Mix Example-Cell: The Unit of Life Questions in Gujarati

(C) સાચી જોડીઓ નીચે મુજબ છે:
$(1)$ અંતઃકોષરસજાળ: $(U)$ લિપિડનું સંશ્લેષણ (મુખ્યત્વે લીસી અંતઃકોષરસજાળ).
$(2)$ ગોલ્ગી પ્રસાધન: $(S)$ ગ્લાયકોલિપિડ અને ગ્લાયકોપ્રોટીનનું સંશ્લેષણ.
$(3)$ હરિતકણ: $(T)$ પ્રકાશસંશ્લેષણ કરે છે.
$(4)$ કણાભસૂત્ર: $(P)$ કોષના વિવિધ કાર્યો માટે શક્તિ $(ATP)$ પૂરી પાડે છે.
$(5)$ લાયસોઝોમ્સ: $(R)$ એકસ્તરીય પટલ ધરાવે છે.
$(6)$ તારાકેન્દ્ર: $(Q)$ તલકણિકાઓ (basal bodies) ના નિર્માણમાં સંકળાયેલ છે.
આમ, સાચો ક્રમ $(1-U), (2-S), (3-T), (4-P), (5-R), (6-Q)$ છે.

(A) સાચી જોડીઓ નીચે મુજબ છે:
$(1)$ સૂક્ષ્મતંતુઓ $Actin$ $(Q)$ પ્રોટીનથી બનેલા હોય છે.
$(2)$ સૂક્ષ્મનલિકાઓ $Tubulin$ $(R)$ પ્રોટીનથી બનેલી હોય છે.
$(3)$ બેક્ટેરિયલ કશા $Flagellin$ $(S)$ પ્રોટીનથી બનેલી હોય છે.
$(4)$ બેક્ટેરિયાના સૌથી બહારના સ્તરને $Glycocalyx$ $(P)$ કહેવામાં આવે છે.
તેથી, સાચો ક્રમ $(1-Q), (2-R), (3-S), (4-P)$ છે.

(A) સાચી જોડીઓ નીચે મુજબ છે:
$(1)$ ચલિત જીવાણુઓમાં કશા (flagella) હોય છે, જે ફ્લેજેલીન પ્રોટીનથી બનેલી હોય છે। તેથી, $(1-R)$.
$(2)$ જીવાણુઓમાં ગ્લાયકોકેલિક્સ શ્લેષમી સ્તર (slime layer) અથવા કેપ્સ્યુલ તરીકે જોવા મળે છે। તેથી, $(2-P)$.
$(3)$ વાયુયુક્ત રસધાનીઓ નીલ-હરિત લીલ અને અન્ય પ્રકાશસંશ્લેષી (સ્વયંપોષી) જીવાણુઓમાં જોવા મળે છે જે તેમને તારકતા (buoyancy) આપે છે। તેથી, $(3-S)$.
$(4)$ આદિકોષકેન્દ્રીઓમાં રીબોઝોમ્સ $70S$ પ્રકારના હોય છે અને તેમનો વ્યાસ આશરે $20 \, nm$ હોય છે। તેથી, $(4-Q)$.
આમ, સાચો ક્રમ $(1-R), (2-P), (3-S), (4-Q)$ છે.

(D) સાચી જોડીઓ નીચે મુજબ છે:
$(1)$ કણાભસૂત્રને 'કોષનું શક્તિઘર' (Powerhouse of the cell) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે $ATP$ ઉત્પન્ન કરે છે, તેથી $(1-S)$.
$(2)$ હરિતકણ એ વનસ્પતિઓમાં પ્રકાશસંશ્લેષણનું સ્થાન છે, તેથી $(2-R)$.
$(3)$ લાયસોઝોમમાં જલવિભાજક ઉત્સેચકો હોય છે અને તેને 'આત્મઘાતી કોથળી' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તેથી $(3-P)$.
$(4)$ કણિકાવિહીન અંતઃકોષરસજાળ (Smooth Endoplasmic Reticulum) મુખ્યત્વે લિપિડ્સ અને સ્ટીરોઈડ્સના સંશ્લેષણમાં સામેલ છે, તેથી $(4-Q)$.
તેથી, સાચો ક્રમ $(1-S), (2-R), (3-P), (4-Q)$ છે.

(A) સાચી જોડી નીચે મુજબ છે:
$(1)$ રસધાની: વનસ્પતિ કોષોમાં આસુતિદાબ જાળવી રાખે છે $(S)$.
$(2)$ કોષકેન્દ્ર: તે પુખ્ત માનવ રક્તકણો (RBCs) માં ગેરહાજર હોય છે $(P)$.
$(3)$ કોષકેન્દ્રપટલ: તે બેવડી પટલમય રચના છે; જોકે, આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં સુવિકસિત કોષકેન્દ્રનો અભાવ હોય છે, તેથી તેમાં કોષકેન્દ્રપટલ હોતું નથી $(Q)$.
$(4)$ કોષકેન્દ્રિકા: તે $rRNA$ ના સક્રિય સંશ્લેષણ માટેનું સ્થાન છે $(R)$.
તેથી, સાચો ક્રમ $(1-S), (2-P), (3-Q), (4-R)$ છે.

(D) વિધાન $(A)$ ખોટું છે કારણ કે સુકોષકેન્દ્રી કોષમાં આવેલી બધી અંગિકાઓ પટલથી ઘેરાયેલી હોતી નથી; ઉદાહરણ તરીકે,રીબોઝોમ્સ એ સુકોષકેન્દ્રી કોષમાં જોવા મળતી પટલવિહીન અંગિકા છે.
કારણ $(R)$ સાચું છે કારણ કે આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે અને તેમાં જોવા મળતી રચનાઓ જેવી કે રીબોઝોમ્સ પણ પટલવિહીન હોય છે.
તેથી,$A$ ખોટું છે અને $R$ સાચું છે.

(C) આ આકૃતિ બેક્ટેરિયલ કોષ દર્શાવે છે. $A$ તરીકે દર્શાવેલ રચના કશા (flagellum) છે.
બેક્ટેરિયલ કશા મુખ્યત્વે ફ્લેજેલિન (flagellin) નામના પ્રોટીનથી બનેલી હોય છે.
તેથી,સાચો જવાબ પ્રોટીન છે.

(B) આપેલ પ્રાણીકોષની આકૃતિમાં:
$1$. $a$ લેબલ એ ચપટી,પટલમય કોથળીઓના સમૂહને દર્શાવે છે જેને ગોલ્ગીકાય કહેવામાં આવે છે.
$2$. $b$ લેબલ એ કોષકેન્દ્રની અંદર આવેલી ઘટ્ટ,ગોળાકાર રચનાને દર્શાવે છે,જે કોષકેન્દ્રિકા છે.
તેથી,સાચી ઓળખ $a -$ ગોલ્ગીકાય અને $b -$ કોષકેન્દ્રિકા છે.

(A) કોષને જીવનનો પાયાનો એકમ અને જૈવિક અજાયબી માનવામાં આવે છે કારણ કે તે ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે,જેમ કે કોષીય શ્વસન દ્વારા પોષકદ્રવ્યોનું મુક્ત શક્તિ $(ATP)$ માં રૂપાંતર કરવું.
વધુમાં,કોષ જનીન દ્રવ્ય $(DNA)$ ધરાવે છે જે તેની રચના,કાર્ય અને પ્રજનન માટે જરૂરી માહિતીનો સંગ્રહ કરે છે.
તેથી,વિધાન અને કારણ બંને વૈજ્ઞાનિક રીતે સાચા છે અને કારણ એ સમજાવે છે કે કોષને શા માટે જીવનની અજાયબી માનવામાં આવે છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$1$. કશા એ કોષરસસ્તરની વાળ જેવી લંબાયેલી રચનાઓ છે જે આદિકોષકેન્દ્રિય અને સુકોષકેન્દ્રિય બંને કોષોમાં તલસ્થકાયમાંથી ઉદ્ભવે છે.
$2$. પક્ષ્મો પણ કોષરસસ્તરની વાળ જેવી રચનાઓ છે જે તલસ્થકાયમાંથી ઉદ્ભવે છે.
$3$. પિલિ એ 'પિલિન' નામના વિશિષ્ટ પ્રોટીનમાંથી બનેલી લાંબી નલિકાકાર રચનાઓ છે,જે બેક્ટેરિયામાં જોવા મળે છે. તે સપાટી પરના ઉપાંગો છે અને તે તલસ્થકાયમાંથી ઉદ્ભવતા નથી.
તેથી,પિલિ તલસ્થકાયમાંથી ઉદ્ભવે છે તે વિધાન ખોટું છે.

(A) સાચું જોડકું નીચે મુજબ છે:
$(1)$ મેસોઝોમ: આ આદિકોષકેન્દ્રી કોષમાં કોષરસપટલની ગડીઓ છે,જે શ્વસન અને કોષદીવાલના નિર્માણમાં મદદ કરે છે। તેથી,$(1-d)$.
$(2)$ પેરોક્સિઝોમ: આ સૂક્ષ્મકાય છે જે અંતઃપટલીય તંત્રનો ભાગ નથી। તેથી,$(2-a)$.
$(3)$ પોલિઝોમ: જ્યારે ઘણા રીબોઝોમ એક $m-RNA$ અણુ સાથે જોડાય છે ત્યારે બનતી રચના। તેથી,$(3-b)$.
$(4)$ લાયસોઝોમ: આ ગોલ્ગી પ્રસાધનમાં પેકેજિંગની પ્રક્રિયા દ્વારા બનતી પટલમય કોથળી જેવી રચના છે અને તે એકસ્તરીય પટલ ધરાવે છે। તેથી,$(4-c)$.
આમ,સાચો ક્રમ $(1-d, 2-a, 3-b, 4-c)$ છે।

(C) અંતઃપટલતંત્રમાં એવી અંગિકાઓનો સમાવેશ થાય છે જેમના કાર્યો એકબીજા સાથે સંકલિત હોય છે,જેમ કે અંતઃકોષરસજાળ $(ER)$,ગોલ્ગીકાય,લાયસોઝોમ્સ અને રસધાનીઓ.
કણાભસૂત્ર,હરિતકણ અને પેરૉક્સિઝોમ જેવી અંગિકાઓ અંતઃપટલતંત્રનો ભાગ નથી કારણ કે તેમના કાર્યો ઉપર જણાવેલ ઘટકો સાથે સંકલિત હોતા નથી.
વિકલ્પ $C$ માં,પેરૉક્સિઝોમ અને કણાભસૂત્ર બંને અંતઃપટલતંત્રનો ભાગ નથી.

(A) અંતઃપટલતંત્રમાં અંતઃકોષરસજાળ,ગોલ્ગી પ્રસાધન,લાયસોઝોમ્સ અને રસધાનીઓનો સમાવેશ થાય છે.
આપેલ આકૃતિમાં:
$A$ કણાભસૂત્ર દર્શાવે છે.
$B$ કણિકામય અંતઃકોષરસજાળ દર્શાવે છે.
$C$ કોષરસસ્તર (અથવા પુટિકા) દર્શાવે છે.
$D$ ગોલ્ગી પ્રસાધન દર્શાવે છે.
કણાભસૂત્ર એ અંતઃપટલતંત્રનો ભાગ ન હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) વનસ્પતિ કોષની આપેલી આકૃતિમાં,$X$ એ કોષની અંદરની ઘેરી અને મધ્યસ્થ રચના દર્શાવે છે,જે કોષકેન્દ્ર છે. $Y$ એ હરિતકણ (chloroplast) નામની અંગિકા દર્શાવે છે,જેમાં આંતરિક લેમેલર રચનાઓ જોવા મળે છે,જે વનસ્પતિ કોષોમાં પ્રકાશસંશ્લેષણનું સ્થાન છે. તેથી,$X$ એ કોષકેન્દ્ર છે અને $Y$ એ હરિતકણ છે.

(B) વિધાન $P$ ખોટું છે કારણ કે મધ્યપટલ મુખ્યત્વે કેલ્શિયમ અને મેગ્નેશિયમ પેક્ટેટનું બનેલું હોય છે,સેલ્યુલોઝનું નહીં.
વિધાન $Q$ ખોટું છે કારણ કે પ્રજનનકોષોના નિર્માણ (જન્યુજનન) દરમિયાન સામાન્ય રીતે અર્ધીકરણ (meiosis) થાય છે,સમભાજન (mitosis) નહીં,જેથી રંગસૂત્રોની સંખ્યા એકકીય $(n)$ થઈ શકે.
આથી,બંને વિધાનો ખોટાં છે.

(D) કોષ એ જીવનનો પાયાનો બંધારણીય અને કાર્યાત્મક એકમ છે. તે વિવિધ અંગિકાઓ (જેમ કે કણાભસૂત્ર,રિબોઝોમ્સ,અંતઃકોષરસજાળ,વગેરે) થી બનેલો છે,જે ચોક્કસ કાર્યો કરવા માટે વિશિષ્ટ રચનાઓ છે. આ અંગિકાઓ પોતે જટિલ જૈવિક અણુઓ (જેમ કે પ્રોટીન,લિપિડ્સ,કાર્બોદિતો અને ન્યુક્લિક એસિડ) માંથી બનેલી હોય છે. તેથી,કોષના નિર્માણ અને જાળવણીમાં અંગિકાઓ અને જૈવિક અણુઓ બંને આવશ્યક ઘટકો છે.

(D) ન્યુક્લિઓ પ્રોટીન એવા પ્રોટીન છે જે ન્યુક્લિક એસિડ ($DNA$ અથવા $RNA$) સાથે રચનાત્મક રીતે જોડાયેલા હોય છે।
$1$. $\text{કોષકેન્દ્ર}$ માં ક્રોમેટિન હોય છે, જે $DNA$ અને હિસ્ટોન પ્રોટીનનું સંકુલ છે।
$2$. $\text{રંગસૂત્ર}$ એ ક્રોમેટિનનું ઘટ્ટ સ્વરૂપ છે, જે $DNA$ અને પ્રોટીનનું બનેલું છે।
$3$. $\text{રીબોઝોમ}$ એ રીબોઝોમલ $RNA$ $(rRNA)$ અને રીબોઝોમલ પ્રોટીનનું બનેલું છે।
આમ, ત્રણેય રચનાઓ ન્યુક્લિઓ પ્રોટીનની બનેલી હોવાથી, સાચો જવાબ $D$ છે।

(C) જૈવિક સંગઠનનો ક્રમ સૌથી સરળ સ્તરથી શરૂ થઈને વધુ જટિલ સ્તરો તરફ આગળ વધે છે.
$1$. સાચો ક્રમ આ મુજબ છે: $\text{ઉપ-પરમાણ્વિક કણો} \rightarrow \text{પરમાણુઓ} \rightarrow \text{અણુઓ} \rightarrow \text{અંગિકાઓ} \rightarrow \text{કોષો} \rightarrow \text{પેશી} \rightarrow \text{અંગો} \rightarrow \text{અંગતંત્ર} \rightarrow \text{સજીવ}$.
$2$. પ્રશ્નમાં આપેલ ક્રમ $(P) \rightarrow \text{ઉપ-પરમાણ્વિક કણો} \rightarrow \text{પરમાણુઓ} \rightarrow \text{અણુઓ} \rightarrow (Q) \rightarrow \text{કોષો} \rightarrow \text{પેશી}$ સાથે સરખાવતા,$(P)$ એ ઉપ-પરમાણ્વિક કણો છે અને $(Q)$ એ અણુઓ પછી અને કોષો પહેલા આવતી રચના એટલે કે અંગિકાઓ છે.
$3$. આમ,$(P)$ = ઉપ-પરમાણ્વિક કણો અને $(Q)$ = અંગિકાઓ.

(B) કોષ એ જીવનનો પાયાનો બંધારણીય અને કાર્યાત્મક એકમ છે. કોષનું આયોજન મુખ્યત્વે તેના કોષરસપટલ દ્વારા જળવાય છે,જે પસંદગીમાન પ્રવેશશીલ પટલ તરીકે કાર્ય કરે છે,અને વિવિધ પટલીય અંગિકાઓ (જેમ કે કોષકેન્દ્ર,કણાભસૂત્ર,અંતઃકોષરસજાળ,વગેરે) દ્વારા થાય છે જે કોષીય કાર્યોનું વિભાજન કરે છે. પેશીઓ અને અંગો એ કોષોના સમૂહ દ્વારા બનતા જૈવિક આયોજનના ઉચ્ચ સ્તરો છે,તે એક કોષના આંતરિક આયોજનના ઘટકો નથી.

(A) વિધાન $(A)$ સાચું છે: કણાભસૂત્ર અને હરિતકણ અર્ધ-સ્વાયત્ત અંગિકાઓ તરીકે ઓળખાય છે કારણ કે તેઓ પોતાનું જનીનિક દ્રવ્ય $(DNA)$ અને રીબોઝોમ્સ ધરાવે છે.
વિધાન $(B)$ ખોટું છે: જોકે આ અંગિકાઓ પૂર્વ-અસ્તિત્વ ધરાવતી અંગિકાઓના વિભાજન દ્વારા બને છે,પરંતુ તેમાં પ્રોટીન સંશ્લેષણ માટેની તંત્રનો અભાવ હોતો નથી. તેઓ પોતાનું $DNA$,$mRNA$,$tRNA$,$rRNA$ અને રીબોઝોમ્સ ધરાવે છે,જે તેમને તેમના પોતાના કેટલાક પ્રોટીનનું સંશ્લેષણ કરવામાં સક્ષમ બનાવે છે.
તેથી,$(A)$ સાચું છે પરંતુ $(B)$ ખોટું છે.

(D) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$A$. થાઈલેકોઈડ્સ: આ હરિતકણના સ્ટ્રોમામાં આવેલી સપાટ પટલમય કોથળીઓ છે,જે પ્રકાશ-સંશ્લેષણની પ્રકાશ પ્રક્રિયામાં ભાગ લે છે $(iii)$.
$B$. ક્રિસ્ટી: આ કણાભસૂત્રના અંતઃપટલના અંતઃપ્રવર્ધો છે જે કોષીય શ્વસન માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે $(iv)$.
$C$. સિસ્ટર્ની: આ ગોલ્ગી પ્રસાધનની તકતી આકારની,સપાટ કોથળીઓ છે $(i)$.
$D$. ક્રોમેટિન: આ કોષકેન્દ્રમાં જોવા મળતી $DNA$ અને પ્રોટીનની ઘનીભૂત,દોરી જેવી રચના છે $(ii)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $A-(iii), B-(iv), C-(i), D-(ii)$ છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
પટલમય અંગિકાઓમાં અંતઃકોષરસજાળ,કોષકેન્દ્ર,લાયસોઝોમ્સ,ગોલ્ગી પ્રસાધન અને કણાભસૂત્રનો સમાવેશ થાય છે.
રીબોઝોમ્સ એ પટલવિહીન રાઈબોન્યુક્લિયોપ્રોટીન કણો છે.
રંગસૂત્રો એ કોષકેન્દ્રમાં જોવા મળતા $DNA$ અને પ્રોટીનના બનેલા બંધારણો છે અને તેને પટલમય અંગિકાઓ ગણવામાં આવતી નથી.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. $(A)$ સેન્ટ્રિઓલ: તે પક્ષ્મ કે કશાનો આધારકાય (basal body) બનાવે છે $(iv)$.
$2$. $(B)$ ક્લોરોફિલ: તે હરિતકણના થાઇલેકોઇડ્સમાં જોવા મળે છે $(ii)$.
$3$. $(C)$ ક્રિસ્ટી: આ કણાભસૂત્રના અંદરના પટલની ગડીઓ છે $(i)$.
$4$. $(D)$ રાઇબોઝાઇમ્સ: આ ઉદ્દીપકીય $RNA$ અણુઓ છે, જે ન્યુક્લિક એસિડ છે $(iii)$.
તેથી, સાચો ક્રમ $(A)-(iv), (B)-(ii), (C)-(i), (D)-(iii)$ છે.

(A) : થાયલેકોઇડ્સ એ ચપટી કોથળી જેવી પટલમય રચનાઓ છે જે વનસ્પતિના હરિતકણના ગ્રાના બનાવવા માટે એકબીજાની ઉપર ગોઠવાયેલી હોય છે.
ક્લોરોફિલ અને અન્ય પ્રકાશસંશ્લેષી રંજકદ્રવ્યો થાયલેકોઇડ પટલમાં આવેલા હોય છે,જે પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયાઓનું સ્થાન છે.
$B$ ખોટું છે કારણ કે તારાકેન્દ્ર કોષ વિભાજન દરમિયાન ત્રાકતંતુઓના નિર્માણમાં સામેલ છે,$RNA$ સંશ્લેષણમાં નહીં.
$C$ ખોટું છે કારણ કે હરિતકણના રિબોઝોમ્સ $70S$ હોય છે અને કોષરસના રિબોઝોમ્સ $80S$ હોય છે.
$D$ ખોટું છે કારણ કે લાયસોઝોમ્સમાં જલવિભાજક ઉત્સેચકો હોય છે જે એસિડિક $pH$ (આશરે $5.0$) પર શ્રેષ્ઠ રીતે સક્રિય હોય છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
જોકે દરેક પટલમય અંગિકાઓ તેમની રચના અને કાર્યની દ્રષ્ટિએ અલગ છે,તેમ છતાં તેમાંથી ઘણી અંગિકાઓને એકસાથે અંતઃપટલ તંત્ર તરીકે ગણવામાં આવે છે કારણ કે તેમના કાર્યો સંકલિત હોય છે.
અંતઃપટલ તંત્રમાં અંતઃકોષરસજાળ $(ER)$,ગોલ્ગી પ્રસાધન,લાયસોઝોમ અને રસધાનીઓનો સમાવેશ થાય છે.
કણાભસૂત્ર,હરિતકણ અને પરોક્સિઝોમના કાર્યો ઉપર જણાવેલ ઘટકો સાથે સંકલિત હોતા નથી,તેથી તેમને અંતઃપટલ તંત્રનો ભાગ ગણવામાં આવતા નથી.

(A) આપેલ આકૃતિના આધારે:
$A$ એ ખરબચડી અંતઃકોષરસજાળ (Rough Endoplasmic Reticulum - $RER$) દર્શાવે છે,જેની સપાટી પર રીબોઝોમ્સ આવેલા હોય છે.
$B$ એ લીસી અંતઃકોષરસજાળ (Smooth Endoplasmic Reticulum - $SER$) દર્શાવે છે,જેની સપાટી પર રીબોઝોમ્સ હોતા નથી.
$C$ એ કોષકેન્દ્ર (Nucleus) દર્શાવે છે,જે સૌથી મોટું કેન્દ્રીય અંગિકા છે.
$D$ એ કોષરસ (Cytoplasm) દર્શાવે છે,જે અંગિકાઓની આસપાસ આવેલું પ્રવાહી છે.
તેથી,સાચી જોડ આ મુજબ છે:
$A - (v)$ (ખરબચડી અંતઃકોષરસજાળ)
$B - (iv)$ (લીસી અંતઃકોષરસજાળ)
$C - (viii)$ (કોષકેન્દ્ર)
$D - (iii)$ (કોષરસ)
આમ,સાચો વિકલ્પ $(A)$ છે.

(A) એ ખોટું વિધાન છે.
$1$. કણાભસૂત્ર અને હરિતકણ બંને અર્ધ-સ્વાયત્ત અંગિકાઓ છે. તેમની પાસે પોતાનું $DNA$ હોય છે,જે $mRNA$,$tRNA$ અને $rRNA$ નું સંશ્લેષણ કરે છે.
$2$. આ અંગિકાઓ પાસે પોતાના રિબોઝોમ્સ પણ હોય છે,તેથી તેઓ તેમના કેટલાક પ્રોટીનનું સંશ્લેષણ કરવા સક્ષમ છે.
$3$. થાઈલેકોઈડ અવકાશ અને થાઈલેકોઈડ પટલ ફક્ત હરિતકણની લાક્ષણિકતા છે,કણાભસૂત્રની નહીં. કણાભસૂત્રમાં અંદરનું પટલ ક્રિસ્ટીમાં ગડી થયેલું હોય છે,જે આધારક (matrix) ને ઘેરે છે.
$4$. બંને અંગિકાઓ બેવડા પટલથી ઘેરાયેલી રચનાઓ છે,અને હરિતકણો સામાન્ય રીતે કણાભસૂત્રો કરતા કદમાં મોટા હોય છે.

(D) સાચો જવાબ $(d)$ છે.
પુખ્ત માનવ રક્તકણો $(RBCs)$ કોષકેન્દ્રવિહીન હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં કોષકેન્દ્ર અને અન્ય કોષીય અંગિકાઓ જેવી કે કણાભસૂત્ર,રિબોઝોમ્સ અને ગોલ્ગી પ્રસાધનનો અભાવ હોય છે.
આ રચનાત્મક અનુકૂલનનો મુખ્ય ફાયદો એ છે કે તે કોષની અંદરની જગ્યાને મહત્તમ બનાવે છે.
કોષકેન્દ્ર અને અંગિકાઓને દૂર કરવાથી,કોષમાં હિમોગ્લોબિન (ઓક્સિજન વહન કરતું રંજકદ્રવ્ય) વધુ પ્રમાણમાં સમાવી શકાય છે.
આનાથી સમગ્ર શરીરમાં ઓક્સિજનનું વહન વધુ કાર્યક્ષમ રીતે થઈ શકે છે.

(A) પ્લાઝ્મોડેસ્માટા એ સૂક્ષ્મ નલિકાઓ છે જે વનસ્પતિ કોષો અને કેટલાક લીલના કોષોની કોષદીવાલમાંથી પસાર થાય છે,જે તેમની વચ્ચે વહન અને સંદેશાવ્યવહારને સક્ષમ કરે છે.
આ રચનાઓ નજીકના કોષોના કોષરસને જોડે છે,જે એક સતત કોષરસનું જાળું બનાવે છે જેને સિમ્પ્લાસ્ટ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ માર્ગ વનસ્પતિઓમાં પાણી,આયનો અને વિવિધ અણુઓના કોષો વચ્ચેના વહન માટે અસરકારક માર્ગ પૂરો પાડે છે.

(D) આપેલ પ્રાણીકોષની આકૃતિમાં:
$1$. $X$ લેબલ કોષની સૌથી બહારની સીમા દર્શાવે છે,જે કોષરસસ્તર (Cell membrane) છે.
$2$. $Y$ લેબલ ચપટી,પટલમય કોથળીઓના સમૂહને દર્શાવે છે,જેને ગોલ્ગીકાય (Golgi body) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,$X$ કોષરસસ્તર છે અને $Y$ ગોલ્ગીકાય છે.

(C) કોષમાં પ્રોટીન સંશ્લેષણ અને પેકેજિંગની પ્રક્રિયા એક ચોક્કસ માર્ગને અનુસરે છે:
$1$. પ્રોટીનનું સંશ્લેષણ ખરબચડી અંતઃકોષરસજાળ $(RER)$ સાથે જોડાયેલા રિબોઝોમ્સ પર થાય છે.
$2$. ત્યારબાદ આ પ્રોટીન પરિવહન પુટિકાઓ દ્વારા ગોલ્ગી પ્રસાધન (ગોલ્ગીકાય) સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે.
$3$. ગોલ્ગીકાયમાં,આ પ્રોટીનનું રૂપાંતરણ,વર્ગીકરણ અને પુટિકાઓમાં પેકેજિંગ થાય છે.
$4$. અંતે,આ પુટિકાઓ લાયસોઝોમ્સ બની શકે છે અથવા કોષની બહાર મુક્ત થાય છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $RER$ - ગોલ્ગીકાય - લાયસોઝોમ્સ છે.

(D) ફેગોસાઇટોસિસ (કોષભક્ષણ) એ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા કોષ મોટા કણો અથવા સૂક્ષ્મજીવોને ગળી જાય છે.
અમીબા ખોરાક મેળવવા માટે ખોટા પગ (pseudopodia) નો ઉપયોગ કરીને ફેગોસાઇટોસિસ કરે છે.
$WBC$ (શ્વેતકણો),ખાસ કરીને ન્યુટ્રોફિલ્સ અને મેક્રોફેજ,રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવના ભાગરૂપે રોગકારક જીવાણુઓને ગળી જવા અને તેનો નાશ કરવા માટે ફેગોસાઇટોસિસનો ઉપયોગ કરે છે.
તેથી,અમીબા અને $WBC$ બંને ફેગોસાઇટોસિસ દર્શાવે છે.

(D) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$a$. પિનોસાઇટોસિસ એ કોષમાં પ્રવાહી પદાર્થોના અંતઃગ્રહણની પ્રક્રિયા છે,જેને ઘણીવાર 'કોષનું પીવું' (cell drinking) કહેવામાં આવે છે. તેથી,$a-5$.
$b$. લાયસોઝોમ્સમાં હાઇડ્રોલેટિક ઉત્સેચકો હોય છે જે એસિડિક $pH$ પર શ્રેષ્ઠ રીતે કાર્ય કરે છે. તેથી,$b-3$.
$c$. એન્ડોપ્લાઝમિક રેટિક્યુલમ $(ER)$ ઘણીવાર રિબોઝોમ્સ સાથે સંકળાયેલ હોય છે (ખરબચડી $ER$). તેથી,$c-4$.
$d$. સેન્ટ્રિઓલ પ્રાણી કોષોમાં હાજર હોય છે અને મોટાભાગના વનસ્પતિ કોષોમાં ગેરહાજર હોય છે. તેથી,$d-1$.
તેથી,સાચો ક્રમ $a-5, b-3, c-4, d-1$ છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ (કોષરસ) છે.
$A$,$B$,અને $C$ (ગોલ્ગીકાય,લાયસોઝોમ્સ અને $ER$) એ બધા સુકોષકેન્દ્રી કોષમાં જોવા મળતી પટલમય કોષીય અંગિકાઓ છે.
$D$ (કોષરસ) એ જેલી જેવું દ્રવ્ય છે જે કોષમાં ભરાયેલું હોય છે અને આ અંગિકાઓને ઘેરી રાખે છે,તે પોતે કોઈ અંગિકા નથી.

(C) $1$. માયકોપ્લાઝ્મા એ આદિકોષકેન્દ્રી કોષનો એક પ્રકાર છે જેમાં કોષદીવાલનો અભાવ હોય છે $(1-r)$.
$2$. મધ્યપર્ણ કોષો એ પર્ણમાં જોવા મળતા વિશિષ્ટ કોષો છે,જે વનસ્પતિ કોષો છે $(2-p)$.
$3$. કેપ્સ્યુલ એ કેટલાક બેક્ટેરિયામાં જોવા મળતું ગ્લાયકોકેલિક્સ સ્તર છે $(3-s)$.
$4$. બેક્ટેરિયામાં કશા ત્રણ ભાગોની બનેલી હોય છે: તંતુ,હૂક અને તલસ્થ કાય $(4-q)$.
તેથી,સાચી જોડ $1-r, 2-p, 3-s, 4-q$ છે.

(C) આપેલ અંતઃકોષરસજાળ તંત્રની આકૃતિના આધારે:
$A$ એ મુખ્ય અંગિકા કોષકેન્દ્ર $(iii)$ તરફ નિર્દેશ કરે છે.
$B$ એ ખરબચડી અંતઃકોષરસજાળ $(RER)$ $(v)$ તરફ નિર્દેશ કરે છે.
$C$ એ લીસી અંતઃકોષરસજાળ $(SER)$ $(i)$ તરફ નિર્દેશ કરે છે.
$D$ એ $RER$ સાથે જોડાયેલા રિબોઝોમ્સ $(ii)$ તરફ નિર્દેશ કરે છે.
$E$ એ કોષકેન્દ્ર પટલ પરના કોષકેન્દ્ર છિદ્ર $(iv)$ તરફ નિર્દેશ કરે છે.
તેથી,સાચી જોડ $A-iii, B-v, C-i, D-ii, E-iv$ છે.

(A) અંતઃપટલમય તંત્રમાં એવી અંગિકાઓનો સમાવેશ થાય છે જેમના કાર્યો સંકલિત હોય છે,જેમ કે અંતઃકોષરસજાળ $(ER)$,ગોલ્ગી પ્રસાધન,લાયસોઝોમ અને રસધાનીઓ.
રીબોઝોમ એ પટલમય અંગિકા નથી અને તે અંતઃપટલમય તંત્રનો ભાગ નથી,કારણ કે તે અંતઃપટલમય તંત્ર દ્વારા વ્યાખ્યાયિત વહન અથવા પ્રક્રિયાના માર્ગોને બદલે પ્રોટીન સંશ્લેષણમાં સામેલ હોય છે.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$A$. રસધાની: સંગ્રહ અને નકામા પદાર્થોના ઉત્સર્જનમાં સામેલ છે $(iii)$.
$B$. કણાભસૂત્ર: જારક શ્વસનનું સ્થાન,ખાસ કરીને ક્રેબ્સ ચક્ર $(i)$.
$C$. ગોલ્ગીકાય: ગ્લાયકોલિપિડ્સ અને ગ્લાયકોપ્રોટીન્સના સંશ્લેષણ અને પેકેજિંગ માટેનું સ્થાન $(iv)$.
$D$. હરિતકણ: વનસ્પતિ કોષોમાં પ્રકાશસંશ્લેષણનું સ્થાન $(ii)$.
તેથી,સાચી જોડ $(A-iii), (B-i), (C-iv), (D-ii)$ છે.

(B) સાચી જોડી $B$ (લાયસોઝોમ - આત્મઘાતી કોથળી) છે.
$1$. લાયસોઝોમમાં જલવિભાજક ઉત્સેચકો (હાઇડ્રોલેઝ) હોય છે જે કોષીય ઘટકોનું પાચન કરી શકે છે,તેથી તેને 'આત્મઘાતી કોથળી' કહેવામાં આવે છે.
$2$. ફૂગમાં સામાન્ય રીતે આકુંચક રસધાની હોતી નથી; તે અમીબા જેવા મીઠા પાણીના પ્રજીવોમાં આશૃતિ નિયમન માટે જોવા મળે છે.
$3$. કણાભસૂત્રમાં ક્રિસ્ટી (અંતઃપટલના ગડીઓ) હોય છે,સિસ્ટર્ની નહીં (જે ગોલ્ગી પ્રસાધનમાં જોવા મળે છે).
$4$. $RER$ (ખરબચડી અંતઃકોષરસજાળ) મુખ્યત્વે પ્રોટીન સંશ્લેષણમાં સામેલ છે,જ્યારે ગ્લાયકોલિપિડ્સ અને ગ્લાયકોપ્રોટીનનું સંશ્લેષણ ગોલ્ગી પ્રસાધનમાં થાય છે.

(A) . માઇક્રોફિલામેન્ટ્સ એ કોષપિંજરના ઘટકો છે.
$B$. માઇક્રોટ્યુબ્યુલ્સ એ પક્ષ્મ અને કશામાં જોવા મળતા બંધારણીય ઘટકો છે.
$C$. ઇન્ટરમીડિયેટ ફિલામેન્ટ્સ ટકાઉ પ્રોટીનથી બનેલા હોય છે જે યાંત્રિક મજબૂતી આપે છે.
$D$. વનસ્પતિમાં કોષદીવાલ મુખ્યત્વે સેલ્યુલોઝની બનેલી હોય છે.
તેથી,સાચી જોડ $(A-ii), (B-iii), (C-iv), (D-i)$ છે.

(B) સાચું વિધાન એ છે કે આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં કોષ વિભાજન ખૂબ જ ઝડપથી થાય છે $(B)$.
- વિકલ્પ $A$ ખોટો છે કારણ કે શ્વાને અહેવાલ આપ્યો હતો કે કોષોમાં એક પાતળું બાહ્ય પડ હોય છે જેને આજે કોષરસસ્તર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
- વિકલ્પ $C$ ખોટો છે કારણ કે કોષરસમાં મુક્ત રિબોઝોમ પ્રોટીન સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર છે,જ્યારે લીસી અંતઃકોષરસજાળ $(SER)$ લિપિડ સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર છે.
- વિકલ્પ $D$ ખોટો છે કારણ કે સ્ટાર્ચનો સંગ્રહ કરતા કણોને એમાયલોપ્લાસ્ટ કહેવાય છે,ફોસ્ફેટ કણો નહીં.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. માઇક્રોફિલામેન્ટ્સ $Actin$ પ્રોટીનથી બનેલા હોય છે $(A-ii)$.
$2$. માઇક્રોટ્યુબ્યુલ્સ $Tubulin$ પ્રોટીનથી બનેલા હોય છે $(B-iii)$.
$3$. સુકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં કશા (Flagella) કોષના બાહ્ય કમ્પાર્ટમેન્ટ સાથે સંકળાયેલ હોય છે $(C-iv)$.
$4$. બેક્ટેરિયાના સૌથી બહારના પડને $Glycocalyx$ કહેવામાં આવે છે $(D-i)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $(A-ii), (B-iii), (C-iv), (D-i)$ છે.

(D) $1$. શાહમૃગનું ઈંડું એ સૌથી મોટો એકલ કોષ છે.
$2$. માયકોપ્લાઝ્મા સૌથી નાના જીવંત કોષો છે,જેની લંબાઈ આશરે $0.3 \mu m$ હોય છે.
$3$. કાઈનેટોકોર એ રંગસૂત્રિકાઓ પર આવેલી પ્રોટીનયુક્ત રચના છે જ્યાં કોષ વિભાજન દરમિયાન ત્રાકતંતુઓ જોડાય છે; તે કોઈ અંગિકા નથી,અને 'પટલવિહીન અંગિકા' શબ્દ સામાન્ય રીતે રીબોઝોમ્સ અથવા તારાકેન્દ્ર જેવી રચનાઓ માટે વપરાય છે.
$4$. 'મેન્ટલ' એ કોષવિજ્ઞાનના સંદર્ભમાં કોષના કોષરસ વિસ્તારમાં જોવા મળતી કોઈ પ્રમાણિત રચના નથી. તેથી,વિકલ્પ $D$ એ ખોટી જોડી છે.

(A) કોષીય અંગિકાઓને તેમના પટલની સંખ્યાના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. બેવડા પટલમય અંગિકાઓ: કોષકેન્દ્ર,કણાભસૂત્ર અને હરિતકણ.
$2$. એકલ પટલમય અંગિકાઓ: લાયસોઝોમ,ગોલ્ગી પ્રસાધન,અંતઃકોષરસજાળ અને રસધાની.
$3$. પટલવિહીન અંગિકાઓ: રીબોઝોમ્સ અને તારાકેન્દ્ર.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી લાયસોઝોમ,ગોલ્ગી પ્રસાધન અને અંતઃકોષરસજાળ ત્રણેય એકલ પટલ ધરાવે છે. સામાન્ય રીતે લાયસોઝોમને એકલ પટલમય અંગિકાના મુખ્ય ઉદાહરણ તરીકે ગણવામાં આવે છે.

(A) હરિતકણ અને કણાભસૂત્ર બંને સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં જોવા મળતી અર્ધ-સ્વાયત્ત અંગિકાઓ છે.
$1$. બંનેમાં તેમનું પોતાનું વર્તુળાકાર $DNA$ અને રીબોઝોમ્સ હોય છે,જે તેમને તેમના પોતાના કેટલાક પ્રોટીનનું સંશ્લેષણ કરવાની ક્ષમતા આપે છે.
$2$. બંને દ્વિભાજન દ્વારા સ્વયં-પ્રતિકૃતિ પામવા માટે સક્ષમ છે.
$3$. જોકે,હરિતકણ મુખ્યત્વે વનસ્પતિ કોષો અને કેટલાક પ્રોટિસ્ટ્સ (જેમ કે લીલ) માં પ્રકાશસંશ્લેષણ કરવા માટે જોવા મળે છે,જ્યારે તે પ્રાણીકોષમાં ગેરહાજર હોય છે. કણાભસૂત્ર લગભગ તમામ સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં જોવા મળે છે,જેમાં પ્રાણીકોષનો પણ સમાવેશ થાય છે.
તેથી,પ્રાણીકોષમાં હાજર હોવું એ સામાન્ય લક્ષણ નથી.

(A) . ક્રિસ્ટી એ કણાભસૂત્રના અંદરના પટલના અંતઃપ્રવર્ધ છે,જે જૈવરાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે. તેથી,$a-ii$.
$b$. સિસ્ટર્ની એ ગોલ્ગી પ્રસાધનમાં જોવા મળતી ચપટી,તકતી આકારની કોથળીઓ છે. તેથી,$b-iii$.
$c$. થાઇલેકોઇડ્સ એ હરિતકણના સ્ટ્રોમામાં આવેલી ચપટી,કોથળી જેવી રચનાઓ છે,જે પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયાઓનું સ્થાન છે. તેથી,$c-i$.
$d$. કાઇનેટોકોર એ રંગસૂત્રના સેન્ટ્રોમિયર સાથે જોડાયેલી તકતી આકારની પ્રોટીન રચનાઓ છે,જ્યાં કોષ વિભાજન દરમિયાન સ્પિન્ડલ તંતુઓ જોડાય છે. તેથી,$d-iv$.
તેથી,સાચી જોડ $(a-ii), (b-iii), (c-i), (d-iv)$ છે.

(D) સાચી જોડી $D$ છે.
$A$ ખોટું છે કારણ કે શાહમૃગનું ઈંડું એક સુકોષકેન્દ્રી કોષ છે,આદિકોષકેન્દ્રી કોષ નથી.
$B$ ખોટું છે કારણ કે પ્રાણી કોષોમાં કોષદીવાલનો અભાવ હોય છે; તેમની પાસે માત્ર કોષરસસ્તર હોય છે.
$C$ ખોટું છે કારણ કે વનસ્પતિ કોષોમાં સામાન્ય રીતે તારાકેન્દ્રનો અભાવ હોય છે,જે પ્રાણી કોષોની લાક્ષણિકતા છે.
$D$ સાચું છે કારણ કે સુકોષકેન્દ્રી કોષોની મુખ્ય લાક્ષણિકતા કોષકેન્દ્રપટલ દ્વારા આવરિત સુસ્પષ્ટ કોષકેન્દ્રની હાજરી છે.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(1)$ લાક્ષણિક બેક્ટેરિયલ કોષનું કદ સામાન્ય રીતે $1-2 \ \mu m$ હોય છે. તેથી,$(1-q)$.
$(2)$ રીબોઝોમ એ કોષમાં પ્રોટીન સંશ્લેષણના સ્થાનો છે. તેથી,$(2-p)$.
$(3)$ ચેતાકોષો સંકેત પ્રસારણ માટે લાંબા અને શાખિત બંધારણો તરીકે ઓળખાય છે. તેથી,$(3-s)$.
$(4)$ પ્લાઝમિડ એ બેક્ટેરિયામાં નાના,ગોળાકાર,વધારાના રંગસૂત્રીય $DNA$ અણુઓ છે જે ઘણીવાર એન્ટિબાયોટિક પ્રતિકાર અથવા અન્ય લક્ષણો માટે જનીનો ધરાવે છે,જે બેક્ટેરિયલ રૂપાંતરણમાં સામેલ છે. તેથી,$(4-r)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $(1-q), (2-p), (3-s), (4-r)$ છે.

(C) ચાલો વિધાનોનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$a-$ ઘણા સસ્તન પ્રાણીઓના (જેમ કે મનુષ્ય) રક્તકણો પુખ્ત અવસ્થાએ કોષકેન્દ્રવિહીન હોય છે. આ વિધાન સાચું છે.
$b-$ વાહક વનસ્પતિઓના ચાલની નલિકા કોષો પુખ્ત અવસ્થાએ કોષકેન્દ્ર ધરાવતા નથી. આ વિધાન ખોટું છે.
$c-$ તારાકેન્દ્ર પટલમય અંગિકા નથી. આ વિધાન ખોટું છે.
$d-$ તારાકેન્દ્રમાં સૂક્ષ્મનલિકાઓની ત્રિપુટી હોય છે,જોડી નહીં. આ વિધાન ખોટું છે.
$e-$ કોષપિંજર સૂક્ષ્મતંતુઓ,મધ્યવર્તી તંતુઓ અને સૂક્ષ્મનલિકાઓનું બનેલું હોય છે,જે પ્રોટીનયુક્ત હોય છે. આ વિધાન સાચું છે.
$f-$ હરિતકણમાં $70S$ રીબોઝોમ્સ (પ્રોકેરિયોટિક પ્રકારના) હોય છે. આ વિધાન સાચું છે.
$g-$ પ્રોટીનકણો પ્રોટીનનો સંગ્રહ કરે છે,રંજકદ્રવ્યોનો નહીં. વનસ્પતિના રંગ માટે હરિતકણ અને રંગકણ જવાબદાર છે. આ વિધાન ખોટું છે.
$h-$ રસધાનીઓ વનસ્પતિ કોષના કદના $90\%$ સુધીનો ભાગ રોકે છે,પ્રાણીકોષના નહીં. આ વિધાન ખોટું છે.
તેથી,વિકલ્પ $C$ માં બે સાચા વિધાનો છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
તારાકેન્દ્ર એ નળાકાર રચનાઓ છે જે ટ્યુબ્યુલિન પ્રોટીનથી બનેલા માઇક્રોટ્યુબ્યુલ ટ્રિપ્લેટ્સની બનેલી હોય છે.
તે સામાન્ય રીતે પ્રાણી કોષો અને કેટલીક નીચલી કક્ષાની વનસ્પતિઓમાં (જેમ કે અમુક લીલ અને દ્વિઅંગી વનસ્પતિઓ) જોવા મળે છે,પરંતુ તે ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓના (આવૃત બીજધારી અને અનાવૃત બીજધારી) કોષોમાં ગેરહાજર હોય છે.
તેથી,તારાકેન્દ્ર તમામ વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓમાં હાજર હોય છે તે વિધાન ખોટું છે.
રિબોઝોમ્સ $rRNA$ અને પ્રોટીનથી બનેલા હોય છે.
રિબોઝાઇમ્સ એ $RNA$ અણુઓ છે જે ઉદ્દીપકીય સક્રિયતા ધરાવે છે,આમ તે ઉત્સેચક તરીકે કાર્ય કરે છે.