Centrosomes , CentrioleCilia Questions in Gujarati

(B) ફૂગ સહિતના સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં કશા (flagellum) એક આધારકાય (basal body) માંથી ઉદ્ભવે છે,જેને કાઇનેટોસોમ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
આ રચના તારાકેન્દ્ર (centriole) માંથી ઉતરી આવેલી છે અને તે કશા અથવા પક્ષ્મની એક્સોનેમની વૃદ્ધિ માટે ન્યુક્લિએશન સાઇટ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(A) ચેતાકોષો એ અત્યંત વિશિષ્ટ કોષો છે જે પરિપક્વતા પ્રાપ્ત કર્યા પછી વિભાજન કરવાની ક્ષમતા ગુમાવી દે છે. આ મુખ્યત્વે એટલા માટે છે કારણ કે તેમની પાસે $Centrioles$ (તારાકેન્દ્ર) નો અભાવ હોય છે,જે કોષ વિભાજન $(Mitosis)$ દરમિયાન સ્પિન્ડલ તંતુઓ બનાવવા માટે આવશ્યક છે. પરિણામે,સજીવના સમગ્ર જીવનકાળ દરમિયાન ચેતાકોષો કોષચક્રની $G_0$ અવસ્થા (શાંત અવસ્થા) માં રહે છે.

(D) તારાકાય અને તારાકેન્દ્ર એ પટલવિહીન અંગિકાઓ છે જે કોષ વિભાજન દરમિયાન ત્રાકતંતુઓનું નિર્માણ કરીને મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
આ રચનાઓ સામાન્ય રીતે પ્રાણીકોષોમાં જોવા મળે છે.
તેઓ મોટાભાગના વનસ્પતિ કોષોમાં ગેરહાજર હોય છે (કેટલીક નીચલી કક્ષાની વનસ્પતિઓ જેવી કે અમુક લીલ અને દ્વિઅંગીઓ સિવાય) અને તે $Bacteria$ તથા $Cyanobacteria$ જેવા આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં પણ જોવા મળતા નથી.

(A) સેન્ટ્રિઓલ (તારાકેન્દ્ર) એ નળાકાર રચનાઓ છે જે કોષ વિભાજનમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
સમભાજન અને અર્ધીકરણની પ્રક્રિયા દરમિયાન,સેન્ટ્રિઓલ સૂક્ષ્મ નલિકાઓને વ્યવસ્થિત કરીને તર્કુ તંતુઓ (spindle fibres) બનાવે છે,જે રંગસૂત્રોના હલનચલન માટે જવાબદાર છે.
તેથી,સેન્ટ્રિઓલનું મુખ્ય કાર્ય તર્કુ તંતુઓનું નિર્માણ કરવાનું છે.

(B) સેન્ટ્રોસોમ એ પટલવિહીન અંગિકા છે જેમાં સામાન્ય રીતે બે નળાકાર રચનાઓ હોય છે જેને સેન્ટ્રિઓલ્સ કહેવામાં આવે છે.
તે માઇક્રોટ્યુબ્યુલ સાયટોસ્કેલેટનને ગોઠવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
કોષ વિભાજન દરમિયાન,સેન્ટ્રોસોમ માઇક્રોટ્યુબ્યુલ-ઓર્ગેનાઇઝિંગ સેન્ટર $(MTOC)$ તરીકે કાર્ય કરે છે અને સ્પિન્ડલ તંતુઓના નિર્માણમાં મદદ કરે છે,જે રંગસૂત્રોના અલગીકરણ માટે આવશ્યક છે.
તેથી,તે કોષ વિભાજનની પ્રક્રિયા શરૂ કરે છે અને તેનું નિયમન કરે છે.

(C) સેન્ટ્રોસોમ એ પટલવિહીન અંગિકા છે જે સામાન્ય રીતે બે નળાકાર રચનાઓ ધરાવે છે જેને સેન્ટ્રિઓલ્સ કહેવામાં આવે છે,જે અસ્ફટિકમય પેરિસેન્ટ્રિઓલર દ્રવ્યથી ઘેરાયેલા હોય છે.
તે પ્રાણીકોષોના કોષરસમાં,સામાન્ય રીતે કોષકેન્દ્રની નજીક આવેલું હોય છે.
સેન્ટ્રોસોમ કોષ વિભાજન દરમિયાન સૂક્ષ્મ નલિકાઓ (microtubules) ને વ્યવસ્થિત કરવામાં અને ત્રાકતંતુઓ (spindle apparatus) બનાવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(C) સેન્ટ્રિઓલ એ નળાકાર રચના છે જે વલયમાં ગોઠવાયેલા સૂક્ષ્મનલિકા (microtubule) ની $9$ ત્રિપુટીઓના સમૂહની બનેલી છે.
આ ત્રિપુટીઓ ટ્યુબ્યુલિન પ્રોટીનમાંથી બનેલી હોય છે.
આ ગોઠવણીને ઘણીવાર $9 + 0$ ગોઠવણી તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં મધ્યમાં કોઈ સૂક્ષ્મનલિકાઓ હોતી નથી,જે પક્ષ્મ (cilia) અને કશા (flagella) માં જોવા મળતી $9 + 2$ ગોઠવણીથી અલગ છે.
તેથી,આ રચના નવ સૂક્ષ્મનલિકાની ત્રિપુટીઓ દ્વારા લાક્ષણિક છે.

(B) વનસ્પતિ કોષો અને પ્રાણી કોષોમાં કોષકેન્દ્ર,કણાભસૂત્ર અને અંતઃકોષરસજાળ $(E.R.)$ જેવી ઘણી અંગિકાઓ સમાન હોય છે. જોકે,તેઓ ચોક્કસ બંધારણોમાં અલગ પડે છે. તારાકેન્દ્ર $(Centriole)$ એ સૂક્ષ્મનલિકાઓથી બનેલી નળાકાર રચનાઓ છે જે સામાન્ય રીતે પ્રાણી કોષોમાં જોવા મળે છે,જ્યાં તેઓ કોષ વિભાજન દરમિયાન ત્રાકતંતુઓના આયોજનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. મોટાભાગના ઉચ્ચ કક્ષાના વનસ્પતિ કોષોમાં તારાકેન્દ્રનો અભાવ હોય છે,જે બંને કોષ પ્રકારો વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત છે.

(C) સેન્ટ્રિઓલ ટ્યુબ્યુલિન પ્રોટીનના $9$ સમાન અંતરે આવેલા પરિઘવર્તી તંતુઓનું બનેલું હોય છે. આ દરેક પરિઘવર્તી તંતુ એક ત્રિપુટી (triplet) છે,જેનો અર્થ છે કે તે ચોક્કસ ગોઠવણીમાં $3$ સૂક્ષ્મનલિકાઓનો બનેલો હોય છે. આ ત્રિપુટીઓ એકબીજા સાથે અને સેન્ટ્રિઓલના કેન્દ્રિય ભાગ સાથે જોડાયેલી હોય છે.

(B) સેન્ટ્રોસોમ એ એક અંગિકા છે જેમાં સામાન્ય રીતે બે નળાકાર રચનાઓ હોય છે જેને સેન્ટ્રિઓલ્સ કહેવામાં આવે છે,જે અસ્ફટિકમય પેરિસેન્ટ્રિઓલર દ્રવ્યથી ઘેરાયેલી હોય છે.
તે પ્રાણી કોષોના કોષરસમાં જોવા મળે છે અને કોષ વિભાજન દરમિયાન સૂક્ષ્મ નલિકાઓ (microtubules) ના આયોજન માટે જવાબદાર છે.
સેન્ટ્રોસોમ સામાન્ય રીતે ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓ અને ફૂગના કોષોમાં ગેરહાજર હોય છે.
તેથી,તે પ્રાણી કોષોમાં જોવા મળતી કોષરસની અંગિકા છે.

(D) વનસ્પતિ કોષોમાં કોષ વિભાજન દરમિયાન તારાકેન્દ્ર અને તારાકાયનો અભાવ હોય છે.
પ્રાણી કોષોમાં તારાકેન્દ્ર ધરાવતું તારાકાય (centrosome) હોય છે જે તર્કુ તંતુઓનું આયોજન કરે છે અને તારાકાય (asters) બનાવે છે,પરંતુ ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓમાં આ રચનાઓનો અભાવ હોય છે.
તેના બદલે,વનસ્પતિ કોષો તેમના તર્કુ તંતુઓનું આયોજન માઇક્રોટ્યુબ્યુલ ઓર્ગેનાઇઝિંગ સેન્ટર્સ (MTOCs) દ્વારા કરે છે,જેમાં તારાકેન્દ્ર કે તારાકાયનો સમાવેશ થતો નથી.

(B) સેન્ટ્રિઓલ (તારાકેન્દ્ર) એ પટલવિહીન અંગિકાઓ છે.
તેઓ સૂક્ષ્મનલિકાઓ (microtubules) ની બનેલી નળાકાર રચના ધરાવે છે જે $9+0$ ની ગોઠવણીમાં હોય છે.
તેમની આસપાસ કોઈ પટલ હોતું નથી,તેથી પટલની સંખ્યા $0$ છે.

(C) પક્ષ્મ અને કશા એ કોષરસસ્તરની વાળ જેવી રચનાઓ છે.
તેઓ અક્ષસૂત્ર (axoneme) તરીકે ઓળખાતો ગર્ભ ધરાવે છે,જે સૂક્ષ્મ નલિકાઓ (microtubules) નો બનેલો હોય છે.
અક્ષસૂત્રમાં સામાન્ય રીતે પરિઘવર્તી વિસ્તારમાં ગોઠવાયેલી $9$ સૂક્ષ્મ નલિકાઓની જોડ અને કેન્દ્રમાં આવેલી એક જોડ સૂક્ષ્મ નલિકાઓ હોય છે.
આ પ્રકારની અક્ષસૂત્રીય સૂક્ષ્મ નલિકાઓની ગોઠવણીને $9 + 2$ ગોઠવણી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) પક્ષ્મ અને કશાના તલસ્થ કાય રચનાત્મક રીતે તારાકેન્દ્ર (centrioles) ને સમાન હોય છે. તેઓ તારાકેન્દ્રમાંથી ઉદ્ભવે છે,જે સૂક્ષ્મનલિકા-આયોજન કેન્દ્રો તરીકે કાર્ય કરે છે. પક્ષ્મ અને કશાના નિર્માણ દરમિયાન,તારાકેન્દ્ર કોષના પરિઘ તરફ સ્થળાંતર કરે છે અને આધાર તરીકે કાર્ય કરે છે જ્યાંથી એક્સોનીમ (axoneme) નો વિકાસ થાય છે.

(A) પક્ષ્મ અને કશા એ કોષરસસ્તરની વાળ જેવી રચનાઓ છે.
તેના મુખ્ય ભાગને અક્ષસૂત્ર (Axoneme) કહેવામાં આવે છે,જેમાં લાંબી ધરીને સમાંતર ઘણા સૂક્ષ્મનલિકાઓ (Microtubules) આવેલા હોય છે.
અક્ષસૂત્રમાં સામાન્ય રીતે નવ જોડી પરિઘવર્તી સૂક્ષ્મનલિકાઓ અને કેન્દ્રમાં એક જોડી સૂક્ષ્મનલિકાઓ આવેલી હોય છે.
આ સૂક્ષ્મનલિકાઓ $Tubulin$ નામના પ્રોટીનથી બનેલી હોય છે.

(B) કશા અને પક્ષ્મના પાયામાં આવેલા તલસ્થ કાય (basal bodies) ને $Kinetosomes$ અથવા $Basal$ $granules$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેઓ રચનાત્મક રીતે તારાકેન્દ્ર (centrioles) ને સમાન હોય છે અને તેમાંથી જ ઉતરી આવ્યા છે.
$Kinetosomes$ કશા અને પક્ષ્મમાં અક્ષસૂત્ર (axoneme) ની વૃદ્ધિ માટે રચનાત્મક પાયો પૂરો પાડે છે.

(A) પક્ષ્મો અને કશા એ કોષરસપટલની વાળ જેવી રચનાઓ છે.
તેના મુખ્ય ભાગને અક્ષસૂત્ર (axoneme) કહેવામાં આવે છે,જેમાં લાંબી ધરીને સમાંતર ઘણી સૂક્ષ્મનલિકાઓ (microtubules) આવેલી હોય છે.
અક્ષસૂત્રમાં સામાન્ય રીતે ત્રિજ્યાવર્તી રીતે ગોઠવાયેલી પરિઘીય સૂક્ષ્મનલિકાઓની નવ જોડ અને કેન્દ્રમાં સ્થિત એક જોડ સૂક્ષ્મનલિકાઓ હોય છે.
આ ગોઠવણીને $9+2$ ગોઠવણી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) કોષ વિભાજન દરમિયાન,$Centrosome$ (તારાકાય) એ સ્પિન્ડલ ઉપકરણ બનાવતા સૂક્ષ્મ નલિકાઓ (microtubules) ને ગોઠવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
દરેક $Centrosome$ બે તારાકેન્દ્રો (centrioles) નો બનેલો હોય છે જે પેરીસેન્ટ્રિઓલર દ્રવ્યથી ઘેરાયેલા હોય છે.
આ રચનાઓ પ્રાણી કોષોમાં માઇક્રોટ્યુબ્યુલ-ઓર્ગેનાઇઝિંગ સેન્ટર્સ $(MTOCs)$ તરીકે કાર્ય કરે છે,જે સમભાજન અને અર્ધીકરણ દરમિયાન રંગસૂત્રોના અલગીકરણમાં મદદ કરે છે.

(B) તારાકેન્દ્ર એ નળાકાર રચના છે જે પરિઘવર્તી સૂક્ષ્મનલિકાની ત્રિપુટીઓના $9$ સેટની બનેલી હોય છે. આ ત્રિપુટીઓ ગાડાના પૈડાંની જેમ ગોઠવાયેલી હોય છે. દરેક ત્રિપુટીમાં ત્રણ સૂક્ષ્મનલિકાઓ ($A$, $B$, અને $C$ નલિકા) હોય છે. તેથી, પરિઘવર્તી સૂક્ષ્મનલિકાની ત્રિપુટીઓની સાચી સંખ્યા $9$ છે.

(A) પક્ષ્મ અને કશા એ કોષરસપટલની વાળ જેવી બહિરુદ્ભેદ રચનાઓ છે.
તેના અક્ષીય ભાગને અક્ષસૂત્ર (Axoneme) કહે છે,જે લાંબી ધરીને સમાંતર ગોઠવાયેલી ઘણી સૂક્ષ્મનલિકાઓ ધરાવે છે.
અક્ષસૂત્રમાં સામાન્ય રીતે નવ જોડ પરિઘવર્તી સૂક્ષ્મનલિકાઓ અને કેન્દ્રમાં આવેલી એક જોડ સૂક્ષ્મનલિકાઓ હોય છે.
આ ગોઠવણીને $9 + 2$ ગોઠવણી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) તારાકેન્દ્ર એ કોષીય અંગિકા છે જે $9$ ત્રિપુટી સૂક્ષ્મનલિકાઓના સમૂહની બનેલી હોય છે જે એક વલયમાં ગોઠવાયેલી હોય છે,જેમાં મધ્યમાં કોઈ સૂક્ષ્મનલિકા હોતી નથી. આને $9 + 0$ ગોઠવણી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેનાથી વિપરીત,પક્ષ્મ અને કશામાં $9 + 2$ ગોઠવણી જોવા મળે છે,જેમાં $9$ દ્વિગુણિત નલિકાઓ મધ્યસ્થ સૂક્ષ્મનલિકાઓની જોડીને ઘેરીને રહેલી હોય છે.

(A) સેન્ટ્રોઝોમ્સ અને તારાકેન્દ્ર એ પટલવિહીન અંગિકાઓ છે જે સામાન્ય રીતે પ્રાણીકોષોમાં જોવા મળે છે. તેઓ ત્રાકતંતુઓના આયોજન દ્વારા કોષવિભાજનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. મોટાભાગની વનસ્પતિ કોષો અને બેક્ટેરિયા તથા સાનોબેક્ટેરિયા જેવા આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં આ રચનાઓનો અભાવ હોય છે.

(D) પક્ષ્મો અને કશા એ કોષરસસ્તરની વાળ જેવી રચનાઓ છે.
તેઓ 'તલસ્થ કાય' (Basal body) નામની રચનામાંથી ઉદ્દભવે છે.
તલસ્થ કાયને 'તલસ્થ કણિકા' (Basal granule) અથવા 'આધારકણિકા' (Kinetosome) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
આ રચનાઓ તારાકેન્દ્ર જેવી જ હોય છે અને તે પક્ષ્મો અને કશામાં અક્ષસૂત્ર (axoneme) ના નિર્માણ માટે જવાબદાર છે.
તેથી,આપેલા તમામ શબ્દો એક જ રચના માટે વપરાય છે જેમાંથી પક્ષ્મો અને કશા ઉદ્દભવે છે.

(B) તારાકાય એ એક અંગિકા છે જેમાં સામાન્ય રીતે બે નળાકાર રચનાઓ હોય છે જેને તારાકેન્દ્ર કહેવામાં આવે છે. આ તારાકેન્દ્રો અસ્ફટિકમય પરિતારાકેન્દ્રીય દ્રવ્યોથી ઘેરાયેલા હોય છે. તેથી,તારાકેન્દ્રો તારાકાયની અંદર જોવા મળે છે.

(B) તારકકાય બે તારાકેન્દ્રોનું બનેલું હોય છે જે એકબીજાને કાટખૂણે (લંબ) ગોઠવાયેલા હોય છે,સમાંતર નહીં.
બંને તારાકેન્દ્રો ગાડાના પૈડા જેવી રચના ધરાવે છે.
તારાકેન્દ્રો ટ્યુબ્યુલિન પ્રોટીનના નવ સમાન અંતરે આવેલા પરિઘીય તંતુઓ (fibrils) ના બનેલા હોય છે.
તારાકેન્દ્રનો મધ્યસ્થ ભાગ પ્રોટીનનો બનેલો દંડ (hub) છે,જે પ્રોટીનથી બનેલા અરીય આરા (radial spokes) દ્વારા પરિઘીય ત્રિપુટીઓ સાથે જોડાયેલ હોય છે.
તેથી,વિધાન $(b)$ ખોટું છે કારણ કે તારાકેન્દ્રો એકબીજાને કાટખૂણે ગોઠવાયેલા હોય છે,સમાંતર નહીં.

(A) તારકકાય એ પ્રાણીકોષમાં આવેલી અંગિકા છે જે મુખ્યત્વે સૂક્ષ્મનલિકા આયોજન કેન્દ્ર $(MTOC)$ તરીકે કાર્ય કરે છે। તે કોષવિભાજન દરમિયાન સમભાજન ત્રાક $(mitotic \, spindle)$ ના આયોજનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે। ત્રાક તંતુઓનું નિર્માણ કરીને, તારકકાય રંગસૂત્રોના અલગીકરણમાં મદદ કરે છે, અને આમ કોષવિભાજનની પ્રક્રિયાને શરૂ કરવામાં અને તેને સરળ બનાવવામાં મદદરૂપ થાય છે।

(A) $Basal \ body$ (તલસ્થકાય) એ સુકોષકેન્દ્રી કોષના પક્ષ્મો $(Cilia)$ અથવા કશા $(Flagella)$ ના પાયાના ભાગે આવેલી પ્રોટીનયુક્ત રચના છે.
તે તારાકેન્દ્ર $(Centriole)$ માંથી ઉદ્ભવે છે અને એક્સોનીમ $(Axoneme)$ ના સૂક્ષ્મનલિકાઓના નિર્માણ માટે ન્યુક્લિએશન સાઇટ તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેથી,$Basal \ body$ એ પક્ષ્મો અને કશાના વિકાસ અને આયોજન સાથે સીધી રીતે સંકળાયેલ છે.

(A) તારાકાય એ પ્રાણીકોષોમાં મુખ્ય સૂક્ષ્મનલિકા આયોજન કેન્દ્રો (MTOCs) તરીકે કાર્ય કરતી અંગિકાઓ છે.
તે બે તારાકેન્દ્રો (centrioles) ની બનેલી હોય છે જે પરિતારાકેન્દ્રીય દ્રવ્ય દ્વારા ઘેરાયેલી હોય છે.
તારાકાય સામાન્ય રીતે પ્રાણીકોષોમાં હાજર હોય છે,જ્યાં તે ભાજન દરમિયાન ત્રાકતંતુઓનું આયોજન કરીને કોષવિભાજનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
જોકે,તે ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિના કોષો (આવૃત બીજધારી અને અનાવૃત બીજધારી) માં ગેરહાજર હોય છે,જે તેમની સૂક્ષ્મનલિકાઓનું આયોજન અન્ય પદ્ધતિઓ દ્વારા કરે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $A$ છે.

(B) તારાકેન્દ્ર (Centrosome) એ પટલવિહીન અંગિકા છે જે બે નળાકાર રચનાઓ ધરાવે છે જેને તારાકેન્દ્ર (centrioles) કહેવાય છે.
આ તારાકેન્દ્ર $9+0$ ગોઠવણીમાં ગોઠવાયેલી સૂક્ષ્મનલિકાઓની નવ પરિધીય ત્રિપુટીઓ (triplets) ની બનેલી હોય છે.
તારાકેન્દ્ર ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓ જેવી કે આવૃત્તબીજધારી અને શંકુદ્રુમ વનસ્પતિઓમાં,તેમજ કેટલાક આદિજીવો જેવા કે અમીબા અને કેટલીક લીલ (દા.ત. લાલ લીલ,નીલ-હરિત લીલ) માં ગેરહાજર હોય છે.
તે કોષવિભાજન દરમિયાન ત્રાકતંતુઓના નિર્માણમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે,ગૌણ નહીં.
તેથી,વિકલ્પ $B$ તેની રચના અને વિતરણ અંગેનું સૌથી સચોટ વર્ણન છે.

(C) સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં,અંગિકાઓને પટલની હાજરી અથવા ગેરહાજરીના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$1$. લાયસોઝોમ,રસધાની અને કણાભસૂત્ર એ ત્રણેય પટલમય અંગિકાઓ છે.
$2$. તારાકેન્દ્ર (અને તારાકાય) એ પટલવિહીન અંગિકાઓ છે જે સૂક્ષ્મનલિકાઓની બનેલી હોય છે.
$3$. તેથી,તારાકેન્દ્ર એ સાચો જવાબ છે કારણ કે તે પટલ ધરાવતી નથી.

(A) તારાકેન્દ્ર એ એક એવી અંગિકા છે જે કોઈ પણ પટલ દ્વારા ઘેરાયેલી હોતી નથી.
તે બે નળાકાર રચનાઓ ધરાવે છે જેને તારાકેન્દ્રિકા (Centrioles) કહેવામાં આવે છે,જે એકબીજાને લંબરૂપે ગોઠવાયેલી હોય છે.
તારાકેન્દ્ર સામાન્ય રીતે પ્રાણી કોષોમાં જોવા મળે છે અને મોટાભાગના વનસ્પતિ કોષોમાં ગેરહાજર હોય છે.
તે સમભાજન (Mitosis) અને અર્ધીકરણ (Meiosis) દરમિયાન ત્રાકતંતુઓનું આયોજન કરીને કોષ વિભાજનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(A) $\text{તારાકેન્દ્ર}$ $(Centriole)$ એ સૂક્ષ્મનલિકાઓની બનેલી પટલવિહીન અંગિકા છે.
તે માત્ર પ્રાણીકોષમાં જ જોવા મળે છે અને કોષવિભાજન દરમિયાન ત્રાકતંતુઓના નિર્માણમાં ભાગ લે છે.
જોકે $\text{રિબોઝોમ્સ}$ પણ પટલવિહીન છે, પરંતુ તે આદિકોષકેન્દ્રી અને સુકોષકેન્દ્રી (વનસ્પતિકોષ સહિત) બંને કોષોમાં જોવા મળે છે.
$\text{કણાભસૂત્ર}$ અને $\text{ગોલ્ગીકાય}$ એ પટલમય અંગિકાઓ છે.

(C) $\text{તારાકેન્દ્ર}$ $(Centrosome)$ એ પ્રાણીકોષમાં સૂક્ષ્મ નલિકા આયોજન કેન્દ્ર $(MTOC)$ તરીકે કાર્ય કરતી અંગિકા છે. તેમાં બે રચનાઓ હોય છે જેને તારાકેન્દ્રિકા $(Centrioles)$ કહેવાય છે. કોષવિભાજન દરમિયાન, $\text{તારાકેન્દ્ર}$ ત્રાકતંતુઓનું આયોજન કરે છે, જે રંગસૂત્રોને બાળકોષોમાં અલગ કરવા માટે આવશ્યક છે. તેથી, તે કોષવિભાજનમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.

(B) પ્રાણી કોષમાં નીચે મુજબની લાક્ષણિકતાઓ જોવા મળે છે:
$1$. $\text{તારાકેન્દ્ર}$ $(Centriole)$ હાજર હોય છે, જે કોષ વિભાજન દરમિયાન ત્રાકતંતુઓના આયોજનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
$2$. $\text{કોષદીવાલ}$ પ્રાણી કોષમાં ગેરહાજર હોય છે (તે વનસ્પતિ કોષની લાક્ષણિકતા છે).
$3$. $\text{મોટી}$ $\text{રસધાનીઓ}$ પ્રાણી કોષમાં ગેરહાજર હોય છે અથવા ખૂબ જ નાની અને કામચલાઉ હોય છે (મોટી કેન્દ્રીય રસધાની વનસ્પતિ કોષની લાક્ષણિકતા છે).
$4$. $\text{રંજકદ્રવ્ય}$ $\text{કણો}$ $(Plastids)$ પ્રાણી કોષમાં ગેરહાજર હોય છે (તે વનસ્પતિ કોષ અને કેટલાક લીલની લાક્ષણિકતા છે).
તેથી, સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) $\text{તારાકેન્દ્ર}$ (Centriole) એ મુખ્યત્વે $\text{ટ્યુબ્યુલિન}$ (tubulin) પ્રોટીનથી બનેલી નળાકાર રચના છે। તે મોટાભાગના સુકોષકેન્દ્રી પ્રાણી કોષોમાં જોવા મળે છે, પરંતુ ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓમાં તે સામાન્ય રીતે ગેરહાજર હોય છે। અન્ય અંગિકાઓ જેવી કે $\text{ગોલ્ગીકાય}$, $\text{કણાભસૂત્ર}$ અને $\text{અંત}:\text{કોષરસજાળ}$ વનસ્પતિ અને પ્રાણી બંને કોષોમાં જોવા મળે છે।

(A) તારાકેન્દ્ર (Centriole) એ મુખ્યત્વે ટ્યુબ્યુલિન પ્રોટીનથી બનેલી નળાકાર સંરચના છે. તે મોટાભાગના સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં,ખાસ કરીને પ્રાણીકોષોમાં જોવા મળે છે,જ્યાં તે કોષવિભાજન દરમિયાન સૂક્ષ્મનલિકાઓ (microtubules) ને ગોઠવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. વનસ્પતિકોષમાં તારાકેન્દ્રનો અભાવ હોય છે,જોકે તેમાં સૂક્ષ્મનલિકા-આયોજન કેન્દ્રો હાજર હોય છે. ગોલ્ગીકાય,કણાભસૂત્ર અને અંત:કોષરસજાળ એ વનસ્પતિકોષ અને પ્રાણીકોષ બંનેમાં જોવા મળે છે.

(C) પક્ષ્મ અને કશા એ કોષરસસ્તરની વાળ જેવી રચનાઓ છે. પક્ષ્મ અને કશાના અંદરના ભાગને અક્ષસૂત્ર (axoneme) કહેવામાં આવે છે,જેમાં લાંબી ધરીને સમાંતર ઘણા સૂક્ષ્મનલિકાઓ (microtubules) આવેલા હોય છે. અક્ષસૂત્રમાં સામાન્ય રીતે નવ જોડી પરિઘવર્તી સૂક્ષ્મનલિકાઓ અને કેન્દ્રમાં એક જોડી સૂક્ષ્મનલિકાઓ આવેલી હોય છે. પક્ષ્મ અને કશાની હલનચલન $Dynein$ પ્રોટીન દ્વારા થાય છે,જે $ATPase$ તરીકે કાર્ય કરે છે અને સૂક્ષ્મનલિકાઓના સરકવા માટે ઉર્જા પૂરી પાડે છે.

(A) તારાકેન્દ્ર નવ પરિઘવર્તી સૂક્ષ્મનલિકાઓના ત્રેખડ (triplet) ધરાવે છે જે એક વલયમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
આ સૂક્ષ્મનલિકાઓના ત્રેખડ તારાકેન્દ્રના કેન્દ્ર સાથે આશરે $40^{\circ}$ ના ખૂણે ગોઠવાયેલા હોય છે.
આ વિશિષ્ટ ગોઠવણીને કારણે આડછેદમાં તારાકેન્દ્ર ગાડાના પૈડાં જેવી રચના ધરાવે છે.

(A) પક્ષ્મ અને કશા એ કોષરસપટલની વાળ જેવી રચનાઓ છે.
પક્ષ્મ એ નાની રચનાઓ છે જે હલેસાની જેમ કાર્ય કરે છે,જે કોષ અથવા તેની આસપાસના પ્રવાહીની ગતિ માટે જવાબદાર છે.
કશા એ તુલનાત્મક રીતે લાંબી હોય છે અને કોષની ગતિ માટે જવાબદાર છે.
પક્ષ્મ અને કશા બંને તારાકેન્દ્ર જેવી રચનાઓમાંથી ઉદ્ભવે છે જેને તલકાય (Basal bodies) કહેવામાં આવે છે.

(A) તારાકાય (Centrosome) બે નળાકાર રચનાઓ ધરાવે છે જેને તારાકેન્દ્ર (Centriole) કહેવાય છે,જે એક અસ્ફટિકમય,ઇલેક્ટ્રોન-ઘન,પ્રોટીનયુક્ત આધારકથી ઘેરાયેલા હોય છે.
તારાકેન્દ્રની આસપાસના આ વિશિષ્ટ કોષરસના વિસ્તારને તારાવર્તુળ (Centrosphere) અથવા કાયનોપ્લાઝમ (Kinoplasm) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) પક્ષ્મ કે કશાના અક્ષસૂત્ર (axoneme) માં મધ્યસ્થ ધરી હોય છે,જેમાં લાંબી ધરીને સમાંતર ઘણી સૂક્ષ્મ નલિકાઓ ગોઠવાયેલી હોય છે.
તેમાં પરિઘવર્તી વિસ્તારમાં $9$ જોડ (doublets) સૂક્ષ્મ નલિકાઓ અને કેન્દ્રમાં $2$ સૂક્ષ્મ નલિકાઓ આવેલી હોય છે.
આ ગોઠવણીને $9+2$ ગોઠવણી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
કુલ સૂક્ષ્મ નલિકાઓની સંખ્યા = $(9 \times 2) + 2 = 18 + 2 = 20$ થાય છે.

(A) પક્ષ્મ એ કોષરસસ્તરના વાળ જેવી રચનાઓ છે.
તે હલેસાની જેમ કાર્ય કરે છે,જે કોષ અથવા તેની આસપાસના પ્રવાહીની ગતિ માટે જવાબદાર છે.
પેરામિશિયમ એ પક્ષ્મધારી પ્રજીવ છે જે પ્રચલન માટે અને ખોરાકને મુખખાત (gullet) તરફ ધકેલવા માટે પક્ષ્મનો ઉપયોગ કરે છે.
યીસ્ટ,યુગ્લીના અને ફૂગના કોષોમાં પ્રચલન માટે પક્ષ્મ હોતા નથી; યુગ્લીનામાં કશા (flagella) જોવા મળે છે.

(B) પક્ષ્મ અને કશા એ કોષરસસ્તરના વાળ જેવી રચનાઓ છે.
તેઓ $\text{તલકાય}$ $(Basal \text{ } body)$ નામની રચનામાંથી ઉદ્દભવે છે.
આ રચના તારાકેન્દ્રમાંથી ઉદ્દભવે છે અને પક્ષ્મ તથા કશાની સૂક્ષ્મનલિકાઓની ગોઠવણી ($9+2$ એક્સોનીમ) માટે આધાર પૂરો પાડે છે.

(B) તારાકેન્દ્ર એ એક અંગિકા છે જેમાં સામાન્ય રીતે બે નળાકાર રચનાઓ હોય છે જેને તારાકેન્દ્રીકાઓ (Centrioles) કહેવામાં આવે છે。
આ તારાકેન્દ્રીકાઓ એકબીજાને કાટખૂણે (પરસ્પર લંબ) ગોઠવાયેલી હોય છે અને તે પરિતારાકેન્દ્રીય દ્રવ્યોથી ઘેરાયેલી હોય છે。
દરેક તારાકેન્દ્રીકાની રચના ગાડાના પૈડા જેવી હોય છે, જે ટ્યુબ્યુલિન પ્રોટીનના નવ સમાન અંતરે ગોઠવાયેલા પરિઘવર્તી તંતુઓથી બનેલી હોય છે。

(D) તારાકાય (Centrosome) બે નળાકાર રચનાઓ ધરાવે છે જેને તારાકેન્દ્ર (Centriole) કહે છે,જે એકબીજાને લંબરૂપે ગોઠવાયેલા હોય છે. આ તારાકેન્દ્રો એક અસ્ફટિકમય,ઇલેક્ટ્રોન-ઘન,પ્રોટીનયુક્ત આધારક (matrix) દ્વારા ઘેરાયેલા હોય છે,જેને પરિ-તારાકેન્દ્રીય દ્રવ્ય અથવા તારાવર્તુળ (Centrosphere) કહેવામાં આવે છે. તેથી,તારાવર્તુળ એ તારાકાયમાં તારાકેન્દ્રની આસપાસ આવેલો વિશિષ્ટ જીવરસ કે આધારક છે.

(C) પક્ષ્મ અને કશાના અક્ષસૂત્રમાં સૂક્ષ્મનલિકાઓની લાક્ષણિક $9+2$ ગોઠવણી જોવા મળે છે.
તેમાં પરિઘ તરફ $9$ જોડીયા (doublets) સૂક્ષ્મનલિકાઓ અને કેન્દ્રમાં $2$ સૂક્ષ્મનલિકાઓ આવેલી હોય છે.
આમ,તેની રચના $9$ પરિઘવર્તી જોડીયા અને $2$ કેન્દ્રસ્થ સૂક્ષ્મનલિકાઓની બનેલી હોય છે.

(B) તારાકેન્દ્ર એ નળાકાર રચના છે જે નવ સૂક્ષ્મ નલિકાઓની ત્રિપુટીઓ (microtubule triplets) ની બનેલી હોય છે જે એક વલયમાં ગોઠવાયેલી હોય છે.
આ ત્રિપુટીઓ એકબીજા સાથે પ્રોટીનમય તંતુઓ અથવા લિંકર્સ દ્વારા જોડાયેલી હોય છે.
આ ગોઠવણીને ઘણીવાર $9+0$ ભાત તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે,જ્યાં પરિઘીય ત્રિપુટીઓ તારાકેન્દ્રની સ્થિરતા જાળવવા માટે આ પ્રોટીન બંધારણો દ્વારા એકસાથે જોડાયેલી રહે છે.

(C) તલકાય (basal body) એ પક્ષ્મ અથવા કશાના આધારમાં જોવા મળતી પ્રોટીનયુક્ત રચના છે.
તે તારાકેન્દ્ર (centriole) માંથી ઉદ્દભવે છે.
પક્ષ્મ અને કશા બંને આ તલકાયમાંથી ઉદ્દભવે છે,જે રચનાત્મક રીતે તારાકેન્દ્ર જેવી જ હોય છે (જેમાં $9+0$ સૂક્ષ્મનલિકાની ગોઠવણી હોય છે).
તેથી,તારાકેન્દ્ર એ અંગિકા છે જે તલકાયના નિર્માણ માટે જવાબદાર છે,જે ત્યારબાદ પક્ષ્મ અને કશાને ઉત્પન્ન કરે છે.

(A) પક્ષ્મ અને કશાના અક્ષને $Axoneme$ (અક્ષસૂત્ર) કહે છે.
તેમાં લાંબા અક્ષને સમાંતર ગોઠવાયેલી ઘણી સૂક્ષ્મ નલિકાઓ હોય છે.
$Axoneme$ સામાન્ય રીતે નવ જોડી પરિઘવર્તી સૂક્ષ્મ નલિકાઓ અને કેન્દ્રમાં આવેલી એક જોડી સૂક્ષ્મ નલિકાઓ ધરાવે છે.
આ ગોઠવણીને $9+2$ ગોઠવણી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) $\text{તારાકાય}$ $(Centrosome)$ એ એક એવી અંગિકા છે જેમાં સામાન્ય રીતે $\text{તારાકેન્દ્ર}$ $(Centriole)$ નામની બે નળાકાર રચનાઓ હોય છે。
આ $\text{તારાકેન્દ્રો}$ $9+0$ ગોઠવણીમાં ગોઠવાયેલા સૂક્ષ્મનલિકાઓના ત્રિપુટીઓથી બનેલા હોય છે。
તેઓ તારાકાયની અંદર એકબીજાને કાટખૂણે $(90^{\circ})$ ગોઠવાયેલા હોય છે。
$\text{તારાકેન્દ્રો}$ પ્રાણીકોષોમાં કોષવિભાજન દરમિયાન ત્રાકતંતુઓના નિર્માણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે。