General Questions in Gujarati

(A) વાહક (vector) એ એવો સજીવ છે જે પોતે રોગ ફેલાવતો નથી પરંતુ રોગકારકોને એક યજમાનમાંથી બીજા યજમાનમાં વહન કરીને ચેપ ફેલાવે છે.
$A$. સેન્ડ ફ્લાય (લેશમેનિયા માટે વાહક),ડીયર ફ્લાય (લોઆ લોઆ માટે વાહક),ત્સે-ત્સે ફ્લાય (ટ્રાયપેનોસોમા માટે વાહક),અને ઘરની માખી (વિવિધ રોગકારકો માટે યાંત્રિક વાહક) એ બધા વાહકોના ઉદાહરણો છે.
$B$. દેડકો,ગરોળી,સાપ અને સસલું એ પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓ છે અને વાહક નથી.
$C$. લેશમેનિયા અને ટ્રાયપેનોસોમા એ રોગકારકો (પરજીવી) છે,વાહક નથી.
$D$. દેડકો વાહક નથી.
તેથી,સાચો સમૂહ $A$ છે.

(C) રિલેપ્સિંગ ફીવર એ $Borrelia$ પ્રજાતિના બેક્ટેરિયા દ્વારા થતો રોગ છે.
તે મુખ્યત્વે ચેપગ્રસ્ત જૂ અથવા ઇતરડી (ticks) ના કરડવાથી મનુષ્યોમાં ફેલાય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Cimex$ (જેને સામાન્ય રીતે બેડ બગ અથવા ખટમલ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) એ વિવિધ રોગકારકો માટે જાણીતું વાહક છે અને તે અમુક વિસ્તારોમાં રિલેપ્સિંગ ફીવરના સંક્રમણ સાથે સંકળાયેલું છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) $Culex$ મચ્છર (ખાસ કરીને $Culex$ $fatigans$ અથવા $Culex$ $quinquefasciatus$) એ ફાઈલેરિયલ કૃમિ $Wuchereria$ $bancrofti$ ના પ્રસારણ માટે જૈવિક વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે,જે ફાઈલેરિયાસિસ (હાથીપગો) રોગનું કારણ બને છે.
- ઘરમાખી ટાઈફોઈડ અને કોલેરા જેવા રોગો ફેલાવે છે,પીળો તાવ નહીં.
- શરીરની જૂ ટાઈફસ તાવ ફેલાવે છે,ટાઈફોઈડ નહીં.
- સેન્ડફ્લાય કાલા-આઝાર (લીશમેનિયાસિસ) ફેલાવે છે,પ્લેગ નહીં.

(D) રોકી માઉન્ટેન સ્પોટેડ ફીવર એ એક તીવ્ર રિકેટ્સિયલ રોગ છે જે ઊંચો તાવ,ઠંડી અને સ્નાયુઓ તથા સાંધામાં દુખાવા દ્વારા લાક્ષણિક છે.
આ રોગ $Rickettsia \ rickettsii$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે,જે ચેપગ્રસ્ત ઈતરડી (Tick) ના કરડવાથી મનુષ્યોમાં ફેલાય છે.
તેથી,ઈતરડી આ રોગ માટે વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.

(C) જન્મજાત રોગો એટલે એવી તબીબી સ્થિતિઓ અથવા અસાધારણતાઓ જે જન્મ સમયે હાજર હોય છે.
આ સ્થિતિઓ સામાન્ય રીતે આનુવંશિક પરિબળો,ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન વિકાસલક્ષી સમસ્યાઓ અથવા ગર્ભમાં રહેલા બાળકને અસર કરતા પર્યાવરણીય પ્રભાવોને કારણે થાય છે.
તેનાથી વિપરીત,ઉપાર્જિત રોગો એવા રોગો છે જે વ્યક્તિના જીવનકાળ દરમિયાન વિકસે છે.

(B) ક્ષયકારી રોગો એવી સ્થિતિ છે જેમાં અસરગ્રસ્ત પેશીઓ અથવા અંગોની રચના અથવા કાર્ય સમય જતાં ક્રમશઃ બગડતું જાય છે.
આ રોગો સામાન્ય રીતે કોષો અને પેશીઓના ક્રમિક ભંગાણ અથવા ક્ષયને કારણે થાય છે,જે ઘણીવાર વૃદ્ધત્વ,જીવનશૈલીના પરિબળો અથવા આનુવંશિક વલણને કારણે હોય છે.
ઉદાહરણોમાં અલ્ઝાઈમર રોગ,પાર્કિન્સન રોગ અને ઓસ્ટિઓઆર્થરાઈટિસનો સમાવેશ થાય છે,જેમાં ચોક્કસ પેશીઓ તેમની કાર્યાત્મક અખંડિતતા ગુમાવે છે.

(C) કોઈપણ રોગ ઉત્પન્ન કરનાર એજન્ટ અથવા સૂક્ષ્મજીવને રોગકારક $(Pathogen)$ કહેવામાં આવે છે.
રોગકારકોમાં બેક્ટેરિયા,વાયરસ,ફૂગ,પ્રજીવો અને કૃમિઓનો સમાવેશ થાય છે જે મનુષ્યો અને અન્ય સજીવોમાં રોગ ફેલાવે છે.

(C) ઉલ્લેખિત રોગો નીચે મુજબ ફેલાય છે:
$1$. મેલેરિયા,ડેન્ગ્યુ તાવ અને પીળો તાવ મચ્છરો (દા.ત.,$Anopheles$,$Aedes$) દ્વારા ફેલાય છે.
$2$. ફાઈલેરિયા પણ ચેપગ્રસ્ત મચ્છરોના કરડવાથી ફેલાય છે (દા.ત.,$Culex$).
$3$. સ્લીપિંગ સિકનેસ (નિદ્રા રોગ) સેટ્સે માખી $(Glossina)$ દ્વારા ફેલાય છે.
આ તમામ વાહકો (મચ્છરો અને સેટ્સે માખી) $Insecta$ વર્ગના હોવાથી,તેમના માટે સૌથી સચોટ સામૂહિક શબ્દ 'કીટકો' છે.

(A) એપિડેમિયોલોજી એ તબીબી વિજ્ઞાનની એક શાખા છે જે રોગોના ઉદભવ,વિતરણ અને તેના નિયંત્રણના પરિબળોનો અભ્યાસ કરે છે. તે ખાસ કરીને માનવ સમુદાયમાં રોગો કેવી રીતે ફેલાય છે અને કયા પરિબળો આ ફેલાવાને અસર કરે છે,જેમાં રોગના સંક્રમણની રીતનો પણ સમાવેશ થાય છે,તેનો અભ્યાસ કરે છે.

(B) ચેપી અથવા સંસર્ગજન્ય રોગો એવા રોગો છે જે એક વ્યક્તિમાંથી બીજી વ્યક્તિમાં સરળતાથી ફેલાઈ શકે છે.
આ રોગો બેક્ટેરિયા,વાયરસ,ફૂગ અથવા પરોપજીવીઓ જેવા રોગકારકો દ્વારા થાય છે.
ઉદાહરણ તરીકે સામાન્ય શરદી,ઈન્ફલ્યુએન્ઝા અને $COVID$-$19$ નો સમાવેશ થાય છે.

(C) સ્વાસ્થ્યને સંપૂર્ણ શારીરિક,માનસિક અને સામાજિક સુખાકારીની સ્થિતિ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે,માત્ર રોગ કે અશક્તિની ગેરહાજરી તરીકે નહીં.
સ્વાસ્થ્યના બાયોસાયકોસોશિયલ મોડેલ મુજબ,શરીર અને મન એકબીજા સાથે ગાઢ રીતે જોડાયેલા છે.
શારીરિક સ્વાસ્થ્ય (શરીર) અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય (મન) એકબીજાને નોંધપાત્ર રીતે પ્રભાવિત કરે છે,કારણ કે માનસિક તણાવ શારીરિક લક્ષણો તરીકે પ્રગટ થઈ શકે છે અને તેનાથી ઉલટું પણ શક્ય છે.

(A) માનસિક બીમારી એ જાહેર સ્વાસ્થ્યની એક મહત્વપૂર્ણ ચિંતા છે. રોગચાળાના અભ્યાસો અનુસાર,વિશ્વની લગભગ $1\%$ વસ્તી ગંભીર માનસિક બીમારીઓ જેવી કે સ્કિઝોફ્રેનિયા અથવા ગંભીર બાયપોલર ડિસઓર્ડરથી પીડાય છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) સાચો જવાબ $10\%$ છે.
રોગચાળાના અભ્યાસો સૂચવે છે કે સામાન્ય વસ્તીના આશરે $10\%$ લોકો સામાન્ય માનસિક વિકૃતિઓથી પીડાય છે,જેમાં ચિંતા (anxiety),હળવો ડિપ્રેશન અથવા તણાવ સંબંધિત સમસ્યાઓનો સમાવેશ થઈ શકે છે.

(B) ભારતમાં સામાન્ય સ્વાસ્થ્યના આંકડા અને રોગચાળાના અભ્યાસો અનુસાર,એવો અંદાજ છે કે આશરે $6-7$ મિલિયન લોકો વિવિધ પ્રકારની માનસિક બીમારીઓથી પીડાય છે. તેથી,વિકલ્પ $B$ સાચો જવાબ છે.

(C) માનસિક બીમારી એ વ્યક્તિની વિચારવાની ક્ષમતા,ભાવનાત્મક નિયમન અથવા વર્તનમાં આવતા નોંધપાત્ર ફેરફારો દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે.
ખાસ કરીને,વિચાર,દ્રષ્ટિકોણ અને નિર્ણયશક્તિમાં (જ્ઞાનાત્મક પ્રક્રિયાઓ) થતા અસામાન્ય ફેરફારો તેના મુખ્ય સૂચકાંકો છે.
વધુમાં,લાગણી (ભાવનાત્મક સ્થિતિ) અને યાદશક્તિમાં થતા અસામાન્ય ફેરફારો પણ માનસિક બીમારીના મહત્વપૂર્ણ લક્ષણો છે.
તેથી,$(a)$ અને $(b)$ બંને સાચા છે.

(D) માનસિક બીમારી એ જૈવિક,મનોવૈજ્ઞાનિક અને પર્યાવરણીય પરિબળોના સંયોજનથી પ્રભાવિત એક જટિલ સ્થિતિ છે.
$A$. વારસાગત પરિબળો (જનીનશાસ્ત્ર) ઘણી માનસિક સ્વાસ્થ્ય સ્થિતિઓમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
$B$. બાળપણના અનુભવો,જેમ કે આઘાત અથવા ઉપેક્ષા,માનસિક સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓમાં ફાળો આપતા જાણીતા પરિબળો છે.
$C$. મગજની રચના અથવા ન્યુરોકેમિસ્ટ્રીમાં થતા ફેરફારો ઘણી માનસિક વિકૃતિઓના પેથોલોજી માટે પાયારૂપ છે.
$D$. સંધિવા તાવ (Rheumatic fever) એ બેક્ટેરિયલ ચેપ ($Streptococcus$ $pyogenes$) દ્વારા થતો બળતરાયુક્ત રોગ છે અને તે માનસિક બીમારીનું સીધું કારણ નથી. તેથી,આ સાચો જવાબ છે.

(D) માનસિક બીમારી એ જૈવિક,મનોવૈજ્ઞાનિક અને પર્યાવરણીય પરિબળોના સંયોજનથી પ્રભાવિત એક જટિલ સ્થિતિ છે.
જો કે,વૈજ્ઞાનિક સંશોધનો સૂચવે છે કે વારસાગત (આનુવંશિકતા) પરિબળો વ્યક્તિમાં વિવિધ માનસિક સ્વાસ્થ્ય વિકૃતિઓ,જેમ કે સ્કિઝોફ્રેનિયા,બાયપોલર ડિસઓર્ડર અને ડિપ્રેશન માટેની સંવેદનશીલતા નક્કી કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
જોકે ઝઘડાળુ પરિવાર અથવા ગરીબી જેવા પર્યાવરણીય પરિબળો ટ્રિગર તરીકે કામ કરી શકે છે,પરંતુ તેની અંતર્ગત પૂર્વવૃત્તિ ઘણીવાર વારસામાં મળેલી હોય છે.

(D) બાળકોમાં માનસિક સ્વાસ્થ્ય તેમના વાતાવરણ અને ઉછેર દ્વારા નોંધપાત્ર રીતે પ્રભાવિત થાય છે.
પ્રેમ અને સ્નેહ ભાવનાત્મક સુરક્ષા પૂરી પાડે છે,પ્રોત્સાહન આત્મવિશ્વાસ વધારે છે,અને માર્ગદર્શન તથા શિસ્ત માળખું અને નૈતિક વિકાસ પ્રદાન કરે છે.
આ આવશ્યક ઘટકોમાંથી કોઈપણ એકનો અભાવ વિકાસશીલ બાળકમાં ભાવનાત્મક અસ્થિરતા,ચિંતા અથવા અન્ય માનસિક સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ તરફ દોરી શકે છે.
તેથી,બાળકના તંદુરસ્ત માનસિક વિકાસ માટે ઉલ્લેખિત તમામ પરિબળો નિર્ણાયક છે.

(A) મધમાખીઓમાં ($worker$ bees) ડંખ મારવાનું સાધન એ અંડનિક્ષેપક $(ovipositor)$ નું રૂપાંતરિત સ્વરૂપ છે.
તે મુખ્યત્વે રક્ષણ માટે વપરાય છે અને તે બે સીધી ખાંચો અથવા લેન્સેટ્સનું બનેલું હોય છે.

(A) બોર્ડો મિશ્રણ ($Bordeaux$ mixture) એ વનસ્પતિના રોગોના નિયંત્રણ માટે શોધાયેલ પ્રથમ ફૂગનાશક હતું. તે $19$મી સદીના અંતમાં (આશરે $1882$ માં) $\text{પિયર}-\text{મેરી}-\text{એલેક્સિસ}$ $\text{મિલાર્ડેટ}$ દ્વારા દ્રાક્ષમાં $\text{પ્લાઝમોપેરા}$ $\text{વિટિકોલા}$ ($Plasmopara$ $viticola$) ફૂગ દ્વારા થતા ડાઉની મિલ્ડ્યુ રોગને નિયંત્રિત કરવા માટે વિકસાવવામાં આવ્યું હતું.

(B) Baygon એ જંતુનાશક ઉત્પાદનોની એક જાણીતી બ્રાન્ડ છે. Baygon ના ઘણા ફોર્મ્યુલેશનમાં,ખાસ કરીને ઘરગથ્થુ જીવાત નિયંત્રણ માટે વપરાતા ઉત્પાદનોમાં,મુખ્ય સક્રિય ઘટક $Propoxur$ હોય છે. $Propoxur$ એ એક કાર્બામેટ જંતુનાશક છે જે જીવજંતુઓમાં એસિટિલકોલિનેસ્ટેરેઝ ઉત્સેચકને અવરોધિત કરીને કાર્ય કરે છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
મેલેથિયોન એ ઓર્ગેનોફોસ્ફેટ જંતુનાશક છે જેનો ઉપયોગ જાહેર આરોગ્ય કાર્યક્રમોમાં,ખાસ કરીને મેલેરિયા વિરોધી અભિયાનોમાં,મચ્છરોના વાહકોની વસ્તીને નિયંત્રિત કરવા માટે વ્યાપકપણે થાય છે.

(D) Temik એ એલ્ડિકાર્બ (Aldicarb) જંતુનાશક માટેનું એક વ્યાપારી નામ છે.
એલ્ડિકાર્બ એ કાર્બામેટ વર્ગના જંતુનાશકોમાં આવે છે અને તે તેની ઉચ્ચ ઝેરી અસર માટે જાણીતું છે.
તે એક પ્રણાલીગત (systemic) જંતુનાશક તરીકે કાર્ય કરે છે,જેનો અર્થ છે કે તે છોડ દ્વારા શોષાય છે અને જીવાતો સામે રક્ષણ મેળવવા માટે તેના સમગ્ર પેશીઓમાં ફેલાય છે.

(B) ટ્રાયઝીન્સ એ નાઈટ્રોજન ધરાવતા હેટરોસાયક્લિક સંયોજનોનો એક વર્ગ છે. તેઓ રાસાયણિક રીતે સાયનિક એસિડના ટ્રાઈમરાઈઝેશન દ્વારા અથવા એમોનિયાની અન્ય પ્રક્રિયકો સાથેની પ્રક્રિયા દ્વારા મેળવવામાં આવે છે. રાસાયણિક સંશ્લેષણના સંદર્ભમાં,તેઓ બંધારણીય રીતે $1,3,5$-ટ્રાયઝીન સાથે સંબંધિત છે,જે યુરિયા અથવા તેના સંબંધિત ડેરિવેટિવ્ઝના કન્ડેન્સેશન દ્વારા સંશ્લેષિત કરી શકાય છે. જોકે,ટ્રાયઝીન રિંગ સ્ટ્રક્ચર માટે સૌથી સીધો રાસાયણિક પ્રક્રિયક ઘણીવાર ઔદ્યોગિક પ્રક્રિયાઓમાં યુરિયા અથવા તેના ડેરિવેટિવ્ઝને ગણવામાં આવે છે.

(C) $DDT$ (ડાયક્લોરો ડાયફિનાઇલ ટ્રાયક્લોરોઈથેન) એક જર્મન વિદ્યાર્થી દ્વારા સંશ્લેષિત કરવામાં આવ્યું હતું અને ડૉ. પોલ મુલર દ્વારા ફરીથી શોધવામાં આવ્યું હતું.
તેનો ઉપયોગ રાષ્ટ્રીય મેલેરિયા નાબૂદી કાર્યક્રમમાં $Anopheles$ મચ્છરોને મારવા માટે કરવામાં આવતો હતો,જે મેલેરિયા ફેલાવવા માટે જવાબદાર વાહક છે.

(D) ફિરોમોન્સ એ પ્રાણીઓ,ખાસ કરીને કીટકો દ્વારા સ્ત્રવિત થતા રાસાયણિક પદાર્થો છે,જે સમાન જાતિના સભ્યોમાં સામાજિક પ્રતિભાવ જગાડે છે.
આ રાસાયણિક સંદેશવાહકોનો ઉપયોગ વિવિધ હેતુઓ માટે થાય છે,જેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. સાથીને શોધવા માટે જાતીય આકર્ષક તરીકે કાર્ય કરવું.
$2$. જોખમ વિશે અન્યને ચેતવણી આપવા માટે ચેતવણીના સંકેતો મોકલવા.
$3$. વસાહતના અન્ય સભ્યોને ખોરાકના સ્ત્રોત સુધી માર્ગદર્શન આપવા માટે માર્ગ ચિહ્નિત કરવો.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
સ્ટ્રેપ્ટોમાસીન સૌપ્રથમ $1944$ માં $S.A. Waksman$ અને તેમના સહયોગીઓ દ્વારા અલગ કરવામાં આવ્યું હતું.
તે જમીનમાં જોવા મળતા બેક્ટેરિયા $Streptomyces$ $griseus$ માંથી મેળવવામાં આવતી એક એન્ટિબાયોટિક છે.

(A) રસીના ઇનોક્યુલેશનની પ્રક્રિયાને રસીકરણ (vaccination) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. જોકે એડવર્ડ જેનરને શીતળા સામે પ્રથમ સફળ રસીકરણનો શ્રેય આપવામાં આવે છે,પરંતુ લુઈ પાશ્ચર ($1880$ ના દાયકામાં) રોગકારક જીવાણુઓને નિર્બળ બનાવીને હડકવા અને એન્થ્રેક્સ જેવા રોગો માટે રસી વિકસાવીને રસીકરણનો વૈજ્ઞાનિક આધાર સ્થાપિત કરવાનો શ્રેય મેળવે છે.

(C) એન્ટિબાયોટિક એ કેટલાક સૂક્ષ્મજીવો (જેમ કે બેક્ટેરિયા અથવા ફૂગ) દ્વારા ઉત્પન્ન થતો રાસાયણિક પદાર્થ છે,જે ઓછી સાંદ્રતામાં અન્ય રોગકારક સૂક્ષ્મજીવોની વૃદ્ધિને અટકાવી શકે છે અથવા તેમને મારી શકે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,પેનિસિલિન એ પ્રથમ એન્ટિબાયોટિક હતી જેની શોધ એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગે પેનિસિલિયમ નોટેટમ (Penicillium notatum) નામની ફૂગમાંથી કરી હતી.

(D) સ્ટીરોઈડ એ કાર્બનિક સંયોજનોનો એક વર્ગ છે જેમાં ઘણા હોર્મોન્સ અને દવાઓનો સમાવેશ થાય છે.
તેનો ઉપયોગ તબીબી ક્ષેત્રે વિવિધ હેતુઓ માટે કરવામાં આવે છે:
$1$. ગર્ભનિરોધક: કૃત્રિમ સ્ટીરોઈડ એ ગર્ભનિરોધક ગોળીઓના મુખ્ય ઘટકો છે.
$2$. હોર્મોનલ અસંતુલનની સારવાર: સ્ટીરોઈડનો ઉપયોગ એવી પરિસ્થિતિઓમાં રિપ્લેસમેન્ટ થેરાપી તરીકે થાય છે જ્યાં શરીર પૂરતા પ્રમાણમાં હોર્મોન્સ ઉત્પન્ન કરતું નથી.
$3$. સ્વયં-પ્રતિરક્ષા (auto-immune) રોગોની સારવાર: કોર્ટીકોસ્ટીરોઈડ્સનો ઉપયોગ સંધિવા (rheumatoid arthritis) અને લ્યુપસ જેવી સ્થિતિઓમાં સોજો ઘટાડવા માટે રોગપ્રતિકારક શક્તિને દબાવવા માટે થાય છે.
તેથી,આપેલ તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(C) શીતળાની રસી એડવર્ડ જેનર દ્વારા $1796$ માં વિકસાવવામાં આવી હતી.
તેમણે અવલોકન કર્યું હતું કે જે દૂધવાળી સ્ત્રીઓને ગાયના શીતળા (cowpox) થયા હતા,તેઓ માનવ શીતળા (smallpox) સામે રોગપ્રતિકારક શક્તિ ધરાવતી હતી.
તેમણે આ પૂર્વધારણાને ચકાસવા માટે એક યુવાન છોકરાને ગાયના શીતળાનું મટીરીયલ આપ્યું અને ત્યારબાદ તેને શીતળાના વાયરસના સંપર્કમાં લાવ્યો,જે સાબિત કરે છે કે તે છોકરો સુરક્ષિત હતો.
આ શોધે ઇમ્યુનોલોજી (રોગપ્રતિકારક વિજ્ઞાન) ના ક્ષેત્રનો પાયો નાખ્યો.

(C) બ્રોડ-સ્પેક્ટ્રમ એન્ટિબાયોટિક એ એક એવું એન્ટિમાઇક્રોબાયલ એજન્ટ છે જે ગ્રામ-પોઝિટિવ અને ગ્રામ-નેગેટિવ બંને પ્રકારના બેક્ટેરિયા સહિત રોગકારક સૂક્ષ્મજીવોની વિશાળ શ્રેણી સામે અસરકારક છે. નેરો-સ્પેક્ટ્રમ એન્ટિબાયોટિક્સથી વિપરીત,જે ચોક્કસ પ્રકારના બેક્ટેરિયાને લક્ષ્ય બનાવે છે,બ્રોડ-સ્પેક્ટ્રમ એન્ટિબાયોટિક્સ વિવિધ જૂથોના અને અલગ બંધારણ તથા કોષદીવાલ ધરાવતા વિવિધ રોગકારક સૂક્ષ્મજીવો પર કાર્ય કરે છે.

(A) એન્ટિબાયોટિક્સ એ કેટલાક સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા ઉત્પન્ન થતા રાસાયણિક પદાર્થો છે જે અન્ય રોગકારક સૂક્ષ્મજીવોને મારી શકે છે અથવા તેમની વૃદ્ધિને અટકાવી શકે છે. તે મુખ્યત્વે બેક્ટેરિયા અને ફૂગ સામે અસરકારક છે. જોકે,તે સામાન્ય રીતે વાયરસ સામે બિનઅસરકારક હોય છે કારણ કે વાયરસમાં એવી ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓનો અભાવ હોય છે જેને એન્ટિબાયોટિક્સ લક્ષ્ય બનાવે છે. તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી સૌથી યોગ્ય જવાબ બેક્ટેરિયા અને ફૂગ છે.

(A) $WHO$ (વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઈઝેશન) એ સંયુક્ત રાષ્ટ્રની એક વિશેષ એજન્સી છે જે આંતરરાષ્ટ્રીય જાહેર આરોગ્ય માટે જવાબદાર છે.
તેનું મુખ્ય મથક જીનીવા,સ્વિટ્ઝર્લેન્ડમાં આવેલું છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
જ્યારે દાતા અને પ્રાપ્તકર્તા બે અલગ-અલગ પ્રજાતિના હોય,ત્યારે તે પ્રક્રિયાને $Xenograft$ (ઝેનોગ્રાફ્ટ) કહેવામાં આવે છે,જેને $Heterograft$ (હેટરોગ્રાફ્ટ) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
આવા કિસ્સાઓમાં,પ્રાપ્તકર્તાની રોગપ્રતિકારક શક્તિ સામાન્ય રીતે દાતાના પેશીઓને વિદેશી (પર) તરીકે ઓળખે છે,જેના કારણે અસ્વીકાર થવાની સંભાવના વધુ હોય છે અને સફળતાનો દર ખૂબ જ ઓછો હોય છે.

(B) જ્યારે કોઈ પેશીને શરીરના એક ભાગમાંથી દૂર કરીને તે જ શરીરના બીજા ભાગમાં પ્રત્યારોપિત કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેને ઓટોગ્રાફ્ટ કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રકારના પ્રત્યારોપણમાં સફળતાનો દર ઊંચો હોય છે કારણ કે તેમાં રોગપ્રતિકારક અસ્વીકારનું જોખમ હોતું નથી,કારણ કે પેશી આનુવંશિક રીતે પ્રાપ્તકર્તા સાથે સમાન હોય છે.

(C) સફળ અંગ અથવા પેશી પ્રત્યારોપણ માટે, ગ્રાફ્ટ રિજેક્શન (અસ્વીકાર) અટકાવવા માટે $HLA$ (હ્યુમન લ્યુકોસાઇટ એન્ટિજેન) મેચિંગ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે।
$1$. સમાન જોડિયા (મોનોઝાયગોટિક ટ્વિન્સ) સમાન આનુવંશિક બંધારણ ધરાવે છે, જે તેમને શ્રેષ્ઠ મેચ બનાવે છે।
$2$. ભાઈ-બહેન પછીનો શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ છે કારણ કે તેઓ સરેરાશ પ્રાપ્તકર્તા સાથે તેમના $50\%$ જનીનો શેર કરે છે।
$3$. માતા-પિતા ત્રીજો વિકલ્પ છે, કારણ કે તેઓ પણ સંતાન સાથે $50\%$ જનીનો શેર કરે છે, પરંતુ ભાઈ-બહેનોની તુલનામાં આનુવંશિક વિવિધતા ઘણીવાર વધારે હોય છે।
$4$. અસંબંધિત દાતાઓ $HLA$ મિસમેચની ઉચ્ચ સંભાવનાને કારણે સૌથી ઓછા પસંદ કરવામાં આવે છે।
તેથી, પસંદગીનો ક્રમ આ મુજબ છે: $Twin > Sibling > Parent > Unrelated \text{ donor}$.

(C) અલ્ઝાઈમર રોગ એ એક પ્રગતિશીલ ન્યુરોડિજનરેટિવ ડિસઓર્ડર છે. તે વાયરસ,બેક્ટેરિયોફેજ અથવા બેક્ટેરિયા જેવા ચેપી એજન્ટો દ્વારા થતો નથી. તેની પ્રાથમિક પેથોલોજીકલ પ્રક્રિયામાં મગજમાં એમાયલોઇડ-બીટા પ્લેક્સનો સંચય અને હાયપરફોસ્ફોરાયલેટેડ ટાઉ પ્રોટીનથી બનેલા ન્યુરોફિબ્રિલરી ટેંગલ્સનું નિર્માણ સામેલ છે. આ ચેતાકોષોના મૃત્યુ અને જ્ઞાનાત્મક ઘટાડા તરફ દોરી જાય છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$C$ એ અંતર્ગત જૈવિક કારણનું સૌથી સચોટ વર્ણન છે,કારણ કે તે પ્રોટીનના ખોટા ફોલ્ડિંગ (misfolding) નો ઉલ્લેખ કરે છે,જે આ રોગની મુખ્ય લાક્ષણિકતા છે.

(D) લુઈ પાશ્ચર માઇક્રોબાયોલોજી (સૂક્ષ્મ જીવવિજ્ઞાન) માં તેમના પાયાના કાર્ય માટે વ્યાપકપણે જાણીતા છે. તેઓ ખાસ કરીને આથવણની પ્રક્રિયામાં સૂક્ષ્મ જીવોની ભૂમિકા પરના તેમના અભ્યાસ માટે અને ઘણા ચેપી રોગો માટે સૂક્ષ્મ જીવો જવાબદાર છે તે સાબિત કરવા માટે પ્રખ્યાત છે. તેમણે ખોરાક અને પીણાંમાં રહેલા હાનિકારક સૂક્ષ્મ જીવોને મારવા માટે 'પાશ્ચરાઈઝેશન'ની પ્રક્રિયા પણ વિકસાવી હતી.

(A) સર્પ દંશ માટેનું વિષપ્રતિકારક (Antivenom) ઘોડાઓને સાપના ઝેરના નાના અને જીવલેણ ન હોય તેવા ડોઝ આપીને રોગપ્રતિકારક શક્તિ દ્વારા બનાવવામાં આવે છે. મુંબઈમાં આવેલી હાફકીન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (Haffkine Institute) ભારતની એક અગ્રણી સંશોધન સંસ્થા છે,જે વિવિધ રસીઓ અને સર્પ દંશના વિષપ્રતિકારક સહિતની દવાઓના ઉત્પાદન માટે જાણીતી છે.

(D) $Aspirin$ (એસીટાઈલ સેલિસિલિક એસિડ) એક બહુમુખી દવા છે.
$1$. તે પીડા ઘટાડવા માટે $Analgesic$ (દર્દનાશક) તરીકે કાર્ય કરે છે.
$2$. તે તાવ ઘટાડવા માટે $Antipyretic$ તરીકે કાર્ય કરે છે.
$3$. તે સોજો ઘટાડવા માટે $Anti-inflammatory$ એજન્ટ તરીકે કાર્ય કરે છે.
$4$. તે પ્લેટલેટ્સના એકત્રીકરણને અટકાવીને $Anticoagulant$ (રુધિર પાતળું કરનાર) તરીકે કાર્ય કરે છે,જે હૃદયરોગના હુમલા અને સ્ટ્રોકને રોકવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,$Aspirin$ આ તમામ ગુણધર્મો ધરાવે છે.

(D) એડવર્ડ જેનરે $1796$ માં શીતળા (smallpox) રોગની રસીની શોધ કરી હતી. તેમણે અવલોકન કર્યું હતું કે જે દૂધવાળી સ્ત્રીઓને ગાયના શીતળા (cowpox) થયા હતા,તેઓ શીતળા સામે રોગપ્રતિકારક શક્તિ ધરાવતી હતી. તેમણે આ પૂર્વધારણાનું પરીક્ષણ કરવા માટે એક નાના છોકરાને ગાયના શીતળાનું દ્રવ્ય આપ્યું અને ત્યારબાદ તેને શીતળાના વાયરસના સંપર્કમાં લાવ્યો,જેમાં જાણવા મળ્યું કે છોકરાને રોગ થયો ન હતો. આ શોધે આધુનિક રોગપ્રતિકારક વિજ્ઞાન (immunology) નો પાયો નાખ્યો.

(C) જીવંત સપાટીઓ (જેમ કે ત્વચા અથવા ઘા) પર સૂક્ષ્મજીવોને મારવા અથવા તેમની વૃદ્ધિને રોકવા માટે વપરાતા રાસાયણિક પદાર્થોને 'પૂતિરોધક' (Antiseptic) કહેવામાં આવે છે.
જંતુનાશકો (Disinfectants) નો ઉપયોગ નિર્જીવ સપાટીઓ પર કરવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ 'પૂતિરોધક' છે.

(D) શીતળા ($Variola$ વાયરસ) ને $1980$ માં $WHO$ દ્વારા ભારત અને વિશ્વમાંથી નાબૂદ થયેલ જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો. જોકે ભારતને પોલિયો-મુક્ત જાહેર કરવામાં આવ્યું છે,પરંતુ શીતળા એ વૈશ્વિક સ્તરે સંપૂર્ણપણે નાબૂદ થયેલ રોગનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.

(D) $DPT$ એ એક સંયુક્ત રસી છે જે ત્રણ ચેપી રોગો સામે રક્ષણ આપે છે:
$1$. $D$ એટલે ડિપ્થેરિયા.
$2$. $P$ એટલે પર્ટ્યુસિસ (વ્હુપીંગ કફ).
$3$. $T$ એટલે ટેટનસ (ધનુર).
તેથી,સાચો જવાબ $D$ (ઉપરોક્ત બધા જ) છે.

(B) $ELISA$ એટલે Enzyme-Linked Immunosorbent Assay.
તે એન્ટિજન-એન્ટિબોડી આંતરક્રિયાના સિદ્ધાંત પર આધારિત છે.
આ પદ્ધતિમાં,વાઈરસની હાજરી શોધવા માટે ઉત્સેચક (જેમ કે આલ્કલાઈન ફોસ્ફેટેઝ અથવા હોર્સરેડિશ પેરોક્સિડેઝ) નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
તેથી,$ELISA$ માં રંગ પરિવર્તન દર્શાવવા માટે આલ્કલાઈન ફોસ્ફેટેઝ એ મુખ્ય રીએજન્ટ તરીકે વપરાય છે,જે વાઈરસની હાજરી સૂચવે છે.

(D) વિધાન $(1)$ સાચું છે: શારીરિક અને માનસિક સુખાકારી જાળવવા માટે યોગ એક પરંપરાગત પદ્ધતિ છે.
વિધાન $(2)$ સાચું છે: ચેપી રોગો ખૂબ જ સામાન્ય છે અને લગભગ દરેક વ્યક્તિએ ક્યારેક ને ક્યારેક તેનો અનુભવ કર્યો જ હોય છે.
વિધાન $(3)$ સાચું છે: $AIDS$ એ $HIV$ વાયરસ દ્વારા થાય છે અને તે ફેલાઈ શકે છે,તેથી તે ચેપી રોગ છે.
વિધાન $(4)$ સાચું છે: કેન્સર અનિયંત્રિત કોષ વિભાજનને કારણે થાય છે અને તે એક વ્યક્તિમાંથી બીજી વ્યક્તિમાં ફેલાતું નથી,તેથી તે બિન-ચેપી રોગ છે.
વિધાન $(5)$ સાચું છે: એક તંદુરસ્ત વસ્તી વધુ ઉત્પાદક હોય છે,જે સીધી રીતે આર્થિક સમૃદ્ધિમાં વધારો કરે છે.
આમ,બધા જ વિધાનો સાચા હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) સ્વાસ્થ્યની 'ગુડ હ્યુમર' પરિકલ્પના હિપ્પોક્રેટેસ અને ભારતીય આયુર્વેદિક ચિકિત્સા પદ્ધતિ દ્વારા આપવામાં આવી હતી. તેઓ માનતા હતા કે સ્વાસ્થ્ય એ શરીર અને મનનું એવી સ્થિતિ છે જેમાં અમુક 'હ્યુમર્સ' (દ્રવ્યો) નું સંતુલન હોય છે. ખાસ કરીને,તેઓએ 'શ્યામપિત્ત' (black bile) ની હાજરીને ગરમ વ્યક્તિત્વ અને તાવ સાથે જોડી હતી. જોકે,વિલિયમ હાર્વેએ થર્મોમીટરનો ઉપયોગ કરીને શ્યામપિત્ત ધરાવતા વ્યક્તિઓના શરીરનું તાપમાન માપીને આ પરિકલ્પનાને નકારી કાઢી હતી,જેમાં દર્શાવવામાં આવ્યું હતું કે તેમનું શરીરનું તાપમાન સામાન્ય હતું. તેથી,સાચો જવાબ $(C)$ છે.

(D) માનવ સ્વાસ્થ્ય અનેક પરિબળો દ્વારા પ્રભાવિત થાય છે:
$1$. જનીનિક ખામીઓ: આ એવી ખામીઓ છે જે બાળકને જન્મથી જ તેના માતા-પિતા પાસેથી વારસામાં મળે છે.
$2$. ચેપ: આમાં બેક્ટેરિયા,વાયરસ,ફૂગ અને પરોપજીવીઓ જેવા રોગકારકો દ્વારા થતા રોગોનો સમાવેશ થાય છે.
$3$. જીવનશૈલી: આમાં આપણે જે ખોરાક અને પાણી લઈએ છીએ,આપણે શરીરને આપતા આરામ અને કસરત,અને આપણી સારી કે ખરાબ ટેવોનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,આ તમામ પરિબળો માનવ સ્વાસ્થ્ય પર નોંધપાત્ર અસર કરે છે.

(D) સ્વાસ્થ્યની વ્યાખ્યા માત્ર રોગ કે અશક્તિનો અભાવ નથી,પરંતુ તે શારીરિક,માનસિક અને સામાજિક સુખાકારીની સંપૂર્ણ સ્થિતિ છે.
$(1)$ કાર્યદક્ષતામાં વધારો,$(2)$ ઊંચી ઉત્પાદકતા,અને $(3)$ લોકોનું લાંબુ આયુષ્ય એ તંદુરસ્ત વસ્તીના સકારાત્મક સૂચકાંકો છે.
$(4)$ નવજાત અને માતાના મૃત્યુદરમાં વધારો એ નબળા સ્વાસ્થ્ય માળખા અને યોગ્ય આરોગ્ય સંભાળના અભાવને સૂચવે છે,જે તંદુરસ્ત સમાજ સાથે અસંગત છે.
તેથી,વિધાન $(4)$ એ એકમાત્ર વિધાન છે જે તંદુરસ્ત વ્યક્તિ/સમાજ સાથે અસંગત છે.