Mix Example-Cell: The Unit of Life Questions in Gujarati

(D) પ્રોકેરિયોટિક અને યુકેરિયોટિક કોષો વચ્ચેનો પ્રાથમિક તફાવત એ છે કે યુકેરિયોટ્સમાં સુવ્યવસ્થિત,પટલમય કોષકેન્દ્ર હોય છે,જે પ્રોકેરિયોટ્સમાં ગેરહાજર હોય છે.
વધુમાં,યુકેરિયોટિક કોષોમાં પટલમય કોષીય અંગિકાઓ (જેમ કે કણાભસૂત્ર,અંતઃકોષરસજાળ અને ગોલ્ગી પ્રસાધન) હોય છે જે પ્રોકેરિયોટિક કોષોમાં હોતી નથી.
પ્રોકેરિયોટ્સમાં એક જ ગોળાકાર રંગસૂત્ર (ન્યુક્લિયોઇડ) હોય છે,જ્યારે યુકેરિયોટ્સમાં કોષકેન્દ્રની અંદર ગોઠવાયેલા અનેક રેખીય રંગસૂત્રો હોય છે.
તેથી,ઉપરોક્ત તમામ લાક્ષણિકતાઓ આ બે પ્રકારના કોષો વચ્ચેના મૂળભૂત તફાવતોમાં ફાળો આપે છે.

(D) $1 \ ml$ પીપેટનું કદ $1 \ cm^3 = 10^{-6} \ m^3$ થાય છે.
જો આપણે એક સામાન્ય બેક્ટેરિયાનો વ્યાસ આશરે $1 \ \mu m$ $(10^{-6} \ m)$ ધારીએ,તો એક બેક્ટેરિયાનું કદ આશરે $(10^{-6} \ m)^3 = 10^{-18} \ m^3$ થાય.
પીપેટમાં સમાઈ શકતા બેક્ટેરિયાની સંખ્યા શોધવા માટે,આપણે કુલ કદને એક બેક્ટેરિયાના કદ વડે ભાગીશું:
બેક્ટેરિયાની સંખ્યા $= \frac{10^{-6} \ m^3}{10^{-18} \ m^3} = 10^{12}$ બેક્ટેરિયા.
આમ,$1 \ ml$ ની પીપેટમાં આશરે $10^{12}$ બેક્ટેરિયા સમાઈ શકે છે.

(C) ડેસ્મોઝોમ્સ એ વિશિષ્ટ આંતરકોષીય જોડાણો છે જે કોષો વચ્ચે મજબૂત જોડાણ પૂરું પાડે છે.
આ જોડાણો કોષના કોષપિંજરના મધ્યવર્તી તંતુઓ સાથે સંકળાયેલા હોય છે,જેને ટોનોફિલામેન્ટ્સ કહેવામાં આવે છે.
જ્યારે આ ટોનોફિલામેન્ટ્સ એકત્રિત થાય છે અથવા જૂથ બનાવે છે,ત્યારે તેમને ટોનોફાઈબ્રિલ્સ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આથી,બંને શબ્દોનો ઉપયોગ ડેસ્મોઝોમ્સ સાથે સંકળાયેલ આ કોષપિંજર રચનાઓ માટે થાય છે,તેથી સાચો જવાબ $(a)$ અને $(b)$ બંને છે.

(C) ફેગોસાઇટોસિસ એ એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા કોષ ઘન કણો,જેમ કે બેક્ટેરિયા અથવા મૃત કોષોને ગળી જાય છે.
આ પ્રક્રિયા સૌપ્રથમ એલી મેચનિકોફ દ્વારા શોધવામાં આવી હતી અને વર્ણવવામાં આવી હતી.
તેમણે સંરક્ષણની આ કોષીય પદ્ધતિનું વર્ણન કરવા માટે 'ફેગોસાઇટોસિસ' શબ્દ પણ આપ્યો હતો.

(D) કોષીય અંગિકા એ કોષની અંદરનો એક વિશિષ્ટ ભાગ છે જે ચોક્કસ કાર્ય કરે છે અને સામાન્ય રીતે તેની પોતાની લિપિડ દ્વિસ્તરીય પટલથી ઘેરાયેલું હોય છે.
$A$,$B$,અને $C$ (કણાભસૂત્ર,રીબોઝોમ અને ગોલ્ગી પ્રસાધન) ને કોષીય અંગિકાઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. જોકે રીબોઝોમ પટલવિહીન છે,તેમ છતાં તેને સાર્વત્રિક રીતે અંગિકા તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$D$ (માઈક્રોસોમ) એ સાચી કોષીય અંગિકા નથી; તે કોષના હોમોજનાઇઝેશન અને સેન્ટ્રિફ્યુગેશન દરમિયાન અંતઃકોષરસજાળના ટુકડા થવાથી બનતી એક કૃત્રિમ રચના (artifact) છે.

(A) જૈવિક અને રાસાયણિક ઘટકોના સાપેક્ષ કદ નીચે મુજબ છે:
$1$. $Cell$ (કોષ): સામાન્ય રીતે $10-100 \ \mu m$ ની વચ્ચે હોય છે.
$2$. $Nucleus$ (કોષકેન્દ્ર): સામાન્ય રીતે $5-10 \ \mu m$ ની વચ્ચે હોય છે.
$3$. $Chromosome$ (રંગસૂત્ર): સામાન્ય રીતે $1-5 \ \mu m$ ની વચ્ચે હોય છે.
$4$. $Water \ molecule$ (પાણીનો અણુ - $H_2O$): આશરે $0.3 \ nm$.
$5$. $Oxygen \ atom$ (ઓક્સિજન પરમાણુ - $O$): આશરે $0.15 \ nm$.
તેથી,કદનો સાચો ઉતરતો ક્રમ છે: $Cell > Nucleus > Chromosome > Water \ molecule > Oxygen \ atom$.

(D) $Cytosomes$ શબ્દ કોષના કોષરસમાં જોવા મળતી વિશિષ્ટ રચનાઓ અથવા કાય (bodies) માટે વપરાય છે.
$Bacteria$ જેવા આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં,કોષરસમાં વિવિધ સમાવિષ્ટો અને રચનાઓ હોય છે જેને ઘણીવાર સાયટોઝોમ્સ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં,$Chloroplasts$ અને $Mitochondria$ જેવા અંગિકાઓમાં તેમના પોતાના આંતરિક ભાગો અને રચનાઓ હોય છે જે ક્યારેક આ વ્યાપક પરિભાષા હેઠળ વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
તેથી,$Cytosomes$ ને જૈવિક સંદર્ભના આધારે ઉલ્લેખિત તમામ રચનાઓ સાથે સાંકળી શકાય છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
પ્લાઝ્મોડેસ્માટા એ સૂક્ષ્મ નલિકાઓ છે જે વનસ્પતિ કોષોની કોષદીવાલમાંથી પસાર થાય છે અને કોષો વચ્ચે વહન અને સંદેશાવ્યવહારમાં મદદ કરે છે.
વનસ્પતિમાં રસધાનીને ઘેરતા પટલને $tonoplast$ (ટોનોપ્લાસ્ટ) કહેવામાં આવે છે,પ્લાઝ્મોડેસ્માટા નહીં.
તેથી,વિકલ્પ $B$ માં આપેલી જોડી ખોટી રીતે જોડાયેલ છે.

(D) પ્રોકેરિયોટિક કોષોમાં સુવિકસિત કોષકેન્દ્રનો અભાવ હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં કોષકેન્દ્રિકા હોતી નથી.
તેમાં કણાભસૂત્ર,અંતઃકોષરસજાળ,ગોલ્ગી પ્રસાધન અને લાયસોઝોમ જેવી પટલમય અંગિકાઓનો પણ અભાવ હોય છે.
વધુમાં,પ્રોકેરિયોટ્સમાં તારાકેન્દ્ર (centrioles) હોતા નથી,જે સામાન્ય રીતે સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં કોષ વિભાજન દરમિયાન ત્રાકતંતુઓના નિર્માણ માટે જોવા મળે છે.
તેથી,પ્રોકેરિયોટિક કોષોમાં ઉપરની તમામ રચનાઓ ગેરહાજર હોય છે.

(D) એક પરિપક્વ વનસ્પતિ કોષની લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમાં મજબૂત કોષદીવાલ,કોષના મોટાભાગના કદને રોકતી મોટી કેન્દ્રીય રસધાની અને જીવરસ (જેમાં કોષરસ અને કોષકેન્દ્રનો સમાવેશ થાય છે) હાજર હોય છે.
તેથી,પરિપક્વ વનસ્પતિ કોષમાં જીવરસ,કોષદીવાલ અને રસધાની એમ ત્રણેય ઘટકો હાજર હોય છે.

(A) વનસ્પતિ અને પ્રાણી કોષ બંને સુકોષકેન્દ્રી કોષો છે અને તેમાં ઘણી સામાન્ય અંગિકાઓ જોવા મળે છે。
$1$. $\text{કોષરસસ્તર}$ (પ્લાઝ્મા મેમ્બ્રેન) પદાર્થોની અવરજવરને નિયંત્રિત કરવા માટે તમામ કોષોમાં હાજર હોય છે。
$2$. $\text{કોષકેન્દ્રિકા}$ એ કોષકેન્દ્રની અંદરનો ઘટ્ટ વિસ્તાર છે જ્યાં રિબોઝોમલ $RNA$ નું સંશ્લેષણ થાય છે, જે બંને પ્રકારના કોષોમાં જોવા મળે છે。
$3$. આનાથી વિપરીત, $\text{કોષદીવાલ}$ અને $\text{હરિતકણ}$ માત્ર વનસ્પતિ કોષોમાં જ જોવા મળે છે અને પ્રાણી કોષોમાં હોતા નથી。
તેથી, સાચી જોડી $\text{કોષરસસ્તર}$ અને $\text{કોષકેન્દ્રિકા}$ છે。

(A) પિનોસાઇટોસિસ, જેને ઘણીવાર $ \text{'કોષીય પાન'} $ (cell drinking) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તે એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા કોષો નાની પુટિકાઓ બનાવીને બાહ્યકોષીય પ્રવાહી અને દ્રાવ્ય દ્રવ્યોનું ગ્રહણ કરે છે.
ફેગોસાઇટોસિસ, જેને ઘણીવાર $ \text{'કોષીય ભક્ષણ'} $ (cell eating) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તે એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા કોષો મોટા ઘન કણો, જેમ કે ખોરાક, બેક્ટેરિયા અથવા અન્ય બહારના પદાર્થોને ફેગોસોમ્સ નામની મોટી પુટિકાઓમાં ભક્ષણ કરે છે.
તેથી, મુખ્ય તફાવત ગ્રહણ કરેલા પદાર્થની પ્રકૃતિમાં રહેલો છે: પિનોસાઇટોસિસમાં પ્રવાહી પદાર્થોનો સમાવેશ થાય છે, જ્યારે ફેગોસાઇટોસિસમાં ઘન ખોરાક અથવા બહારના પદાર્થોનો સમાવેશ થાય છે.

(B) પિનોસાઇટોસિસ (Pinocytosis),જેને ઘણીવાર 'કોષપાન' (cell drinking) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે એન્ડોસાઇટોસિસની એક પ્રક્રિયા છે જેમાં કોષો કોષરસ પટલ પર નાની પુટિકાઓ બનાવીને બાહ્યકોષીય પ્રવાહી અને ઓગળેલા દ્રાવ્યોનું ગ્રહણ કરે છે.
ફેગોસાઇટોસિસ એ 'કોષભક્ષણ' (cell eating) ની પ્રક્રિયા છે જેમાં કોષ મોટા ઘન કણોને ગળી જાય છે.
સાયક્લોસિસ એ કોષની અંદર કોષરસની વહેતી ગતિને સંદર્ભિત કરે છે.
આસૃતિ એ અર્ધ-પ્રવેશશીલ પટલ દ્વારા પાણીના અણુઓનું વધુ પાણીના પોટેન્શિયલ ધરાવતા વિસ્તારમાંથી ઓછા પાણીના પોટેન્શિયલ ધરાવતા વિસ્તાર તરફનું વહન છે.

(A) Ephagy (જેને ડેફેકેશન અથવા એક્ઝોસાઇટોસિસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા કોષો કોષરસમાંથી ચયાપચયના નકામા પદાર્થો અથવા ન પચેલા પદાર્થોને કોષની બહારના વાતાવરણમાં દૂર કરે છે. આ પ્રક્રિયામાં નકામા પદાર્થો ધરાવતી પુટિકા (vesicle) કોષરસ પટલ સાથે જોડાય છે,ત્યારબાદ તેની સામગ્રી કોષની બહાર મુક્ત થાય છે. તેથી,એક્ઝોસાઇટોસિસ દ્વારા ચયાપચયના કચરાને દૂર કરવો એ સાચી વ્યાખ્યા છે.

(D) કોષીય અંગિકાઓને તેમની આસપાસના પટલની સંખ્યાના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$1$. બેવડા પટલ ધરાવતી અંગિકાઓમાં કોષકેન્દ્ર,કણાભસૂત્ર અને હરિતકણનો સમાવેશ થાય છે.
$2$. એકલ પટલ ધરાવતી અંગિકાઓમાં લાયસોઝોમ,રસધાની,ગોલ્ગી પ્રસાધન,અંતઃકોષરસજાળ,સ્ફેરોઝોમ અને ગ્લાયઓક્સિઝોમનો સમાવેશ થાય છે.
$3$. પટલવિહીન અંગિકાઓમાં રીબોઝોમ અને તારાકેન્દ્રનો સમાવેશ થાય છે.
આમ,લાયસોઝોમ,સ્ફેરોઝોમ અને ગ્લાયઓક્સિઝોમ ત્રણેય એકલ પટલ ધરાવતી અંગિકાઓ હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(D) સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં, કેટલીક અંગિકાઓ લિપિડ દ્વિસ્તર ધરાવતી નથી।
$1$. $\text{તારાકેન્દ્ર}$ એ કોષવિભાજનમાં ભાગ લેતી પટલવિહીન રચના છે।
$2$. $\text{રિબોઝોમ્સ}$ એ $RNA$ અને પ્રોટીનથી બનેલી પ્રોટીન સંશ્લેષણ કરતી અંગિકા છે, જે પટલ ધરાવતી નથી।
$3$. $\text{કોષકેન્દ્રિકા}$ એ કોષકેન્દ્રની અંદર આવેલી ઘટ્ટ, ગોળાકાર રચના છે જે પણ પટલવિહીન છે।
તેથી, આપેલ તમામ વિકલ્પો સાચા છે।

(D) જીવનનો પાયાનો એકમ કોષ છે,જે જીવંત દ્રવ્ય ધરાવે છે જેને જીવરસ (Protoplasm) કહેવામાં આવે છે.
જીવરસમાં કોષરસ અને કોષકેન્દ્રનો સમાવેશ થાય છે,જે વનસ્પતિ અને પ્રાણી કોષો બંનેમાં હાજર હોય છે.
તેનાથી વિપરીત,કોષદીવાલ અને હરિતકણ ફક્ત વનસ્પતિ કોષોમાં જ જોવા મળે છે,અને જોકે ગોલ્ગી પ્રસાધન બંનેમાં હાજર હોય છે,પરંતુ સૌથી પાયાનો સમાન જીવંત ઘટક જીવરસ છે.

(B) કોષરસનો $pH$ થોડો એસિડિકથી તટસ્થ હોય છે,જે સામાન્ય રીતે $6.7$ થી $7.2$ ની વચ્ચે હોય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$6.8$ એ કોષરસના સામાન્ય $pH$ ને દર્શાવતું સૌથી સચોટ મૂલ્ય છે.

(A) સાયક્લોસિસ,જેને સાયટોપ્લાઝમિક સ્ટ્રીમિંગ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે વનસ્પતિ કોષ અથવા અન્ય કોષોમાં મોટી કેન્દ્રીય રસધાનીની આસપાસ કોષરસ (સાયટોસોલ) અને અંગિકાઓનો નિર્ધારિત પ્રવાહ છે.
આ હલનચલન એક્ટિન ફિલામેન્ટ્સ અને માયોસિન મોટર પ્રોટીન વચ્ચેની આંતરક્રિયા દ્વારા થાય છે.
તે કોષની અંદર પોષક તત્વો,પ્રોટીન અને અંગિકાઓના વિતરણમાં મદદ કરે છે.
તેથી,કોષની અંદર કોષરસના ગોળાકાર પરિભ્રમણને સાયક્લોસિસ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.

(B) જીવરસના પ્રવાહની ગતિ,જેને સાયક્લોસિસ $(cyclosis)$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે $Tradescantia$ ના પુંકેસરના વાળમાં સૌથી સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકાય છે.
આ કોષો મોટા,પારદર્શક હોય છે અને તેમાં કોષરસનું પાતળું સ્તર હોય છે,જે પ્રકાશ સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર હેઠળ અંગિકાઓની ગતિને સરળતાથી જોવાની મંજૂરી આપે છે.
ડુંગળીની છાલ અથવા મજ્જા કોષો જેવા અન્ય વિકલ્પોનો ઉપયોગ ઘણીવાર કોષ દીવાલ અથવા સામાન્ય બંધારણના અભ્યાસ માટે થાય છે,પરંતુ તે $Tradescantia$ ના પુંકેસરના વાળ જેટલા સક્રિય કોષરસ પ્રવાહના અવલોકન માટે અસરકારક નથી.

(A) અમીબોઇડ કોષનું કોષરસ બે ભાગમાં વિભાજિત થયેલું હોય છે: બહારનો, વધુ ચીકણો, જેલ જેવો સ્તર જેને $Ectoplasm$ (એક્ટોપ્લાઝમ અથવા પ્લાઝ્મા જેલ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે અને અંદરનો, વધુ પ્રવાહી, સોલ જેવો ભાગ જેને $Endoplasm$ (એન્ડોપ્લાઝમ અથવા પ્લાઝ્મા સોલ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેથી, "પ્લાઝ્મા જેલ" એ $Ectoplasm$ ને દર્શાવે છે.

(D) જીવરસ એ એક જટિલ,જીવંત પદાર્થ છે જે જીવનનો ભૌતિક આધાર બનાવે છે.
તે કોઈ સાદું દ્રાવણ,નિલંબન કે પાયસ નથી.
તેના બદલે,તે એક $polyphasic$ $colloidal$ $system$ (બહુવિધ કલીલમય તંત્ર) છે,જેમાં વિવિધ કાર્બનિક અને અકાર્બનિક પદાર્થો જલીય માધ્યમમાં વિખરાયેલા હોય છે.
આ કલીલમય પ્રકૃતિ કોષીય કાર્યો માટે જરૂરી ગતિશીલ જૈવરાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓ માટે અનુકૂળતા પૂરી પાડે છે.

(B) પ્રાણીકોષોમાં પ્રોટીન સંશ્લેષણ મુખ્યત્વે કોષરસમાં થાય છે,જ્યાં રિબોઝોમ્સ $mRNA$ નું ભાષાંતર કરીને પોલીપેપ્ટાઈડ શૃંખલાઓ બનાવે છે.
વધારામાં,કણાભસૂત્રમાં પોતાના $70S$ રિબોઝોમ્સ હોય છે,જે કણાભસૂત્રીય જનીનસમૂહ દ્વારા સંકેતિત ચોક્કસ પ્રોટીનનું સંશ્લેષણ કરવા માટે સક્ષમ હોય છે.
તેથી,પ્રોટીન સંશ્લેષણ કોષરસ અને કણાભસૂત્ર બંનેમાં થાય છે.

(B) વનસ્પતિ કોષો પ્રાણી કોષોથી મુખ્યત્વે કોષદીવાલની હાજરીને કારણે અલગ પડે છે,જે માળખાકીય આધાર પૂરો પાડે છે,અને ક્લોરોફિલની હાજરીને કારણે,જે હરિતકણમાં જોવા મળે છે અને પ્રકાશસંશ્લેષણ માટે આવશ્યક છે. પ્રાણી કોષોમાં કોષદીવાલ અને ક્લોરોફિલ બંનેનો અભાવ હોય છે. તેથી,વિકલ્પ $B$ સાચો જવાબ છે.

(D) રંજકકણો એ વિશિષ્ટ અંગિકાઓ છે જે પ્રકાશસંશ્લેષી સુકોષકેન્દ્રી સજીવો (જેમ કે વનસ્પતિઓ અને લીલ) ની લાક્ષણિકતા છે.
વાદળી-લીલી લીલ (સાયનોબેક્ટેરિયા) અને બેક્ટેરિયા એ આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે અને તેમાં રંજકકણો જેવી પટલમય અંગિકાઓ હોતી નથી.
ફૂગ એ વિષમપોષી (મૃતોપજીવી) સુકોષકેન્દ્રી સજીવો છે અને તેમાં પણ રંજકકણોનો અભાવ હોય છે કારણ કે તેઓ પ્રકાશસંશ્લેષણ કરતા નથી.
તેથી,ઉપરોક્ત તમામ જૂથોમાં રંજકકણો ગેરહાજર હોય છે.

(D) 'બધા જીવંત વનસ્પતિ કોષોમાં ક્લોરોફિલ હોય છે' તે વિધાન ખોટું છે.
ક્લોરોફિલ એ લીલા રંગનું રંજકદ્રવ્ય છે જે મુખ્યત્વે હરિતકણમાં જોવા મળે છે,જે પ્રકાશસંશ્લેષણ કરતા કોષોમાં હાજર વિશિષ્ટ અંગિકાઓ છે.
ઘણા વનસ્પતિ કોષો,જેમ કે મૂળ,કંદ અને અમુક સંગ્રહિત પેશીઓના કોષો જીવંત હોવા છતાં તેમાં ક્લોરોફિલ કે હરિતકણ હોતા નથી,કારણ કે તેઓ પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા કરતા નથી.

(C) $GERL$ સિસ્ટમ એટલે $G$olgi apparatus (ગોલ્ગી પ્રસાધન), $E$ndoplasmic $R$eticulum (અંતઃકોષરસજાળ), અને $L$ysosomes (લાયસોઝોમ્સ). આ ખ્યાલ $E$ndoplasmic $R$eticulum, $G$olgi complex અને $L$ysosomes ના નિર્માણ વચ્ચેની કાર્યાત્મક અને રચનાત્મક સાતત્યતાનું વર્ણન કરે છે. તે $1964$ માં $Alex Novikoff$ દ્વારા પ્રસ્તાવિત કરવામાં આવી હતી.

(C) સાચી જોડી $C$ છે.
કોષ વિભાજનના અંત્યાવસ્થા $(Telophase)$ તબક્કા દરમિયાન,અંતઃકોષરસજાળ $(ER)$ ના ટુકડાઓ રંગસૂત્રો સાથે જોડાઈને નવી કોષકેન્દ્ર પટલ બનાવે છે.
માઈક્રોસોમ્સ એ $ER$ માંથી ઉતરી આવેલા પુટિકાઓ છે અને તે પ્રકાશસંશ્લેષણમાં સામેલ નથી.
લાયસોઝોમ્સમાં પાચન માટે જલવિભાજક ઉત્સેચકો હોય છે,એમિનો એસિડના સંશ્લેષણ માટે નહીં.
સેન્ટ્રોસોમ્સ ત્રાકતંતુઓના નિર્માણમાં સામેલ છે,પાચક ઉત્સેચકો પૂરા પાડવામાં નહીં.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે. લાયસોઝોમ્સ એકલ પટલમય અંગિકાઓ છે,બેવડી પટલમય નથી. તે ગોલ્ગી પ્રસાધનના ટ્રાન્સ-ફેસમાંથી ઉદ્ભવતી નાની કોથળીઓ છે અને તેમાં વિવિધ જલવિભાજક ઉત્સેચકો (એસિડ હાઇડ્રોલેઝ) હોય છે જે એસિડિક $pH$ પર સક્રિય હોય છે. અન્ય વિધાનો સાચા છે: અંતઃકોષરસજાળ એ નલિકાઓનું જાળું છે જે વહન અને સંશ્લેષણમાં ભાગ લે છે; શ્વેતકણો એ રંજકદ્રવ્યવિહીન રંજકકણો છે જેમાં $DNA$ અને રિબોઝોમ્સ હોય છે; સ્ફેરોઝોમ્સ એકલ પટલમય અંગિકાઓ છે જે લિપિડ ચયાપચયમાં સામેલ છે.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$a$. લાયસોઝોમ: આ પટલથી ઘેરાયેલી અંગિકાઓ છે જેમાં જલવિભાજક ઉત્સેચકો હોય છે,જે $4$ સાથે સુસંગત છે.
$b$. માયકોપ્લાઝ્મા: આ સૌથી નાના જીવંત કોષો છે જેમાં કોષદીવાલનો અભાવ હોય છે,જે $1$ સાથે સુસંગત છે.
$c$. થાઇલેકોઇડ: આ હરિતકણની અંદર જોવા મળતી ચપટી કોથળી જેવી રચનાઓ છે,જે $3$ સાથે સુસંગત છે.
$d$. બેક્ટેરિયોફેજ: આ એવા વાયરસ છે જે બેક્ટેરિયાને ચેપ લગાડે છે,જે $2$ સાથે સુસંગત છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $a-4, b-1, c-3, d-2$ છે.

(D) જે કોષીય અંગિકાઓની આસપાસ કોઈ પટલ હોતું નથી,તેને પટલવિહીન અંગિકાઓ કહેવામાં આવે છે.
રીબોઝોમ્સ $RNA$ અને પ્રોટીનથી બનેલા હોય છે અને તે કોઈ પટલ દ્વારા આવરિત હોતા નથી.
તારાકેન્દ્ર $(Centrioles)$ એ સૂક્ષ્મનલિકાઓથી બનેલી નળાકાર રચનાઓ છે અને તેમાં પણ પટલનો અભાવ હોય છે.
તેથી,રીબોઝોમ્સ અને તારાકેન્દ્ર બંને પટલવિહીન કોષીય અંગિકાઓ છે.

(A) સ્ફેરોસોમ્સ એ વનસ્પતિ કોષોમાં જોવા મળતી નાની,ગોળાકાર,પટલમય અંગિકાઓ છે.
તેઓ મુખ્યત્વે લિપિડ્સના સંગ્રહ અને સંશ્લેષણમાં સામેલ છે.
તેમાં ટ્રાયગ્લિસરાઇડ્સ (લિપિડ્સ) અને જલવિભાજક ઉત્સેચક લિપેઝનું ઉચ્ચ પ્રમાણ હોય છે,જે સંગ્રહિત ચરબીના વિઘટન માટે જવાબદાર છે.

(D) પેરોક્સિસોમ્સ એ સુકોષકેન્દ્રી કોષોના કોષરસમાં જોવા મળતી નાની,પટલમય અંગિકાઓ છે.
તેઓ મુખ્યત્વે ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓમાં સામેલ છે,ખાસ કરીને લાંબી શૃંખલા ધરાવતા ફેટી એસિડ્સનું વિઘટન અને હાનિકારક પદાર્થોનું નિર્વિષીકરણ (detoxification) કરવામાં મદદ કરે છે.
પેરોક્સિસોમ્સ ઓક્સિડેટિવ ઉત્સેચકોથી સમૃદ્ધ હોય છે,જેમ કે કેટલેઝ (catalase) અને યુરેટ ઓક્સિડેઝ,જે તેમની ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓના આડપેદાશ તરીકે હાઇડ્રોજન પેરોક્સાઇડ $(H_2O_2)$ ઉત્પન્ન કરે છે.
તેમાં ગ્લાયકોલિક એસિડ ઓક્સિડેઝ પણ હોય છે,જે ગ્લાયકોલિક એસિડ (પ્રકાશશ્વસનની નીપજ) નું ગ્લાયોક્સિલિક એસિડમાં ઓક્સિડેશન કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) પેરોક્સિસોમ્સ એ પટલથી ઘેરાયેલી અંગિકાઓ છે જે વિવિધ ઓક્સિડેટીવ ઉત્સેચકો ધરાવે છે.
પેરોક્સિસોમ્સમાં જોવા મળતા સામાન્ય ઉત્સેચકોમાં $D$-એમિનો એસિડ ઓક્સિડેઝ,$L$-હાઈડ્રોક્સી એસિડ ઓક્સિડેઝ અને યુરેટ ઓક્સિડેઝનો સમાવેશ થાય છે,જે ચોક્કસ સબસ્ટ્રેટના વિઘટન અને હાઈડ્રોજન પેરોક્સાઈડના ડિટોક્સિફિકેશનમાં સામેલ છે.
એમાયલેઝ એ પાચક ઉત્સેચક છે જે મુખ્યત્વે લાળ અને સ્વાદુપિંડમાં જોવા મળે છે,જે સ્ટાર્ચના શર્કરામાં જળવિભાજન માટે જવાબદાર છે.
તેથી,પેરોક્સિસોમ્સમાં એમાયલેઝ હોતું નથી.

(C) $1$. સૂક્ષ્મનલિકાઓ એ પક્ષ્મો અને કશાના બંધારણીય ઘટકો છે,જે $9+2$ ગોઠવણી બનાવે છે. આ વિધાન સાચું છે.
$2$. તારાકેન્દ્ર કોષ વિભાજન દરમિયાન ત્રાકતંતુઓના નિર્માણમાં સામેલ છે,જળવિભાજક ઉત્સેચકોના સંગ્રહમાં નહીં. લાયસોઝોમ્સ જળવિભાજક ઉત્સેચકોનો સંગ્રહ કરે છે. આ વિધાન ખોટું છે.
$3$. પરોક્સિઝોમ્સ પ્રકાશશ્વસન અને હાઇડ્રોજન પેરોક્સાઇડના વિઘટનમાં સામેલ છે,તેલ,પ્રોટીન કે સ્ટાર્ચના સંગ્રહમાં નહીં. લ્યુકોપ્લાસ્ટ્સ (એમાયલોપ્લાસ્ટ્સ,ઇલાયોપ્લાસ્ટ્સ,એલ્યુરોપ્લાસ્ટ્સ) આ પદાર્થોના સંગ્રહ માટે જવાબદાર છે. આ વિધાન ખોટું છે.
તેથી,માત્ર વિધાન $1$ સાચું છે.

(D) $DNA$ (ડીઓક્સિરીબોન્યુક્લિક એસિડ) એ સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં જોવા મળતું જનીનિક દ્રવ્ય છે.
તે મુખ્યત્વે કોષના કોષકેન્દ્રમાં આવેલું હોય છે.
જોકે,$DNA$ અર્ધ-સ્વાયત્ત અંગિકાઓ જેવી કે કણાભસૂત્ર અને હરિતકણમાં પણ જોવા મળે છે,જે પોતાનું વર્તુળાકાર $DNA$ ધરાવે છે.
તેથી,$DNA$ ઉપરોક્ત તમામ સ્થાનો પર હાજર હોય છે.

(D) કણાભસૂત્ર,હરિતકણ અને બેક્ટેરિયોફેજમાં $DNA$ આનુવંશિક દ્રવ્ય તરીકે હોય છે. જોકે,ટોબેકો મોઝેક વાયરસ $(TMV)$ માં આનુવંશિક દ્રવ્ય તરીકે $RNA$ હોય છે,$DNA$ હોતું નથી.

(D) જે કોષીય અંગિકાઓમાં પોતાનું $DNA$ હોય છે તેમાં કોષકેન્દ્ર,કણાભસૂત્ર અને હરિતકણનો સમાવેશ થાય છે.
$1$. કોષકેન્દ્રમાં કોષનું મોટાભાગનું જનીનિક દ્રવ્ય હોય છે.
$2$. કણાભસૂત્ર અને હરિતકણ એ અર્ધ-સ્વાયત્ત અંગિકાઓ છે જે પોતાનું વર્તુળાકાર $DNA$ ધરાવે છે.
$3$. લાયસોઝોમ અને ડિક્ટિયોઝોમ (ગોલ્ગી પ્રસાધન) એ પટલમય અંગિકાઓ છે જેમાં $DNA$ હોતું નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) એડ્યુઅર્ડ સ્ટ્રાસબર્ગર એક પ્રખ્યાત વનસ્પતિશાસ્ત્રી હતા જેમણે કોષવિજ્ઞાનમાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપ્યું હતું.
$1$. તેમણે વનસ્પતિઓમાં કોષ વિભાજનની પ્રક્રિયાનું વર્ણન કર્યું અને કોષ પટ્ટિકા (cell plate) ના નિર્માણનું અવલોકન કર્યું.
$2$. તેમણે કોષકેન્દ્રના પ્રોટોપ્લાઝમને વર્ણવવા માટે 'ન્યુક્લિયોપ્લાઝમ' શબ્દ આપ્યો.
$3$. તેમણે કોષકેન્દ્રની બહારના પ્રોટોપ્લાઝમને દર્શાવવા માટે 'સાયટોપ્લાઝમ' શબ્દ પણ પ્રસ્તાવિત કર્યો.
તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
એક્ઝોસાઇટોસિસ (કોષત્યાગ) એ એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા કોષો સ્ત્રાવી પદાર્થો અથવા નકામા પદાર્થોને કોષની બહાર મોકલે છે.
ફેગોસાઇટોસિસમાં મોટા કણો કોષની અંદર લેવામાં આવે છે,તેથી મોટા અણુઓને કોષની બહાર મોકલવાની પ્રક્રિયાને રિવર્સ ફેગોસાઇટોસિસ અથવા એક્ઝોસાઇટોસિસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) કોષની અંદર કોષરસની ગતિને સાયક્લોસિસ (Cyclosis) અથવા કોષરસ પરિભ્રમણ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં વનસ્પતિ કોષોમાં મધ્યસ્થ રસધાનીની આસપાસ કોષરસ અને અંગિકાઓનું પરિભ્રમણ થાય છે.
તે કોષમાં પોષક તત્વો,પ્રોટીન અને અંગિકાઓના વિતરણમાં મદદ કરે છે.

(A) જીવરસની વહેતી ગતિ,જેને સાયક્લોસિસ (cyclosis) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે વનસ્પતિ કોષના મોટા કેન્દ્રીય રસધાનીની આસપાસ સાયટોસોલ અને અંગિકાઓનો નિર્દેશિત પ્રવાહ છે.
આ ઘટના ટ્રેડેસ્કેન્ટિયા $(Tradescantia)$ ના પુંકેસરના વાળમાં સૌથી સ્પષ્ટ રીતે જોવા મળે છે કારણ કે તેના કોષો મોટા,પારદર્શક હોય છે અને તેમાં સ્પષ્ટ કોષરસના તંતુઓ હોય છે જે પ્રકાશ સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર હેઠળ ગતિને સરળતાથી જોવાની મંજૂરી આપે છે.

(B) એક લાક્ષણિક લીલી વનસ્પતિ કોષમાં ત્રણ અલગ-અલગ પ્રકારના જિનોમ હાજર હોય છે:
$1$. કોષકેન્દ્રીય જિનોમ: જે કોષકેન્દ્રમાં આવેલું હોય છે.
$2$. હરિતકણ જિનોમ: જે હરિતકણમાં આવેલું હોય છે.
$3$. કણાભસૂત્ર જિનોમ: જે કણાભસૂત્રમાં આવેલું હોય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $B$ (ત્રણ) છે.

(A) સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં,મોટાભાગનું $DNA$ કોષકેન્દ્રમાં આવેલું હોય છે,જે મોટાભાગની આનુવંશિક માહિતી માટે જવાબદાર જિનોમ ધરાવે છે.
કોષરસીય $DNA$ એ કણાભસૂત્ર અને વનસ્પતિઓમાં હરિતકણ જેવા અંગિકાઓમાં જોવા મળે છે.
આ કોષકેન્દ્ર બહારનું $DNA$ કુલ કોષીય $DNA$ નો ખૂબ જ નાનો ભાગ ધરાવે છે,જે સામાન્ય રીતે કુલ $DNA$ ના $1\%$ થી $5\%$ જેટલો હોવાનું માનવામાં આવે છે.

(D) જનીનિક કોડ સાર્વત્રિક છે,જેનો અર્થ છે કે તે બેક્ટેરિયા (પ્રોકેરિયોટ્સ) થી લઈને જટિલ બહુકોષીય સજીવો (યુકેરિયોટ્સ) સુધીના તમામ જીવંત સજીવોમાં મૂળભૂત રીતે સમાન હોય છે.
જોકે પ્રોકેરિયોટ્સમાં કણાભસૂત્ર જેવા પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે,તેઓ સમભાજન (mitosis) કરતા નથી અને સામાન્ય રીતે તેમાં સાચા હિસ્ટોન્સ હોતા નથી,પરંતુ જનીનિક કોડ એ બંનેમાં જોવા મળતી એક સમાન લાક્ષણિકતા છે.

(D) વાઇટલ સ્ટેન એવા અભિરંજકો છે જેનો ઉપયોગ જીવંત કોષોને માર્યા વગર તેમને અભિરંજિત કરવા માટે થાય છે.
$A$. જેનસ ગ્રીન-$B$ નો ઉપયોગ ખાસ કરીને જીવંત કોષોમાં કણાભસૂત્રને અભિરંજિત કરવા માટે થાય છે.
$B$. ન્યુટ્રલ રેડ એ એક વાઇટલ સ્ટેન છે જેનો ઉપયોગ જીવંત કોષોમાં કોષકેન્દ્ર અને રસધાનીઓને અભિરંજિત કરવા માટે થાય છે.
$C$. મિથાઈલીન બ્લુનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે બેક્ટેરિયા અને વિવિધ કોષીય ઘટકો માટે વાઇટલ સ્ટેન તરીકે થાય છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો વાઇટલ સ્ટેનના ઉદાહરણો છે.

(D) પોરિન્સ એ મોટા ચેનલ પ્રોટીન છે જે કણાભસૂત્ર,રંજકકણો અને કેટલાક બેક્ટેરિયાના બહારના પટલમાંથી નાના પ્રોટીન જેટલા કદના અણુઓને પસાર થવા દે છે.
આ પ્રોટીન આ પટલો દ્વારા વિવિધ પદાર્થોના પ્રસરણને સરળ બનાવે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(D) $DNA$ (ડીઓક્સિરીબોન્યુક્લિક એસિડ) એ સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં જોવા મળતું જનીન દ્રવ્ય છે.
તે મુખ્યત્વે કોષના કોષકેન્દ્રમાં આવેલું હોય છે.
જો કે,$DNA$ એ અર્ધ-સ્વાયત્ત અંગિકાઓ જેવી કે કણાભસૂત્ર અને હરિતકણમાં પણ જોવા મળે છે,જેમાં તેમનું પોતાનું વર્તુળાકાર $DNA$ હોય છે.
તેથી,$DNA$ કોષકેન્દ્ર,કણાભસૂત્ર અને હરિતકણ ત્રણેયમાં હાજર હોય છે.

(C) સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં,$DNA$ મુખ્યત્વે કોષકેન્દ્રમાં રંગસૂત્રોના ભાગ રૂપે જોવા મળે છે. જોકે,$DNA$ અમુક અર્ધ-સ્વાયત્ત અંગિકાઓમાં પણ હાજર હોય છે,ખાસ કરીને કણાભસૂત્ર અને હરિતકણમાં. આ અંગિકાઓ પાસે તેમનું પોતાનું વર્તુળાકાર $DNA$ હોય છે,જેનો ઉપયોગ તેમના કેટલાક પ્રોટીનના સંશ્લેષણ માટે થાય છે. તેથી,સાચો જવાબ કણાભસૂત્ર અને હરિતકણ છે.

(C) જીવદ્રવ્ય એ કોષનો જીવંત ઘટક છે. તે લાક્ષણિક વાસ ધરાવે છે જે લસણ જેવી હોય છે. આ કોષીય ઘટકોમાં રહેલા અમુક સલ્ફરયુક્ત સંયોજનોની હાજરીને કારણે હોય છે.