Prokaryotic cell Questions in Gujarati

(B) બેક્ટેરિયામાં,કોષરસ પટલ વિશિષ્ટ ગડીઓ બનાવે છે જેને $Mesosomes$ (મીસોઝોમ) કહેવામાં આવે છે.
આ રચનાઓ શ્વસન ઉત્સેચકોથી સમૃદ્ધ હોય છે અને તે જારક શ્વસન માટેનું મુખ્ય સ્થાન છે,કારણ કે બેક્ટેરિયામાં કણાભસૂત્રનો અભાવ હોય છે.

(B) $Escherichia$ $coli$ ($E.$ $coli$) એ આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) સજીવ છે.
આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં સુવ્યવસ્થિત,પટલમય કોષકેન્દ્રનો અભાવ હોય છે.
તેમની પાસે એક જ,વર્તુળાકાર,બેવડી શૃંખલા ધરાવતો $DNA$ અણુ હોય છે જે તેમના રંગસૂત્ર તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી એક રંગસૂત્રની હાજરી એ સાચું લક્ષણ છે.

(A) બેક્ટેરિયા એ આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) સજીવો છે. આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં પટલમય કોષીય અંગિકાઓ જેવી કે અંતઃકોષરસજાળ,કણાભસૂત્ર,ગોલ્ગી પ્રસાધન અને સુવિકસિત કોષકેન્દ્રનો અભાવ હોય છે. તેમાં માત્ર $70S$ રીબોઝોમ્સ જેવી પટલવિહીન અંગિકાઓ જોવા મળે છે. તેથી,બેક્ટેરિયામાં અંતઃકોષરસજાળ જોવા મળતી નથી.

(C) બેક્ટેરિયા એ આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) સજીવો છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર અને પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
તેમનું આનુવંશિક દ્રવ્ય એકલ,વર્તુળાકાર,દ્વિ-શૃંખલામય $DNA$ અણુનું બનેલું હોય છે,જે કોષકેન્દ્રપટલ દ્વારા ઘેરાયેલું હોતું નથી.
સુકોષકેન્દ્રી કોષોથી વિપરીત,બેક્ટેરિયલ $DNA$ હિસ્ટોન પ્રોટીન સાથે જોડાયેલું હોતું નથી.
તેથી,ન્યુક્લિયર દ્રવ્ય,જેને ઘણીવાર ન્યુક્લિયોઇડ અથવા જીનોફોર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે માત્ર ન્યુક્લિક એસિડ $(DNA)$ નું બનેલું હોય છે.

(C) $Genophore$ એ આદિકોષકેન્દ્રી સજીવનું આનુવંશિક દ્રવ્ય છે. સુકોષકેન્દ્રી કોષોથી વિપરીત,આદિકોષકેન્દ્રીઓમાં કોષકેન્દ્રપટલ હોતું નથી. તેમનું આનુવંશિક દ્રવ્ય એકલ,વર્તુળાકાર,બેવડી શૃંખલા ધરાવતા $DNA$ અણુનું બનેલું હોય છે,જેને ઘણીવાર $genophore$ અથવા બેક્ટેરિયલ રંગસૂત્ર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેથી,બેક્ટેરિયલ $DNA$ એ સાચો જવાબ છે.

(A) બેક્ટેરિયલ જીનોમ એકલ,દ્વિ-શૃંખલિત,વર્તુળાકાર $DNA$ અણુનું બનેલું હોય છે.
તે પટલમય કોષકેન્દ્રમાં હોતું નથી,પરંતુ કોષકેન્દ્રક (nucleoid) તરીકે ઓળખાતા પ્રદેશમાં જોવા મળે છે.
તેથી,બેક્ટેરિયલ જીનોમનું સાચું વર્ણન વર્તુળાકાર છે.

(D) જ્યારે $DNA$ હિસ્ટોન પ્રોટીન દ્વારા ન્યુક્લિયોસોમમાં ગોઠવાયેલું ન હોય,ત્યારે તેને 'નગ્ન' (Naked) $DNA$ કહેવામાં આવે છે. આદિકોષકેન્દ્રી (Prokaryotic) કોષોમાં,$DNA$ હિસ્ટોન પ્રોટીન સાથે સંકળાયેલું હોતું નથી,જોકે તે અન્ય પ્રોટીન જેવા કે પોલીએમાઈન્સ સાથે સંકળાયેલું હોઈ શકે છે જે તેની રચના જાળવવામાં મદદ કરે છે.

(A) ફિમ્બ્રી એ કોષની સપાટી પરથી ઉદ્ભવતા નાના,બ્રશ જેવા તંતુઓ છે. તે ટૂંકા,પાતળા અને સીધા ઉપાંગો છે જે જોડાણના અંગો તરીકે કાર્ય કરે છે,જે બેક્ટેરિયાને પ્રવાહમાં પથ્થરો સાથે અને યજમાન પેશીઓ સાથે ચોંટવામાં મદદ કરે છે. બીજી તરફ,પીલી (Pili) એ વિશિષ્ટ પ્રોટીનથી બનેલી લાંબી નળાકાર રચનાઓ છે જે આનુવંશિક દ્રવ્યના સ્થાનાંતરણ માટે સંયુગ્મન નલિકા બનાવે છે. તેથી,સાચો જવાબ $A$ છે.

(C) બેક્ટેરિયા એ આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) સજીવો છે. તેમનું જનીન દ્રવ્ય કોષકેન્દ્રપટલ દ્વારા આવરિત હોતું નથી. બેક્ટેરિયલ રંગસૂત્ર એક મોટા,વર્તુળાકાર $DNA$ અણુનું બનેલું હોય છે,જેને ન્યુક્લિઓઇડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેથી,બેક્ટેરિયલ રંગસૂત્રમાં હાજર ન્યુક્લિક એસિડ વર્તુળાકાર $DNA$ છે.

(C) ઘણા બેક્ટેરિયામાં,કોષદીવાલ પર નાના,વાળ જેવા ઉપાંગો આવેલા હોય છે જેને $Pili$ (પિલી) અને $Fimbriae$ (ફિમ્બ્રી) કહેવામાં આવે છે. $Pili$ એ $pilin$ નામના વિશિષ્ટ પ્રોટીનથી બનેલી લાંબી,નળાકાર રચનાઓ છે,જે મુખ્યત્વે બેક્ટેરિયલ સંયુગ્મન (conjugation) માં ભાગ લે છે. $Fimbriae$ એ કોષમાંથી બહાર નીકળતા નાના,બ્રશ જેવા તંતુઓ છે,જે બેક્ટેરિયાને ખડકો અથવા યજમાન પેશી પેશીઓ સાથે ચોંટવામાં મદદ કરે છે. $Flagella$ (કશા) એ હલનચલન માટે વપરાતી લાંબી,ચાબુક જેવી રચનાઓ છે,જ્યારે $Cilia$ (પક્ષ્મ) સામાન્ય રીતે સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં જોવા મળે છે,બેક્ટેરિયામાં નહીં.

(C) બેક્ટેરિયામાં કોષરસ પટલની અંદરની તરફની ગડીઓને મેસોઝોમ્સ અથવા કોન્ડ્રિયોઇડ્સ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ રચનાઓ શ્વસન ઉત્સેચકોથી ભરપૂર હોય છે અને કોષીય શ્વસન,$DNA$ નું સ્વયંજનન અને કોષદીવાલના નિર્માણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) વર્તુળાકાર $DNA$ એ બેક્ટેરિયા જેવા આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોની લાક્ષણિકતા છે.
વધુમાં,સુકોષકેન્દ્રી અંગિકાઓ જેવી કે કણાભસૂત્ર અને હરિતકણમાં પણ વર્તુળાકાર $DNA$ અણુઓ જોવા મળે છે,જે અંતઃસહજીવનવાદ (endosymbiotic theory) ના સિદ્ધાંતને સમર્થન આપે છે.
તેથી,વર્તુળાકાર $DNA$ બેક્ટેરિયા,હરિતકણ અને કણાભસૂત્રમાં જોવા મળે છે.

(D) $E. coli$ (Escherichia coli) એ આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) સજીવ છે.
આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં $DNA$ સામાન્ય રીતે કોષકેન્દ્રકાય (nucleoid) વિસ્તારમાં એકલ,દ્વિ-શૃંખલિત અને વર્તુળાકાર અણુ તરીકે ગોઠવાયેલ હોય છે.
તેથી,$E. coli$ ના $DNA$ ની સાચી રચના દ્વિ-શૃંખલિત અને વર્તુળાકાર છે.

(B) બેક્ટેરિયા જેવા આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં,કોષરસસ્તર અંતર્વલન પામીને $Mesosomes$ (મીસોઝોમ્સ) તરીકે ઓળખાતી વિશિષ્ટ રચનાઓ બનાવે છે.
આ રચનાઓ કોષરસસ્તરના કોષની અંદરની તરફના વિસ્તરણ દ્વારા પુટિકાઓ,નલિકાઓ અને પટલિકાઓના સ્વરૂપમાં બને છે.
તેઓ કોષદીવાલના નિર્માણ,$DNA$ ના સ્વયંજનન,બાળ કોષોમાં તેનું વિતરણ,શ્વસન,ઉત્સર્ગ પ્રક્રિયાઓ અને ઉત્સેચકીય સામગ્રી માટે કોષરસસ્તરની સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(C) ઘણા બેક્ટેરિયામાં (ખાસ કરીને ગ્રામ-પોઝિટિવ બેક્ટેરિયામાં),કોષરસસ્તર અંદરની તરફ ગડીઓ બનાવે છે જેને મીસોઝોમ કહેવામાં આવે છે.
આ રચનાઓમાં શ્વસન માટે જરૂરી ઉત્સેચકો જેવા કે સક્સિનિક ડિહાઈડ્રોજનેઝ અને સાયટોક્રોમ ઓક્સિડેઝ આવેલા હોય છે,જે કોષીય શ્વસનમાં મદદ કરે છે.

(A) પ્રોકેરિયોટ્સ એવા સજીવો છે જેમાં પટલમય કોષકેન્દ્ર અને પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
ચોક્કસપણે,તેમની પાસે બેવડી કોષકેન્દ્ર પટલથી ઘેરાયેલું સાચું કોષકેન્દ્ર હોતું નથી.
તેના બદલે,તેમનું આનુવંશિક દ્રવ્ય ન્યુક્લિયોઇડ નામના પ્રદેશમાં જોવા મળે છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી મુખ્ય લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમાં બેવડી કોષકેન્દ્ર પટલ ધરાવતું સાચું કોષકેન્દ્ર ગેરહાજર હોય છે.

(D) પ્રોકેરિયોટિક કોષોની લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમાં સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર (કોષકેન્દ્રપટલ) અને કણાભસૂત્ર તથા હરિતકણ જેવી પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
જોકે,પ્રોકેરિયોટ્સ સહિતના તમામ જીવંત કોષોમાં કોષરસપટલ (કોષીય પટલ) હાજર હોય છે,જે પસંદગીમાન પ્રવેશશીલ અવરોધ તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેથી,કોષરસપટલનો અભાવ એ પ્રોકેરિયોટ્સની લાક્ષણિકતા નથી; ઉલટું,તેઓ કોષરસપટલની હાજરી દ્વારા ઓળખાય છે.

(D) આદિકોષકેન્દ્રી કોષો,જેમ કે બેક્ટેરિયામાં,સુવિકસિત કોષકેન્દ્રનો અભાવ હોય છે.
તેમનું જનીનિક દ્રવ્ય એકલ,વર્તુળાકાર $DNA$ અણુનું બનેલું હોય છે જે કોષકેન્દ્ર પટલ દ્વારા ઘેરાયેલું હોતું નથી.
સુકોષકેન્દ્રી કોષોથી વિપરીત,આદિકોષકેન્દ્રી $DNA$ હિસ્ટોન પ્રોટીન સાથે સંકળાયેલું હોતું નથી,જોકે તે અન્ય પ્રોટીન દ્વારા ન્યુક્લિયોઇડ તરીકે ઓળખાતી રચનામાં વ્યવસ્થિત હોય છે.

(B) $Pasteurella$ $pestis$ (જેને હવે $Yersinia$ $pestis$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) એ ગ્રામ-નેગેટિવ,અચલિત,દંડાણુ આકારના બેક્ટેરિયા છે.
તેનું સામાન્ય કદ પહોળાઈમાં $0.5$ $\mu m$ થી $0.8$ $\mu m$ અને લંબાઈમાં $1$ $\mu m$ થી $2$ $\mu m$ ની વચ્ચે હોય છે.
તેથી,તેની લંબાઈ માટેનું સાચું માપ $1$ થી $2$ $\mu m$ છે.

(C) એક બેક્ટેરિયલ કોષનું સરેરાશ વજન આશરે $0.2 \times 10^{-12} \text{ g}$ (અથવા $2 \times 10^{-13} \text{ g}$) જેટલું માનવામાં આવે છે.
આ મૂલ્ય પ્રોકેરિયોટિક કોષમાં રહેલા પ્રોટીન,ન્યુક્લિક એસિડ અને પાણી જેવા કોષીય ઘટકોના સામાન્ય દળ પરથી મેળવવામાં આવે છે.

(B) પ્રોકેરિયોટિક અને યુકેરિયોટિક કોષો વચ્ચેનો મૂળભૂત તફાવત કોષકેન્દ્રપટલની હાજરી છે.
પ્રોકેરિયોટિક કોષોમાં સુવ્યવસ્થિત અને પટલમય કોષકેન્દ્રનો અભાવ હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેમનું આનુવંશિક દ્રવ્ય કોષકેન્દ્રપટલ દ્વારા ઘેરાયેલું હોતું નથી.
તેની સામે,યુકેરિયોટિક કોષોમાં સુવ્યવસ્થિત કોષકેન્દ્ર હોય છે જે સ્પષ્ટ કોષકેન્દ્રપટલ દ્વારા ઘેરાયેલું હોય છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
આંતરકોષીય કમ્પાર્ટમેન્ટ્સ એટલે કે પટલમય અંગિકાઓ જેવી કે કોષકેન્દ્ર,કણાભસૂત્ર,અંતઃકોષરસજાળ,ગોલ્ગી પ્રસાધન વગેરે.
આ રચનાઓ સુકોષકેન્દ્રી કોષોની લાક્ષણિકતા છે.
આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો (Prokaryotes),જેમ કે બેક્ટેરિયા અને સાયનોબેક્ટેરિયામાં,સુસ્પષ્ટ કોષકેન્દ્ર અને અન્ય પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે,તેથી તેમાં આંતરકોષીય કમ્પાર્ટમેન્ટ્સ જોવા મળતા નથી.

(C) "Prokaryote" (આદિકોષકેન્દ્રી) શબ્દ ગ્રીક શબ્દો "pro" (જેનો અર્થ પ્રાથમિક અથવા પહેલા થાય છે) અને "karyon" (જેનો અર્થ કોષકેન્દ્ર થાય છે) પરથી ઉતરી આવ્યો છે.
આદિકોષકેન્દ્રી કોષોની મુખ્ય લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમાં સુવિકસિત અને પટલમય કોષકેન્દ્રનો અભાવ હોય છે.
તેના બદલે, તેમનું આનુવંશિક દ્રવ્ય $(DNA)$ ન્યુક્લિઓઇડ (nucleoid) નામના પ્રદેશમાં જોવા મળે છે, જે કોષકેન્દ્રપટલ દ્વારા ઘેરાયેલું હોતું નથી, પરિણામે કોષકેન્દ્ર અસ્પષ્ટ (diffused) હોય છે.

(D) પ્રોકેરિયોટિક કોષોની મુખ્ય લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમાં સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર અને પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
ચોક્કસપણે,તેમાં કોષકેન્દ્રપટલ હોતું નથી (જનીનિક દ્રવ્ય ન્યુક્લિયોઇડ તરીકે હાજર હોય છે).
તેમાં ગોલ્ગીકાય,અંતઃકોષરસજાળ,કણાભસૂત્ર અને લાયસોઝોમ જેવી પટલમય કોષીય અંગિકાઓનો પણ અભાવ હોય છે.
તેથી,આપેલી તમામ રચનાઓ પ્રોકેરિયોટ્સમાં ગેરહાજર હોય છે.

(B) કોષરસ પ્રવાહ,જેને સાયક્લોસિસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે વનસ્પતિ કોષોમાં મોટી કેન્દ્રીય રસધાનીની આસપાસ અથવા અન્ય કોષોમાં કોષરસ પટલની સાથે કોષરસ અને અંગિકાઓનો નિર્દેશિત પ્રવાહ છે.
આ સુકોષકેન્દ્રી કોષોની લાક્ષણિકતા છે,જેમાં સુવિકસિત કોષપિંજર (સૂક્ષ્મ નલિકાઓ અને સૂક્ષ્મ તંતુઓ) હોય છે જે આ હલનચલનને સરળ બનાવે છે.
આદિકોષકેન્દ્રી કોષો,જેમ કે બેક્ટેરિયામાં,સુવિકસિત કોષપિંજર અને પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે,તેથી તેઓ કોષરસ પ્રવાહ દર્શાવતા નથી.

(D) આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં કોષકેન્દ્રપટલ અને પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
$DNA$ અને $RNA$ જનીનદ્રવ્ય તરીકે આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં હાજર હોય છે.
કોષરસસ્તર તમામ જીવંત કોષોમાં હાજર હોય છે,જેમાં આદિકોષકેન્દ્રી કોષોનો પણ સમાવેશ થાય છે,જે પદાર્થોના વહનને નિયંત્રિત કરે છે.
કણાભસૂત્ર એ પટલમય અંગિકા છે જે કોષીય શ્વસન માટે જવાબદાર છે,જે આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં ગેરહાજર હોય છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) પિનોસાઇટોસિસ (કોષ દ્વારા પ્રવાહીનું ગ્રહણ) અને ફેગોસાઇટોસિસ (કોષ દ્વારા ઘન પદાર્થનું ભક્ષણ) એ એન્ડોસાઇટોસિસના પ્રકારો છે.
આ પ્રક્રિયાઓમાં બાહ્ય પદાર્થોને ગ્રહણ કરવા માટે કોષરસસ્તરનું અંતર્વલન થાય છે.
પ્રોકેરિયોટિક કોષોમાં સખત કોષદીવાલની હાજરી અને જટિલ અંતઃકોષીય પટલમય તંત્ર (જેમ કે પુટિકાઓ અને લાયસોઝોમ્સ) નો અભાવ હોવાથી આ પ્રક્રિયાઓ થઈ શકતી નથી.
તેથી,પિનોસાઇટોસિસ અને ફેગોસાઇટોસિસ પ્રોકેરિયોટિક કોષોમાં ગેરહાજર હોય છે.

(B) કણાભસૂત્ર એ સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં જોવા મળતી પટલમય કોષીય અંગિકાઓ છે.
બેક્ટેરિયા જેવા આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં કણાભસૂત્ર સહિતની પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
તેથી,બેક્ટેરિયામાં કણાભસૂત્ર હોતા નથી.
લાલ લીલ,લીલી લીલ અને બદામી લીલ એ તમામ સુકોષકેન્દ્રી સજીવો છે અને તેમાં કણાભસૂત્ર જોવા મળે છે.

(B) ગોલ્ગીકાય (ગોલ્ગી પ્રસાધન) એ પટલમય અંગિકાઓ છે જે સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં જોવા મળે છે.
બેક્ટેરિયા એ આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે,જેમાં ગોલ્ગીકાય સહિતની પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
તેથી,બેક્ટેરિયામાં ગોલ્ગીકાય ગેરહાજર હોય છે.

(A) આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો (જેમ કે બેક્ટેરિયા) માં જોવા મળતી કશા સુકોષકેન્દ્રી સજીવોની કશા કરતા રચનામાં અલગ હોય છે.
તે ફ્લેજેલિન પ્રોટીનના એક જ તંતુની બનેલી હોય છે.
સુકોષકેન્દ્રી કશાથી વિપરીત,તેમાં $9+2$ સૂક્ષ્મનલિકાની ગોઠવણી હોતી નથી.
તેથી,સાચો જવાબ $(a)$ છે.

(A) પ્રોકેરિયોટિક ફ્લેજેલા (કશા) ફ્લેજેલિન નામના પ્રોટીનથી બનેલા હોય છે.
આ ફ્લેજેલિનના અણુઓ સર્પાકાર રીતે ગોઠવાઈને તંતુ બનાવે છે.
યુકેરિયોટિક ફ્લેજેલાથી વિપરીત,પ્રોકેરિયોટિક ફ્લેજેલા કોષરસ પટલથી ઘેરાયેલા હોતા નથી અને તેમાં $9+2$ સૂક્ષ્મનલિકામય ગોઠવણી જોવા મળતી નથી.

(B) આદિકોષકેન્દ્રી (Prokaryotic) કોષોમાં સુવ્યવસ્થિત અને પટલમય કોષકેન્દ્રનો અભાવ હોય છે. તેના બદલે,તેમનું આનુવંશિક દ્રવ્ય એક અસ્પષ્ટ અને અનિયમિત આકારના વિસ્તારમાં હોય છે,જેને ન્યુક્લિઓઇડ (nucleoid) કહેવામાં આવે છે. આ વિસ્તારમાં એક જ વર્તુળાકાર રંગસૂત્ર હોય છે અને તેને ઘણીવાર અવિભેદિત અથવા તંતુમય કોષકેન્દ્ર તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે.

(C) પ્રોકેરિયોટિક કોષો,જેમ કે બેક્ટેરિયામાં,સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર અને સમભાજન કે અર્ધીકરણ માટે જરૂરી જટિલ ત્રાકતંતુઓનો અભાવ હોય છે. તેના બદલે,તેઓમાં કોષ વિભાજનનો એક સરળ પ્રકાર જોવા મળે છે જેને અસૂત્રીભાજન (Amitosis) કહેવાય છે. આ પ્રક્રિયામાં,આનુવંશિક દ્રવ્યનું સ્વયંજનન થાય છે અને કોષ રંગસૂત્રો કે ત્રાકતંતુઓના નિર્માણ વગર બે સંતતિ કોષોમાં વિભાજિત થાય છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. એપિસોમ એ એક આનુવંશિક તત્વ છે જે પ્લાઝમિડ તરીકે (કોષરસમાં મુક્ત) અથવા યજમાન કોષના રંગસૂત્રમાં સંકલિત થઈને અસ્તિત્વ ધરાવી શકે છે. સ્વતંત્ર રીતે અથવા રંગસૂત્રના ભાગ તરીકે પ્રતિકૃતિ બનાવવાની આ ક્ષમતા એપિસોમની લાક્ષણિકતા છે,જેમ કે બેક્ટેરિયામાં $F$-પ્લાઝમિડ.

(A) પ્લાઝમિડ એ નાના,ગોળાકાર,બેવડી શૃંખલાવાળા $DNA$ અણુઓ છે જે કોષના રંગસૂત્રીય $DNA$ થી અલગ હોય છે.
તેઓ બેક્ટેરિયા અને અન્ય કેટલાક સૂક્ષ્મજીવોમાં જોવા મળે છે.
આ અણુઓ રંગસૂત્રીય $DNA$ થી ભૌતિક રીતે અલગ હોય છે અને સ્વતંત્ર રીતે સ્વયંજનન (replicate) કરી શકે છે.
તેથી,તેમને કોષકેન્દ્ર સિવાયના $DNA$ (extra-nuclear $DNA$) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(B) બેક્ટેરિયામાં એન્ટિબાયોટિક પ્રતિકારકતા આપતા જનીનો સામાન્ય રીતે પ્લાઝમિડ પર જોવા મળે છે,જે નાના,ગોળાકાર,રંગસૂત્રની બહારના $DNA$ અણુઓ છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,આને $R$-ફેક્ટર અથવા $R$-પ્લાઝમિડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ પ્લાઝમિડ એવા જનીનો ધરાવે છે જે ક્લોરામ્ફેનિકોલ,ટેટ્રાસાયક્લિન,સ્ટ્રેપ્ટોમાસીન અને સલ્ફોનામાઈડ જેવી વિવિધ એન્ટિબાયોટિક્સ સામે પ્રતિકારકતા પ્રદાન કરે છે.

(A) એપિસોમ એ એક આનુવંશિક તત્વ છે જે મુક્ત,સ્વયં-પ્રતિકૃતિ પામતા પ્લાઝમિડ તરીકે અથવા યજમાન કોષના રંગસૂત્રમાં સંકલિત થઈને અસ્તિત્વ ધરાવી શકે છે.
તેથી,તે મૂળભૂત રીતે એક પ્રકારનું પ્લાઝમિડ છે જે બેક્ટેરિયલ જીનોમમાં સંકલિત થવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.

(A) બેક્ટેરિયા એ આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે જેમનામાં આનુવંશિક દ્રવ્ય વર્તુળાકાર $DNA$ અણુના સ્વરૂપમાં હોય છે,જેને ઘણીવાર બેક્ટેરિયલ રંગસૂત્ર અથવા ન્યુક્લિઓઇડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
જોકે બેક્ટેરિયામાં તેમના કોષીય કાર્યો માટે $DNA$ અને $RNA$ બંને હોય છે,પરંતુ આનુવંશિક દ્રવ્ય જે એક પેઢીમાંથી બીજી પેઢીમાં માહિતીનું વહન કરે છે તે $DNA$ છે.
તેથી,બેક્ટેરિયામાં આનુવંશિકતા માટે જવાબદાર મુખ્ય ન્યુક્લિક એસિડ $DNA$ છે.
વિકલ્પ $A$ સૌથી યોગ્ય છે કારણ કે $DNA$ એ ન્યુક્લિક એસિડનો એક પ્રકાર છે.

(C) પ્રોકેરિયોટ્સ,જેમ કે બેક્ટેરિયાના જનીનિક તંત્રમાં માત્ર $DNA$ અણુ હોય છે પરંતુ તેમાં હિસ્ટોન પ્રોટીનનો અભાવ હોય છે.
હિસ્ટોન પ્રોટીન એ સુકોષકેન્દ્રી (eukaryotic) કોષોમાં જોવા મળતા મુખ્ય બંધારણીય પ્રોટીન છે જે $DNA$ ને ક્રોમેટિનમાં પેક કરવામાં મદદ કરે છે.
પ્રોકેરિયોટ્સમાં,$DNA$ ન્યુક્લિયોઇડ નામના બંધારણમાં ગોઠવાયેલું હોય છે,જે હિસ્ટોન સાથે જોડાયેલું હોતું નથી.

(D) જે કોષોમાં પટલમય કોષકેન્દ્ર અને કણાભસૂત્ર જેવા પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે,તેમને આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) કોષો તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Bacteria$ એ આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે.
આદિ પ્રજીવો અને લીલ એ સુકોષકેન્દ્રી (eukaryotic) છે,અને $Eubiont$ શબ્દ એક કાલ્પનિક પ્રારંભિક જીવંત પ્રણાલી માટે વપરાય છે,જે આ અંગિકાઓનો અભાવ ધરાવતો ચોક્કસ કોષ પ્રકાર નથી.

(C) પ્રકાશસંશ્લેષી બેક્ટેરિયામાં,પ્રકાશસંશ્લેષી રંજકદ્રવ્યો પટલીય તંત્ર સાથે સંકળાયેલા હોય છે જેને $Chromatophores$ (વર્ણકકણ) કહેવામાં આવે છે. આ આંતરિક પટલીય તંત્ર છે જે કોષરસસ્તરના વિસ્તરણ સ્વરૂપે હોય છે,જેમાં પ્રકાશસંશ્લેષણ માટે જરૂરી રંજકદ્રવ્યો આવેલા હોય છે. ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓથી વિપરીત,બેક્ટેરિયામાં $Chloroplasts$ (હરિતકણ) જેવી પટલમય અંગિકાઓ હોતી નથી.

(A) આદિકોષકેન્દ્રિય સજીવો (જેમ કે બેક્ટેરિયા) સુયોજિત કોષકેન્દ્ર અને પટલમય અંગિકાઓના અભાવ દ્વારા ઓળખાય છે. તેમનું જનીનદ્રવ્ય સામાન્ય રીતે ન્યુક્લિઓઇડ તરીકે ઓળખાતા નગ્ન વર્તુળાકાર $DNA$ અણુ તરીકે હોય છે. તેમની પાસે સખત કોષદીવાલ હોય છે (માયકોપ્લાઝ્મા સિવાય) જે બંધારણીય આધાર પૂરો પાડે છે. વિકલ્પ $A$ સાચો છે કારણ કે આદિકોષકેન્દ્રિય સજીવોમાં સુયોજિત કોષકેન્દ્ર હોતું નથી અને સખત કોષદીવાલ હોય છે. વિકલ્પ $B$ ખોટો છે કારણ કે તેમની કોષદીવાલ સેલ્યુલોઝની નહીં પણ પેપ્ટિડોગ્લાયકેનની બનેલી હોય છે. વિકલ્પ $C$ ખોટો છે કારણ કે તે સુકોષકેન્દ્રિય કોષનું લક્ષણ છે. વિકલ્પ $D$ ખોટો છે કારણ કે ઘણા આદિકોષકેન્દ્રિય સજીવો પરપોષી હોય છે.

(D) આદિકોષકેન્દ્રિય અને સુકોષકેન્દ્રિય સજીવો વચ્ચેનો પાયાનો તફાવત તેમની કોષીય રચનામાં રહેલો છે.
આદિકોષકેન્દ્રિય સજીવો (દા.ત.,બેક્ટેરિયા) માં સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર અને પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
સુકોષકેન્દ્રિય સજીવો (દા.ત.,વનસ્પતિ,પ્રાણીઓ,ફૂગ) માં કોષકેન્દ્રપટલ દ્વારા આવરિત સ્પષ્ટ કોષકેન્દ્ર અને કણાભસૂત્ર તથા હરિતકણ જેવી વિવિધ પટલમય અંગિકાઓ જોવા મળે છે.
તેથી,આ વર્ગીકરણ મુખ્યત્વે કોષરચનાની જટિલતા પર આધારિત છે.

(C) આદિકોષકેન્દ્રીય કોષોની મુખ્ય લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમાં સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર અને પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
$1$. તેમાં કોષકેન્દ્રીય પટલ હોતું નથી,એટલે કે તેમનું આનુવંશિક દ્રવ્ય $(DNA)$ કોષકેન્દ્રમાં બંધાયેલું હોવાને બદલે ન્યુક્લિઓઇડ સ્વરૂપે હોય છે.
$2$. તેમાં કણાભસૂત્ર,અંતઃકોષરસજાળ,ગોલ્ગી પ્રસાધન અને લાયસોઝોમ જેવી પટલમય અંગિકાઓનો પણ અભાવ હોય છે.
$3$. જોકે,તેમની પાસે કોષરસપટલ,રિબોઝોમ્સ ($70S$ પ્રકારના) અને આનુવંશિક દ્રવ્ય $(DNA/RNA)$ હોય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $C$ છે.

(A) આદિકોષકેન્દ્રીય કોષો,જેમ કે બેક્ટેરિયામાં,સુવિકસિત કોષકેન્દ્રનો અભાવ હોય છે. તેમનું જનીન દ્રવ્ય હિસ્ટોન પ્રોટીન સાથે રંગસૂત્રોમાં આયોજિત હોતું નથી. તેના બદલે,$DNA$ એક વર્તુળાકાર,દ્વિશૃંખલીય અણુ તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે જે હિસ્ટોન સાથે જોડાયેલ હોતું નથી,જેને ઘણીવાર ન્યુક્લિઓઇડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેથી,સાચું વર્ણન હિસ્ટોનવિહીન દ્વિશૃંખલીય $DNA$ છે.

(C) આદિકોષકેન્દ્રીય કોષોમાં પટલમય અંગિકાઓ અને સુવ્યવસ્થિત કોષકેન્દ્રનો અભાવ હોય છે.
$1$. તેમાં પટલમય કોષકેન્દ્ર હોતું નથી; તેના બદલે,તેમાં ન્યુક્લિઓઇડ પ્રદેશ હોય છે.
$2$. તેમાં $70S$ રિબોઝોમ્સ હોય છે,જે સુકોષકેન્દ્રીય કોષોમાં જોવા મળતા $80S$ રિબોઝોમ્સ કરતા નાના હોય છે.
$3$. તેમાં કોષરસપટલ (પ્લાઝ્મા મેમ્બ્રેન) હોય છે જે પદાર્થોના વહનને નિયંત્રિત કરે છે.
$4$. તેમાં અંતઃકોષરસજાળ,ગોલ્ગી પ્રસાધન,કણાભસૂત્ર અને લાયસોઝોમ જેવી પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
તેથી,અંતઃકોષરસજાળની હાજરી એ આદિકોષકેન્દ્રીય કોષનું લક્ષણ નથી.

(D) બેક્ટેરિયા જેવા આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં,કોષરસ પટલ કોષરસની અંદર વિશિષ્ટ આંતરવલયો બનાવે છે. આ રચનાઓને $Mesosomes$ (મિસોઝોમ્સ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તે કોષરસ પટલના કોષની અંદરની તરફના વિસ્તરણ દ્વારા પુટિકાઓ,નલિકાઓ અને પટલિકાઓના સ્વરૂપમાં બને છે. $Mesosomes$ કોષની વિવિધ પ્રક્રિયાઓમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,જેમાં $DNA$ નું સ્વયંજનન,કોષદીવાલનું નિર્માણ,શ્વસન અને સ્ત્રાવની પ્રક્રિયાઓનો સમાવેશ થાય છે.

(D) આદિકોષકેન્દ્રીય કોષો એ આદિ કોષો છે જેમાં સુસ્પષ્ટ પટલમય કોષકેન્દ્ર અને પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
મુખ્યત્વે,તેમાં અંતઃકોષરસજાળ,ગોલ્ગીકાય,કણાભસૂત્ર,લાયસોઝોમ અને રસધાની જેવી અંગિકાઓ હોતી નથી.
તેઓ કોષવિભાજન દરમિયાન ત્રાકતંતુઓનું નિર્માણ પણ કરતા નથી.
તેથી,અંતઃકોષરસજાળ,ગોલ્ગીકાય અને ત્રાકતંતુની ગેરહાજરી એ આદિકોષકેન્દ્રીય કોષોનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.