફલન પહેલા થાય છે (મહાબીજાણુજનન).
$(iv)$ $PMC$ (પરાગ માતૃકોષ) $\rightarrow$ પરાગરજ: આ પ્રક્રિયા ફલન પહેલા થાય છે (લઘુબીજાણુજનન).
તેથી,ક્રિયા $(i)$ અને $(ii)$ એકસાથે થાય છે.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ પુંકેસર એ નર પ્રજનન અંગ છે, જેને લઘુબીજાણુપર્ણ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે। તેથી, $(a-ii)$.
$(b)$ સ્ત્રીકેસર એ માદા પ્રજનન અંગ છે, જેને મહાબીજાણુપર્ણ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે। તેથી, $(b-iv)$.
$(c)$ પરાગાશય એ પુંકેસરનો ભાગ છે જેમાં પરાગકોથળીઓ હોય છે, જે લઘુબીજાણુધાની છે। તેથી, $(c-i)$.
$(d)$ અંડક એ બીજાશયની અંદરની રચના છે જે બીજમાં વિકસે છે, જે મહાબીજાણુધાની છે। તેથી, $(d-iii)$.
આમ, સાચો ક્રમ $(a-ii, b-iv, c-i, d-iii)$ છે.

(D) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ સ્પોરોપોલેનિન એ જાણીતું સૌથી પ્રતિરોધક કાર્બનિક દ્રવ્ય છે,જે પરાગરજના બહારના સ્તરનું નિર્માણ કરે છે જેને બાહ્યાવરણ કહે છે $(a-2)$.
$(b)$ પરાગરજની અંદરની દીવાલને અંત:આવરણ કહે છે,જે પાતળી હોય છે અને સેલ્યુલોઝ અને પેક્ટિનની બનેલી હોય છે $(b-3)$.
$(c)$ વાનસ્પતિક કોષ મોટો હોય છે,તેમાં ખોરાકનો સંગ્રહ પુષ્કળ હોય છે અને મોટું અનિયમિત આકારનું કોષકેન્દ્ર ધરાવે છે $(c-4)$.
$(d)$ જનન કોષ નાનો હોય છે અને વાનસ્પતિક કોષના કોષરસમાં તરે છે. તે ઘટ્ટ કોષરસ અને કોષકેન્દ્ર સાથે ત્રાકાકાર હોય છે $(d-1)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $a-2, b-3, c-4, d-1$ છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ મકાઈ: તેમાં પવન દ્વારા પરાગનયન થાય છે,જેને વાતપરાગનયન $(2)$ કહેવાય છે.
$(b)$ હાઈડ્રીલા: તે પાણીમાં ડૂબેલી જલીય વનસ્પતિ છે જેમાં પાણી દ્વારા પરાગનયન થાય છે,જેને જલપરાગનયન $(3)$ કહેવાય છે.
$(c)$ જલીય લીલી: જોકે તે જલીય વનસ્પતિ છે,પરંતુ તેના પુષ્પો પાણીની સપાટીની ઉપર આવે છે અને તેમાં કીટકો અથવા પવન દ્વારા પરાગનયન થાય છે,જેને કીટ અને વાતપરાગનયન $(4)$ કહેવાય છે.
$(d)$ યુક્કા: તેમાં પરાગનયન માટે 'પ્રોનુબા' ફૂદા સાથે વિશિષ્ટ સહજીવન સંબંધ જોવા મળે છે,જેને કીટપરાગનયન $(1)$ કહેવાય છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $a-2, b-3, c-4, d-1$ છે.

(D) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં ફલન પછીના ફેરફારો નીચે મુજબ થાય છે:
$1$. યુગ્મનજ $(a)$ વિકાસ પામીને ભ્રૂણ $(2)$ માં રૂપાંતરિત થાય છે.
$2$. પ્રાથમિક ભ્રૂણપોષ કોષકેન્દ્ર $(PEN)$ $(b)$ વિકાસ પામીને ભ્રૂણપોષ $(1)$ બનાવે છે,જે વિકાસ પામતા ભ્રૂણને પોષણ પૂરું પાડે છે.
$3$. અંડક $(c)$ ફલન બાદ બીજ $(4)$ માં પરિણમે છે.
$4$. બીજાશય $(d)$ ફલન બાદ ફળ $(3)$ માં પરિણમે છે.
તેથી,સાચી જોડ $a-2, b-1, c-4, d-3$ છે.

$(A)$ સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ $PEN$ (પ્રાથમિક ભ્રૂણપોષ કોષકેન્દ્ર) નાળિયેરના સફેદ ગરમાં વિકસે છે, જે કોષીય ભ્રૂણપોષ છે $(a-3)$.
$(b)$ $PEC$ (પ્રાથમિક ભ્રૂણપોષ કોષ) નાળિયેરના પાણીમાં પરિણમે છે, જે મુક્ત-કોષકેન્દ્રીય ભ્રૂણપોષ છે $(b-2)$.
$(c)$ એકદળીમાં બીજપત્રને વરુથિકા (Scutellum) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે $(c-4)$.
$(d)$ દ્વિદળી ભ્રૂણનો વિકાસ હૃદયાકાર અવસ્થામાંથી પસાર થાય છે $(d-1)$.
તેથી, સાચો ક્રમ $a-3, b-2, c-4, d-1$ છે.

(C) $1$. બીજ એ આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં લિંગી પ્રજનનની અંતિમ નીપજ છે.
$2$. વજ્રચક્ર અને દલચક્ર એ સહાયક ચક્રો છે,પ્રજનન અંગો નથી.
$3$. પુંકેસરચક્ર અને સ્ત્રીકેસરચક્ર એ વનસ્પતિના પ્રજનન અંગો છે,સહાયક ચક્રો નથી. તેથી,વિધાન $C$ ખોટું છે.
$4$. સામાન્ય રીતે આવૃત બીજધારી વનસ્પતિનું પરાગાશય દ્વિખંડી હોય છે,જેમાં દરેક ખંડમાં બે લઘુબીજાણુધાનીઓ આવેલી હોય છે,આમ કુલ ચાર લઘુબીજાણુધાનીઓ હોય છે.

(A) $1$. પરાગરજની જીવિતતાનો આધાર પર્યાવરણના પ્રવર્તમાન તાપમાન અને ભેજ પર રહેલો છે.
$2$. ઘઉં અને ચોખા જેવા કેટલાક ધાન્યોમાં,પરાગરજ મુક્ત થયાની $30$ મિનિટમાં જ પોતાની જીવિતતા ગુમાવે છે,જ્યારે રોઝેસી,લેગ્યુમિનોસી અને સોલેનેસીના કેટલાક સભ્યોમાં તે મહિનાઓ સુધી જીવિત રહી શકે છે.
$3$. પરાગરજનો વર્ષો સુધી પ્રવાહી નાઈટ્રોજનમાં $-196^{\circ}C$ તાપમાને સંગ્રહ (ક્રાયોપ્રિઝર્વેશન) કરી શકાય છે.
$4$. પરાગરજનું બાહ્યાવરણ સ્પોરોપોલેનિનનું બનેલું હોય છે,જે જાણીતા સૌથી પ્રતિરોધક કાર્બનિક પદાર્થોમાંનું એક છે,સેલ્યુલોઝનું નહીં.
તેથી,વિકલ્પ $A$ અને $C$ બંને તથ્યાત્મક રીતે સાચા વિધાનો છે. જોકે,પાઠ્યપુસ્તકના સંદર્ભમાં,પર્યાવરણીય પરિબળો પર નિર્ભરતા એ પરાગરજનો મૂળભૂત ગુણધર્મ છે. આપેલા વિકલ્પો મુજબ,$A$ એ સાચું વિધાન છે.

(B) $1$. વિધાન $A$ સાચું છે: સ્વફલન (સ્વપરાગનયન) થવા માટે પરાગાશય અને પરાગાસન એકબીજાની ખૂબ નજીક હોવા જરૂરી છે.
$2$. વિધાન $B$ અસત્ય છે: $Viola$,$Oxalis$ અને $Commelina$ જેવી વનસ્પતિઓ બે પ્રકારના પુષ્પો ઉત્પન્ન કરે છે: ઉન્મીલિત અને સંવૃત પુષ્પો. સંવૃત પુષ્પો ક્યારેય ખુલતા નથી,જે સ્વફલન સુનિશ્ચિત કરે છે. આપેલ વિકલ્પમાં $Zostera$ નો ઉલ્લેખ ખોટો છે.
$3$. વિધાન $C$ સાચું છે: દ્વિસદની વનસ્પતિઓમાં (દા.ત. પપૈયું) નર અને માદા પુષ્પો અલગ-અલગ છોડ પર હોય છે,તેથી ગેઈટેનોગેમી (એક જ છોડના એક પુષ્પના પરાગરજનું બીજા પુષ્પના પરાગાસન પર સ્થાનાંતરણ) શક્ય નથી.
$4$. વિધાન $D$ સાચું છે: ગેઈટેનોગેમીમાં એક જ વનસ્પતિના બે પુષ્પો વચ્ચે પરાગનયન થાય છે,તેથી જનીનીક રીતે તે સ્વફલન જેવું જ છે.

(B) $1$. ઓર્કિડ અને તરબૂચના બીજાશયમાં ઘણા અંડકો હોય છે,જે સાચું વિધાન છે.
$2$. અફીણ $(Papaver)$ માં સ્ત્રીકેસરચક્ર બહુસ્ત્રીકેસરી અને યુક્તસ્ત્રીકેસરી (યુક્ત સ્ત્રીકેસરો) હોય છે,મુક્તસ્ત્રીકેસરી નથી. તેથી,સ્ત્રીકેસરો મુક્ત હોય છે તે વિધાન ખોટું છે.
$3$. અંડક એ અંડનાલ તરીકે ઓળખાતા દંડ દ્વારા જરાયુ સાથે જોડાયેલ હોય છે,જે સાચું વિધાન છે.
$4$. પ્રદેહ એ અંડકનો કેન્દ્રીય પેશીસમૂહ છે,જે એક કે બે રક્ષણાત્મક આવરણો દ્વારા ઘેરાયેલ હોય છે જેને અંડકાવરણો કહે છે,તેથી આ વિધાન સાચું છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. ફુદા અને $Yucca$ વનસ્પતિ વચ્ચેનો સંબંધ એ સહજીવન (obligate mutualism) નું ઉદાહરણ છે. ફુદા $Yucca$ પુષ્પના બીજાશયના ખાંચામાં પોતાના ઈંડા મૂકે છે અને બદલામાં પુષ્પનું પરાગનયન ફુદા દ્વારા થાય છે. જેમ જેમ બીજનો વિકાસ શરૂ થાય છે,તેમ ફુદાના ડિંભ ઈંડામાંથી બહાર આવે છે. ફુદા કે $Yucca$ વનસ્પતિ બંને એકબીજા વગર પોતાનું જીવનચક્ર પૂર્ણ કરી શકતા નથી. તેથી,એવું વિધાન કે તેઓ એકબીજા વગર પોતાનું જીવનચક્ર પૂર્ણ કરી શકે છે,તે ખોટું છે.

(A) પરિપક્વ ભ્રૂણપુટની રચના અને અંડકમાં પરાગનલિકાના પ્રવેશની પ્રક્રિયાના આધારે:
$1$. '$P$' એ પરાગનલિકા દર્શાવે છે,જે નર જન્યુઓને ભ્રૂણપુટ સુધી લઈ જાય છે.
$2$. '$Q$' એ પ્રતિધ્રુવીય કોષો દર્શાવે છે,જે અંડતલીય છેડે આવેલા હોય છે.
$3$. '$R$' એ ધ્રુવીય કોષકેન્દ્રો દર્શાવે છે,જે મધ્યસ્થ કોષમાં આવેલા હોય છે.
$4$. '$S$' એ અંડકોષ દર્શાવે છે,જે અંડપ્રસાધનનો ભાગ છે.
$5$. '$T$' એ સહાયક કોષો દર્શાવે છે,જે પરાગનલિકાને ભ્રૂણપુટમાં પ્રવેશવા માટે માર્ગદર્શન આપે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ પરાગનલિકા,પ્રતિધ્રુવીય કોષો,ધ્રુવીય કોષકેન્દ્રો,અંડકોષ,સહાયક કોષ છે.

(D) પશ્ચ-ફલન ઘટનાઓ એ ફલનની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા પછી પુષ્પમાં થતા ફેરફારો છે.
આમાં અંડકનું બીજમાં,બીજાશયનું ફળમાં અને યુગ્મનજનું ભ્રૂણમાં રૂપાંતરનો સમાવેશ થાય છે.
જોકે,મહાબીજાણુનું ભ્રૂણપુટમાં રૂપાંતર એ પૂર્વ-ફલન ઘટના છે,કારણ કે તે ફલન પહેલાં માદા જન્યુજનકના વિકાસ દરમિયાન થાય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(A) પરાગનલિકાની લંબાઈ તે સ્ત્રીકેસરના પરાગવાહિનીમાંથી અંડક સુધી પહોંચવા માટે કાપેલા અંતર પર આધાર રાખે છે। $Zea mays$ (મકાઈ) માં, પરાગવાહિની અત્યંત લાંબી હોય છે (જેને મકાઈની 'સિલ્ક' કહેવાય છે), અને પરાગનલિકાએ અંડાશય સુધી પહોંચવા માટે આ સમગ્ર લંબાઈમાંથી પસાર થવું પડે છે। તેથી, આપેલા વિકલ્પોમાંથી મકાઈમાં સૌથી લાંબી પરાગનલિકા હોય છે।

(D) $Polysiphonous$ પરાગરજ એટલે એવી પરાગરજ કે જેમાંથી અંકુરણ દરમિયાન એક કરતાં વધુ પરાગનલિકાઓ બહાર આવે છે.
$Malvaceae$ અને $Cucurbitaceae$ બંને વનસ્પતિ કુળમાં $polysiphonous$ પ્રકારની પરાગરજ જોવા મળે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) જળકુંભિ $(Eichhornia \text{ } crassipes)$ ને ભારતમાં મુખ્યત્વે તેના સુંદર પુષ્પો અને પર્ણોના આકારને કારણે લાવવામાં આવી હતી, તેના પ્રદૂષક સૂચક ગુણધર્મને કારણે નહીં. તે એક આક્રમક જલીય નિંદણ છે જે જળાશયોમાં ખૂબ ઝડપથી ફેલાય છે. તે પાણીમાં ઓગળેલા ઓક્સિજનનો વપરાશ કરી લે છે, જેના કારણે નિવસનતંત્રની ગતિશીલતામાં અસંતુલન સર્જાય છે અને માછલીઓ તથા અન્ય જલીય સજીવો મૃત્યુ પામે છે. તેથી, વિધાન $C$ અસત્ય છે.

(D) $Angiosperms$ (આવૃત બીજધારી) વનસ્પતિઓમાં નર અને માદા જન્યુજનક અત્યંત ઘટાડો પામેલા હોય છે અને તેઓ પોષણ તથા વિકાસ માટે બીજાણુજનક (sporophyte) પર આધાર રાખે છે. તેઓ સ્વતંત્ર મુક્તજીવી અસ્તિત્વ ધરાવતા નથી. આનાથી વિપરીત,$Bryophytes$,$Pteridophytes$ અને $Algae$ માં જન્યુજનક અવસ્થા ઘણીવાર મુક્તજીવી અને સ્વતંત્ર હોય છે.

(C) વનસ્પતિઓમાં $Hybridisation$ (સંકરણ) ના પરિણામે ઘણીવાર અક્ષમ (non-viable) બીજ ઉત્પન્ન થાય છે. જ્યારે બે આનુવંશિક રીતે અલગ જાતોનું સંકરણ કરવામાં આવે છે, ત્યારે પરિણામી $F_1$ પેઢીમાં ક્યારેક એવા બીજ ઉત્પન્ન થાય છે જેમાં કાર્યક્ષમ ભ્રૂણનો અભાવ હોય છે અથવા ભ્રૂણપોષમાં ખામી હોય છે, જે તેમને અક્ષમ બનાવે છે. આની સરખામણીમાં, $Apomixis$ ફલન વગર સક્ષમ બીજ ઉત્પન્ન કરે છે, $Parthenocarpy$ સામાન્ય રીતે બીજ વગરના ફળોમાં પરિણમે છે, અને $Somatic$ $\text{embryogenesis}$ એ ક્લોનલ પ્રસારણ માટેની તકનીક છે જ્યાં ભ્રૂણ દૈહિક કોષોમાંથી મેળવવામાં આવે છે.

(C) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,પુષ્પ નર અને માદા પ્રજનન અંગો ધરાવે છે.
નર પ્રજનન અંગ પુંકેસર છે,જેને પુંકેસરચક્ર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. તે પરાગાશય અને તંતુનું બનેલું હોય છે. પરાગાશય પરાગરજ ઉત્પન્ન કરે છે.
માદા પ્રજનન અંગ સ્ત્રીકેસર છે,જેને સ્ત્રીકેસરચક્ર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. તે ત્રણ ભાગોનું બનેલું છે: પરાગવાહિની,પરાગાસન અને બીજાશય.

(A) બેવડું ફલન એ આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓની લાક્ષણિકતા છે,જેની શોધ $SG$ નવાશ્ચિન દ્વારા $1898$ માં કરવામાં આવી હતી.
બેવડા ફલનમાં,એક નર જન્યુ અંડકોષ સાથે જોડાઈને દ્વિ-કીય $(2n)$ યુગ્મનજ બનાવે છે.
બીજો નર જન્યુ દ્વિ-કીય દ્વિતીયક કોષકેન્દ્ર સાથે જોડાઈને ત્રિ-કીય $(3n)$ પ્રાથમિક ભ્રૂણપોષ કોષકેન્દ્ર બનાવે છે,જેમાંથી ત્રિ-કીય ભ્રૂણપોષનો વિકાસ થાય છે.
ભ્રૂણપોષ વિકાસ પામતા ભ્રૂણને પોષણ પૂરું પાડે છે.
તેથી,વિધાન $I$ અને $II$ સાચા છે.

(B) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,મહાલઘુબીજાણુ માતૃકોષ $(MMC)$ દ્વિકીય $(2n)$ હોય છે.
તે અર્ધીકરણની પ્રક્રિયા દ્વારા ચાર મહાલઘુબીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે,જે પ્રકૃતિમાં એકકીય $(n)$ હોય છે.
તેથી,'મહાલઘુબીજાણુ - દ્વિકીય' વિધાન ખોટું છે.
ભ્રૂણપોષ ત્રિકીય જોડાણ (triple fusion) દ્વારા બને છે અને તે ત્રિકીય $(3n)$ હોય છે.
પરાગરજ એકકીય $(n)$ નર જન્યુજનક છે.
સહાયક કોષો ભ્રૂણપુટનો ભાગ છે અને તે એકકીય $(n)$ હોય છે.

(D) બેવડા ફલનની શોધ $SG$ નવાશ્ચિન $(1898)$ અને ગિગ્નાર્ડ દ્વારા $Lilium$ અને $Fritillaria$ માં કરવામાં આવી હતી. બેવડું ફલન એ આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓનું વિશિષ્ટ લક્ષણ છે.
જ્યારે પરાગનલિકા અંડકમાં પ્રવેશે છે,ત્યારે તે બે નર જન્યુઓને ભ્રૂણપુટમાં મુક્ત કરે છે.
$(i)$ જનન ફલન: એક નર જન્યુનું અંડકોષ સાથે જોડાણ થઈને દ્વિતીય યુગ્મનજ $(2n)$ બનાવે છે.
$(ii)$ વાનસ્પતિક ફલન (ત્રિ-સંયુગ્મન): બીજા નર જન્યુનું દ્વિતીય કોષકેન્દ્ર (બે ધ્રુવીય કોષકેન્દ્રો દ્વારા બનેલ) સાથે જોડાણ થઈને પ્રાથમિક ભ્રૂણપોષ કોષકેન્દ્ર $(PEN)$ બનાવે છે,જે ત્રિ-કીય ભ્રૂણપોષ $(3n)$ માં વિકસે છે.
વિધાન $D$ ખોટું છે કારણ કે બેવડા ફલનમાં સંગમ (અંડકોષ સાથે જોડાણ) અને ત્રિ-સંયુગ્મન (ધ્રુવીય કોષકેન્દ્રો સાથે જોડાણ) બંનેનો સમાવેશ થાય છે,માત્ર નર જન્યુનું અંડકોષ સાથેનું જોડાણ જ નથી.

(D) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં બેવડા ફલનની પ્રક્રિયા પછી,અંડકોષ યુગ્મનજમાં વિકાસ પામે છે અને મધ્યસ્થ કોષ પ્રાથમિક ભ્રૂણપોષ કોષમાં વિકાસ પામે છે. સહાયક કોષો અને પ્રતિધ્રુવીય કોષો ભ્રૂણ કે ભ્રૂણપોષના નિર્માણમાં ભાગ લેતા નથી અને પરિણામે ફલન પછી તેઓ નાશ પામે છે.

(D) પુષ્પધારી વનસ્પતિઓ (આવૃત બીજધારી) ને વનસ્પતિઓના સૌથી સફળ જૂથ તરીકે ગણવામાં આવે છે,જેના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:
$1$. તેમની પાસે પાણી અને પોષક તત્વોના કાર્યક્ષમ વહન માટે અત્યંત વિકસિત વાહક પેશીતંત્ર (જલવાહક અને અન્નવાહક) હોય છે.
$2$. તેઓ પરાગનયનની વિવિધ પદ્ધતિઓ દર્શાવે છે,જેમાં જૈવિક (કીટકો,પક્ષીઓ,ચામાચીડિયા) અને અજૈવિક (પવન,પાણી) કારકોનો સમાવેશ થાય છે,જે સફળ પ્રજનનની ખાતરી આપે છે.
$3$. બીજ ફળની અંદર સુરક્ષિત હોય છે અને ભ્રૂણ પણ સારી રીતે સુરક્ષિત હોય છે,જે તેને પ્રતિકૂળ પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓ દરમિયાન જીવંત રહેવામાં મદદ કરે છે.

(C) ક્લિસ્ટોગેમી એ એક એવી ઘટના છે જેમાં દ્વિલિંગી પુષ્પો ક્યારેય ખીલતા નથી.
આ પુષ્પોમાં પરાગાશય અને સ્ત્રીકેસર એકબીજાની ખૂબ નજીક હોય છે.
જ્યારે પુષ્પકલિકામાં પરાગાશયનું સ્ફોટન થાય છે,ત્યારે પરાગરજ પરાગાસનના સંપર્કમાં આવે છે અને પરાગનયન થાય છે.
આમ,ક્લિસ્ટોગામસ પુષ્પો હંમેશા સ્વ-પરાગિત હોય છે કારણ કે તેમાં પર-પરાગનયનની કોઈ શક્યતા હોતી નથી.
$Commelina$ $benghalensis$ એ એક એવું વનસ્પતિનું ઉદાહરણ છે જે ચાસમોગામસ (ખુલ્લા) અને ક્લિસ્ટોગામસ (બંધ) બંને પ્રકારના પુષ્પો ઉત્પન્ન કરે છે.

(B) મોનોકાર્પિક વનસ્પતિ એટલે એવી વનસ્પતિ જે તેના જીવનકાળ દરમિયાન માત્ર એક જ વાર પુષ્પ અને ફળ ધારણ કરે છે,ત્યારબાદ તે મૃત્યુ પામે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Corypha$ $umbraculifera$ (તાલીપોટ પામ) એ મોનોકાર્પિક વૃક્ષનું જાણીતું ઉદાહરણ છે.
જ્યારે $Borassus$ $flabellifer$ એ પોલીકાર્પિક છે,ત્યારે $Corypha$ $umbraculifera$ લાંબા વાનસ્પતિક તબક્કા (સામાન્ય રીતે $30-80$ વર્ષ) પછી માત્ર એક જ વાર પુષ્પ ધારણ કરે છે અને ત્યારબાદ મૃત્યુ પામે છે.

(B) પરાગરજપિંડ (pollinia) એ પરાગરજના સમૂહ છે જે અમુક વનસ્પતિ કુળોમાં જોવા મળે છે.
આ રચનાઓ $Orchidaceae$ અને $Asclepiadaceae$ કુળની લાક્ષણિકતા છે.
આ કુળોમાં,પરાગનયન દરમિયાન પરાગરજ એક જ એકમ તરીકે સ્થાનાંતરિત થાય છે.

(A) $Strobilanthus$ $kunthiana$ ને સ્થાનિક ભાષામાં $Neelakuranji$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે કેરળ,કર્ણાટક અને તમિલનાડુના પહાડી વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે.
આ વનસ્પતિ દર $12$ વર્ષે એકવાર પુષ્પસર્જન કરે છે.
છેલ્લે $2006$ માં તેમાં મોટા પાયે પુષ્પસર્જન થયું હતું,જેના કારણે આખા પહાડો વાદળી રંગના ફૂલોથી છવાઈ ગયા હતા અને પ્રવાસીઓને આકર્ષ્યા હતા.

(C) જે પ્રાણીઓ સીધા બચ્ચાંને જન્મ આપે છે તેમને અપત્યપ્રસવી (Viviparous) કહેવામાં આવે છે.
અપત્યપ્રસવી પ્રાણીઓમાં ગર્ભનો વિકાસ માદાના શરીરની અંદર થાય છે અને માતા સંપૂર્ણ વિકસિત બચ્ચાંને જન્મ આપે છે.
અંડપ્રસવી પ્રાણીઓ તે છે જે ઈંડા મૂકે છે.
અંડજડાયુજ પ્રાણીઓ તે છે જેમાં ઈંડા માતાના શરીરની અંદર વિકસે છે,પરંતુ ગર્ભ પોષણ માતા પાસેથી મેળવવાને બદલે ઈંડાની જરદીમાંથી મેળવે છે અને અંતે તે બચ્ચાં તરીકે બહાર આવે છે.

(B) પ્રો. $P. Maheshwari$ એક પ્રખ્યાત ભારતીય વનસ્પતિશાસ્ત્રી હતા જેમણે વનસ્પતિ ભ્રૂણવિદ્યામાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપ્યું હતું.
તેમણે આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓના ભ્રૂણવિદ્યાના પાસાઓનો વ્યાપક અભ્યાસ કર્યો હતો અને વનસ્પતિઓના વર્ગીકરણ (ટેક્સૉનોમી) માં ભ્રૂણવિદ્યાના લક્ષણોના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો.
તેમના કાર્યએ વનસ્પતિ જૂથો વચ્ચેના ઉત્ક્રાંતિ સંબંધોને સમજવા માટે ભ્રૂણવિદ્યાને એક મહત્વપૂર્ણ સાધન તરીકે સ્થાપિત કરવામાં મદદ કરી.

(B) લિંગી પ્રજનનમાં નર અને માદા જન્યુઓનું જોડાણ થાય છે,જે અર્ધીકરણ દ્વારા બને છે.
અર્ધીકરણ દરમિયાન,વ્યતિકરણ (crossing over) અને સ્વતંત્ર વિશ્લેષણ જેવી પ્રક્રિયાઓ થાય છે,જે જનીનિક પુનઃસંયોજન તરફ દોરી જાય છે.
આના પરિણામે સંતતિ તેના પિતૃઓથી અને એકબીજાથી જનીનિક રીતે અલગ પડે છે.
તેથી,લિંગી પ્રજનનનું મુખ્ય પરિણામ નવા જનીનિક સંયોજનોનું નિર્માણ છે જે વસ્તીમાં ભિન્નતા લાવે છે.

(C) લિંગી પ્રજનન જનીનિક પુનઃસંયોજન અને બે અલગ પિતૃઓમાંથી આવતા જન્યુઓના ફલન દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે.
અર્ધીકરણ દરમિયાન જનીનિક પુનઃસંયોજન અને સ્વતંત્ર વિશ્લેષણને કારણે,સંતતિ તેમના પિતૃઓની તુલનામાં નોંધપાત્ર ભિન્નતા દર્શાવે છે.
લિંગી પ્રજનનમાં,આનુવંશિક દ્રવ્ય એક જ જાતિના બે પિતૃઓ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જે સંતતિમાં લક્ષણોનું અજોડ સંયોજન લાવે છે.
તેનાથી વિપરીત,અલિંગી પ્રજનનમાં માત્ર એક જ સજીવ ભાગ લે છે,જેના પરિણામે ઉત્પન્ન થતી સંતતિ જનીનિક રીતે પિતૃ જેવી જ (ક્લોન) હોય છે.

(D) જે સ્થિતિમાં નર અને માદા પ્રજનન અંગો અલગ-અલગ વનસ્પતિ પર હાજર હોય,તેને ડાયોશિયસ (Dioecious) કહેવામાં આવે છે.
ફૂગ અને કેટલીક નિમ્ન કક્ષાની વનસ્પતિઓમાં આ સ્થિતિને હેટરોથેલિક (Heterothallic) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
કારણ કે વનસ્પતિઓ માત્ર એક જ પ્રકારના પ્રજનન અંગો (નર અથવા માદા) ધરાવે છે,તેથી તેમને એકલિંગી (Unisexual) પણ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,આ તમામ શબ્દોનો ઉપયોગ એવી સ્થિતિ દર્શાવવા માટે થાય છે જ્યાં લિંગ અલગ-અલગ હોય છે.

(D) આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.
$Strobilanthes kunthiana$,જેને સ્થાનિક ભાષામાં $NeelaKuranji$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે કેરળ,તમિલનાડુ અને કર્ણાટકના પહાડી વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે.
તે દર $12$ વર્ષે એકવાર પુષ્પસર્જન કરે છે.
છેલ્લી વખત તેમાં $Sept-Oct, 2006$ માં સામૂહિક પુષ્પસર્જન થયું હતું અને ત્યારબાદનો ચક્ર $Sept-Oct, 2018$ માં જોવા મળ્યો હતો.
આ સમયગાળા દરમિયાન,ફૂલો પહાડોને વાદળી રંગથી ભરી દે છે,જે પ્રવાસીઓને આકર્ષે છે.

(D) જે સ્થિતિમાં નર અને માદા બંને પ્રજનન અંગો એક જ વનસ્પતિ પર હાજર હોય તેને 'દ્વિલિંગી' (Bisexual) અથવા 'એકસદની' (Monoecious) કહેવામાં આવે છે.
વનસ્પતિશાસ્ત્રની પરિભાષામાં,'એકસદની' (Monoecious) શબ્દનો ઉપયોગ ખાસ કરીને એવી વનસ્પતિઓ માટે થાય છે જેમાં નર અને માદા બંને પ્રકારના પુષ્પો એક જ છોડ પર જોવા મળે છે.
'દ્વિલિંગી' (Bisexual) શબ્દનો ઉપયોગ એવા પુષ્પો માટે પણ થાય છે જેમાં પુંકેસર અને સ્ત્રીકેસર બંને હાજર હોય,અથવા એવી વનસ્પતિઓ માટે થાય છે જે આવા પુષ્પો ધરાવે છે.
તેથી,આ સ્થિતિ માટે બંને શબ્દો યોગ્ય છે.

$(A)$ વાંસ એ મોનોકાર્પિક (એકવાર ફળ આપતી) વનસ્પતિ છે, જેનો અર્થ છે કે તે તેના જીવનકાળમાં માત્ર એક જ વાર પ્રજનન કરે છે.
તે સામાન્ય રીતે તેના જીવનના $50-100\; \text{વર્ષ}$ પછી પુષ્પસર્જન કરે છે.
પુષ્પસર્જન અને ફળ આપવાની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા પછી, વનસ્પતિ મૃત્યુ પામે છે.

$(A)$ યુગ્મનજ એ ફલન દરમિયાન બે એકકીય જન્યુઓ (નર અને માદા) ના જોડાણથી બનતો દ્વિકીય કોષ છે.
તે બે પેઢીઓ વચ્ચેની મહત્વપૂર્ણ કડી તરીકે કાર્ય કરે છે કારણ કે તે માતા-પિતા પાસેથી સંતતિમાં આનુવંશિક દ્રવ્યનું વહન કરે છે.
યુગ્મનજ નવા સજીવમાં વિકસે છે, જે અંતે પછીની પેઢી માટે જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરશે, તેથી તેને વર્તમાન પેઢીનું ઉત્પાદન અને પછીની પેઢીનું સર્જક માનવામાં આવે છે.
આથી, $\text{વિધાન}\; 2$ એ $\text{વિધાન}\; 1$ માં જણાવ્યા મુજબ યુગ્મનજ શા માટે પેઢીઓ વચ્ચેની કડી તરીકે કાર્ય કરે છે તેની સાચી સમજૂતી આપે છે.

(C) $Statement\; 1$ સાચું છે કારણ કે યુગ્મનજ એ બે જન્યુઓના જોડાણથી બનતી એક કોષીય રચના છે.
$Statement\; 2$ ખોટું છે કારણ કે બે એકકીય કોષો $(n + n)$ ના જોડાણથી માત્ર એક જ દ્વિકીય કોષ $(2n)$ બને છે,બે દ્વિકીય કોષો બનતા નથી.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(A)$ ક્લોન: ક્લોન એ આનુવંશિક રીતે સમાન વ્યક્તિઓનો સમૂહ છે,જેને ઘણીવાર $Ramet$ $(5)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$(B)$ વનસ્પતિમાં અસંયોગીતા: આ અલિંગી પ્રજનનનું એક સ્વરૂપ છે જે લિંગી પ્રજનનની નકલ કરે છે,જેમ કે $Agamospermy$ $(1)$.
$(C)$ કલમ કરવી: આ તકનીકમાં બે છોડને જોડવાનો સમાવેશ થાય છે,જેમાં ઉપરના ભાગને $Scion$ $(2)$ કહેવામાં આવે છે.
$(D)$ પેશી સંવર્ધન: આ પ્રક્રિયામાં જંતુરહિત માધ્યમમાં કોષો અથવા પેશીઓની વૃદ્ધિનો સમાવેશ થાય છે,જે ઘણીવાર $Callus$ $(3)$ તરીકે ઓળખાતા અવિભેદિત સમૂહમાં પરિણમે છે.
$(E)$ પુષ્પવિન્યાસ: આ પુષ્પધરી પર પુષ્પોની ગોઠવણીને સંદર્ભિત કરે છે,જે $Flower$ $(4)$ ધારણ કરતી રચના છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $A-5, B-1, C-2, D-3, E-4$ છે.

(B) આપેલ આકૃતિ લિંગી પ્રજનનની પ્રક્રિયા દર્શાવે છે.
પ્રથમ,નર અને માદા જનનકોષોનું જોડાણ (ફલન) થાય છે.
બીજું,યુગ્મનજનું નિર્માણ થાય છે,જેમાં બે કોષકેન્દ્રો જોડાઈને એક દ્વિકીય $(2n)$ કોષકેન્દ્ર બનાવે છે.
ત્રીજું,યુગ્મનજ નવા સજીવ (કોષ $2n$) માં વિકસે છે,જે ફલનની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થવાનું સૂચવે છે.

(C) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં:
$1$. યુગ્મનજ $(Zygote)$ એ નર જન્યુ $(n)$ અને અંડકોષ $(n)$ ના ફલનથી બને છે,તેથી તે દ્વિતીય $(2n)$ રચના છે.
$2$. ભ્રૂણપોષ $(Endosperm)$ એ બે ધ્રુવીય કોષકેન્દ્રો $(n+n)$ અને એક નર જન્યુ $(n)$ ના ત્રિ-ફલનથી બને છે,તેથી તે ત્રિ-કીય $(3n)$ રચના છે.
$3$. અંડકોષ $(Ovum)$ એ અર્ધીકરણ પછી ઉત્પન્ન થતો એકકીય જન્યુ છે,જેને $(n)$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.

(D) ફલન-પશ્ચ ઘટનાઓ એ ફલન (જન્યુઓના જોડાણ) પછી થતી પ્રક્રિયાઓ છે.
$1$. ભ્રૂણજનન: યુગ્મનજમાંથી ભ્રૂણના વિકાસની પ્રક્રિયા.
$2$. $PEN$ (પ્રાથમિક ભ્રૂણપોષ કોષકેન્દ્ર) નિર્માણ: આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,નર જન્યુનું બે ધ્રુવીય કોષકેન્દ્રો સાથે જોડાણ (ત્રિ-જોડાણ) થવાથી $PEN$ બને છે.
આમ,ભ્રૂણજનન અને $PEN$ નિર્માણ બંને ફલન-પશ્ચ ઘટનાઓ છે.

(B) $Strobilanthus \; kunthiana$ (નીલકુરિંજી) એ એક મોનોકાર્પિક વનસ્પતિ છે જે દર $12 \; \text{વર્ષે}$ એકવાર પુષ્પસર્જન કરે છે。
તે તેના સામૂહિક પુષ્પસર્જન દરમિયાન કેરળ, કર્ણાટક અને તમિલનાડુના પહાડી વિસ્તારોને વિશાળ વાદળી રંગના પટ્ટાઓમાં ફેરવવા માટે પ્રખ્યાત છે。
છેલ્લું નોંધાયેલ સામૂહિક પુષ્પસર્જન સપ્ટેમ્બર અને ઓક્ટોબર $2006$ ની વચ્ચે થયું હતું。
તેથી, વિધાન $B$ આ ઘટનાનું સાચું વર્ણન છે。

(B) સ્વ-ફલન એવા વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે જેમાં નર અને માદા પ્રજનન અંગો એક જ પુષ્પમાં હાજર હોય છે, જેને દ્વિલિંગી પુષ્પ કહેવામાં આવે છે।
વટાણાના છોડ $(Pisum sativum)$ ના કિસ્સામાં, પુષ્પો દ્વિલિંગી હોય છે અને તે ક્લિસ્ટોગેમી (કલિકા પરાગનયન) નામની ઘટના દર્શાવે છે, જેમાં પુષ્પ બંધ રહે છે। આનાથી પરાગાશયમાંથી પરાગરજ સીધી તે જ પુષ્પના સ્ત્રીકેસરના પરાગાસન પર પડે છે, જે સ્વ-ફલન તરફ દોરી જાય છે।

(C) કોઈપણ સજીવ,ખાસ કરીને ડાંગર જેવા છોડના જીવનચક્રમાં મુખ્યત્વે ત્રણ તબક્કાઓ હોય છે:
$1$. જુવેનાઈલ તબક્કો (કિશોરાવસ્થા): અંકુરણથી લઈને પ્રજનન ક્ષમતા વિકસાવવા સુધીનો વૃદ્ધિનો સમયગાળો.
$2$. પ્રજનન તબક્કો: તે સમયગાળો જેમાં છોડ પુષ્પો,ફળો અને બીજ ઉત્પન્ન કરે છે.
$3$. જીર્ણતા (Senescence): જીવનચક્રનો અંતિમ તબક્કો જે વૃદ્ધત્વ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે,જે સજીવના મૃત્યુ તરફ દોરી જાય છે.
તેથી,સાચો ક્રમ જુવેનાઈલ તબક્કો $\rightarrow$ પ્રજનન તબક્કો $\rightarrow$ જીર્ણતા છે.

(D) વનસ્પતિઓમાં પુષ્પસર્જન અને ફળસર્જનની ભાત તેમના જીવનચક્રના સમયગાળાના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. એકવર્ષાયુ (Annuals): આ વનસ્પતિઓ તેમનું જીવનચક્ર (પુષ્પસર્જન અને ફળસર્જન) એક જ ઋતુ અથવા વર્ષમાં પૂર્ણ કરે છે (દા.ત.,ડાંગર,ઘઉં,ગલગોટો,મકાઈ,વટાણા).
$2$. બહુવર્ષાયુ (Perennials): આ વનસ્પતિઓ ઘણા વર્ષો સુધી જીવે છે અને અનેક ઋતુઓ દરમિયાન વારંવાર પુષ્પ અને ફળ આપે છે (દા.ત.,આંબો,સફરજન).
આપેલા વિકલ્પોમાં,$A$,$B$,અને $C$ માં એકવર્ષાયુ વનસ્પતિઓનો સમાવેશ થાય છે. વિકલ્પ $D$ માં બહુવર્ષાયુ વનસ્પતિઓ છે. તેથી,$D$ અસંગત છે.

(D) $\text{લીલ}$, $\text{દ્વિઅંગી}$ અને $\text{ત્રિઅંગી}$ વનસ્પતિઓમાં નર જન્યુઓના સ્થળાંતર માટે પાણી માધ્યમ તરીકે કાર્ય કરે છે.
$\text{અનાવૃત બીજધારી}$ અને $\text{આવૃત બીજધારી}$ વનસ્પતિઓમાં નર જન્યુઓ પરાગનલિકા દ્વારા સ્થળાંતરિત થાય છે, જે એક વિશિષ્ટ રચના છે, પાણી નહીં.
તેથી, $\text{અનાવૃત બીજધારી}$ અને $\text{આવૃત બીજધારી}$ એ અસંગત જોડી છે.

(A) ખોટું વિધાન એ છે કે યુગ્મનજ એ જાડી દીવાલ ધરાવતું દ્વિકીય લિંગી બીજાણુ છે. ઘણા સજીવોમાં,ખાસ કરીને $Ulothrix$ અને $Spirogyra$ જેવા લીલમાં,પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિઓ સામે ટકી રહેવા માટે યુગ્મનજ જાડી દીવાલ વિકસાવે છે,પરંતુ સામાન્ય જૈવિક પરિભાષામાં,યુગ્મનજ તેના પ્રારંભિક નિર્માણ દરમિયાન પાતળી દીવાલ ધરાવતું હોય છે. જોકે,ખાસ કરીને $Chara$ ના સંદર્ભમાં,અંડધાની (nucule) ખરેખર પાંચ સર્પાકાર રીતે વળેલા નલિકા કોષો દ્વારા સુરક્ષિત હોય છે અને પાંચ કોરોનરી કોષો દ્વારા ટોચ પર ઢંકાયેલી હોય છે. $Ulothrix$ બાહ્ય ફલન દર્શાવે છે. શક્કરિયાના પુષ્પો ઉભયલિંગી હોય છે. તેથી,યુગ્મનજ જાડી દીવાલ ધરાવતું બીજાણુ છે તેવું વિધાન સામાન્ય વ્યાખ્યાઓના સંદર્ભમાં ખોટું માનવામાં આવે છે જ્યાં તેને એકકોષીય દ્વિકીય રચના તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે.