Gujarati

Newton's Law of Cooling Questions in Gujarati

Class 11 Physics · 10-2.Heat Transfer · Newton's Law of Cooling

184+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 184 questions in Gujarati

1
EasyMCQ
ફોર્સ્ડ કન્વેક્શન (forced convection) ની સ્થિતિમાં ઠંડા પડતા પદાર્થમાંથી ઉષ્મા ગુમાવવાનો દર તેના $(A)$ ઉષ્મા ધારિતા $(B)$ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $(C)$ નિરપેક્ષ તાપમાન $(D)$ આસપાસના તાપમાન કરતા વધારાના તાપમાન ના પ્રમાણમાં હોય છે. નીચેનામાંથી કયું સાચું છે તે જણાવો:
A
$A, B, C$ સાચા છે
B
માત્ર $A$ અને $C$ સાચા છે
C
માત્ર $B$ અને $D$ સાચા છે
D
માત્ર $D$ સાચું છે

Solution

(C) ફોર્સ્ડ કન્વેક્શનમાં,ઉષ્મા ગુમાવવાનો દર $\frac{dQ}{dt}$ એ ન્યૂટનના શીતલનનો નિયમ અનુસરે છે,જે મુજબ ઉષ્મા ગુમાવવાનો દર સપાટીના ક્ષેત્રફળ $A$ અને પદાર્થ તથા તેની આસપાસના તાપમાન વચ્ચેના તફાવત $(T - T_0)$ ના પ્રમાણમાં હોય છે.
ગાણિતિક રીતે,$\frac{dQ}{dt} \propto A(T - T_0)$.
તેથી,ઉષ્મા ગુમાવવાનો દર સપાટીના ક્ષેત્રફળ $(B)$ અને આસપાસના તાપમાન કરતા વધારાના તાપમાન $(D)$ ના પ્રમાણમાં હોય છે.
આમ,વિકલ્પ $C$ સાચો છે.
2
EasyMCQ
જો સમાન દળ,ત્રિજ્યા અને દ્રવ્યના બનેલા ધાતુના ગોળા અને તકતીનું પ્રારંભિક તાપમાન સમાન હોય,તો સમાન વાતાવરણમાં તેમના ઠંડા પડવાના દરનો ગુણોત્તર કેટલો હશે?
A
$1:4$
B
$4:1$
C
$1:2$
D
$2:1$

Solution

(D) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,ઉષ્મા ગુમાવવાનો દર $dQ/dt$ એ આપેલ તાપમાન $T$ અને વાતાવરણના તાપમાન $T_0$ માટે સપાટીના ક્ષેત્રફળ $A$ ના સમપ્રમાણમાં હોય છે,એટલે કે $dQ/dt \propto A(T^4 - T_0^4)$.
ઠંડા પડવાનો દર $R = (dQ/dt) / (ms)$ છે,જ્યાં $m$ એ દળ અને $s$ એ વિશિષ્ટ ઉષ્મા છે. ગોળા અને તકતી બંને માટે આ સમાન હોવાથી,ઠંડા પડવાના દરનો ગુણોત્તર તેમના સપાટીના ક્ષેત્રફળના ગુણોત્તર જેટલો થાય.
ગોળાનું સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $A_s = 4\pi r^2$.
તકતીનું સપાટીનું ક્ષેત્રફળ (બંને બાજુઓ ધ્યાનમાં લેતા) $A_d = 2 \times (\pi r^2) = 2\pi r^2$.
તેથી,ઠંડા પડવાના દરનો ગુણોત્તર $\frac{R_s}{R_d} = \frac{A_s}{A_d} = \frac{4\pi r^2}{2\pi r^2} = \frac{2}{1}$ થાય.
3
MediumMCQ
જ્યારે આસપાસનું તાપમાન $300 \ K$ હોય ત્યારે $600 \ K$ તાપમાને ઠંડા પડવાનો દર $R$ છે. તો $900 \ K$ તાપમાને ઠંડા પડવાનો દર કેટલો હશે?
A
$\frac{16}{3}R$
B
$2R$
C
$3R$
D
$\frac{2}{3}R$

Solution

(A) સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ મુજબ,ઠંડા પડવાનો દર $R$ એ $(T^4 - T_0^4)$ ના સમપ્રમાણમાં હોય છે,જ્યાં $T$ એ પદાર્થનું તાપમાન છે અને $T_0$ એ આસપાસનું તાપમાન છે.
તેથી,$\frac{R_1}{R_2} = \frac{T_1^4 - T_0^4}{T_2^4 - T_0^4}$.
અહીં $T_1 = 600 \ K$,$T_2 = 900 \ K$,$T_0 = 300 \ K$ અને $R_1 = R$ આપેલ છે.
કિંમતો મૂકતા:
$\frac{R}{R_2} = \frac{(600)^4 - (300)^4}{(900)^4 - (300)^4} = \frac{(300)^4 (2^4 - 1^4)}{(300)^4 (3^4 - 1^4)} = \frac{16 - 1}{81 - 1} = \frac{15}{80} = \frac{3}{16}$.
આમ,$R_2 = \frac{16}{3}R$ મળે છે.
4
DifficultMCQ
ગરમ પાણી પ્રથમ $10$ મિનિટમાં $60^oC$ થી $50^oC$ સુધી અને પછીની $10$ મિનિટમાં $42^oC$ સુધી ઠંડું પડે છે. આસપાસનું તાપમાન ......... $^oC$ છે.
A
$5$
B
$10$
C
$15$
D
$20$

Solution

(B) ન્યુટનના શીતલનના નિયમ મુજબ,ઠંડા પડવાનો દર $\frac{\theta_1 - \theta_2}{t} = K \left[ \frac{\theta_1 + \theta_2}{2} - \theta_0 \right]$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\theta_0$ એ આસપાસનું તાપમાન છે.
પ્રથમ કિસ્સામાં,પાણી $10$ મિનિટમાં $60^oC$ થી $50^oC$ સુધી ઠંડું પડે છે:
$\frac{60 - 50}{10} = K \left[ \frac{60 + 50}{2} - \theta_0 \right]$
$1 = K(55 - \theta_0)$ --- $(i)$
બીજા કિસ્સામાં,પાણી પછીની $10$ મિનિટમાં $50^oC$ થી $42^oC$ સુધી ઠંડું પડે છે:
$\frac{50 - 42}{10} = K \left[ \frac{50 + 42}{2} - \theta_0 \right]$
$0.8 = K(46 - \theta_0)$ --- $(ii)$
સમીકરણ $(i)$ ને સમીકરણ $(ii)$ વડે ભાગતા:
$\frac{1}{0.8} = \frac{55 - \theta_0}{46 - \theta_0}$
$1.25 = \frac{55 - \theta_0}{46 - \theta_0}$
$1.25(46 - \theta_0) = 55 - \theta_0$
$57.5 - 1.25\theta_0 = 55 - \theta_0$
$2.5 = 0.25\theta_0$
$\theta_0 = 10^oC$.
5
MediumMCQ
ગરમ પાણીથી ભરેલું બીકર એક રૂમમાં રાખવામાં આવે છે. જો તે $80^{\circ} C$ થી $75^{\circ} C$ સુધી ઠંડું થવા માટે $t_1$ મિનિટ,$75^{\circ} C$ થી $70^{\circ} C$ સુધી ઠંડું થવા માટે $t_2$ મિનિટ અને $70^{\circ} C$ થી $65^{\circ} C$ સુધી ઠંડું થવા માટે $t_3$ મિનિટ લે છે,તો:
A
$t_1 = t_2 = t_3$
B
$t_1 < t_2 = t_3$
C
$t_1 < t_2 < t_3$
D
$t_1 > t_2 > t_3$

Solution

(C) ન્યૂટનના ઠંડકનો નિયમ મુજબ,ઠંડકનો દર પદાર્થ અને તેના આસપાસના વાતાવરણ વચ્ચેના તાપમાનના તફાવતના સીધા પ્રમાણમાં હોય છે.
ગાણિતિક રીતે,$\frac{d\theta}{dt} = k \left( \frac{\theta_1 + \theta_2}{2} - \theta_0 \right)$,જ્યાં $\theta_0$ એ રૂમનું તાપમાન છે.
જેમ જેમ પાણી ઠંડું થાય છે તેમ તાપમાનનો તફાવત ઘટતો જાય છે,તેથી ઠંડકનો દર પણ ઘટે છે.
તેથી,સમાન તાપમાન $(5^{\circ} C)$ ઘટાડવા માટે લાગતો સમય વધે છે જેમ પાણીનું તાપમાન રૂમના તાપમાનની નજીક પહોંચે છે.
સરેરાશ તાપમાનની સરખામણી કરતા: $\left( \frac{80+75}{2} \right) > \left( \frac{75+70}{2} \right) > \left( \frac{70+65}{2} \right)$.
આમ,ઠંડકનો દર પ્રથમ અંતરાલ માટે સૌથી વધુ અને ત્રીજા અંતરાલ માટે સૌથી ઓછો છે.
પરિણામે,$t_1 < t_2 < t_3$.
6
MediumMCQ
$t = 0$ સમયે $100^oC$ અને $80^oC$ તાપમાન ધરાવતા બે ગરમ પદાર્થો $B_1$ અને $B_2$ ધ્યાનમાં લો. આસપાસનું તાપમાન $40^oC$ છે. $t = 0$ સમયે આ બે પદાર્થોના ઠંડા પડવાના દર $R_1$ અને $R_2$ નો ગુણોત્તર કેટલો થશે?
A
$R_1:R_2 = 3:2$
B
$R_1:R_2 = 5:4$
C
$R_1:R_2 = 2:3$
D
$R_1:R_2 = 4:5$

Solution

(A) ન્યુટનના શીતલન (ઠંડા પડવાના) નિયમ મુજબ,ઠંડા પડવાનો દર $R$ એ પદાર્થ અને તેની આસપાસના તાપમાનના તફાવત સાથે સીધા પ્રમાણમાં હોય છે,એટલે કે $R \propto (\theta - \theta_0)$.
આપેલ છે:
પદાર્થ $B_1$ નું તાપમાન,$\theta_1 = 100^oC$
પદાર્થ $B_2$ નું તાપમાન,$\theta_2 = 80^oC$
આસપાસનું તાપમાન,$\theta_0 = 40^oC$
$t = 0$ સમયે,ઠંડા પડવાના દર $R_1$ અને $R_2$ નીચે મુજબ છે:
$R_1 \propto (\theta_1 - \theta_0) = (100 - 40) = 60$
$R_2 \propto (\theta_2 - \theta_0) = (80 - 40) = 40$
તેથી,ગુણોત્તર:
$\frac{R_1}{R_2} = \frac{60}{40} = \frac{3}{2}$
આમ,$R_1:R_2 = 3:2$.
7
EasyMCQ
બે સમાન પ્રવાહીના સમાન દળને બે સમાન કેલરીમીટરમાં ભરવામાં આવે છે. તો ઠંડા થવાનો દર
A
પ્રવાહીના સ્વભાવ પર આધાર રાખશે
B
પ્રવાહીની વિશિષ્ટ ઉષ્મા પર આધાર રાખશે
C
બંને પ્રવાહી માટે સમાન રહેશે
D
પ્રવાહીના દળ પર આધાર રાખશે

Solution

(B) ન્યૂટનના ઠંડા થવાના નિયમ મુજબ,ઠંડા થવાનો દર $\frac{d\theta}{dt} = \frac{kA}{ms}(\theta - \theta_0)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં દળ $m$ સમાન છે અને કેલરીમીટર સમાન છે (સમાન સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $A$ અને ઉત્સર્જકતા $k$),તેથી ઠંડા થવાનો દર પ્રવાહીની વિશિષ્ટ ઉષ્મા $s$ પર આધાર રાખે છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,$\frac{d\theta}{dt} \propto \frac{1}{s}$.
તેથી,ઠંડા થવાનો દર પ્રવાહીની વિશિષ્ટ ઉષ્મા પર આધાર રાખે છે.
8
EasyMCQ
ન્યૂટનના ઠારણના પ્રયોગમાં,બે સમાન કેલરીમીટરનો પાણીનો તુલ્યાંક દરેક $10 \ g$ છે. તેમાં અનુક્રમે $350 \ g$ પાણી અને $300 \ g$ પ્રવાહી (સમાન કદ) ભરવામાં આવે છે. પાણી અને પ્રવાહીને $70^{\circ}C$ થી $60^{\circ}C$ સુધી ઠંડુ થવા માટે લાગતો સમય અનુક્રમે $3 \ min$ અને $95 \ s$ છે. પ્રવાહીની વિશિષ્ટ ઉષ્મા ...... $Cal/g^{\circ}C$ હશે.
A
$0.3$
B
$0.5$
C
$0.6$
D
$0.8$

Solution

(C) ન્યૂટનના ઠારણના નિયમ મુજબ,ઠારણનો દર $\frac{dT}{dt} = K(T - T_0)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કેલરીમીટર માટે,ઉષ્મા ગુમાવવાનો દર $\frac{dQ}{dt} = (mC + W) \frac{dT}{dt}$ છે,જ્યાં $m$ એ દળ છે,$C$ એ વિશિષ્ટ ઉષ્મા છે અને $W$ એ પાણીનો તુલ્યાંક છે.
ઠારણની રેન્જ ($70^{\circ}C$ થી $60^{\circ}C$) અને આસપાસનું તાપમાન સમાન હોવાથી,ઉષ્મા ગુમાવવાનો દર $\frac{dQ}{dt}$ બંને માટે સમાન રહે છે.
તેથી,$\frac{(m_W C_W + W) \Delta T}{t_W} = \frac{(m_L C_L + W) \Delta T}{t_L}$.
$C_L$ માટે સૂત્ર: $C_L = \frac{1}{m_L} \left[ \frac{t_L}{t_W} (m_W C_W + W) - W \right]$.
આપેલ છે: $m_W = 350 \ g$,$C_W = 1 \ Cal/g^{\circ}C$,$W = 10 \ g$,$t_W = 3 \ min = 180 \ s$,$m_L = 300 \ g$,$t_L = 95 \ s$.
કિંમતો મૂકતા: $C_L = \frac{1}{300} \left[ \frac{95}{180} (350 \times 1 + 10) - 10 \right]$.
$C_L = \frac{1}{300} \left[ \frac{95}{180} (360) - 10 \right] = \frac{1}{300} [95 \times 2 - 10] = \frac{190 - 10}{300} = \frac{180}{300} = 0.6 \ Cal/g^{\circ}C$.
9
MediumMCQ
એક પદાર્થ $30^{\circ}C$ તાપમાન ધરાવતી હવામાં રાખતા $10$ મિનિટમાં $60^{\circ}C$ થી $50^{\circ}C$ સુધી ઠંડો પડે છે. તો પછીની $10$ મિનિટમાં તેનું તાપમાન કેટલું હશે?
A
$40^{\circ}C$ થી ઓછું
B
$40^{\circ}C$
C
$40^{\circ}C$ થી વધારે
D
અનુમાન લગાવી શકાતું નથી

Solution

(C) ન્યૂટનના શીતલનના નિયમ મુજબ,ઠંડા પડવાનો દર પદાર્થ અને આસપાસના તાપમાનના તફાવતના સમપ્રમાણમાં હોય છે: $\frac{dT}{dt} = -k(T - T_s)$.
પ્રથમ સમયગાળા માટે: $\frac{60 - 50}{10} = k \left( \frac{60 + 50}{2} - 30 \right) \Rightarrow 1 = k(55 - 30) \Rightarrow 1 = 25k \Rightarrow k = \frac{1}{25}$.
બીજા સમયગાળા માટે,ધારો કે અંતિમ તાપમાન $T_f$ છે: $\frac{50 - T_f}{10} = k \left( \frac{50 + T_f}{2} - 30 \right)$.
$k = \frac{1}{25}$ મૂકતા: $\frac{50 - T_f}{10} = \frac{1}{25} \left( \frac{50 + T_f - 60}{2} \right) \Rightarrow \frac{50 - T_f}{10} = \frac{T_f - 10}{50}$.
$50$ વડે ગુણતા: $5(50 - T_f) = T_f - 10 \Rightarrow 250 - 5T_f = T_f - 10 \Rightarrow 6T_f = 260 \Rightarrow T_f = 43.33^{\circ}C$.
અહીં $43.33^{\circ}C > 40^{\circ}C$ હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
10
MediumMCQ
એક પાત્રમાં પ્રવાહી ભરેલું છે જે $20^{\circ}C$ તાપમાન ધરાવતા રૂમમાં રાખેલું છે. જ્યારે પ્રવાહીનું તાપમાન $80^{\circ}C$ હોય,ત્યારે તે $60 \; cal/sec$ ના દરે ઉષ્મા ગુમાવે છે. જ્યારે પ્રવાહીનું તાપમાન $40^{\circ}C$ હોય ત્યારે ઉષ્મા ગુમાવવાનો દર $cal/sec$ માં કેટલો હશે?
A
$180$
B
$40$
C
$30$
D
$20$

Solution

(D) ન્યૂટનના શીતલન (ઠંડા પડવાના) નિયમ મુજબ,ઉષ્મા ગુમાવવાનો દર $\left( \frac{dQ}{dt} \right)$ એ પ્રવાહી અને તેની આસપાસના વાતાવરણ વચ્ચેના તાપમાનના તફાવત $(\Delta \theta)$ ના સમપ્રમાણમાં હોય છે,જો તાપમાનનો તફાવત નાનો હોય.
ધારો કે $T_1 = 80^{\circ}C$ તાપમાને $\left( \frac{dQ}{dt} \right)_1 = 60 \; cal/sec$ છે.
રૂમનું તાપમાન $T_0 = 20^{\circ}C$ છે.
તાપમાનનો તફાવત $\Delta \theta_1 = T_1 - T_0 = 80 - 20 = 60^{\circ}C$ છે.
ધારો કે $T_2 = 40^{\circ}C$ તાપમાને ઉષ્મા ગુમાવવાનો દર $\left( \frac{dQ}{dt} \right)_2$ છે.
તાપમાનનો તફાવત $\Delta \theta_2 = T_2 - T_0 = 40 - 20 = 20^{\circ}C$ છે.
સમપ્રમાણતાનો ઉપયોગ કરતા $\frac{(dQ/dt)_1}{(dQ/dt)_2} = \frac{\Delta \theta_1}{\Delta \theta_2}$:
$\frac{60}{(dQ/dt)_2} = \frac{60}{20}$
$\frac{60}{(dQ/dt)_2} = 3$
$(dQ/dt)_2 = \frac{60}{3} = 20 \; cal/sec$.
11
MediumMCQ
એક પદાર્થને $100^{\circ}C$ થી $70^{\circ}C$ સુધી ઠંડું થતા $4$ મિનિટ લાગે છે. તો $70^{\circ}C$ થી $40^{\circ}C$ સુધી ઠંડું થતા તેને કેટલો સમય લાગશે? (ઓરડાનું તાપમાન $15^{\circ}C$ છે)
A
$6$
B
$7$
C
$5$
D
$4$

Solution

(B) ન્યૂટનના શીતલનના નિયમ મુજબ: $\frac{\theta_1 - \theta_2}{t} = K \left( \frac{\theta_1 + \theta_2}{2} - \theta_0 \right)$
પ્રથમ અંતરાલ માટે: $\frac{100 - 70}{4} = K \left( \frac{100 + 70}{2} - 15 \right)$
$\frac{30}{4} = K (85 - 15) = 70K$
$K = \frac{30}{4 \times 70} = \frac{3}{28}$
બીજા અંતરાલ માટે: $\frac{70 - 40}{t} = K \left( \frac{70 + 40}{2} - 15 \right)$
$\frac{30}{t} = \frac{3}{28} (55 - 15) = \frac{3}{28} \times 40$
$\frac{30}{t} = \frac{3 \times 10}{7} = \frac{30}{7}$
$t = 7 \text{ min}$
12
MediumMCQ
ચાનો એક કપ $80^{\circ}C$ થી $60^{\circ}C$ સુધી ઠંડો થવામાં $1$ મિનિટ લે છે. આસપાસનું તાપમાન $30^{\circ}C$ છે. $60^{\circ}C$ થી $50^{\circ}C$ સુધી ઠંડુ થવામાં તેને કેટલો સમય લાગશે ....... $\text{sec}$?
A
$30$
B
$60$
C
$90$
D
$48$

Solution

(D) ન્યુટનના શીતલનના નિયમ મુજબ,ઠંડા થવાનો દર $\frac{dT}{dt} = K(T_{avg} - T_{ambient})$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રથમ અંતરાલ માટે: $\frac{80 - 60}{1} = K\left( \frac{80 + 60}{2} - 30 \right)$.
$20 = K(70 - 30) = 40K$,જે $K = \frac{20}{40} = 0.5 \text{ min}^{-1}$ આપે છે.
બીજા અંતરાલ માટે,ધારો કે લાગતો સમય $t$ મિનિટ છે:
$\frac{60 - 50}{t} = 0.5 \left( \frac{60 + 50}{2} - 30 \right)$.
$\frac{10}{t} = 0.5(55 - 30) = 0.5 \times 25 = 12.5$.
$t = \frac{10}{12.5} = 0.8$ મિનિટ.
સેકન્ડમાં રૂપાંતરિત કરતા: $t = 0.8 \times 60 = 48 \text{ sec}$.
13
EasyMCQ
એક પ્રવાહી $70^{\circ}C$ થી $60^{\circ}C$ સુધી ઠંડું થતા $5$ મિનિટ લે છે. તેને $60^{\circ}C$ થી $50^{\circ}C$ સુધી ઠંડું થતા લાગતો સમય કેટલો હશે?
A
$5$ મિનિટ
B
$5$ મિનિટ કરતા ઓછો
C
$5$ મિનિટ કરતા વધારે
D
પ્રવાહીની ઘનતાના આધારે $5$ મિનિટ કરતા ઓછો કે વધારે

Solution

(C) ન્યૂટનના ઠંડકનો નિયમ મુજબ,ઠંડકનો દર એ પદાર્થ અને તેના આસપાસના વાતાવરણ વચ્ચેના તાપમાનના તફાવતના સમપ્રમાણમાં હોય છે: $\frac{d\theta}{dt} = k(\theta - \theta_0)$.
પ્રથમ કિસ્સામાં,પ્રવાહી $70^{\circ}C$ થી $60^{\circ}C$ સુધી ઠંડું થાય છે. સરેરાશ તાપમાન $\frac{70+60}{2} = 65^{\circ}C$ છે. તાપમાનનો તફાવત $(65 - \theta_0)$ છે.
બીજા કિસ્સામાં,પ્રવાહી $60^{\circ}C$ થી $50^{\circ}C$ સુધી ઠંડું થાય છે. સરેરાશ તાપમાન $\frac{60+50}{2} = 55^{\circ}C$ છે. તાપમાનનો તફાવત $(55 - \theta_0)$ છે.
બીજા કિસ્સામાં સરેરાશ તાપમાન ઓછું હોવાથી,પ્રવાહી અને આસપાસના વાતાવરણ વચ્ચેનો તાપમાનનો તફાવત ઓછો થાય છે. પરિણામે,ઠંડકનો દર ઘટે છે. તેથી,સમાન $10^{\circ}C$ ના તાપમાનના ગાળામાં ઠંડું થવા માટે વધુ સમય લાગશે.
14
DifficultMCQ
જો એક ધાતુનો ગોળો $62^{\circ}C$ થી $50^{\circ}C$ સુધી $10 \; \text{મિનિટમાં}$ ઠંડો થાય છે અને પછીની $10 \; \text{મિનિટમાં}$ $42^{\circ}C$ સુધી ઠંડો થાય છે,તો આસપાસનું તાપમાન ......... $^{\circ}C$ છે.
A
$30$
B
$36$
C
$26$
D
$20$

Solution

(C) ન્યૂટનના શીતલનનો નિયમ મુજબ: $\frac{\theta_1 - \theta_2}{t} = K \left[ \frac{\theta_1 + \theta_2}{2} - \theta_0 \right]$
પ્રથમ $10 \; \text{મિનિટ}$ માટે:
$\frac{62 - 50}{10} = K \left[ \frac{62 + 50}{2} - \theta_0 \right]$
$1.2 = K [56 - \theta_0] \quad \dots (i)$
પછીની $10 \; \text{મિનિટ}$ માટે:
$\frac{50 - 42}{10} = K \left[ \frac{50 + 42}{2} - \theta_0 \right]$
$0.8 = K [46 - \theta_0] \quad \dots (ii)$
સમીકરણ $(i)$ ને સમીકરણ $(ii)$ વડે ભાગતા:
$\frac{1.2}{0.8} = \frac{56 - \theta_0}{46 - \theta_0}$
$1.5 = \frac{56 - \theta_0}{46 - \theta_0}$
$1.5(46 - \theta_0) = 56 - \theta_0$
$69 - 1.5\theta_0 = 56 - \theta_0$
$69 - 56 = 1.5\theta_0 - \theta_0$
$13 = 0.5\theta_0$
$\theta_0 = 26^{\circ}C$
15
EasyMCQ
બે અલગ-અલગ પ્રવાહીઓ કે જે સમાન કેલરીમીટરમાં રાખવામાં આવ્યા છે અને સમાન વાતાવરણમાં રાખવામાં આવ્યા છે,તેમના ઠંડા થવાનો દર સમાન હોય છે જો
A
પ્રવાહીનું દળ સમાન હોય
B
સમાન તાપમાને પ્રવાહીનું સમાન દળ લેવામાં આવે
C
સમાન તાપમાને પ્રવાહીનું અલગ-અલગ કદ લેવામાં આવે
D
સમાન તાપમાને પ્રવાહીનું સમાન કદ લેવામાં આવે

Solution

(D) ન્યૂટનના ઠંડા પડવાના નિયમ મુજબ,ઠંડા થવાનો દર $\frac{d\theta}{dt} = \frac{\sigma A}{mc}(T^4 - T_0^4)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કેલરીમીટર અને વાતાવરણ સમાન હોવાથી,$A$ અને $T_0$ અચળ છે. તેથી,$\frac{d\theta}{dt} \propto \frac{1}{mc}$.
દળ $m = V\rho$ મૂકતા,જ્યાં $V$ કદ છે અને $\rho$ ઘનતા છે,આપણને $\frac{d\theta}{dt} \propto \frac{1}{V\rho c}$ મળે છે.
બે અલગ-અલગ પ્રવાહીઓ માટે ઠંડા થવાનો દર સમાન રહે તે માટે,ઘનતા અને વિશિષ્ટ ઉષ્મા ધારિતાનો ગુણાકાર $(\rho c)$ સમાન હોવો જોઈએ,અથવા કદ એવી રીતે લેવું જોઈએ કે જેથી $V_1 \rho_1 c_1 = V_2 \rho_2 c_2$ થાય. વિકલ્પોને જોતા,જો આપણે સમાન કદ $(V_1 = V_2)$ લઈએ,તો આ સ્થિતિ તેમના થર્મલ ગુણધર્મો પર આધાર રાખે છે. આ પ્રકારના પ્રમાણિત ભૌતિકશાસ્ત્રના પ્રશ્નોમાં,સમાન કદ લેવું એ ઠંડા થવાની વર્તણૂકની સરખામણી કરવા માટેની અપેક્ષિત સ્થિતિ છે. તેથી,વિકલ્પ $(d)$ સાચો જવાબ છે.
16
DifficultMCQ
એક પદાર્થ $10$ મિનિટમાં $60^{\circ}C$ થી $50^{\circ}C$ સુધી ઠંડો થાય છે. જો ઓરડાનું તાપમાન $25^{\circ}C$ હોય અને ન્યૂટનનો શીતલનનો નિયમ લાગુ પડતો હોય,તો પછીની $10$ મિનિટના અંતે પદાર્થનું તાપમાન ......... $^{\circ}C$ હશે.
A
$38.5$
B
$40$
C
$42.85$
D
$45$

Solution

(C) ન્યૂટનના શીતલનના નિયમ મુજબ,ઠંડા પડવાનો દર $\frac{dT}{dt} = K(T_{avg} - T_{room})$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રથમ $10$ મિનિટ માટે: $\frac{60 - 50}{10} = K\left( \frac{60 + 50}{2} - 25 \right) \Rightarrow 1 = K(55 - 25) \Rightarrow 1 = 30K$ --- $(i)$
પછીની $10$ મિનિટ માટે,ધારો કે અંતિમ તાપમાન $\theta$ છે: $\frac{50 - \theta}{10} = K\left( \frac{50 + \theta}{2} - 25 \right) \Rightarrow \frac{50 - \theta}{10} = K\left( \frac{50 + \theta - 50}{2} \right) \Rightarrow \frac{50 - \theta}{10} = K\left( \frac{\theta}{2} \right)$ --- $(ii)$
$(i)$ ને $(ii)$ વડે ભાગતા: $\frac{1}{(50 - \theta)/10} = \frac{30K}{K(\theta/2)} \Rightarrow \frac{10}{50 - \theta} = \frac{60}{\theta}$.
ચોકડી ગુણાકાર કરતા: $10\theta = 60(50 - \theta) \Rightarrow 10\theta = 3000 - 60\theta \Rightarrow 70\theta = 3000$.
$\theta = \frac{300}{7} \approx 42.85^{\circ}C$.
17
DifficultMCQ
એક પ્રવાહીનું તાપમાન $2$ મિનિટમાં $365 \ K$ થી ઘટીને $361 \ K$ થાય છે. તે સમય શોધો જેમાં પ્રવાહીનું તાપમાન $344 \ K$ થી ઘટીને $342 \ K$ થાય. ઓરડાનું તાપમાન $293 \ K$ છે.
A
$84$
B
$72$
C
$66$
D
$60$

Solution

(A) ન્યૂટનના શીતલનનો નિયમ મુજબ,$\frac{dT}{dt} = K(T_{avg} - T_{room})$.
પ્રથમ અંતરાલ માટે: $\frac{365 - 361}{2} = K \left( \frac{365 + 361}{2} - 293 \right)$.
$2 = K(363 - 293) = K(70)$.
$K = \frac{2}{70} = \frac{1}{35} \ \text{min}^{-1}$.
બીજા અંતરાલ માટે: $\frac{344 - 342}{t} = K \left( \frac{344 + 342}{2} - 293 \right)$.
$\frac{2}{t} = \frac{1}{35} (343 - 293) = \frac{1}{35} (50) = \frac{10}{7}$.
$t = \frac{2 \times 7}{10} = 1.4 \ \text{મિનિટ}$.
$t = 1.4 \times 60 = 84 \ \text{સેકન્ડ}$.
18
MediumMCQ
એક પદાર્થ $50.0^{\circ}C$ થી $49.9^{\circ}C$ સુધી ઠંડો થવા માટે $5\;s$ લે છે. તો તેને $40.0^{\circ}C$ થી $39.9^{\circ}C$ સુધી ઠંડો થવા માટે કેટલો સમય લાગશે? આસપાસનું તાપમાન $30.0^{\circ}C$ ધારો અને ન્યૂટનનો શીતલનનો નિયમ લાગુ પડે છે તેમ માનો. લાગતો સમય ....... $s$ છે.
A
$2.5$
B
$10$
C
$20$
D
$5$

Solution

(B) ન્યૂટનના શીતલનના નિયમ મુજબ,ઠંડા થવાનો દર $\frac{dT}{dt} = K(T_{avg} - T_s)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $T_s$ એ આસપાસનું તાપમાન છે.
પ્રથમ અંતરાલ માટે: $\frac{50.0 - 49.9}{5} = K \left( \frac{50.0 + 49.9}{2} - 30.0 \right) \implies \frac{0.1}{5} = K(49.95 - 30.0) = K(19.95)$ ... $(i)$
બીજા અંતરાલ માટે: $\frac{40.0 - 39.9}{t} = K \left( \frac{40.0 + 39.9}{2} - 30.0 \right) \implies \frac{0.1}{t} = K(39.95 - 30.0) = K(9.95)$ ... $(ii)$
સમીકરણ $(i)$ ને $(ii)$ વડે ભાગતા:
$\frac{0.1/5}{0.1/t} = \frac{K(19.95)}{K(9.95)} \implies \frac{t}{5} = \frac{19.95}{9.95} \approx 2$
$t = 5 \times 2 = 10\;s$.
19
EasyMCQ
એક પાત્રમાં $100^{\circ}C$ તાપમાનવાળું ગરમ પાણી છે. જો $T_1$ સમયમાં તાપમાન ઘટીને $80^{\circ}C$ થાય અને $T_2$ સમયમાં તાપમાન $80^{\circ}C$ થી ઘટીને $60^{\circ}C$ થાય,તો:
A
$T_1 = T_2$
B
$T_1 > T_2$
C
$T_1 < T_2$
D
કોઈ નહીં

Solution

(C) ન્યૂટનના શીતલનનો નિયમ મુજબ,ઠંડા પડવાનો દર $\frac{dT}{dt} = -k(T - T_s)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $T$ એ પદાર્થનું તાપમાન છે અને $T_s$ એ આસપાસનું તાપમાન છે.
આનો અર્થ એ છે કે ઠંડા પડવા માટે લાગતો સમય પદાર્થ અને આસપાસના તાપમાનના તફાવત પર આધાર રાખે છે.
પ્રથમ અંતરાલ માટે,સરેરાશ તાપમાન $\frac{100+80}{2} = 90^{\circ}C$ છે.
બીજા અંતરાલ માટે,સરેરાશ તાપમાન $\frac{80+60}{2} = 70^{\circ}C$ છે.
પ્રથમ અંતરાલમાં પાણી અને આસપાસના તાપમાન વચ્ચેનો તફાવત વધારે હોવાથી,ઠંડા પડવાનો દર ઝડપી હોય છે.
તેથી,$20^{\circ}C$ તાપમાન ઘટવા માટે લાગતો સમય બીજા અંતરાલ કરતા પ્રથમ અંતરાલમાં ઓછો હોય છે.
આમ,$T_1 < T_2$.
20
MediumMCQ
રૂમમાં રાખેલા બીકરમાં રહેલું ગરમ પાણી $70^{\circ}C$ થી $60^{\circ}C$ સુધી ઠંડું થવા માટે $4$ મિનિટ લે છે. તેને $69^{\circ}C$ થી $59^{\circ}C$ સુધી ઠંડું થવા માટે લાગતો સમય કેટલો હશે?
A
તેટલી જ $4$ મિનિટ
B
$4$ મિનિટ કરતા વધારે
C
$4$ મિનિટ કરતા ઓછી
D
ચોક્કસ કહી શકાય નહીં

Solution

(B) ન્યૂટનના ઠંડા પડવાના નિયમ મુજબ,ઠંડા પડવાનો દર $\frac{-d\theta}{dt} = k \left( \theta_{avg} - \theta_0 \right)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\theta_{avg} = \frac{\theta_1 + \theta_2}{2}$ એ પદાર્થનું સરેરાશ તાપમાન છે અને $\theta_0$ એ આસપાસનું તાપમાન છે.
પ્રથમ કિસ્સામાં,સરેરાશ તાપમાન $\frac{70 + 60}{2} = 65^{\circ}C$ છે.
બીજા કિસ્સામાં,સરેરાશ તાપમાન $\frac{69 + 59}{2} = 64^{\circ}C$ છે.
બીજા કિસ્સામાં સરેરાશ તાપમાન ઓછું હોવાથી,પદાર્થ અને આસપાસના તાપમાન વચ્ચેનો તફાવત ઓછો છે.
તેથી,બીજા કિસ્સામાં ઠંડા પડવાનો દર ધીમો છે.
ઠંડા પડવાનો દર ઓછો હોવાથી,સમાન $10^{\circ}C$ ના ગાળા માટે ઠંડું થવામાં વધુ સમય લાગશે.
આમ,લાગતો સમય $4$ મિનિટ કરતા વધારે હશે.
21
EasyMCQ
ન્યુટનનો શીતલનનો નિયમ ત્યારે જ સાચો ઠરે છે જો પદાર્થ અને આસપાસના વાતાવરણ વચ્ચેનો તાપમાનનો તફાવત
A
$10^{\circ}C$ કરતા ઓછો હોય
B
$10^{\circ}C$ કરતા વધારે હોય
C
$100^{\circ}C$ કરતા ઓછો હોય
D
$100^{\circ}C$ કરતા વધારે હોય

Solution

(A) ન્યુટનનો શીતલનનો નિયમ જણાવે છે કે પદાર્થ દ્વારા ગુમાવવામાં આવતી ઉષ્માનો દર એ પદાર્થ અને તેની આસપાસના વાતાવરણ વચ્ચેના તાપમાનના તફાવતના સીધા પ્રમાણમાં હોય છે.
આ નિયમ એક પ્રાયોગિક અંદાજ છે જે ત્યારે જ માન્ય રહે છે જ્યારે પદાર્થ અને આસપાસના વાતાવરણ વચ્ચેનો તાપમાનનો તફાવત ઓછો હોય (સામાન્ય રીતે $10^{\circ}C$ થી $15^{\circ}C$ કરતા ઓછો).
જ્યારે તાપમાનનો તફાવત ઓછો હોય,ત્યારે ઉષ્માનો વ્યય મુખ્યત્વે ઉષ્માનયન (convection) પ્રક્રિયાને કારણે થાય છે,જે આ નિયમ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત રેખીય સંબંધને અનુસરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
22
DifficultMCQ
એક રૂમમાં જ્યાં તાપમાન $30^{\circ}C$ છે,ત્યાં એક પદાર્થ $61^{\circ}C$ થી $59^{\circ}C$ સુધી ઠંડો થવા માટે $4$ મિનિટ લે છે. તે જ પદાર્થને $51^{\circ}C$ થી $49^{\circ}C$ સુધી ઠંડો થવા માટે લાગતો સમય (મિનિટમાં) ....... $\text{min}$ હશે.
A
$4$
B
$6$
C
$5$
D
$8$

Solution

(B) ન્યૂટનના ઠંડા પડવાના નિયમ મુજબ,ઠંડા પડવાનો દર એ પદાર્થના તાપમાન અને આસપાસના તાપમાન વચ્ચેના તફાવતના સમપ્રમાણમાં હોય છે: $\frac{dT}{dt} = K(T - T_s)$.
પ્રથમ કિસ્સા માટે: $\frac{61 - 59}{4} = K \left( \frac{61 + 59}{2} - 30 \right)$.
$\frac{2}{4} = K(60 - 30) \implies 0.5 = 30K \implies K = \frac{0.5}{30} = \frac{1}{60}$.
બીજા કિસ્સા માટે: $\frac{51 - 49}{t} = K \left( \frac{51 + 49}{2} - 30 \right)$.
$\frac{2}{t} = K(50 - 30) \implies \frac{2}{t} = 20K$.
$K = \frac{1}{60}$ કિંમત મૂકતા: $\frac{2}{t} = 20 \times \frac{1}{60} = \frac{1}{3}$.
તેથી,$t = 6 \text{ min}$.
23
EasyMCQ
$Newton's$ $Law$ $of$ $cooling$ (ન્યૂટનનો શીતલનનો નિયમ) મુજબ,પદાર્થના ઠંડા પડવાનો દર કોના સમપ્રમાણમાં હોય છે?
A
પદાર્થનું તાપમાન
B
આસપાસનું તાપમાન
C
પદાર્થના તાપમાનની ચતુર્થ ઘાત
D
પદાર્થ અને આસપાસના તાપમાનનો તફાવત

Solution

(D) $Newton's$ $Law$ $of$ $cooling$ મુજબ,જ્યારે તાપમાનનો તફાવત નાનો હોય,ત્યારે પદાર્થ દ્વારા ગુમાવાતી ઉષ્માનો દર $(dQ/dt)$ એ પદાર્થ $(T)$ અને તેની આસપાસના વાતાવરણ $(T_s)$ વચ્ચેના તાપમાનના તફાવતના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
ગાણિતિક રીતે,આને $\frac{dQ}{dt} \propto (T - T_s)$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
ઠંડા પડવાનો દર એ તાપમાનમાં થતા ફેરફારનો દર $(dT/dt)$ હોવાથી,તે $\frac{dT}{dt} \propto (T - T_s)$ થાય છે.
તેથી,ઠંડા પડવાનો દર એ પદાર્થ અને આસપાસના તાપમાનના તફાવતના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
24
MediumMCQ
એક પદાર્થ $7$ મિનિટમાં $60^{\circ}C$ થી $40^{\circ}C$ સુધી ઠંડું પડે છે. જો આસપાસનું તાપમાન $10^{\circ}C$ હોય,તો તેને $40^{\circ}C$ થી $28^{\circ}C$ સુધી ઠંડું થતા કેટલો સમય (મિનિટમાં) લાગશે? ન્યૂટનનો શીતલનનો નિયમ લાગુ પડે છે તેમ ધારો.
A
$3.5$
B
$11$
C
$7$
D
$10$

Solution

(C) ન્યૂટનના શીતલનના નિયમ મુજબ,ઠંડા પડવાનો દર $\frac{dT}{dt} = K(T_{avg} - T_s)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $T_s$ એ આસપાસનું તાપમાન છે.
પ્રથમ અંતરાલ માટે:
$\frac{60 - 40}{7} = K \left( \frac{60 + 40}{2} - 10 \right)$
$\frac{20}{7} = K(50 - 10) = 40K$
$K = \frac{20}{7 \times 40} = \frac{1}{14} \dots (i)$
બીજા અંતરાલ માટે:
$\frac{40 - 28}{t} = K \left( \frac{40 + 28}{2} - 10 \right)$
$\frac{12}{t} = K(34 - 10) = 24K$
$K = \frac{12}{24t} = \frac{1}{2t} \dots (ii)$
$(i)$ અને $(ii)$ ને સરખાવતા:
$\frac{1}{14} = \frac{1}{2t}$
$2t = 14$
$t = 7 \text{ મિનિટ}$.
25
MediumMCQ
એક પદાર્થને $50^oC$ થી $40^oC$ સુધી ઠંડુ થવા માટે $5$ મિનિટ લાગે છે. તેની પછીની $5$ મિનિટમાં તેનું તાપમાન ઘટીને $33.33^oC$ થાય છે. આસપાસનું તાપમાન ....... $^oC$ છે.
A
$15$
B
$20$
C
$25$
D
$10$

Solution

(B) ન્યુટનના શીતલન (Cooling) ના નિયમ મુજબ,ઠંડુ થવાનો દર પદાર્થ અને આસપાસના તાપમાનના તફાવતના સમપ્રમાણમાં હોય છે: $\frac{dT}{dt} = K(T_{avg} - T_s)$.
પ્રથમ સમયગાળા માટે: $\frac{50 - 40}{5} = K \left( \frac{50 + 40}{2} - T_s \right) \implies 2 = K(45 - T_s)$ .... $(i)$
બીજા સમયગાળા માટે: $\frac{40 - 33.33}{5} = K \left( \frac{40 + 33.33}{2} - T_s \right) \implies \frac{6.67}{5} = K(36.665 - T_s) \implies 1.334 = K(36.665 - T_s)$ .... $(ii)$
સમીકરણ $(i)$ ને $(ii)$ વડે ભાગતા: $\frac{2}{1.334} = \frac{45 - T_s}{36.665 - T_s}$.
$1.5 \approx \frac{45 - T_s}{36.665 - T_s} \implies 1.5(36.665 - T_s) = 45 - T_s$.
$54.9975 - 1.5T_s = 45 - T_s \implies 0.5T_s = 9.9975 \implies T_s \approx 20^oC$.
26
DifficultMCQ
એક પદાર્થનું તાપમાન $10$ મિનિટમાં $50^oC$ થી ઘટીને $40^oC$ થાય છે. જો આસપાસનું તાપમાન $20^oC$ હોય,તો બીજી $10$ મિનિટ પછી પદાર્થનું તાપમાન ........ $^oC$ હશે.
A
$36.6$
B
$33.3$
C
$35$
D
$30$

Solution

(B) ન્યૂટનના શીતલનનો નિયમ મુજબ,ઠંડા પડવાનો દર પદાર્થ અને આસપાસના તાપમાનના તફાવતના સમપ્રમાણમાં હોય છે: $\frac{dT}{dt} = K(T_{avg} - T_s)$.
પ્રથમ $10$ મિનિટમાં,તાપમાન $50^oC$ થી $40^oC$ થાય છે અને આસપાસનું તાપમાન $20^oC$ છે:
$\frac{50 - 40}{10} = K \left( \frac{50 + 40}{2} - 20 \right) \implies 1 = K(45 - 20) \implies 1 = 25K \implies K = \frac{1}{25} \dots (i)$
આગામી $10$ મિનિટમાં,ધારો કે અંતિમ તાપમાન $\theta_2$ છે:
$\frac{40 - \theta_2}{10} = K \left( \frac{40 + \theta_2}{2} - 20 \right) \dots (ii)$
સમીકરણ $(ii)$ માં $K = \frac{1}{25}$ મૂકતા:
$\frac{40 - \theta_2}{10} = \frac{1}{25} \left( 20 + \frac{\theta_2}{2} - 20 \right) \implies \frac{40 - \theta_2}{10} = \frac{\theta_2}{50}$
$5(40 - \theta_2) = \theta_2 \implies 200 - 5\theta_2 = \theta_2 \implies 6\theta_2 = 200$
$\theta_2 = \frac{200}{6} = 33.33^oC$.
27
EasyMCQ
ન્યૂટનના શીતલનના નિયમ મુજબ,પદાર્થના ઠંડા પડવાનો દર $(\Delta \theta )^n$ ના સમપ્રમાણમાં હોય છે,જ્યાં $\Delta \theta$ એ પદાર્થ અને આસપાસના તાપમાનનો તફાવત છે,અને $n$ ની કિંમત કેટલી છે?
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(A) ન્યૂટનના શીતલનના નિયમ મુજબ,પદાર્થના ઉષ્મા ગુમાવવાનો દર (અથવા ઠંડા પડવાનો દર) એ પદાર્થ અને તેની આસપાસના તાપમાનના તફાવતના સમપ્રમાણમાં હોય છે,જ્યારે તાપમાનનો તફાવત નાનો હોય.
ગાણિતિક રીતે,આને આ રીતે દર્શાવવામાં આવે છે: $\frac{dQ}{dt} \propto \Delta \theta$.
આપેલ સમીકરણ $(\Delta \theta)^n$ સાથે સરખાવતા,આપણને મળે છે કે $n = 1$.
28
DifficultMCQ
એક પદાર્થનું પ્રારંભિક તાપમાન $80^{\circ}C$ છે. જો તેનું તાપમાન $5$ મિનિટમાં ઘટીને $64^{\circ}C$ અને $10$ મિનિટમાં $52^{\circ}C$ થાય,તો આસપાસનું તાપમાન ...... $^{\circ}C$ હશે.
A
$26$
B
$49$
C
$35$
D
$42$

Solution

(B) ન્યૂટનના શીતલનના નિયમ મુજબ,તાપમાનમાં થતા ફેરફારનો દર $\frac{\theta_1 - \theta_2}{t} = K \left[ \frac{\theta_1 + \theta_2}{2} - \theta_0 \right]$ છે,જ્યાં $\theta_0$ એ આસપાસનું તાપમાન છે.
પ્રથમ સમયગાળા માટે ($t = 5$ મિનિટ):
$\frac{80 - 64}{5} = K \left[ \frac{80 + 64}{2} - \theta_0 \right] \implies 3.2 = K(72 - \theta_0)$ ... $(i)$
બીજા સમયગાળા માટે ($t = 10$ મિનિટ,$64^{\circ}C$ થી $52^{\circ}C$ સુધી):
$\frac{64 - 52}{10} = K \left[ \frac{64 + 52}{2} - \theta_0 \right] \implies 1.2 = K(58 - \theta_0)$ ... $(ii)$
સમીકરણ $(i)$ ને $(ii)$ વડે ભાગતા:
$\frac{3.2}{1.2} = \frac{72 - \theta_0}{58 - \theta_0} \implies \frac{8}{3} = \frac{72 - \theta_0}{58 - \theta_0}$
$8(58 - \theta_0) = 3(72 - \theta_0) \implies 464 - 8\theta_0 = 216 - 3\theta_0$
$5\theta_0 = 248 \implies \theta_0 = 49.6^{\circ}C$. આપેલા વિકલ્પો મુજબ,નજીકની કિંમત $49^{\circ}C$ છે.
29
DifficultMCQ
એક પ્રવાહી $50^oC$ થી $45^oC$ સુધી ઠંડું થવા માટે $5$ મિનિટ લે છે અને ત્યારબાદની $5$ મિનિટમાં $45^oC$ થી $41.5^oC$ સુધી ઠંડું થાય છે. આસપાસનું તાપમાન ...... $^oC$ છે.
A
$27$
B
$40.3$
C
$23.3$
D
$33.3$

Solution

(D) ન્યુટનના શીતલન (ઠંડા પડવાના) નિયમ મુજબ,ઠંડા પડવાનો દર એ પદાર્થના તાપમાન અને આસપાસના તાપમાનના તફાવતના સમપ્રમાણમાં હોય છે: $\frac{dT}{dt} = K(T_{avg} - T_0)$.
પ્રથમ અંતરાલ માટે: $\frac{50 - 45}{5} = K(\frac{50 + 45}{2} - T_0) \implies 1 = K(47.5 - T_0)$ ... $(i)$
બીજા અંતરાલ માટે: $\frac{45 - 41.5}{5} = K(\frac{45 + 41.5}{2} - T_0) \implies 0.7 = K(43.25 - T_0)$ ... $(ii)$
સમીકરણ $(i)$ ને $(ii)$ વડે ભાગતા:
$\frac{1}{0.7} = \frac{47.5 - T_0}{43.25 - T_0}$
$43.25 - T_0 = 0.7(47.5 - T_0)$
$43.25 - T_0 = 33.25 - 0.7T_0$
$0.3T_0 = 10$
$T_0 = \frac{10}{0.3} = 33.33\;^oC$.
આમ,આસપાસનું તાપમાન $33.3\;^oC$ છે.
30
DifficultMCQ
$22.5 ^\circ C$ ના રૂમમાં એક કપ ચા $1$ મિનિટમાં $65.5 ^\circ C$ થી $62.5 ^\circ C$ સુધી ઠંડી થાય છે. તે જ રૂમમાં આ જ કપ ચાને $46.5 ^\circ C$ થી $40.5 ^\circ C$ સુધી ઠંડી થતા કેટલી મિનિટ લાગશે? (નજીકનું મૂલ્ય પસંદ કરો)
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(D) ન્યૂટનના શીતલનના નિયમ મુજબ,ઠંડા પડવાનો દર $\frac{dT}{dt} = K(T_{avg} - T_{surr})$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રથમ કિસ્સા માટે: $\frac{65.5 - 62.5}{1} = K \left( \frac{65.5 + 62.5}{2} - 22.5 \right)$.
$3 = K(64 - 22.5) = K(41.5)$,તેથી $K = \frac{3}{41.5}$.
બીજા કિસ્સા માટે: $\frac{46.5 - 40.5}{t} = K \left( \frac{46.5 + 40.5}{2} - 22.5 \right)$.
$\frac{6}{t} = \frac{3}{41.5} (43.5 - 22.5) = \frac{3}{41.5} (21)$.
$t = \frac{6 \times 41.5}{3 \times 21} = \frac{2 \times 41.5}{21} = \frac{83}{21} \approx 3.95 \approx 4$ મિનિટ.
31
MediumMCQ
એક પદાર્થનું તાપમાન $10$ મિનિટમાં $62^\circ C$ થી ઘટીને $50^\circ C$ થાય છે. જો આસપાસનું તાપમાન $26^\circ C$ હોય,તો પછીની $10$ મિનિટમાં તાપમાન ...... $^\circ C$ થશે.
A
$42$
B
$40$
C
$56$
D
$55$

Solution

(A) ન્યુટનના શીતલનનો નિયમ મુજબ,ઠંડા પડવાનો દર $\frac{dT}{dt} = K(T_{avg} - T_s)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રથમ $10$ મિનિટ માટે: $\frac{62 - 50}{10} = K\left( \frac{62 + 50}{2} - 26 \right)$.
$\frac{12}{10} = K(56 - 26) \implies 1.2 = K(30) \implies K = \frac{1.2}{30} = 0.04$.
પછીની $10$ મિનિટ માટે,ધારો કે અંતિમ તાપમાન $\theta$ છે:
$\frac{50 - \theta}{10} = 0.04 \left( \frac{50 + \theta}{2} - 26 \right)$.
$50 - \theta = 0.4 \left( 25 + 0.5\theta - 26 \right)$.
$50 - \theta = 0.4(0.5\theta - 1) = 0.2\theta - 0.4$.
$50.4 = 1.2\theta \implies \theta = \frac{50.4}{1.2} = 42^\circ C$.
32
MediumMCQ
એક પદાર્થને $90^oC$ થી $60^oC$ સુધી ઠંડુ થતા $5$ મિનિટ લાગે છે. જો આસપાસનું તાપમાન $20^oC$ હોય,તો તેને $60^oC$ થી $30^oC$ સુધી ઠંડુ થતા લાગતો સમય ...... $\min$ હશે.
A
$5$
B
$8$
C
$11$
D
$12$

Solution

(C) ન્યુટનના શીતલનનો નિયમ મુજબ,$\frac{dT}{dt} = -k(T_{avg} - T_s)$.
પ્રથમ અંતરાલ માટે: $\frac{90 - 60}{5} = k\left( \frac{90 + 60}{2} - 20 \right)$.
$6 = k(75 - 20) = 55k$,તેથી $k = \frac{6}{55}$.
બીજા અંતરાલ માટે: $\frac{60 - 30}{t} = k\left( \frac{60 + 30}{2} - 20 \right)$.
$\frac{30}{t} = \frac{6}{55}(45 - 20) = \frac{6}{55} \times 25$.
$\frac{30}{t} = \frac{6 \times 5}{11} = \frac{30}{11}$.
તેથી,$t = 11 \text{ મિનિટ}$.
33
MediumMCQ
$30^{\circ}C$ તાપમાન ધરાવતા રૂમમાં એક પદાર્થને $75^{\circ}C$ થી $65^{\circ}C$ સુધી ઠંડો થતા $2$ મિનિટ લાગે છે. તે જ રૂમમાં બીજા પદાર્થને $55^{\circ}C$ થી $45^{\circ}C$ સુધી ઠંડો થતા લાગતો સમય (મિનિટમાં) કેટલો હશે?
A
$4$
B
$5$
C
$6$
D
$7$

Solution

(A) ન્યુટનના ઠંડા પડવાના નિયમ મુજબ,ઠંડા પડવાનો દર $\frac{dT}{dt} = K(T_{avg} - T_{surrounding})$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રથમ કિસ્સામાં,તાપમાન $75^{\circ}C$ થી $65^{\circ}C$ સુધી $t_1 = 2$ મિનિટમાં બદલાય છે.
$\frac{75 - 65}{2} = K \left( \frac{75 + 65}{2} - 30 \right)$
$\frac{10}{2} = K(70 - 30) \implies 5 = 40K \implies K = \frac{5}{40} = \frac{1}{8}$ $(i)$
બીજા કિસ્સામાં,તાપમાન $55^{\circ}C$ થી $45^{\circ}C$ સુધી $t_2$ મિનિટમાં બદલાય છે.
$\frac{55 - 45}{t_2} = K \left( \frac{55 + 45}{2} - 30 \right)$
$\frac{10}{t_2} = K(50 - 30) \implies \frac{10}{t_2} = 20K$ (ii)
સમીકરણ $(i)$ ને (ii) વડે ભાગતા:
$\frac{5}{10/t_2} = \frac{40K}{20K}$
$\frac{5t_2}{10} = 2$
$5t_2 = 20 \implies t_2 = 4$ મિનિટ.
34
MediumMCQ
એક પદાર્થને $80^{\circ}C$ થી $50^{\circ}C$ સુધી ઠંડુ થતા $5 \text{ min}$ લાગે છે. જો ઓરડાનું તાપમાન $20^{\circ}C$ હોય,તો તેને $60^{\circ}C$ થી $30^{\circ}C$ સુધી ઠંડુ થતા કેટલી મિનિટ લાગશે?
A
$40$
B
$9$
C
$30$
D
$20$

Solution

(B) ન્યુટનના શીતલનનો નિયમ મુજબ,ઠંડા થવાનો દર $\frac{dT}{dt} = K(T_{avg} - T_{room})$ છે.
પ્રથમ કિસ્સામાં,પદાર્થ $80^{\circ}C$ થી $50^{\circ}C$ સુધી $5 \text{ min}$ માં ઠંડો થાય છે.
$\frac{80 - 50}{5} = K \left( \frac{80 + 50}{2} - 20 \right)$
$\frac{30}{5} = K(65 - 20) \implies 6 = 45K \implies K = \frac{6}{45} = \frac{2}{15} \dots (i)$
બીજા કિસ્સામાં,પદાર્થ $60^{\circ}C$ થી $30^{\circ}C$ સુધી $t \text{ min}$ માં ઠંડો થાય છે.
$\frac{60 - 30}{t} = K \left( \frac{60 + 30}{2} - 20 \right)$
$\frac{30}{t} = K(45 - 20) \implies \frac{30}{t} = 25K \dots (ii)$
સમીકરણ $(i)$ ને $(ii)$ વડે ભાગતા:
$\frac{6}{30/t} = \frac{45K}{25K}$
$\frac{6t}{30} = \frac{45}{25}$
$\frac{t}{5} = \frac{9}{5}$
$t = 9 \text{ min}$.
35
EasyMCQ
એક કેન $0^{\circ}C$ તાપમાને રેફ્રિજરેટરમાંથી બહાર કાઢવામાં આવે છે. વાતાવરણનું તાપમાન $25^{\circ}C$ છે. જો $0^{\circ}C$ થી $5^{\circ}C$ સુધી ગરમ થવા માટે લાગતો સમય $t_1$ હોય અને $10^{\circ}C$ થી $15^{\circ}C$ સુધી ગરમ થવા માટે લાગતો સમય $t_2$ હોય,તો:
A
$t_1 > t_2$
B
$t_1 < t_2$
C
$t_1 = t_2$
D
કોઈ સંબંધ નથી

Solution

(B) ન્યૂટનના શીતલન (cooling) ના નિયમ મુજબ,તાપમાનમાં ફેરફારનો દર એ પદાર્થ અને આસપાસના વાતાવરણ વચ્ચેના તાપમાનના તફાવતના સમપ્રમાણમાં હોય છે: $\frac{dT}{dt} = -k(T - T_s)$.
આનો અર્થ એ છે કે જ્યારે પદાર્થ અને આસપાસના વાતાવરણ વચ્ચે તાપમાનનો તફાવત વધારે હોય ત્યારે ગરમ થવાનો (અથવા ઠંડા થવાનો) દર વધારે હોય છે.
પ્રથમ કિસ્સામાં,તાપમાનની શ્રેણી $0^{\circ}C$ થી $5^{\circ}C$ છે. સરેરાશ તાપમાન $2.5^{\circ}C$ છે,તેથી સરેરાશ તાપમાનનો તફાવત $25^{\circ}C - 2.5^{\circ}C = 22.5^{\circ}C$ છે.
બીજા કિસ્સામાં,તાપમાનની શ્રેણી $10^{\circ}C$ થી $15^{\circ}C$ છે. સરેરાશ તાપમાન $12.5^{\circ}C$ છે,તેથી સરેરાશ તાપમાનનો તફાવત $25^{\circ}C - 12.5^{\circ}C = 12.5^{\circ}C$ છે.
પ્રથમ કિસ્સામાં તાપમાનનો તફાવત વધારે હોવાથી,ઉષ્મા સ્થાનાંતરણનો દર વધારે છે,જેનો અર્થ છે કે લાગતો સમય $t_1$ એ $t_2$ કરતા ઓછો છે $(t_1 < t_2)$.
36
MediumMCQ
એક સમાન દ્રવ્યના બનેલા એક ઘન સમઘન અને એક ઘન ગોળાનું પૃષ્ઠફળ સમાન છે. બંને $120^{\circ}C$ તાપમાને છે,તો
A
સમઘન અને ગોળો બંને સમાન દરે ઠંડા પડે છે
B
સમઘન ગોળા કરતાં ઝડપથી ઠંડો પડે છે
C
ગોળો સમઘન કરતાં ઝડપથી ઠંડો પડે છે
D
જેનું દળ વધારે હશે તે ઝડપથી ઠંડું પડશે

Solution

(B) પદાર્થના ઠંડા પડવાનો દર $R$ એ $R = \frac{dQ}{dt} \cdot \frac{1}{mc} = \frac{A \varepsilon \sigma (T^4 - T_0^4)}{mc}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
દ્રવ્ય સમાન હોવાથી,ઉત્સર્જકતા $\varepsilon$,વિશિષ્ટ ઉષ્મા $c$ અને ઘનતા $\rho$ સમાન છે.
આમ,$R \propto \frac{A}{m} \propto \frac{A}{\rho V} \propto \frac{A}{V}$,જ્યાં $A$ એ પૃષ્ઠફળ છે અને $V$ એ કદ છે.
આપેલ પૃષ્ઠફળ $A$ માટે,ઠંડા પડવાનો દર $R \propto \frac{1}{V}$ થાય.
$a$ બાજુવાળા સમઘન માટે,$A = 6a^2$ અને $V = a^3 = (\sqrt{A/6})^3$.
$r$ ત્રિજ્યાવાળા ગોળા માટે,$A = 4\pi r^2$ અને $V = \frac{4}{3}\pi r^3 = \frac{4}{3}\pi (\sqrt{A/4\pi})^3$.
સમાન પૃષ્ઠફળ માટે કદની સરખામણી કરતા,સમઘનનું કદ ગોળાના કદ કરતા ઓછું હોય છે $(V_{cube} < V_{sphere})$.
તેથી,સમઘનનો ઠંડા પડવાનો દર ગોળા કરતા વધારે હોય છે $(R_{cube} > R_{sphere})$.
37
DifficultMCQ
બે ધાતુના ગોળાઓ $S_1$ અને $S_2$ સમાન દ્રવ્યના બનેલા છે અને તેમની સપાટીનું ફિનિશિંગ સમાન છે. $S_1$ નું દળ $S_2$ કરતા ત્રણ ગણું છે. બંને ગોળાઓને સમાન ઊંચા તાપમાને ગરમ કરવામાં આવે છે અને નીચા તાપમાનવાળા સમાન રૂમમાં રાખવામાં આવે છે,પરંતુ તેઓ એકબીજાથી ઉષ્મીય રીતે અલગ (insulated) છે. $S_1$ ના ઠંડા પડવાના પ્રારંભિક દરનો $S_2$ ના ઠંડા પડવાના દર સાથેનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$1/3$
B
$(1/3)^{1/3}$
C
$1/\sqrt{3}$
D
$\sqrt{3}/1$

Solution

(B) ઠંડા પડવાનો દર $R$ એ સૂત્ર $R = \frac{d\theta}{dt} = \frac{A \epsilon \sigma (T^4 - T_0^4)}{mc}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
બંને ગોળાઓ સમાન દ્રવ્યના બનેલા હોવાથી અને સમાન સપાટી ધરાવતા હોવાથી,$\epsilon$,$\sigma$,$T$,$T_0$ અને ઘનતા $\rho$ અચળ છે.
તેથી,$R \propto \frac{A}{m}$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $A = 4\pi r^2$ અને $m = \rho \cdot \frac{4}{3}\pi r^3$,તેથી $A \propto r^2$ અને $m \propto r^3$,જેનો અર્થ છે કે $r \propto m^{1/3}$.
આ કિંમત પ્રમાણભૂત સંબંધમાં મૂકતા,$R \propto \frac{r^2}{r^3} \propto \frac{1}{r} \propto \frac{1}{m^{1/3}}$.
તેથી,ઠંડા પડવાના દરોનો ગુણોત્તર $\frac{R_1}{R_2} = \left(\frac{m_2}{m_1}\right)^{1/3}$ થાય.
અહીં $m_1 = 3m_2$ આપેલ હોવાથી,$\frac{R_1}{R_2} = \left(\frac{m_2}{3m_2}\right)^{1/3} = \left(\frac{1}{3}\right)^{1/3}$ મળે.
38
MediumMCQ
એક સમાન દ્રવ્ય અને કદના એક નક્કર ગોળા અને એક પોલા ગોળાને સમાન તાપમાને ગરમ કરવામાં આવે છે અને સમાન વાતાવરણમાં ઠંડા થવા દેવામાં આવે છે. જો દરેક ગોળા અને તેના વાતાવરણ વચ્ચેનો તાપમાનનો તફાવત $T$ હોય,તો
A
પોલો ગોળો $T$ ના તમામ મૂલ્યો માટે ઝડપથી ઠંડો થશે
B
નક્કર ગોળો $T$ ના તમામ મૂલ્યો માટે ઝડપથી ઠંડો થશે
C
બંને ગોળા $T$ ના તમામ મૂલ્યો માટે સમાન દરે ઠંડા થશે
D
બંને ગોળા માત્ર $T$ ના નાના મૂલ્યો માટે સમાન દરે ઠંડા થશે

Solution

(A) ઠંડા થવાનો દર નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\frac{d\theta}{dt} = \frac{P}{mc} = \frac{A \varepsilon \sigma (T^4 - T_0^4)}{mc}$.
બંને ગોળા સમાન દ્રવ્ય અને કદ (સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $A$) ધરાવતા હોવાથી અને સમાન વાતાવરણમાં હોવાથી,ઉષ્મા ગુમાવવાનો દર $P$ બંને માટે સમાન છે.
ઠંડા થવાનો દર $\frac{d\theta}{dt}$ એ પદાર્થના દળ $m$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે: $\frac{d\theta}{dt} \propto \frac{1}{m}$.
નક્કર ગોળાનું દળ વધારે હોવાથી $(m_{solid} > m_{hollow})$,તેનો ઠંડા થવાનો દર ઓછો હશે.
તેથી,પોલો ગોળો,જેનું દળ ઓછું છે,તે $T$ ના તમામ મૂલ્યો માટે ઝડપથી ઠંડો થશે.
39
MediumMCQ
$1\;cm$ ની ધાર ધરાવતો એક નક્કર તાંબાનો સમઘન શૂન્યાવકાશિત પાત્રમાં લટકાવેલ છે. તેનું તાપમાન $100^{\circ}C$ થી $99^{\circ}C$ સુધી ઘટતા $100\;s$ લાગે છે. સમાન સપાટી ધરાવતો $2\;cm$ ની ધારવાળો બીજો નક્કર તાંબાનો સમઘન તેવી જ રીતે લટકાવવામાં આવે છે. આ સમઘનને $100^{\circ}C$ થી $99^{\circ}C$ સુધી ઠંડો થવા માટે લાગતો સમય આશરે ...... $s$ હશે.
A
$25$
B
$50$
C
$200$
D
$400$

Solution

(C) ઠંડા પડવાનો દર $\frac{d\theta}{dt} = \frac{A \epsilon \sigma (T^4 - T_0^4)}{mc}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
તાપમાનમાં થતો ફેરફાર $\Delta \theta$ નાનો હોવાથી,આપણે લખી શકીએ કે $\frac{\Delta \theta}{t} \propto \frac{A}{mc}$.
અહીં,$m = \rho V = \rho a^3$ અને $A = 6a^2$,જ્યાં $a$ એ ધારની લંબાઈ છે.
આમ,$t \propto \frac{mc}{A} \propto \frac{\rho a^3 c}{6a^2} \propto a$.
તેથી,$\frac{t_1}{t_2} = \frac{a_1}{a_2}$.
આપેલ છે કે $t_1 = 100\;s$,$a_1 = 1\;cm$,અને $a_2 = 2\;cm$.
$\frac{100}{t_2} = \frac{1}{2} \implies t_2 = 200\;s$.
40
DifficultMCQ
એક પદાર્થ શરૂઆતમાં $80^\circ C$ તાપમાને છે,જે $5$ મિનિટમાં ઠંડો થઈને $64^\circ C$ અને $10$ મિનિટમાં $52^\circ C$ થાય છે. $15$ મિનિટ પછી પદાર્થનું તાપમાન ...... $^\circ C$ હશે.
A
$42.7$
B
$35$
C
$47$
D
$40$

Solution

(A) ન્યૂટનના શીતલનના નિયમ મુજબ,$\frac{\theta_1 - \theta_2}{t} = K \left[ \frac{\theta_1 + \theta_2}{2} - \theta_0 \right]$.
પ્રથમ સમયગાળા માટે ($0$ થી $5$ મિનિટ): $\frac{80 - 64}{5} = K \left[ \frac{80 + 64}{2} - \theta_0 \right] \implies 3.2 = K(72 - \theta_0)$ ... $(i)$
બીજા સમયગાળા માટે ($0$ થી $10$ મિનિટ): $\frac{80 - 52}{10} = K \left[ \frac{80 + 52}{2} - \theta_0 \right] \implies 2.8 = K(66 - \theta_0)$ ... $(ii)$
સમીકરણ $(i)$ ને $(ii)$ વડે ભાગતા: $\frac{3.2}{2.8} = \frac{72 - \theta_0}{66 - \theta_0} \implies \frac{8}{7} = \frac{72 - \theta_0}{66 - \theta_0}$.
$8(66 - \theta_0) = 7(72 - \theta_0) \implies 528 - 8\theta_0 = 504 - 7\theta_0 \implies \theta_0 = 24^\circ C$.
$\theta_0 = 24$ ને સમીકરણ $(i)$ માં મૂકતા: $3.2 = K(72 - 24) \implies 3.2 = K(48) \implies K = \frac{3.2}{48} = \frac{1}{15}$.
ત્રીજા સમયગાળા માટે ($0$ થી $15$ મિનિટ): $\frac{80 - \theta}{15} = K \left[ \frac{80 + \theta}{2} - 24 \right]$.
$\frac{80 - \theta}{15} = \frac{1}{15} \left[ \frac{80 + \theta - 48}{2} \right] \implies 80 - \theta = \frac{32 + \theta}{2}$.
$160 - 2\theta = 32 + \theta \implies 3\theta = 128 \implies \theta = 42.66^\circ C \approx 42.7^\circ C$.
41
MediumMCQ
એક પદાર્થ એવા વાતાવરણમાં ઠંડો પડે છે જેનું તાપમાન અચળ $\theta_0$ છે. ધારો કે તે ન્યૂટનના શીતલનના નિયમનું પાલન કરે છે. તેના તાપમાન $\theta$ ને સમય $t$ ની સાપેક્ષમાં આલેખવામાં આવે છે. આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ બિંદુઓ $P(\theta = \theta_2)$ અને $Q(\theta = \theta_1)$ પર વક્રને સ્પર્શકો દોરવામાં આવ્યા છે. આ સ્પર્શકો સમયની ધરી સાથે $\varphi_2$ અને $\varphi_1$ ખૂણો બનાવે છે.
Question diagram
A
$\frac{\tan \varphi_2}{\tan \varphi_1} = \frac{\theta_1 - \theta_0}{\theta_2 - \theta_0}$
B
$\frac{\tan \varphi_2}{\tan \varphi_1} = \frac{\theta_2 - \theta_0}{\theta_1 - \theta_0}$
C
$\frac{\tan \varphi_1}{\tan \varphi_2} = \frac{\theta_1}{\theta_2}$
D
$\frac{\tan \varphi_1}{\tan \varphi_2} = \frac{\theta_2}{\theta_1}$

Solution

(B) ન્યૂટનના શીતલનના નિયમ મુજબ,ઠંડા પડવાનો દર $\frac{d\theta}{dt} = -k(\theta - \theta_0)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $k$ એ ધન અચળાંક છે.
$\theta-t$ આલેખમાં,કોઈપણ બિંદુએ સ્પર્શકનો ઢાળ $\frac{d\theta}{dt}$ છે. વક્ર ઘટતો હોવાથી,ઢાળ ઋણ છે. ખૂણો $\varphi$ એ સ્પર્શક દ્વારા ધન $t$-ધરી સાથે બનાવેલો ખૂણો છે,તેથી ઢાળ $-\tan \varphi$ છે.
બિંદુ $P$ પર જ્યાં $\theta = \theta_2$ છે,ત્યાં ઢાળનું મૂલ્ય $\tan \varphi_2 = k(\theta_2 - \theta_0)$ છે.
બિંદુ $Q$ પર જ્યાં $\theta = \theta_1$ છે,ત્યાં ઢાળનું મૂલ્ય $\tan \varphi_1 = k(\theta_1 - \theta_0)$ છે.
બંને સમીકરણોનો ભાગાકાર કરતા,આપણને મળે છે: $\frac{\tan \varphi_2}{\tan \varphi_1} = \frac{k(\theta_2 - \theta_0)}{k(\theta_1 - \theta_0)} = \frac{\theta_2 - \theta_0}{\theta_1 - \theta_0}$.
42
MediumMCQ
પદાર્થ અને આસપાસના વાતાવરણ વચ્ચે તાપમાનનો તફાવત ઓછો હોય ત્યારે,ઉષ્મા ગુમાવવાનો દર $R$ અને પદાર્થના તાપમાન $\theta$ વચ્ચેનો સંબંધ નીચેનામાંથી કયા આલેખ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે?
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(C) ન્યૂટનના શીતલનના નિયમ મુજબ,પદાર્થ અને તેની આસપાસના વાતાવરણ વચ્ચે તાપમાનનો તફાવત ઓછો હોય ત્યારે,ઉષ્મા ગુમાવવાનો દર $R$ એ તાપમાનના તફાવત $(\theta - \theta_0)$ ના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
$R \propto (\theta - \theta_0)$
$R = k(\theta - \theta_0) = k\theta - k\theta_0$,જ્યાં $k$ એ ધન અચળાંક છે.
આ સમીકરણને સુરેખ રેખાના સમીકરણ $y = mx + c$ સાથે સરખાવતા,જ્યાં $y = R$,$x = \theta$,$m = k$ (ઢાળ) અને $c = -k\theta_0$ (y-અંતઃખંડ).
અહીં $k$ અને $\theta_0$ ધન હોવાથી,અંતઃખંડ $c = -k\theta_0$ ઋણ મળે છે.
તેથી,આલેખ એ ધન ઢાળ અને ઋણ y-અંતઃખંડ ધરાવતી સુરેખ રેખા છે,જે વિકલ્પ $C$ માં દર્શાવેલ આલેખને અનુરૂપ છે.
Solution diagram
43
DifficultMCQ
એક પોલો તાંબાનો ગોળો $S$ અને એક પોલો તાંબાનો સમઘન $C$,બંને સમાન સપાટીના ક્ષેત્રફળવાળી નગણ્ય પાતળી દીવાલો ધરાવે છે,જેમને $90^{\circ}C$ તાપમાને પાણીથી ભરવામાં આવે છે અને સમાન વાતાવરણમાં ઠંડુ થવા દેવામાં આવે છે. તેમના ઠંડા થવાની પ્રક્રિયાને યોગ્ય રીતે દર્શાવતો આલેખ કયો છે?
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(A) ન્યૂટનના ઠંડા પડવાના નિયમ મુજબ,ઉષ્મા ગુમાવવાનો દર $\frac{dQ}{dt} = \varepsilon A \sigma (T^4 - T_0^4) \approx \varepsilon A \sigma (4T_0^3) \Delta T$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ઉષ્મા ગુમાવવાનો દર $\frac{dQ}{dt} = mc \frac{dT}{dt}$ પણ હોવાથી,આપણને મળે છે $mc \frac{dT}{dt} = \varepsilon A \sigma (4T_0^3) \Delta T$.
આમ,તાપમાન ઘટવાનો દર $\frac{dT}{dt} = \frac{\varepsilon A \sigma 4T_0^3}{mc} \Delta T$ છે.
ગોળા અને સમઘન બંને માટે,સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $A$ સમાન છે. જોકે,સમાન સપાટીના ક્ષેત્રફળ માટે ગોળાનું કદ $V$ એ સમઘનના કદ કરતા ઓછું હોય છે. દળ $m = \rho V$ હોવાથી,ગોળામાં રહેલા પાણીનું દળ સમઘનમાં રહેલા પાણીના દળ કરતા ઓછું હોય છે $(m_S < m_C)$.
$\frac{dT}{dt} \propto \frac{1}{m}$ હોવાથી,ઠંડા પડવાનો દર સમઘન $(C)$ કરતા ગોળા $(S)$ માટે ઝડપી છે.
તેથી,ગોળાનું તાપમાન સમઘન કરતા ઝડપથી ઘટે છે,જે તે આલેખ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે જેમાં $S$ માટેનો વક્ર $C$ માટેના વક્ર કરતા વધુ ઢાળવાળો છે.
44
MediumMCQ
બીકરમાં રહેલા પ્રવાહીનું $t$ સમયે તાપમાન $\theta(t)$ છે અને પરિસરનું તાપમાન $\theta_0$ છે. ન્યૂટનના શીતલનના નિયમ મુજબ,$\log_e(\theta - \theta_0)$ અને $t$ વચ્ચેનો સાચો આલેખ કયો છે?
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(B) ન્યૂટનના શીતલનના નિયમ મુજબ,તાપમાનમાં થતો ફેરફારનો દર એ પદાર્થ અને તેના પરિસર વચ્ચેના તાપમાનના તફાવતને સમપ્રમાણમાં હોય છે:
$\frac{d\theta}{dt} = -k(\theta - \theta_0)$
પદોને ગોઠવતા,આપણને મળે છે:
$\frac{d\theta}{\theta - \theta_0} = -k dt$
બંને બાજુ સંકલન કરતા:
$\int \frac{d\theta}{\theta - \theta_0} = \int -k dt$
$\ln(\theta - \theta_0) = -kt + C$
આ સમીકરણ $y = mx + c$ ના સ્વરૂપમાં છે,જ્યાં $y = \ln(\theta - \theta_0)$,$x = t$,$m = -k$ (ઋણ ઢાળ) અને $C$ એ સંકલનનો અચળાંક છે.
તેથી,$\log_e(\theta - \theta_0)$ વિરુદ્ધ $t$ નો આલેખ ઋણ ઢાળ ધરાવતી એક સીધી રેખા છે.
45
MediumMCQ
ન્યૂટનના શીતલન (કૂલિંગ) ના નિયમ મુજબ,પદાર્થના ઠંડા પડવાનો દર ........ ના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
A
પદાર્થનું તાપમાન
B
પરિસરનું તાપમાન
C
પદાર્થના તાપમાનની ચતુર્થ ઘાત
D
પદાર્થ અને પરિસરના તાપમાનનો તફાવત

Solution

(D) ન્યૂટનનો શીતલનનો નિયમ જણાવે છે કે પદાર્થ દ્વારા ઉષ્મા ગુમાવવાનો દર $(dQ/dt)$ એ પદાર્થ $(T)$ અને તેના પરિસર $(T_s)$ વચ્ચેના તાપમાનના તફાવતના સમપ્રમાણમાં હોય છે,જો આ તફાવત નાનો હોય.
ગાણિતિક રીતે,$dQ/dt \propto (T - T_s)$.
ઠંડા પડવાનો દર એ તાપમાનમાં થતા ફેરફારનો દર $(dT/dt)$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત હોવાથી,$dT/dt \propto (T - T_s)$ થાય છે.
તેથી,ઠંડા પડવાનો દર એ પદાર્થ અને પરિસર વચ્ચેના તાપમાનના તફાવતના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
46
MediumMCQ
ગરમ પાણીથી ભરેલી એક ડોલ $75^{\circ}C$ થી $70^{\circ}C$ સુધી ઠંડી થવા માટે $T_1$ સમય લે છે,$70^{\circ}C$ થી $65^{\circ}C$ સુધી ઠંડી થવા માટે $T_2$ સમય લે છે,અને $65^{\circ}C$ થી $60^{\circ}C$ સુધી ઠંડી થવા માટે $T_3$ સમય લે છે. નીચેનામાંથી કયો સંબંધ સાચો છે?
A
$T_1 = T_2 = T_3$
B
$T_1 > T_2 > T_3$
C
$T_1 < T_2 < T_3$
D
$T_1 < T_3 < T_2$

Solution

(C) ન્યૂટનના ઠંડા પડવાના નિયમ મુજબ,ઠંડા પડવાનો દર એ પદાર્થ અને તેના આસપાસના વાતાવરણ વચ્ચેના તાપમાનના તફાવતને સીધો પ્રમાણસર હોય છે: $-\frac{dT}{dt} = k(T - T_s)$.
જેમ જેમ પાણીનું તાપમાન ઘટે છે,તેમ પાણી અને આસપાસના વાતાવરણ વચ્ચેનો તાપમાનનો તફાવત ઘટતો જાય છે.
પરિણામે,ઠંડા પડવાનો દર ઘટે છે,જેનો અર્થ છે કે ચોક્કસ તાપમાનના ગાળામાં ઠંડા પડવા માટે લાગતો સમય વધે છે.
પ્રથમ ગાળા ($75^{\circ}C$ થી $70^{\circ}C$) માટે શરૂઆતનું તાપમાન સૌથી વધુ હોવાથી,ઠંડા પડવાનો દર સૌથી ઝડપી હોય છે,જેના પરિણામે સૌથી ઓછો સમય $T_1$ લાગે છે.
જેમ જેમ પાણી વધુ ઠંડું થાય છે,તેમ તાપમાનનો તફાવત નાનો થતો જાય છે,જેના કારણે ઠંડા પડવાની પ્રક્રિયા ધીમી પડે છે અને સમયગાળો વધતો જાય છે.
તેથી,સમય વચ્ચેનો સંબંધ $T_1 < T_2 < T_3$ છે.
47
MediumMCQ
પ્રયોગશાળામાં ન્યૂટનનો શીતલનનો નિયમ શું નક્કી કરવા માટે વપરાય છે?
A
વાયુની વિશિષ્ટ ઉષ્મા
B
વાયુની ગુપ્ત ઉષ્મા
C
પ્રવાહીની વિશિષ્ટ ઉષ્મા
D
પ્રવાહીની ગુપ્ત ઉષ્મા

Solution

(C) ન્યૂટનનો શીતલનનો નિયમ જણાવે છે કે પદાર્થ દ્વારા ઉષ્મા ગુમાવવાનો દર $dQ/dt$ એ પદાર્થ અને તેના વાતાવરણ વચ્ચેના તાપમાનના તફાવતને સમપ્રમાણમાં હોય છે,એટલે કે $dQ/dt = -k(\theta - \theta_0)$.
ઉષ્મા ગુમાવવાનો દર $dQ/dt = -ms(d\theta/dt)$ દ્વારા પણ દર્શાવી શકાય છે,જ્યાં $m$ એ દળ છે,$s$ એ વિશિષ્ટ ઉષ્મા છે,અને $d\theta/dt$ એ ઠંડા પડવાનો દર છે.
આ બંનેને સરખાવતા,આપણને $-ms(d\theta/dt) = -k(\theta - \theta_0)$ મળે છે.
આ સંબંધનો ઉપયોગ કરીને,જો અન્ય પરિમાણો જાણીતા હોય,તો આપણે પ્રવાહીની વિશિષ્ટ ઉષ્મા '$s$' નક્કી કરી શકીએ છીએ.
48
MediumMCQ
બે ધાતુના ગોળા,એક ઘન અને બીજો પોલો,ને $300^{\circ}C$ તાપમાને ગરમ કરવામાં આવે છે અને સમાન વાતાવરણમાં ઠંડા પડવા દેવામાં આવે છે. ઉષ્મા વ્યયનો દર:
A
પોલા ગોળા માટે વધુ હશે
B
ઘન ગોળા માટે વધુ હશે
C
બંને માટે સમાન હશે
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) ન્યૂટનના શીતલનનો નિયમ મુજબ,ઉષ્મા વ્યયનો દર $(dQ/dt)$ એ $dQ/dt = e \sigma A (T^4 - T_0^4)$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $e$ એ ઉત્સર્જકતા છે,$\sigma$ એ સ્ટેફન-બોલ્ટ્ઝમેન અચળાંક છે,$A$ એ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ છે,$T$ એ પદાર્થનું તાપમાન છે અને $T_0$ એ આસપાસનું તાપમાન છે.
બંને ગોળા સમાન ધાતુના બનેલા હોવાથી અને સમાન તાપમાન $T$ સુધી ગરમ કરવામાં આવ્યા હોવાથી તથા સમાન વાતાવરણ $T_0$ માં રાખવામાં આવ્યા હોવાથી,ઉષ્મા વ્યયનો દર સપાટીના ક્ષેત્રફળ $A$ અને ઉત્સર્જકતા $e$ પર આધાર રાખે છે.
જો બંને ગોળાની ત્રિજ્યા સમાન હોય,તો તેમનું સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $A = 4\pi r^2$ સમાન રહેશે.
તેથી,જો ઉત્સર્જકતા સમાન હોય,તો બંને માટે ઉષ્મા વ્યયનો દર સમાન રહેશે.
49
EasyMCQ
ન્યુટનનો શીતલનનો નિયમ નીચેનામાંથી કયા સિદ્ધાંત પર આધારિત છે?
A
પ્લાન્કનો નિયમ
B
પ્રીવોસ્ટનો ઉષ્મા વિનિમયનો સિદ્ધાંત
C
કિરચોફનો નિયમ
D
સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેનનો નિયમ

Solution

(D) ન્યુટનનો શીતલનનો નિયમ જણાવે છે કે પદાર્થ દ્વારા ગુમાવાતી ઉષ્માનો દર,પદાર્થ અને તેના વાતાવરણ વચ્ચેના તાપમાનના તફાવતના સમપ્રમાણમાં હોય છે,જો આ તફાવત નાનો હોય.
આ નિયમ સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમ પરથી મેળવેલ એક પ્રાયોગિક અંદાજ છે,જે પદાર્થના તાપમાનના સંદર્ભમાં કૃષ્ણ પદાર્થ દ્વારા ઉત્સર્જિત પાવરનું વર્ણન કરે છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,જ્યારે પદાર્થ અને વાતાવરણ વચ્ચેનો તાપમાનનો તફાવત $\Delta T$ નાનો હોય,ત્યારે સ્ટીફન-બોલ્ટ્ઝમેન નિયમને રેખીય બનાવી શકાય છે,જે દર્શાવે છે કે શીતલનનો દર $\Delta T$ ના સમપ્રમાણમાં હોય છે,જે ન્યુટનના શીતલનના નિયમનો મુખ્ય સાર છે.
50
DifficultMCQ
એક લટકાવેલા ગોળાની ઘનતા $d$ અને વિશિષ્ટ ઉષ્મા $s$ છે. ગોળાની ત્રિજ્યા $r$ છે. ગોળા અને પરિસર વચ્ચેનો તાપમાનનો તફાવત $(\Delta \theta)$ ઘણો ઓછો છે. જો પરિસરનું તાપમાન $\theta_0$ હોય,તો ગોળાના તાપમાનના ઘટાડાનો દર ....... થશે.
A
$\frac{4 \sigma \theta_0^3 \Delta \theta}{rds}$
B
$\frac{12 \sigma \theta_0^3 \Delta \theta}{rds}$
C
$\frac{4 \sigma \theta_0^4 \Delta \theta}{rds}$
D
$\frac{12 \sigma \theta \Delta \theta}{rds \theta_0^3}$

Solution

(B) ન્યૂટનના શીતલનના નિયમ મુજબ,ઉષ્મા ગુમાવવાનો દર $\frac{dQ}{dt} = 4 \sigma A \theta_0^3 (\Delta \theta)$ છે.
કારણ કે $\frac{dQ}{dt} = ms \left( -\frac{d\theta}{dt} \right)$,તેથી તાપમાનના ઘટાડાનો દર $-\frac{d\theta}{dt} = \frac{4 \sigma A \theta_0^3 (\Delta \theta)}{ms}$ થાય.
અહીં,દળ $m = \text{કદ} \times \text{ઘનતા} = (\frac{4}{3} \pi r^3) d$ અને સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $A = 4 \pi r^2$ છે.
આ કિંમતો મૂકતા: $-\frac{d\theta}{dt} = \frac{4 \sigma (4 \pi r^2) \theta_0^3 (\Delta \theta)}{(\frac{4}{3} \pi r^3) d s}$.
પદનું સાદું રૂપ આપતા: $-\frac{d\theta}{dt} = \frac{16 \pi r^2 \sigma \theta_0^3 (\Delta \theta)}{\frac{4}{3} \pi r^3 d s} = \frac{12 \sigma \theta_0^3 \Delta \theta}{rds}$.

10-2.Heat Transfer — Newton's Law of Cooling · Frequently Asked Questions

1Are these 10-2.Heat Transfer questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a 10-2.Heat Transfer Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.