AIDS Questions in Gujarati

(N/A) દર્દી એક્વાયર્ડ ઇમ્યુનો ડેફિસિયન્સી સિન્ડ્રોમ $(AIDS)$ થી પીડાય છે.
$(b)$ રોગકારક એજન્ટ હ્યુમન ઇમ્યુનો ડેફિસિયન્સી વાયરસ $(HIV)$ છે.
$(c)$ આ રોગકારક ખાસ કરીને હેલ્પર $T$-લિમ્ફોસાઇટ્સ ($TH$ અથવા $T4$ કોષો) ને અસર કરે છે.

(N/A) દર્દી $AIDS$ (એક્વાયર્ડ ઇમ્યુનો ડેફિસિયન્સી સિન્ડ્રોમ) થી પીડિત છે.
એન્ટિ-રેટ્રોવાયરલ થેરાપી $(ART)$ નો ઉપયોગ ખાસ કરીને $HIV$ ના ચેપને નિયંત્રિત કરવા માટે થાય છે.
$AIDS$ માટે જવાબદાર રોગકારક સજીવ $HIV$ (હ્યુમન ઇમ્યુનોડેફિસિયન્સી વાયરસ) છે.

(N/A) : રિવર્સ ટ્રાન્સક્રિપ્ટેઝ ઉત્સેચક દ્વારા વાયરલ $DNA$ ઉત્પન્ન થાય છે.
$(B)$: ચેપગ્રસ્ત કોષ દ્વારા નવા વાયરલ $RNA$ ઉત્પન્ન થાય છે.
$(b)$ વાઈરસને રેટ્રોવાઈરસ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં રિવર્સ ટ્રાન્સક્રિપ્ટેઝ ઉત્સેચક હોય છે,જે રિવર્સ ટ્રાન્સક્રિપ્શનની પ્રક્રિયા દ્વારા $RNA$ માંથી $DNA$ બનાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
$(c)$ હા,ચેપગ્રસ્ત કોષ વાઈરસની પ્રતિકૃતિ બનતી હોય અને તે મુક્ત થતા હોય ત્યારે પણ જીવિત રહી શકે છે અને કાર્ય કરી શકે છે.

(N/A) $PMNL$ એટલે Polymorphonuclear Leukocytes (બહુકેન્દ્રીય શ્વેતકણો),જે શ્વેત રક્તકણોનો એક પ્રકાર છે જે બહુ-ખંડીય કોષકેન્દ્ર દ્વારા ઓળખાય છે.
$ARC$ એટલે $AIDS$-Related Complex (એઇડ્સ સંબંધિત જટિલતા),જે એક એવી ક્લિનિકલ સ્થિતિ છે જે સંપૂર્ણ $AIDS$ કરતા ઓછી ગંભીર છે પરંતુ તેમાં $HIV$ ચેપના લક્ષણો જોવા મળે છે.

(C) $HIV$ (હ્યુમન ઇમ્યુનોડેફિસિયન્સી વાઈરસ) એ એક રેટ્રોવાઈરસ છે જે તેના જનીનદ્રવ્ય તરીકે $RNA$ ધરાવે છે.
રેટ્રોવાઈરસમાં રિવર્સ ટ્રાન્સક્રિપ્ટેઝ ઉત્સેચક હોય છે,જે રિવર્સ ટ્રાન્સક્રિપ્શનની પ્રક્રિયા દરમિયાન ઘણી ભૂલો કરે છે.
આ પ્રૂફરીડિંગ પ્રવૃત્તિના અભાવને કારણે વિકૃતિનો દર ખૂબ જ ઊંચો રહે છે,જે વાઈરસને ઝડપથી ઉત્ક્રાંતિ પામવા અને યજમાનની રોગપ્રતિકારક શક્તિથી બચવા માટે સક્ષમ બનાવે છે.
તેથી,અન્ય વિકલ્પોની સરખામણીમાં $HIV$ તેના ઝડપી વિકૃતિ દર માટે જાણીતો છે.

(B) $AIDS$ (એક્વાયર્ડ ઇમ્યુનો ડેફિસિયન્સી સિન્ડ્રોમ) એ હ્યુમન ઇમ્યુનોડેફિસિયન્સી વાઈરસ $(HIV)$ દ્વારા થાય છે.
$HIV$ એ રેટ્રોવાઈરસ (Retrovirus) તરીકે ઓળખાતા વાઈરસના જૂથનો સભ્ય છે.
રેટ્રોવાઈરસની મુખ્ય લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમાં $RNA$ જનીનદ્રવ્ય હોય છે,જે યજમાન કોષની અંદર રિવર્સ ટ્રાન્સક્રિપ્ટેઝ ઉત્સેચકની મદદથી $DNA$ માં રૂપાંતરિત થાય છે.

(C) $AIDS$ નું પૂરું નામ $Acquired \text{ } Immuno \text{ } Deficiency \text{ } Syndrome$ છે।
તે $Human \text{ } Immunodeficiency \text{ } Virus$ $(HIV)$ દ્વારા થતી એક લાંબાગાળાની અને જીવલેણ સ્થિતિ છે।
$HIV$ એ $CD4$ કોષોનો નાશ કરીને રોગપ્રતિકારક શક્તિને નબળી પાડે છે, જે ચેપ અને રોગો સામે લડવા માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે।

(B) જન્મજાત રોગો એવા રોગો છે જે જન્મથી જ હાજર હોય છે,જે ઘણીવાર જનીનિક પરિબળો અથવા વિકાસલક્ષી સમસ્યાઓને કારણે થાય છે.
$AIDS$ (એક્વાયર્ડ ઇમ્યુનોડેફિસિયન્સી સિન્ડ્રોમ) એ $HIV$ વાયરસ દ્વારા થતો ઉપાર્જિત રોગ છે,જે જન્મ પછી જાતીય સંપર્ક,રક્ત ચઢાવવું અથવા બાળજન્મ દરમિયાન માતાથી બાળકમાં ફેલાય છે.
તેથી,$AIDS$ એ જન્મજાત રોગ નથી.

(B) $HIV$ (હ્યુમન ઇમ્યુનોડેફિસિયન્સી વાયરસ) એ રેટ્રોવાયરસ તરીકે ઓળખાતા વાયરસના જૂથનો સભ્ય છે.
રેટ્રોવાયરસની મુખ્ય લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમાં જનીનદ્રવ્ય તરીકે $RNA$ હોય છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,$HIV$ નું જનીનદ્રવ્ય સિંગલ-સ્ટ્રેન્ડેડ $RNA$ $(ssRNA)$ ની બે સમાન નકલો ધરાવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $ssRNA$ ની બે નકલો છે.

(B) $HIV$ (હ્યુમન ઇમ્યુનોડેફિસિયન્સી વાયરસ) ના આવરણમાં બે મુખ્ય ગ્લાયકોપ્રોટીન હોય છે: $GP\; 120$ અને $GP\; 41$.
$GP\; 120$ એ સપાટી પરનું ગ્લાયકોપ્રોટીન છે જે બહારના સ્પાઇક્સ બનાવે છે અને યજમાન કોષો પરના $CD4$ રિસેપ્ટર્સ સાથે જોડાવા માટે જવાબદાર છે.
$GP\; 41$ એ ટ્રાન્સમેમ્બ્રેન ગ્લાયકોપ્રોટીન છે જે $GP\; 120$ ને વાયરલ આવરણ સાથે જોડી રાખે છે અને વાયરલ પટલનું યજમાન કોષના પટલ સાથે જોડાણ કરવામાં મદદ કરે છે.
$GP\; 120$ એ સૌથી બહારનો ઘટક હોવાથી જે યજમાન કોષ સાથે સંપર્ક કરે છે,તેથી તેને સૌથી બહારનું ગ્લાયકોપ્રોટીન માનવામાં આવે છે.

(C) $HIV$ (હ્યુમન ઇમ્યુનોડેફિસિયન્સી વાઇરસ) ના કોર (કેન્દ્ર) માં વાઇરલ જિનોમ ($RNA$ ના બે તંતુઓ) અને તેના પ્રતિકૃતિ ચક્ર માટે જરૂરી આવશ્યક ઉત્સેચકો આવેલા હોય છે.
આ ઉત્સેચકો નીચે મુજબ છે:
$1$. રિવર્સ ટ્રાન્સક્રિપ્ટેઝ: વાઇરલ $RNA$ નું $DNA$ માં રૂપાંતર કરે છે.
$2$. ઇન્ટિગ્રેઝ: વાઇરલ $DNA$ ને યજમાન કોષના જિનોમમાં દાખલ કરે છે.
$3$. પ્રોટીએઝ: વાઇરલ પોલીપ્રોટીનને કાર્યકારી પ્રોટીનમાં વિભાજિત કરે છે.
તેથી,$HIV$ વાઇરસના કોરમાં $3$ પ્રકારના ઉત્સેચકો હાજર હોય છે.

(D) $AIDS$ (એક્વાયર્ડ ઇમ્યુનો ડેફિસિયન્સી સિન્ડ્રોમ) $HIV$ વાયરસ દ્વારા થાય છે.
$AIDS$ ના નિદાન માટે,$ELISA$ (એન્ઝાઇમ-લિંક્ડ ઇમ્યુનોસોર્બન્ટ એસે) નો ઉપયોગ પ્રાથમિક સ્ક્રીનીંગ કસોટી તરીકે કરવામાં આવે છે.
જો $ELISA$ કસોટી પોઝિટિવ આવે,તો $HIV$ એન્ટિબોડીઝની હાજરીની પુષ્ટિ કરવા માટે $Western Blot$ $(WB)$ નામની પુષ્ટિકરણ કસોટી કરવામાં આવે છે.
તેથી,$AIDS$ ની નિદાન પ્રક્રિયામાં $ELISA$ અને $Western Blot$ બંનેનો ઉપયોગ થાય છે.

(A) માનવ શરીરમાં પ્રવેશ્યા પછી,$HIV$ વાઇરસ સૌપ્રથમ મેક્રોફેઝમાં પ્રવેશ કરે છે,જ્યાં રિવર્સ ટ્રાન્સક્રિપ્ટેઝ ઉત્સેચકની મદદથી વાયરલ $RNA$ જિનોમનું વાયરલ $DNA$ માં રૂપાંતર થાય છે.
મેક્રોફેઝ સતત વાઇરસના કણો ઉત્પન્ન કરવાનું ચાલુ રાખે છે અને આમ તે $HIV$ ફેક્ટરી તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે જ સમયે,$HIV$ હેલ્પર $T$-લિમ્ફોસાઇટ્સ ($T_H$ કોષો) માં પ્રવેશ કરે છે,પ્રતિકૃતિ બનાવે છે અને નવા વાઇરસ ઉત્પન્ન કરે છે.
રુધિરમાં મુક્ત થયેલા આ નવા વાઇરસ અન્ય હેલ્પર $T$-લિમ્ફોસાઇટ્સ પર હુમલો કરે છે.
આના પરિણામે ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિના શરીરમાં હેલ્પર $T$-લિમ્ફોસાઇટ્સની સંખ્યામાં સતત ઘટાડો થાય છે.

(D) માનવ શરીરમાં પ્રવેશ્યા પછી,$HIV$ વાયરસ મેક્રોફેઝમાં પ્રવેશે છે.
મેક્રોફેઝમાં,વાયરલ $RNA$ જિનોમ રિવર્સ ટ્રાન્સક્રિપ્ટેઝ ઉત્સેચકની મદદથી વાયરલ $DNA$ બનાવવા માટે પ્રતિકૃતિ પામે છે.
આ વાયરલ $DNA$ યજમાન કોષના $DNA$ માં દાખલ થાય છે અને ચેપગ્રસ્ત કોષોને વાયરસના કણો ઉત્પન્ન કરવા માટે નિર્દેશિત કરે છે.
આમ,મેક્રોફેઝ વાયરસનું ઉત્પાદન કરવાનું ચાલુ રાખે છે અને $HIV$ ફેક્ટરી તરીકે કાર્ય કરે છે.
ત્યારબાદ,વાયરસ હેલ્પર $T$-લિમ્ફોસાઇટ્સ ($T_H$ કોષો) માં પ્રવેશે છે,પ્રતિકૃતિ પામે છે અને સંતતિ વાયરસ ઉત્પન્ન કરે છે,જે રુધિરમાં મુક્ત થાય છે અને અન્ય હેલ્પર $T$-લિમ્ફોસાઇટ્સ પર હુમલો કરે છે.

(B) $HIV$ વાયરસ એક રેટ્રોવાયરસ છે જે તેના જનીનદ્રવ્ય તરીકે $RNA$ ધરાવે છે.
યજમાન કોષમાં (ખાસ કરીને હેલ્પર $T$-લિમ્ફોસાઇટ્સમાં) પ્રવેશ્યા પછી, વાયરલ $RNA$ નું કોષરસમાં $Reverse \text{ } Transcriptase$ ઉત્સેચક દ્વારા $DNA$ માં રૂપાંતર થાય છે.
આ નવું બનેલું વાયરલ $DNA$ ત્યારબાદ યજમાન કોષના કોષકેન્દ્રમાં પ્રવેશ કરે છે અને $Integrase$ ઉત્સેચકની મદદથી યજમાનના જનીનસમૂહમાં સંકલિત થાય છે.
આમ, $RNA$ નું $DNA$ માં રૂપાંતર કોષરસમાં $Reverse \text{ } Transcriptase$ દ્વારા થાય છે.

(A) $NACO$ નું પૂર્ણ નામ National $AIDS$ Control Organization છે. તે આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલયનો એક વિભાગ છે જે ભારતમાં $HIV/AIDS$ નિયંત્રણ કાર્યક્રમોનું નેતૃત્વ કરે છે.

(B) વિશ્વ એઈડસ દિવસ દર વર્ષે $1$ ડિસેમ્બરના રોજ વૈશ્વિક સ્તરે મનાવવામાં આવે છે. આ દિવસ $HIV$ ચેપના ફેલાવાને કારણે થતી એઈડસની મહામારી વિશે જાગૃતિ લાવવા અને આ રોગને કારણે મૃત્યુ પામેલા લોકોની યાદમાં સમર્પિત છે.

(B) $AIDS$ (એક્વાયર્ડ ઇમ્યુનો ડેફિસિયન્સી સિન્ડ્રોમ) એ $HIV$ વાયરસ દ્વારા થાય છે,જે હેલ્પર $T$-લિમ્ફોસાઇટ્સ પર હુમલો કરીને તેનો નાશ કરે છે. જેમ જેમ રોગપ્રતિકારક શક્તિ ગંભીર રીતે નબળી પડે છે,તેમ દર્દી વિવિધ તકવાદી ચેપ (opportunistic infections) માટે સંવેદનશીલ બની જાય છે. આમાં ટ્યુબરક્યુલોસિસ (ક્ષય),ન્યૂમોનિયા અને કેન્ડિડાયાસિસ જેવા ફૂગના ચેપનો સમાવેશ થાય છે. તેથી,પૂર્ણ કક્ષાના $AIDS$ ના દર્દીમાં આ તમામ રોગો થવાની સંભાવના રહે છે.

(B) દરેક વિધાનનું મૂલ્યાંકન કરીએ:
$(a)$ ખોટું: $AIDS$ રોગીષ્ઠ વ્યક્તિની વસ્તુઓ (જેમ કે કપડાં,વાસણો) વાપરવાથી ફેલાતો નથી.
$(b)$ સાચું: $AIDS$ સંક્રમિત અંગ પ્રત્યારોપણ દ્વારા ફેલાઈ શકે છે.
$(c)$ સાચું: $AIDS$ સંક્રમિત રુધિરના દાન દ્વારા ફેલાઈ શકે છે.
$(d)$ સાચું: $AIDS$ સંક્રમિત માતામાંથી જરાયુ દ્વારા બાળકમાં ફેલાઈ શકે છે.
$(e)$ ખોટું: $AIDS$ એ ડ્રોપલેટ ઇન્ફેક્શન નથી; તે છીંક કે ખાંસી દ્વારા ફેલાતો નથી.
$(f)$ સાચું: $AIDS$ સંક્રમિત માતા દ્વારા સ્તનપાન કરાવતી વખતે બાળકમાં ફેલાઈ શકે છે.
$(g)$ ખોટું: $AIDS$ દર્દીની લાળ દ્વારા ફેલાતો નથી.
આમ,સાચા વિધાનો $(b)$,$(c)$,$(d)$ અને $(f)$ છે.
કુલ સાચા વિધાનોની સંખ્યા = $4$.

(C) $1$. વાયરલ $RNA$ યજમાન કોષમાં પ્રવેશ્યા પછી,$Reverse\, transcriptase$ ઉત્સેચક દ્વારા તેનું વાયરલ $DNA$ માં રૂપાંતર થાય છે.
$2$. ત્યારબાદ $Integrase$ ઉત્સેચક આ નવા બનેલા વાયરલ $DNA$ ને યજમાન કોષના જનીનસમૂહ $(DNA)$ સાથે જોડવાની પ્રક્રિયા કરે છે.
$3$. એકવાર જોડાઈ ગયા પછી,વાયરલ $DNA$ યજમાનની જૈવિક પ્રણાલીનો ઉપયોગ કરીને પોતાની નકલો બનાવે છે અને વધુ વાયરલ કણો ઉત્પન્ન કરે છે.
$4$. તેથી,સંકલન (integration) ની પ્રક્રિયા માટે જવાબદાર ઉત્સેચક $Integrase$ છે.

(D) $AIDS$ (એક્વાયર્ડ ઇમ્યુનો ડેફિસિયન્સી સિન્ડ્રોમ) નો વાયરસ,$HIV$,રોગપ્રતિકારક તંત્ર પર હુમલો કરે છે,ખાસ કરીને $T-helper$ કોષો પર.
જેમ જેમ રોગપ્રતિકારક શક્તિ નબળી પડે છે,તેમ દર્દી વિવિધ ચેપ માટે સંવેદનશીલ બને છે અને ઘણા લાક્ષણિક લક્ષણો દર્શાવે છે.
સામાન્ય લક્ષણોમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. મહિનાઓ સુધી સતત તાવ રહેવો.
$2$. વજનમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થવો.
$3$. લાંબા ગાળાના ઝાડા (ડાયેરિયા).
આ તમામ લક્ષણો $AIDS$ સાથે સંકળાયેલા હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) સ્વસ્થ મનુષ્યમાં $CD_4$ $T$-લિમ્ફોસાઇટ્સની સામાન્ય સંખ્યા સામાન્ય રીતે રુધિરના પ્રતિ માઇક્રોલિટર $(\mu L)$ દીઠ $500$ થી $1500$ કોષોની વચ્ચે હોય છે.
કારણ કે $1 \mu L = 10^{-6} \text{લિટર}$, તેથી $1 \text{લિટર} = 10^{6} \mu L$ થાય.
તેથી, પ્રતિ લિટર કોષોની સંખ્યા આશરે $500 \times 10^{6}$ થી $1500 \times 10^{6}$ કોષો પ્રતિ લિટર થાય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી, સ્વસ્થ શ્રેણી દર્શાવતું મૂલ્ય $ > 900 \times 10^{6} / \text{lit.}$ છે (જે પ્રતિ $\mu L$ દીઠ $900$ કોષોને સમકક્ષ છે).

(A) $ELISA$ (Enzyme-Linked Immunosorbent Assay) એ $AIDS$ (Acquired Immuno Deficiency Syndrome) ના નિદાન માટે વપરાતી વ્યાપક કસોટી છે.
$Western Blot$ એ $HIV$ ચેપ માટેની પુષ્ટિ કરનાર કસોટી છે, કેન્સર માટે નહીં.
$Mantoux$ કસોટીનો ઉપયોગ $Tuberculosis$ (ક્ષય) ના નિદાન માટે થાય છે, $Typhoid$ માટે નહીં.
$HBV$ (Hepatitis $B$ Virus) રસી એ પ્રથમ પેઢીની રસી છે, પરંતુ $AIDS$ માટે $ELISA$ એ નિદાનની સૌથી સચોટ અને પ્રમાણિત જોડી છે.

(B) $HAART$ નું પૂર્ણનામ $Highly$ $Active$ $Anti-Retroviral$ $Therapy$ છે.
તે એન્ટિરેટ્રોવાયરલ દવાઓનું મિશ્રણ છે જેનો ઉપયોગ શરીરમાં $HIV$ ના પ્રતિકૃતિ બનાવવાની ગતિને ધીમી કરવા માટે થાય છે.
વાયરલ લોડ ઘટાડીને,તે રોગપ્રતિકારક શક્તિને સુધારવામાં મદદ કરે છે અને $HIV$ ને $AIDS$ માં ફેરવાતા અટકાવે છે.

(B) $AIDS$ ની સારવાર માટે વપરાતી દવાઓને એન્ટિરેટ્રોવાયરલ દવાઓ કહેવામાં આવે છે. આ દવાઓ $HIV$ વાયરસના પ્રતિકૃતિ (replication) ને અટકાવે છે.
આપેલી યાદીમાંથી:
$1$. Stavudine: એન્ટિરેટ્રોવાયરલ (Nucleoside Reverse Transcriptase Inhibitor).
$2$. Zidovudine: એન્ટિરેટ્રોવાયરલ (Nucleoside Reverse Transcriptase Inhibitor).
$3$. Raltegravir: એન્ટિરેટ્રોવાયરલ (Integrase Inhibitor).
$4$. Ritonavir: એન્ટિરેટ્રોવાયરલ (Protease Inhibitor).
Chloramphenicol,streptomycin,azithromycin અને penicillin એ બેક્ટેરિયલ ચેપ માટે વપરાતી એન્ટિબાયોટિક્સ છે,$AIDS$ માટે નહીં.
તેથી,કુલ $4$ દવાઓ (Stavudine,Zidovudine,Raltegravir અને Ritonavir) $AIDS$ ની સારવારમાં વાપરી શકાય છે.

(B) $AIDS$ (એક્વાયર્ડ ઇમ્યુનો ડેફિસિયન્સી સિન્ડ્રોમ) એ હ્યુમન ઇમ્યુનોડેફિસિયન્સી વાયરસ $(HIV)$ દ્વારા થાય છે.
$HIV$ ખાસ કરીને $CD_4^+$ $T$-હેલ્પર લસિકાકોષોને લક્ષ્ય બનાવે છે અને ચેપ લગાડે છે.
જેમ જેમ ચેપ વધે છે,તેમ આ $CD_4^+$ કોષોની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થાય છે.
$200 \times 10^{6}$ કોષો/$L$ (અથવા $200$ કોષો/mm$^3$) થી ઓછી $CD_4$ સંખ્યા એ $HIV$ ચેપના $AIDS$ ના તબક્કામાં થતા પ્રગતિને વ્યાખ્યાયિત કરવા માટે વપરાતું ક્લિનિકલ માપદંડ છે.

(C) વિશ્વ $AIDS$ દિવસ $HIV$ ચેપના ફેલાવાને કારણે થતી $AIDS$ મહામારી વિશે જાગૃતિ લાવવા માટે દર વર્ષે $1$લી ડિસેમ્બરના રોજ ઉજવવામાં આવે છે.
વિશ્વ પૃથ્વી દિવસ પર્યાવરણ સંરક્ષણ માટે સમર્થન દર્શાવવા માટે દર વર્ષે $22$મી એપ્રિલના રોજ ઉજવવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $1$લી ડિસેમ્બર અને $22$મી એપ્રિલ છે.

(D) હિપેટાઇટિસ-$B$ અને $HIV$ ($AIDS$ ફેલાવતો વાયરસ) ના ફેલાવાના માધ્યમો સમાન છે. બંને દૂષિત સોયની વહેંચણી,ચેપગ્રસ્ત રુધિર અથવા રુધિરની બનાવટો ચઢાવવાથી,અને ગર્ભાવસ્થા,પ્રસૂતિ અથવા સ્તનપાન દરમિયાન ચેપગ્રસ્ત માતાથી તેના બાળકમાં ફેલાઈ શકે છે. તેથી,આપેલી તમામ બાબતો સાચી છે.

(C) $NACO$ નું પૂરું નામ National $AIDS$ Control Organisation છે. તેની સ્થાપના ભારતમાં $1992$ માં આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલય દ્વારા $AIDS$ નિયંત્રણ કાર્યક્રમની દેખરેખ રાખવા માટે કરવામાં આવી હતી.

(B) $AIDS$ દિવસ દર વર્ષે $1^{st} \; December$ ના રોજ વિશ્વભરમાં $HIV$ ચેપના ફેલાવાને કારણે થતી $AIDS$ મહામારી વિશે જાગૃતિ લાવવા માટે ઉજવવામાં આવે છે.
$7^{th} \; April$ વિશ્વ આરોગ્ય દિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે.
$11^{th} \; July$ વિશ્વ વસ્તી દિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે.
$1^{st} \; July$ રાષ્ટ્રીય ડોક્ટર દિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે.

(A) $AIDS$ એ હ્યુમન ઇમ્યુનોડેફિસિયન્સી વાયરસ $(HIV)$ દ્વારા થાય છે.
$HIV$ મુખ્યત્વે $T_{h}$ કોષો (હેલ્પર $T$ કોષો) ને લક્ષ્ય બનાવે છે અને સંક્રમિત કરે છે,જેની સપાટી પર $CD_{4}$ રીસેપ્ટર્સ હોય છે.
પ્રવેશ કર્યા પછી,વાયરસ આ $CD_{4}$ રીસેપ્ટર્સનો ઉપયોગ કરીને યજમાન કોષ સાથે જોડાય છે અને રીસેપ્ટર-મધ્યસ્થ એન્ડોસાયટોસિસ દ્વારા કોષમાં પ્રવેશ કરે છે.
જેમ જેમ ચેપ વધે છે,તેમ $CD_{4}$ કોષોની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થાય છે,જેનાથી રોગપ્રતિકારક શક્તિ નબળી પડે છે.

(D) $HIV$ સંક્રમણનો ફેલાવો સામાન્ય રીતે નીચે મુજબ થાય છે:
$1$. સંક્રમિત વ્યક્તિ સાથે જાતીય સંપર્ક દ્વારા.
$2$. દૂષિત રુધિર અને રુધિરની બનાવટોના સંચરણ દ્વારા.
$3$. સંક્રમિત સોયના સહિયારા ઉપયોગ દ્વારા,જેમ કે નસ વાટે નશીલા પદાર્થો લેતા લોકોમાં.
$4$. સંક્રમિત માતામાંથી તેના બાળકને જરાયુ (placenta) દ્વારા.
તેથી,ઉપરના તમામ વિધાનો સાચા છે.

(B) વિશ્વ $AIDS$ દિવસ દર વર્ષે $1$ ડિસેમ્બરના રોજ વૈશ્વિક સ્તરે ઉજવવામાં આવે છે.
આ દિવસ $HIV$ ચેપના ફેલાવાને કારણે થતી $AIDS$ મહામારી વિશે જાગૃતિ લાવવા અને આ રોગને કારણે મૃત્યુ પામેલા લોકોની યાદમાં સમર્પિત છે.

(D) $HIV$ એ આલિંગન,ખોરાક વહેંચવો અથવા જાહેર શૌચાલયનો ઉપયોગ કરવા જેવી સામાન્ય ક્રિયાઓ દ્વારા ફેલાતો નથી. તે ચોક્કસ શારીરિક પ્રવાહીના આદાન-પ્રદાન દ્વારા ફેલાય છે. તેના ફેલાવાના મુખ્ય માર્ગો નીચે મુજબ છે:
$1$. દૂષિત સોય અથવા સિરીંજનો ઉપયોગ કરવો.
$2$. સંક્રમિત વ્યક્તિ સાથે અસુરક્ષિત જાતીય સંબંધ (વીર્ય અથવા યોનિમાર્ગના સ્ત્રાવનું આદાન-પ્રદાન).
$3$. સંક્રમિત રક્ત અથવા રક્ત ઉત્પાદનોનું ચઢાવવું.
$4$. ગર્ભાવસ્થા,પ્રસૂતિ અથવા સ્તનપાન દરમિયાન સંક્રમિત માતાથી બાળકમાં.

(D) $AIDS$ ના નિદાન માટે મુખ્યત્વે બે પરીક્ષણોનો ઉપયોગ થાય છે: $ELISA$ (Enzyme-Linked Immunosorbent Assay) અને વેસ્ટર્ન બ્લોટ (Western Blot) ટેસ્ટ.
$ELISA$ એ પ્રાથમિક સ્ક્રીનીંગ ટેસ્ટ તરીકે ઉપયોગમાં લેવાય છે જે $HIV$ એન્ટિબોડીઝને શોધે છે.
વેસ્ટર્ન બ્લોટ એ $HIV$ ચેપની પુષ્ટિ કરવા માટે કરવામાં આવતી વધુ ચોક્કસ કસોટી છે.

(B) Human Immunodeficiency Virus $(HIV)$ એ $AIDS$ (Acquired Immuno Deficiency Syndrome) રોગ માટે જવાબદાર વાયરસ છે.
તે $Retroviridae$ કુળનો રેટ્રોવાયરસ છે.
$HIV$ ના કેન્દ્રમાં જનીન દ્રવ્ય તરીકે એક-શૃંખલિત $RNA$ ના બે અણુઓ અને રિવર્સ ટ્રાન્સક્રિપ્ટેઝ ઉત્સેચક આવેલા હોય છે.

(D) વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા $(WHO)$ એ $HIV$ ચેપના ફેલાવાને રોકવા માટે અનેક કાર્યક્રમો શરૂ કર્યા છે. જેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
$1.$ બ્લડ બેંકોમાંથી મળતું રુધિર $HIV$ મુક્ત છે તેની ખાતરી કરવી.
$2.$ માત્ર નિકાલજોગ (disposable) સોય અને સિરીંજનો ઉપયોગ સુનિશ્ચિત કરવો.
$3.$ સુરક્ષિત જાતીય સંબંધોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે કોન્ડોમનું મફત વિતરણ.
$4.$ ડ્રગના દુરુપયોગ પર નિયંત્રણ રાખવું જેથી સોયના સહિયારા ઉપયોગથી થતા ચેપને રોકી શકાય.
$5.$ સુરક્ષિત જાતીય સંબંધોની હિમાયત કરવી અને $HIV$ તપાસ માટે નિયમિત ચેક-અપને પ્રોત્સાહન આપવું.
આમ,આપેલા તમામ પગલાં ($I, II, III$ અને $IV$) $WHO$ દ્વારા અપનાવવામાં આવેલા નિવારક પગલાંનો ભાગ છે,તેથી સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) રેટ્રોવાયરસના પ્રતિકૃતિ ચક્રમાં નીચેના તબક્કાઓનો સમાવેશ થાય છે:
$A-$ દર્શાવેલ વાયરસ એક રેટ્રોવાયરસ છે.
$B-$ એકવાર વાયરલ $RNA$ યજમાન કોષમાં પ્રવેશ કરે છે,ત્યારે રિવર્સ ટ્રાન્સક્રિપ્ટેઝ ઉત્સેચક વાયરલ $RNA$ માંથી વાયરલ $DNA$ નું સંશ્લેષણ કરે છે.
$C-$ વાયરલ $DNA$ યજમાનના જિનોમમાં ભળી જાય છે,જે પછી યજમાન કોષને નવું વાયરલ $RNA$ અને પ્રોટીન ઉત્પન્ન કરવા માટે નિર્દેશિત કરે છે,જેના પરિણામે નવા વાયરસ ઉત્પન્ન થાય છે.
તેથી,સાચા લેબલ્સ છે: $A-$રેટ્રોવાયરસ,$B-$વાયરલ $DNA$ ઉત્પન્ન થાય છે,$C-$ચેપગ્રસ્ત કોષ દ્વારા નવું વાયરલ $RNA$ ઉત્પન્ન થાય છે.

(C) $AIDS$ (એક્વાયર્ડ ઇમ્યુનો ડેફિસિયન્સી સિન્ડ્રોમ) $HIV$ (હ્યુમન ઇમ્યુનોડેફિસિયન્સી વાયરસ) દ્વારા થાય છે.
$HIV$ પસંદગીયુક્ત રીતે હેલ્પર $T-$લિમ્ફોસાઇટ્સ ($CD4^+$ કોષો) ને ચેપ લગાડે છે અને તેનો નાશ કરે છે,$B-$લિમ્ફોસાઇટ્સને નહીં.
જેમ જેમ હેલ્પર $T-$લિમ્ફોસાઇટ્સની સંખ્યા ઘટે છે,તેમ શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ નબળી પડે છે,જેનાથી વ્યક્તિ વિવિધ ચેપ માટે સંવેદનશીલ બને છે.
તેથી,વિધાન કે $HIV$ એ $B-$લિમ્ફોસાઇટ્સને ચેપ લગાડે છે તે ખોટું છે.

(D) $AIDS$ ના દર્દીઓમાં,શરીરમાં હેલ્પર $T$-લિમ્ફોસાઇટ્સની સંખ્યા ક્રમશઃ ઘટે છે.
$T$-કોષોની સંખ્યામાં ઘટાડો થવાથી,રોગપ્રતિકારક શક્તિ ગંભીર રીતે નબળી પડી જાય છે.
આને કારણે,વ્યક્તિ $Mycobacterium$ જેવા સામાન્ય બેક્ટેરિયા,$Toxoplasma$ જેવા પરોપજીવીઓ,વાયરસ અને ફૂગ સામે પણ રોગપ્રતિકારક શક્તિ ઉત્પન્ન કરવામાં અસમર્થ હોય છે.
$1991$ માં સ્થપાયેલ નેશનલ $AIDS$ કંટ્રોલ ઓર્ગેનાઈઝેશન $(NACO)$ અને અન્ય બિન-સરકારી સંસ્થાઓ $(NGOs)$ લોકોને $AIDS$ અને તેના નિવારણ વિશે શિક્ષિત કરવા માટે સક્રિયપણે કામ કરી રહી છે.
તેથી,ત્રણેય વિધાનો સાચા છે.

(C) $HIV$ (હ્યુમન ઇમ્યુનોડેફિસિયન્સી વાયરસ) એ એક રેટ્રોવાયરસ છે જે તેના જનીન દ્રવ્ય તરીકે $RNA$ ધરાવે છે. તે યજમાન કોષની અંદર તેના $RNA$ ટેમ્પલેટમાંથી $DNA$ સંશ્લેષણ કરવા માટે રિવર્સ ટ્રાન્સક્રિપ્ટેઝ ઉત્સેચકનો ઉપયોગ કરે છે.

(C) $HIV$ (હ્યુમન ઇમ્યુનોડેફિસિયન્સી વાયરસ) મુખ્યત્વે $T$-હેલ્પર લિમ્ફોસાઇટ્સ (જેને $CD4^+$ કોષો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) ને લક્ષ્ય બનાવે છે અને તેમાં ચેપ લગાડે છે.
એકવાર આ કોષોની અંદર પ્રવેશ્યા પછી,વાયરસ પોતાની નકલો બનાવે છે,જેના કારણે $T$-લિમ્ફોસાઇટ્સનો નાશ થાય છે.
જેમ જેમ $T$-લિમ્ફોસાઇટ્સની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થાય છે,તેમ શરીરની કોષ-આધારિત રોગપ્રતિકારક શક્તિ ગંભીર રીતે નબળી પડી જાય છે.
રોગપ્રતિકારક શક્તિમાં આ ઘટાડાને કારણે વ્યક્તિ બેક્ટેરિયા,વાયરસ,ફૂગ અને પરોપજીવીઓ જેવા વિવિધ રોગકારકો દ્વારા થતા તકવાદી ચેપ (opportunistic infections) માટે અત્યંત સંવેદનશીલ બની જાય છે.

(D) $AIDS$ (એક્વાયર્ડ ઇમ્યુનો ડેફિસિયન્સી સિન્ડ્રોમ) હ્યુમન ઇમ્યુનોડેફિસિયન્સી વાયરસ $(HIV)$ દ્વારા થાય છે.
તે એક ચેપી રોગ છે જે નીચે મુજબના માધ્યમો દ્વારા ફેલાય છે:
$1$. ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિ સાથે અસુરક્ષિત જાતીય સંપર્ક.
$2$. $HIV$ થી દૂષિત રુધિર અથવા રુધિર ઉત્પાદનોનું સંચરણ.
$3$. ચેપગ્રસ્ત સોય અથવા સિરીંજનો ઉપયોગ,ખાસ કરીને નસ દ્વારા ડ્રગ્સ લેનારાઓમાં.
$4$. ચેપગ્રસ્ત માતાથી તેના બાળકને જરાયુ (placenta) દ્વારા.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સંક્રમણના સાચા માધ્યમો છે.

(A) વિધાન સાચું છે કારણ કે,વ્યાપક સંશોધન છતાં,$AIDS$ સામે કોઈ અસરકારક રસી હજુ સુધી વિકસાવવામાં આવી નથી.
કારણ પણ સાચું છે કારણ કે $HIV$ એ એક રેટ્રોવાયરસ છે જેનો પરિવર્તન દર ખૂબ ઊંચો છે,ખાસ કરીને તેના એન્વલપ પ્રોટીન $(gp120)$ માં.
આ ઝડપી પરિવર્તનને કારણે અસંખ્ય આનુવંશિક પેટા પ્રકારો અને સ્વરૂપો બને છે,જે રોગપ્રતિકારક તંત્ર માટે વાયરસને ઓળખવા અને વૈજ્ઞાનિકો માટે એવી સાર્વત્રિક રસી બનાવવી અત્યંત મુશ્કેલ બનાવે છે જે લાંબા ગાળાની સુરક્ષા આપી શકે.
તેથી,કારણ એ યોગ્ય રીતે સમજાવે છે કે શા માટે $AIDS$ ની રસી બનાવવી પડકારજનક છે.

(A) $PCR$ (પોલિમરેઝ ચેઈન રિએક્શન) એ અત્યંત સંવેદનશીલ મોલેક્યુલર ડાયગ્નોસ્ટિક ટેકનિક છે જેનો ઉપયોગ શંકાસ્પદ દર્દીઓમાં $HIV$ ની હાજરી શોધવા માટે થાય છે,ભલે વાયરલ લોડ ખૂબ ઓછો હોય. તે વાયરલ $DNA$ અથવા $RNA$ નું પ્રવર્ધન (amplification) કરે છે,જે તેને $HIV$ ચેપના પ્રારંભિક નિદાન માટે સૌથી વિશ્વસનીય પરીક્ષણ બનાવે છે.

(A) $PCR$ (પોલિમરેઝ ચેઈન રિએક્શન) એ અત્યંત સંવેદનશીલ આણ્વિય નિદાન પદ્ધતિ છે. તે રોગના લક્ષણો દેખાતા ન હોય ત્યારે પણ બેક્ટેરિયા અથવા વાયરસના ન્યુક્લિક એસિડનું પ્રવર્ધન (amplification) કરીને તેમની ખૂબ ઓછી સાંદ્રતાને શોધવામાં મદદ કરે છે. તેથી,તેનો ઉપયોગ $AIDS$ ના શંકાસ્પદ દર્દીઓમાં લક્ષણો દેખાય તે પહેલાના તબક્કે $HIV$ શોધવા માટે થાય છે.

(D) $PCR$ (પોલિમરેઝ ચેઈન રિએક્શન) આ પરિસ્થિતિમાં સૌથી અસરકારક નિદાન પદ્ધતિ છે.
તે રોગના લક્ષણો દેખાય તે પહેલાં અથવા એન્ટિબોડીઝ નોંધપાત્ર માત્રામાં ઉત્પન્ન થાય તે પહેલાં પણ વાયરલ આનુવંશિક દ્રવ્ય (ન્યુક્લિક એસિડ) ની ખૂબ ઓછી સાંદ્રતાને શોધવામાં મદદ કરે છે.
વાયરલ $DNA/RNA$ નું એમ્પ્લીફિકેશન (વર્ધન) કરીને,$PCR$ ચેપની અત્યંત સંવેદનશીલ અને પ્રારંભિક પુષ્ટિ પૂરી પાડે છે.

(D) $HIV$ ચેપ લાગવાનું જોખમ ધરાવતી વ્યક્તિઓમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. જે વ્યક્તિઓ એક કરતા વધુ જાતીય સાથીઓ ધરાવે છે.
$2$. ડ્રગ્સના વ્યસનીઓ જેઓ નસ દ્વારા (ઇન્ટ્રાવેનસ) ડ્રગ્સ લે છે અને સોય શેર કરે છે.
$3$. જે વ્યક્તિઓને વારંવાર રુધિર ચઢાવવાની જરૂર પડે છે (દા.ત. થેલેસેમિયા કે હિમોફિલિયાના દર્દીઓ).
$4$. $HIV$ સંક્રમિત માતા દ્વારા જન્મેલા બાળકો.

(D) $HIV$ ચેપનું નિદાન વિવિધ નિદાન પદ્ધતિઓ દ્વારા કરવામાં આવે છે.
$1$. $ELISA$ (એન્ઝાઇમ-લિંક્ડ ઇમ્યુનોસોર્બન્ટ એસે) એ $HIV$ માટે સૌથી વધુ વપરાતી સ્ક્રીનિંગ કસોટી છે.
$2$. વેસ્ટર્ન બ્લોટ ટેસ્ટ એ $ELISA$ ના પરિણામોને ચકાસવા માટે વપરાતી પુષ્ટિકરણ કસોટી છે.
$3$. $PCR$ (પોલિમરેઝ ચેઇન રિએક્શન) ટેસ્ટનો ઉપયોગ રક્તમાં વાયરલ આનુવંશિક દ્રવ્ય $(RNA)$ ની હાજરી શોધવા માટે થાય છે.
આ તમામ પદ્ધતિઓ નિદાન માટે વપરાતી હોવાથી,સાચો જવાબ ઉપરોક્ત તમામ છે.

(N/A) $AIDS$ ને નીચેના પગલાંઓ દ્વારા અટકાવી શકાય છે:
$1$. શંકાસ્પદ ભાગીદાર સાથે જાતીય સંબંધ દરમિયાન અવરોધક (કોન્ડોમ) નો ઉપયોગ કરવો.
$2$. એક જ વફાદાર જાતીય સાથી સુધી મર્યાદિત રહેવું.
$3$. લોકોને $AIDS$ વિશે શિક્ષણ અને જાગૃતિ આપવી.
$4$. બ્લડ બેંકોમાં લોહી $HIV$ મુક્ત અને સુરક્ષિત છે તેની ખાતરી કરવી.
$5$. તમામ હોસ્પિટલો અને ક્લિનિક્સમાં માત્ર ડિસ્પોઝેબલ સોય અને સિરીંજનો ઉપયોગ થાય તેની ખાતરી કરવી.
$6$. કોન્ડોમનું મફત વિતરણ કરવું.
$7$. ડ્રગના દુરુપયોગ પર નિયંત્રણ રાખવું,ખાસ કરીને નસ દ્વારા લેવાતી દવાઓનો ઉપયોગ ટાળવો.
$8$. સુરક્ષિત જાતીય સંબંધોની હિમાયત કરવી અને સંવેદનશીલ વસ્તીમાં નિયમિત $HIV$ તપાસને પ્રોત્સાહન આપવું.