Mix Example-Cell: The Unit of Life Questions in Gujarati

(D) કોષ એ જીવનનો પાયાનો રચનાત્મક અને કાર્યાત્મક એકમ છે. તેને અજાયબી માનવામાં આવે છે કારણ કે:
$1$. તે જીવન અને વૃદ્ધિ જાળવી રાખવા માટે પ્રજનન (કોષ વિભાજન) કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
$2$. તે $DNA$ ધરાવે છે,જે આનુવંશિકતા અને પ્રોટીન સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર જનીનદ્રવ્ય તરીકે કાર્ય કરે છે.
$3$. તે શક્તિનું રૂપાંતરણ કરીને (દા.ત.,કણાભસૂત્રમાં $ATP$ નું ઉત્પાદન) જટિલ ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ અને વિશિષ્ટ કાર્યો કરે છે.
આથી,આપેલા તમામ વિધાનો સાચા હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) બેક્ટેરિયા સિવાયના તમામ કોષો સુકોષકેન્દ્રી (Eukaryotic) કોષો હોય છે.
સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં પટલમય કોષકેન્દ્ર અને અન્ય પટલમય અંગિકાઓ આવેલી હોય છે.
કોષરસ એ અર્ધ-પ્રવાહી આધારક છે જે કોષના કદને રોકે છે.
તેથી,બેક્ટેરિયા સિવાયના તમામ કોષો તેમના કોષરસસ્તરની અંદર કોષરસ અને કોષકેન્દ્ર ધરાવે છે.

(D) પટલમય અંગીકા: કણાભસૂત્ર $(q)$ એ બેવડા પટલ ધરાવતી અંગીકા છે.
$(b)$ પટલવિહીન અંગીકા: રીબોઝોમ્સ $(p)$ એ આદિકોષકેન્દ્રી અને સુકોષકેન્દ્રી બંને કોષોમાં જોવા મળતી પટલવિહીન અંગીકા છે.
$(c)$ સૌથી મોટો કોષ: શાહમૃગનો અંડકોષ $(s)$ એ સૌથી મોટો એકલ કોષ છે.
$(d)$ સૌથી નાનો કોષ: માઈકોપ્લાઝમા $(r)$ એ સૌથી નાના જાણીતા કોષો છે.
તેથી, સાચી જોડ $(a-q), (b-p), (c-s), (d-r)$ છે.

(C) આપેલ પ્રાણીકોષની આકૃતિમાં:
- 'a' નિર્દેશિત ભાગ કોષકેન્દ્રની અંદર આવેલી ઘટ્ટ,ગોળાકાર રચના છે,જેને કોષકેન્દ્રિકા (Nucleolus) કહે છે.
- 'b' નિર્દેશિત ભાગ દંડાકાર અથવા અંડાકાર અંગિકા છે,જેને કણાભસૂત્ર (Mitochondria) કહે છે,જે કોષીય શ્વસન અને $ATP$ ના ઉત્પાદન માટે જવાબદાર છે.
- તેથી,'a' એ કોષકેન્દ્રિકા દર્શાવે છે અને 'b' એ કણાભસૂત્ર દર્શાવે છે.

(C) આપેલ આકૃતિ બેક્ટેરિયલ કોષ દર્શાવે છે.
બેક્ટેરિયલ કોષના આવરણમાં,સૌથી બહારનું સ્તર કેપ્સ્યૂલ ('$a$' તરીકે નિર્દેશિત) છે,જે રક્ષણ પૂરું પાડે છે.
કેપ્સ્યૂલની બરાબર નીચેનું સ્તર કોષદીવાલ ('$b$' તરીકે નિર્દેશિત) છે,જે કોષને બંધારણીય આધાર અને આકાર આપે છે.

(A) આપેલ કોષની આકૃતિમાં,'$a$' તરીકે દર્શાવેલ રચના કણિકામય અંત:કોષરસજાળ (Rough Endoplasmic Reticulum - $RER$) છે,જે તેની સપાટી પર રિબોઝોમની હાજરી દ્વારા ઓળખાય છે.
'$b$' તરીકે દર્શાવેલ રચના કણાભસૂત્ર (Mitochondrion) છે,જે અંડાકાર અંગિકા છે અને તેમાં અંદરની તરફ ગડીઓ જોવા મળે છે જેને ક્રિસ્ટી કહેવાય છે.
તેથી,'$a$' એ કણિકામય અંત:કોષરસજાળ છે અને '$b$' એ કણાભસૂત્ર છે.

(A) આપેલ આકૃતિ વનસ્પતિ કોષ દર્શાવે છે.
આકૃતિમાં,નિશાની '$a$' કોષની અંદરના એક મોટા અને સ્પષ્ટ ભાગને નિર્દેશિત કરે છે,જે સ્ટાર્ચકણ છે.
નિશાની '$b$' કોષરસમાં રહેલી એક નાની અને ઘટ્ટ અંગિકાને નિર્દેશિત કરે છે,જે કણાભસૂત્ર છે.
તેથી,'$a$' સ્ટાર્ચકણ દર્શાવે છે અને '$b$' કણાભસૂત્ર દર્શાવે છે.
આમ,વિકલ્પ $A$ સાચો જવાબ છે.

(B) $1$. $PPLO$ (પ્લ્યુરો ન્યુમોનિયા-જેવા સજીવો) એ જાણીતા સૌથી નાના કોષો $(0.1 \ \mu m)$ છે. તેથી,વિધાન $I$ સાચું છે.
$2$. આદિકોષકેન્દ્રી કોષો સામાન્ય રીતે સુકોષકેન્દ્રી કોષો કરતાં નાના હોય છે અને ખૂબ ઝડપથી વિભાજન પામે છે. તેથી,વિધાન $II$ સાચું છે અને વિધાન $III$ ખોટું છે.
$3$. વિધાન $IV$ ખોટું છે કારણ કે ઘણા બેક્ટેરિયા એકાકી અથવા વસાહતી હોય છે,પરંતુ કેટલાક તંતુમય પણ હોય છે; 'બધા' શબ્દનો ઉપયોગ અહીં અયોગ્ય છે.
$4$. વિધાન $V$ સાચું છે કારણ કે આદિકોષકેન્દ્રી કોષો તેમની સરળ રચના અને જટિલ અંગિકાઓના અભાવને કારણે ખૂબ ઝડપથી વિભાજન પામે છે.
$5$. સાચા વિધાનો $(I, II, V)$ ને જોતા,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) આદિકોષકેન્દ્રી કોષોનું કોષરસસ્તર કોષરસમાં વિસ્તરણ પામીને $Mesosomes$,$Tubules$ અને $Lamellae$ જેવી રચનાઓ બનાવે છે. કેટલાક આદિકોષકેન્દ્રીઓમાં રસધાનીઓ પણ કોષરસસ્તરમાંથી ઉદ્ભવતી પટલમય રચનાઓ છે. જોકે,$Mitochondria$ (કણાભસૂત્ર) એ માત્ર સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં જોવા મળતી બેવડા પટલમય અંગિકા છે. તે કોષરસસ્તરના વિસ્તરણ દ્વારા બનતી નથી.

(D) પ્રાણીકોષો વનસ્પતિ કોષોથી ઘણી રીતે અલગ પડે છે.
$1$. પ્રાણીકોષોમાં મજબૂત કોષદિવાલનો અભાવ હોય છે,જે વનસ્પતિ કોષોનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.
$2$. પ્રાણીકોષોમાં રંજકદ્રવ્યકણો (જેમ કે હરિતકણ) હોતા નથી,જે વનસ્પતિઓમાં પ્રકાશસંશ્લેષણ માટે જવાબદાર છે.
$3$. પ્રાણીકોષોમાં નાની અને કામચલાઉ રસધાનીઓ હોઈ શકે છે,પરંતુ તેમાં વનસ્પતિ કોષો જેવી મોટી અને કાયમી કેન્દ્રીય રસધાનીનો અભાવ હોય છે.
તેથી,આપેલી તમામ રચનાઓ સામાન્ય પ્રાણીકોષમાં ગેરહાજર હોય છે.

(A) સુકોષકેન્દ્રી કોષોની મુખ્ય લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમાં કોષકેન્દ્રપટલ દ્વારા આવરિત સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર હોય છે અને તેમાં કણાભસૂત્ર,અંતઃકોષરસજાળ અને ગોલ્ગી પ્રસાધન જેવી વિવિધ પટલમય અંગિકાઓ હોય છે,જે ચયાપચયિક ક્રિયાઓનું કોષીય વિભાજન કરે છે. તેઓ સામાન્ય રીતે આદિકોષકેન્દ્રી કોષો કરતા કદમાં મોટા અને વધુ જટિલ હોય છે. 'ત્રણ વિશિષ્ટ પ્રદેશો ધરાવે છે' તે સુકોષકેન્દ્રી કોષની પ્રમાણિત લાક્ષણિકતા નથી,જ્યારે અન્ય વિકલ્પો તેના પાયાના લક્ષણો છે.

(A) અંતઃપટલતંત્રમાં એવી અંગિકાઓનો સમાવેશ થાય છે જેમના કાર્યો સંકલિત હોય છે,જેમ કે અંતઃકોષરસજાળ $(ER)$,ગોલ્ગીકાય,લાયસોઝોમ અને રસધાની.
કણાભસૂત્ર,હરિતકણ અને પેરૉક્સિઝોમ જેવી અંગિકાઓ અંતઃપટલતંત્રનો ભાગ નથી કારણ કે તેમના કાર્યો અંતઃપટલતંત્રના ઘટકો સાથે સંકલિત હોતા નથી.
વિકલ્પ $A$ માં,કણાભસૂત્ર,હરિતકણ અને પેરૉક્સિઝોમ ત્રણેય અંતઃપટલતંત્રમાં સમાવિષ્ટ નથી.

(D) અંતઃપટલમયતંત્રમાં એવી અંગિકાઓનો સમાવેશ થાય છે જેમના કાર્યો એકબીજા સાથે સંકલિત હોય છે. આમાં અંતઃકોષરસજાળ,ગોલ્ગીકાય,લાયસોઝોમ્સ અને રસધાનીઓનો સમાવેશ થાય છે. કણાભસૂત્ર,હરિતકણ અને પેરોક્સિઝોમ્સ અંતઃપટલમયતંત્રનો ભાગ નથી,કારણ કે તેમના કાર્યો આ તંત્રના ઘટકો સાથે સંકલિત હોતા નથી.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$1$. લાઇસોઝોમને 'આત્મઘાતી કોથળીઓ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે અને તે કોષાંતરીય પાચનમાં ભાગ લે છે.
$2$. રસધાની એ કોષરસમાં આવેલી પટલમય રચના છે જેમાં પાણી,રસ અને ઉત્સર્ગ દ્રવ્યો હોય છે,જેને ઘણીવાર સક્રિય કોષરસથી અલગ ગણવામાં આવે છે.
$3$. ક્રિસ્ટી એ કણાભસૂત્રના અંતઃપટલના ગડીમય પ્રવર્ધો છે,જે ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન $(ETC)$ માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે. ક્રેબ્સ ચક્ર ($TCA$ ચક્ર) કણાભસૂત્રના આધારકમાં થાય છે,ક્રિસ્ટી પર નહીં.
$4$. કણાભસૂત્રને 'કોષનું પાવરહાઉસ' કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે જારક શ્વસન દ્વારા $ATP$ ઉત્પન્ન કરે છે.

(B, C) સાચો જવાબ $B$ અને $C$ છે.
$1$. કણાભસૂત્ર એ ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશનનું સ્થાન છે,ફોટોફોસ્ફોરાયલેશનનું નહીં (જે હરિતકણમાં થાય છે).
$2$. $RER$ (ખરબચડી અંતઃકોષરસજાળ) પ્રોટીન સંશ્લેષણમાં સામેલ છે,જ્યારે $SER$ (લીસી અંતઃકોષરસજાળ) લિપિડ અને ગ્લાયકોલિપિડના સંશ્લેષણમાં સામેલ છે.
$3$. આકુંચક રસધાની ઘણી મીઠા પાણીની લીલ/પ્રજીવોમાં આશૃતિ નિયમન માટે જોવા મળે છે.
$4$. લાઇસોઝોમ એકસ્તરીય પટલ ધરાવતી અંગિકા છે.

(D) ઘણી પટલમય અંગિકાઓને સામૂહિક રીતે $Endomembrane$ $system$ (અંત:પટલમય તંત્ર) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તેમના કાર્યો એકબીજા સાથે સંકલિત હોય છે. $Endomembrane$ $system$ માં $Endoplasmic$ $reticulum$ $(ER)$,$Golgi$ $complex$,$lysosomes$ અને $vacuoles$ નો સમાવેશ થાય છે. કણાભસૂત્ર,હરિતકણ અને પેરોક્સિસોમનાં કાર્યો ઉપરોક્ત ઘટકો સાથે સંકલિત ન હોવાથી,તેમને $Endomembrane$ $system$ નો ભાગ ગણવામાં આવતા નથી.

(B) પટલતંત્રમાં એવી અંગિકાઓનો સમાવેશ થાય છે જેમના કાર્યો એકબીજા સાથે સંકલિત હોય છે. આમાં અંતઃકોષરસજાળ,ગોલ્ગીકાય,લાયસોઝોમ્સ અને રસધાનીઓનો સમાવેશ થાય છે. કણાભસૂત્ર,હરિતકણ અને પેરોક્સિઝોમ્સ પટલતંત્રનો ભાગ નથી કારણ કે તેમના કાર્યો ઉપર જણાવેલ ઘટકો સાથે સંકલિત હોતા નથી. તેથી,સાચો જવાબ $B$ છે.

(D) પુખ્ત સસ્તન રક્તકણો $(RBCs)$ માં કોષકેન્દ્રનો અભાવ હોય છે,જેથી હિમોગ્લોબિન માટે વધુ જગ્યા મળે અને કોષની ઓક્સિજન વહન કરવાની ક્ષમતા વધે.
તે જ રીતે,આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓની પુખ્ત ચાલની નલિકાઓમાં પણ કોષકેન્દ્રનો અભાવ હોય છે,જે વનસ્પતિના શરીરમાં ખોરાક (અન્નવાહક રસ) ના કાર્યક્ષમ વહન માટે મદદરૂપ થાય છે.
તેથી,$(B)$ અને $(C)$ બંનેમાં કોષકેન્દ્રનો અભાવ હોય છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ ગોલ્ગીકાય: તે ગ્લાયકોલિપિડ અને ગ્લાયકોપ્રોટીનનું સંશ્લેષણ કરવાનું સ્થાન છે $(iv)$.
$(b)$ લાયસોઝોમ્સ: તેમાં જલવિભાજક ઉત્સેચકો હોય છે અને તે કોષભક્ષણ (phagocytosis) અને કોષપાન (pinocytosis) માં ભાગ લે છે $(v)$.
$(c)$ રસધાનીઓ: આ પટલમય અવકાશ છે જે પાણી અને દ્રાવ્યોનો સંગ્રહ કરે છે, જે વનસ્પતિ કોષોમાં આસૃતિદાબ જાળવવામાં મદદ કરે છે $(i)$.
$(d)$ કણાભસૂત્ર: આ કોષીય શ્વસનનું સ્થાન છે અને $ATP$ સ્વરૂપે ઉર્જા ઉત્પન્ન કરે છે $(ii)$.
તેથી, સાચો ક્રમ $(a)-(iv), (b)-(v), (c)-(i), (d)-(ii)$ છે.

(A) $1$. કણાભસૂત્રને 'કોષનું શક્તિઘર' કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે જારક શ્વસનનું સ્થાન છે,જ્યાં $ATP$ નું ઉત્પાદન થાય છે.
$2$. હરિતકણ એ વનસ્પતિ કોષોની વિશિષ્ટ અંગિકાઓ છે જેમાં ક્લોરોફિલ હોય છે અને તે પ્રકાશસંશ્લેષણનું સ્થાન છે,જ્યાં પ્રકાશ ઉર્જાનું રાસાયણિક ઉર્જામાં રૂપાંતર થાય છે.
$3$. બંને વિધાનો કોષીય અંગિકાઓ વિશેના વૈજ્ઞાનિક રીતે સચોટ તથ્યો છે.
$4$. જોકે,હરિતકણનું કાર્ય $(R)$ એ સમજાવતું નથી કે કણાભસૂત્ર શા માટે શ્વસન સાથે સંકળાયેલ છે $(S)$. આ બંને અલગ-અલગ અંગિકાઓ છે જે અલગ-અલગ ચયાપચયની ક્રિયાઓ કરે છે.
$5$. તેથી,બંને વિધાનો સાચા છે,પરંતુ $R$ એ $S$ ની સાચી સમજૂતી નથી.

(D) વિધાન $S$ ખોટું છે કારણ કે કોષનું નિયામકી કેન્દ્ર કોષકેન્દ્ર (nucleus) છે,કોષકેન્દ્રિકા (nucleolus) નથી. કોષકેન્દ્રિકા મુખ્યત્વે રિબોઝોમ સંશ્લેષણમાં ભાગ લે છે.
વિધાન $R$ ખોટું છે કારણ કે 'કોષ' (cell) શબ્દ રોબર્ટ હૂકે $1665$ માં આપ્યો હતો,રુડોલ્ફ વિર્શોએ નહીં. રુડોલ્ફ વિર્શો 'Omnis cellula-e cellula' (બધા કોષો અગાઉના કોષોમાંથી ઉદ્ભવે છે) ના ખ્યાલ માટે જાણીતા છે.
તેથી,વિધાન $S$ અને $R$ બંને ખોટા છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
$1$. મધ્યપટલ મુખ્યત્વે કેલ્શિયમ અને મેગ્નેશિયમ પેક્ટેટ (પેક્ટિન) નું બનેલું હોય છે,જે સાચું વિધાન છે.
$2$. લીસી અંતઃકોષરસજાળ $(SER)$ એ સ્ટિરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવો જેવા લિપિડના સંશ્લેષણ માટેનું મુખ્ય સ્થાન છે,જે સાચું વિધાન છે.
$3$. લાયસોઝોમમાં જલવિભાજક ઉત્સેચકો હોય છે અને તેને કોષની આત્મઘાતી કોથળી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જે સાચું વિધાન છે.
$4$. $F_1$ કણો ($F_0-F_1$ સંકુલ) કણાભસૂત્રમાં ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશન દરમિયાન $ATP$ ના સંશ્લેષણમાં ભાગ લે છે,ક્રેબ્સચક્રમાં નહીં. ક્રેબ્સચક્રના ઉત્સેચકો કણાભસૂત્રના આધારકમાં (matrix) આવેલા હોય છે. તેથી,'$F_1$ કણ : ક્રેબ્સચક્ર' ની જોડ અસંગત છે.

(D) વિકલ્પો $A$,$B$,અને $C$ (મેટાસેન્ટ્રિક,ટિલોસેન્ટ્રિક અને એક્રોસેન્ટ્રિક) એ સેન્ટ્રોમિયરના સ્થાનના આધારે વર્ગીકૃત કરાયેલા રંગસૂત્રોના પ્રકારો છે.
વિકલ્પ $D$ (લાયસોઝોમ) એ પાચક ઉત્સેચકો ધરાવતી પટલમય કોષીય અંગિકા છે,જે રંગસૂત્રનો પ્રકાર નથી.
તેથી,લાયસોઝોમ એ અસંગત છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$A$. પક્ષ્મ અને કશા એ કોષરસસ્તરના વાળ જેવા પ્રવર્ધો છે જે કોષના હલનચલન અથવા તેની આસપાસના પ્રવાહીના વહન માટે જવાબદાર છે.
$B$. તારાકેન્દ્ર એ પક્ષ્મ અને કશાના આધારકણિકા (basal body) તરીકે કાર્ય કરે છે.
$C$. કણાભસૂત્રને 'કોષનું શક્તિઘર' (powerhouse of the cell) કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે $ATP$ સ્વરૂપે ઉર્જા ઉત્પન્ન કરે છે. લાયસોઝોમને 'આત્મઘાતી કોથળીઓ' અથવા 'આત્મઘાતી અંગિકા' કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં જલવિભાજક ઉત્સેચકો હોય છે જે કોષનું પાચન કરી શકે છે. તેથી,આ જોડ અસંગત છે.
$D$. ગોલ્ગીકાય એ દ્રવ્યોના પેકેજિંગ અને ગ્લાયકોપ્રોટીન્સ તથા ગ્લાયકોલિપિડ્સના સંશ્લેષણ માટેનું મુખ્ય સ્થાન છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
$A$. કોષદીવાલ વનસ્પતિ કોષોને બંધારણીય આધાર અને રક્ષણ પૂરું પાડે છે.
$B$. પક્ષ્મ અને કશા એ કોષરસસ્તરના વાળ જેવા પ્રવર્ધો છે જે કોષના હલનચલન અથવા આસપાસના પ્રવાહીને ખસેડવા માટે જવાબદાર છે,તે મુખ્યત્વે પ્રસરણ માટેનું સ્થાન નથી.
$C$. રંગસૂત્રોમાં $DNA$ હોય છે અને તે આનુવંશિક માહિતીના વાહક છે.
$D$. કણાભસૂત્રને 'કોષનું શક્તિઘર' કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે કોષીય શ્વસન દ્વારા $ATP$ ઉત્પન્ન કરે છે.

(B) જે કોષ અંગિકાઓ પોતાનું $DNA$ ધરાવે છે તે કોષકેન્દ્ર,કણાભસૂત્ર અને હરિતકણ છે.
$1$. કોષકેન્દ્રમાં કોષનું મોટાભાગનું આનુવંશિક દ્રવ્ય રંગસૂત્રોના સ્વરૂપમાં હોય છે.
$2$. કણાભસૂત્ર અને હરિતકણ એ અર્ધ-સ્વાયત્ત અંગિકાઓ છે જે પોતાનું વર્તુળાકાર $DNA$ અને રિબોઝોમ્સ ધરાવે છે,જે અંતઃસહજીવનવાદના સિદ્ધાંતને સમર્થન આપે છે.
$3$. રિબોઝોમ્સ $rRNA$ અને પ્રોટીનથી બનેલા હોય છે,પરંતુ તેમાં $DNA$ હોતું નથી.

(B) સુકોષકેન્દ્રી કોષમાં,અંગિકાઓને પટલની હાજરી કે ગેરહાજરીના આધારે વર્ગીકૃત કરી શકાય છે.
$1$. પટલ ધરાવતી અંગિકાઓમાં કોષકેન્દ્ર,કણાભસૂત્ર,હરિતકણ,અંતઃકોષરસજાળ,ગોલ્ગી પ્રસાધન,લાયસોઝોમ્સ અને રસધાનીઓનો સમાવેશ થાય છે.
$2$. પટલવિહીન રચનાઓમાં રંગસૂત્રો ($DNA$-પ્રોટીન સંકુલ),કોષકેન્દ્રિકા (કોષકેન્દ્રની અંદરનો ભાગ),રીબોઝોમ્સ અને કોષરસ (પ્રવાહી આધારક) નો સમાવેશ થાય છે.
$3$. આપેલા વિકલ્પોમાં:
- વિકલ્પ $A$: રંગસૂત્રો અને કોષકેન્દ્રિકા પટલવિહીન છે.
- વિકલ્પ $B$: કોષરસ એ અંગિકા નથી પણ આધારક છે; જોકે,હરિતકણ અને કણાભસૂત્ર પટલ ધરાવતી અંગિકાઓ છે. આ વિકલ્પને આપેલા વિકલ્પોમાંથી પટલ ધરાવતી અંગિકાઓ ઓળખવાના સંદર્ભમાં સૌથી યોગ્ય ગણવામાં આવે છે.
- વિકલ્પ $C$: કોષરસ અને કોષકેન્દ્રિકા પટલવિહીન છે.
- વિકલ્પ $D$: રંગસૂત્રો પટલવિહીન છે.

(A) અંત:પટલતંત્રમાં એવી અંગિકાઓનો સમાવેશ થાય છે જેમના કાર્યો એકબીજા સાથે સંકલિત હોય છે. આમાં અંત:કોષરસજાળ,ગોલ્ગી પ્રસાધન,લાઇસોઝોમ્સ અને રસધાનીઓનો સમાવેશ થાય છે.
હરિતકણ અને કણાભસૂત્રને અંત:પટલતંત્રનો ભાગ માનવામાં આવતા નથી કારણ કે તેમના કાર્યો ઉપર જણાવેલ અંગિકાઓ સાથે સંકલિત હોતા નથી.

(D) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(A)$ કણાભસૂત્ર: કોષનું શક્તિઘર ગણાય છે,જે $(iv)$ $ATP$ ના ઉત્પાદન માટે જવાબદાર છે.
$(B)$ હરિતકણ: તે વનસ્પતિ કોષોમાં $(iii)$ પ્રકાશસંશ્લેષણનું સ્થાન છે.
$(C)$ લાયસોઝોમ: તેના જલવિભાજક ઉત્સેચકોને કારણે તેને કોષની $(i)$ આત્મઘાતી કોથળી કહેવામાં આવે છે.
$(D)$ કણિકાવિહીન અંતઃકોષરસજાળ $(SER)$: તે મુખ્યત્વે $(ii)$ લિપિડ અને સ્ટિરોઈડના સંશ્લેષણમાં સંકળાયેલ છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $(A-iv), (B-iii), (C-i), (D-ii)$ છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. કણાભસૂત્ર $(A)$ એ બેવડા પટલમય અંગિકા છે,જે $(iii)$ સાથે સુસંગત છે.
$2$. લાયસોઝોમ $(B)$ એ એકપટલમય અંગિકા છે જેમાં પાચક ઉત્સેચકો આવેલા હોય છે,જે $(i)$ સાથે સુસંગત છે.
$3$. કોષકેન્દ્રિકા $(C)$ એ કોષકેન્દ્રની અંદર આવેલી પટલવિહીન રચના છે,જે $(ii)$ સાથે સુસંગત છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $(A-iii), (B-i), (C-ii)$ છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. $(A)$ અંતઃકોષરસજાળ: ખાસ કરીને, લીસી અંતઃકોષરસજાળ $(SER)$ મુખ્યત્વે લિપિડના સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર છે.
$2$. $(B)$ મુક્ત રીબોઝોમ્સ: આ કોષરસમાં પ્રોટીન સંશ્લેષણના સ્થાન છે.
$3$. $(C)$ કણાભસૂત્ર: તેને કોષનું શક્તિઘર કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે કોષીય શ્વસન દ્વારા $ATP$ ઉત્પન્ન કરે છે.
$4$. $(D)$ આંકુચક રસધાની: આ અંગીકાઓ ઘણા પ્રજીવોમાં જોવા મળે છે અને તે જલનિયમન અને વધારાના પાણીના ઉત્સર્જન માટે આવશ્યક છે.
તેથી, સાચો ક્રમ $A-iii, B-iv, C-i, D-ii$ છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
$1$. હરિતકણ અને કણાભસૂત્ર અર્ધ-સ્વાયત્ત અંગિકાઓ છે જે આંતરિક કક્ષાઓ ધરાવે છે.
$2$. થાયલેકોઇડનો અવકાશ (લ્યુમેન) વાસ્તવમાં થાયલેકોઇડ પટલ દ્વારા આવરિત હોય છે,જે પ્રકાશસંશ્લેષણ દરમિયાન પ્રોટોન ઢાળ સ્થાપિત કરવા માટે જરૂરી છે. તેથી,એ વિધાન કે થાયલેકોઇડનો અવકાશ થાયલેકોઇડ પટલ દ્વારા આવરિત નથી,તે અસત્ય છે.
$3$. બંને અંગિકાઓ પોતાનું વર્તુળાકાર $DNA$ અને રીબોઝોમ્સ ધરાવે છે.
$4$. હરિતકણ સામાન્ય રીતે કણાભસૂત્ર કરતાં કદમાં મોટા હોય છે.
$5$. બંને બેવડા પટલ ધરાવતી અંગિકાઓ છે.

(B) આંતરપટલીય તંત્રમાં એવી અંગિકાઓનો સમાવેશ થાય છે જેમના કાર્યો એકબીજા સાથે સંકલિત હોય છે. આમાં અંતઃકોષરસજાળ $(ER)$,ગોલ્ગીકાય,લાયસોઝોમ અને રસધાનીનો સમાવેશ થાય છે.
પેરૉક્સિઝોમ એ નાની,પટલમય અંગિકાઓ છે જે ઓક્સિડેટિવ પ્રતિક્રિયાઓમાં ભાગ લે છે,પરંતુ તે આંતરપટલીય તંત્રનો ભાગ નથી કારણ કે તેમના કાર્યો $ER$ અને ગોલ્ગીકાય સાથે સંકલિત હોતા નથી.

(C) $1$. તારાકેન્દ્રો કોષ વિભાજન દરમિયાન ત્રાકતંતુઓના નિર્માણમાં ભાગ લે છે,$RNA$ સંશ્લેષણમાં નહીં. $RNA$ સંશ્લેષણ કોષકેન્દ્રિકામાં થાય છે.
$2$. લાયસોઝોમમાં જલવિભાજક ઉત્સેચકો હોય છે જે એસિડિક $pH$ (આશરે $5.0$) પર શ્રેષ્ઠ રીતે કાર્ય કરે છે,$8.5$ પર નહીં.
$3$. થાયલેકોઇડ એ હરિતકણની અંદર જોવા મળતી ચપટી,કોથળી જેવી રચનાઓ છે. થાયલેકોઇડના થપ્પાને ગ્રાના કહેવામાં આવે છે. આ વિધાન સાચું છે.
$4$. સુકોષકેન્દ્રી કોષોના કોષરસમાં રહેલા રિબોઝોમ્સ $80S$ હોય છે,જ્યારે હરિતકણ અને કણાભસૂત્રમાં રહેલા રિબોઝોમ્સ $70S$ હોય છે. આપેલ વિધાન ઉલટું છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1.$ રોબર્ટ બ્રાઉને $1831$ માં કોષકેન્દ્રની શોધ કરી હતી $(1-s)$.
$2.$ રુડોલ્ફ વિર્શોવે સમજાવ્યું કે કોષો વિભાજન પામે છે અને નવા કોષો પૂર્વ-અસ્તિત્વ ધરાવતા કોષોમાંથી બને છે ($Omnis$ $cellula-e$ $cellula$), જેણે કોષવાદને અંતિમ સ્વરૂપ આપ્યું $(2-p)$.
$3.$ હંસ ક્રિશ્ચિયન ગ્રામ દ્વારા બેક્ટેરિયલ અભિરંજન પદ્ધતિ વિકસાવવામાં આવી હતી, જેને ગ્રામ સ્ટેનિંગ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે $(3-q)$.
$4.$ જે.ડી. રૉબર્ટસને કોષરસપટલની રચના માટે એકમ પટલ (unit membrane) સંકલ્પના રજૂ કરી હતી $(4-r)$.
આમ, સાચો ક્રમ $(1-s), (2-p), (3-q), (4-r)$ છે.

(B) $1$. સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં કોષકેન્દ્ર,કણાભસૂત્ર,અંતઃકોષરસજાળ અને ગોલ્ગી પ્રસાધન જેવી પટલમય અંગિકાઓ હોય છે,જે કોષીય કાર્યોના વિભાજન માટે જવાબદાર છે.
$2$. આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે. જોકે તેમાં રીબોઝોમ્સ જેવી રચનાઓ હોય છે,પરંતુ તે પટલથી ઘેરાયેલી હોતી નથી.
$3$. બંને વિધાનો વૈજ્ઞાનિક રીતે સાચાં છે. જોકે,સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં પટલમય અંગિકાઓની હાજરી તેમની જટિલતાનું લક્ષણ છે અને આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં આવી અંગિકાઓનો અભાવ તેમની સરળતાનું લક્ષણ છે. કારણ $R$ એ સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં પટલમય અંગિકાઓ શા માટે હોય છે તેની સમજૂતી આપતું નથી; તે માત્ર આદિકોષકેન્દ્રી કોષો વિશેની હકીકત જણાવે છે.
$4$. તેથી,$A$ અને $R$ બંને સાચાં છે,પરંતુ $R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી નથી.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$I.$ ચલિત બેક્ટેરિયામાં કશા (flagella) હોય છે, જે $r.$ ફ્લેજેલિન પ્રોટીન દ્વારા બનેલી હોય છે।
$II.$ ગ્લાયકોકેલિક્સ એ બેક્ટેરિયાનું રક્ષણાત્મક આવરણ છે, જે $p.$ શ્લેષ્મી સ્તર (slime layer) અથવા કેપ્સ્યુલ સ્વરૂપે હોઈ શકે છે।
$III.$ વાયુયુક્ત રસધાનીઓ $s.$ પ્રકાશસંશ્લેષી બેક્ટેરિયા (જેમ કે સાયનોબેક્ટેરિયા) માં તારકતા (buoyancy) પૂરી પાડવા માટે જોવા મળે છે।
$IV.$ આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં રીબોઝોમ્સનો વ્યાસ આશરે $20 \, nm$ હોય છે ($q.$ રીબોઝોમ્સ)।
આમ, સાચો ક્રમ $I-r, II-p, III-s, IV-q$ છે।

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$1$. કોષકેન્દ્રપટલ બે પટલોનું બનેલું હોય છે,જેની વચ્ચેની જગ્યાને પરિકોષકેન્દ્રીય અવકાશ કહે છે. આ સાચી જોડ છે.
$2$. શુક્રકોષનું એક્રોઝોમ,જે રૂપાંતરિત લાયસોઝમ છે,તેમાં ઉત્સેચકો હોય છે જે અંડકોષના પ્રવેશમાં મદદ કરે છે. આ સાચી જોડ છે.
$3$. કોલેસ્ટેરોલ અને સ્ટીરોઈડ અંતઃસ્ત્રાવોનું સંશ્લેષણ મુખ્યત્વે લીસી અંતઃકોષરસજાળ $(SER)$ માં થાય છે,ગોલ્ગીકાયમાં નહીં. ગોલ્ગીકાય મુખ્યત્વે પ્રોટીન અને લિપિડના પેકેજિંગ અને રૂપાંતરણમાં સંકળાયેલ છે. તેથી,આ અસંગત જોડ છે.
$4$. પુખ્ત માનવ રક્તકણો $(RBCs)$ માં હિમોગ્લોબિન માટે વધુ જગ્યા મળે તે માટે કોષકેન્દ્રનો અભાવ હોય છે. આ સાચી જોડ છે.

(B) $1$. તારાકેન્દ્રમાં સૂક્ષ્મનલિકાઓની ગોઠવણી $(9 + 0)$ હોય છે,જે સાચું છે.
$2$. ફિમ્બ્રી એ બેક્ટેરિયાની સપાટી પરની રચનાઓ છે જે ખડકો અથવા યજમાન પેશીઓ સાથે જોડાવા માટે જવાબદાર છે,સંયુગ્મન માટે નહીં (જે પીલીનું કાર્ય છે). તેથી,આ જોડ અસંગત છે.
$3$. સૂક્ષ્મનલિકાઓ કોષપિંજરના બંધારણીય ઘટકો છે,જે આધાર અને આકાર આપે છે,જેને ટકાઉ પ્રોટીનતંતુઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$4$. વિભેદિત કોષો,જેમ કે વનસ્પતિમાં દઢોત્તક કોષો,વિભાજનની ક્ષમતા ગુમાવી ચૂક્યા હોય છે અને ચોક્કસ કાર્યો કરે છે,જે સાચું છે.

(B) આપેલ આકૃતિ વનસ્પતિ કોષ દર્શાવે છે.
ભાગ '$a$' એ રંજકદ્રવ્ય કણ (પ્લાસ્ટિડ) દર્શાવે છે (તેની લાક્ષણિક રચનાને જોતા તે હરિતકણ છે).
ભાગ '$b$' એ મોટી મધ્યસ્થ રસધાનીમાં રહેલી સોય જેવી રચનાઓ દર્શાવે છે,જેને રેફાઇડનાં સ્ફટીકો (કેલ્શિયમ ઓક્ઝેલેટના સ્ફટીકો) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,'$a$' એ રંજકદ્રવ્ય કણ અને '$b$' એ રેફાઇડનાં સ્ફટીકો દર્શાવે છે.

(B) 'બધા જ જીવંત વનસ્પતિ કોષો ક્લોરોફિલ ધરાવે છે' તે વિધાન અસત્ય છે.
ક્લોરોફિલ મુખ્યત્વે હરિતકણમાં જોવા મળે છે,જે લીલા વનસ્પતિ કોષોમાં (જેમ કે પર્ણોમાં) હાજર હોય છે.
જોકે,બિન-લીલા વનસ્પતિ કોષો,જેમ કે મૂળ,કંદ અને પ્રકાંડના કેટલાક ભાગોમાં ક્લોરોફિલ હોતું નથી અને તેથી તેઓ પ્રકાશસંશ્લેષણ કરી શકતા નથી.
આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં સાચું કોષકેન્દ્ર હોતું નથી (વિકલ્પ $A$ સત્ય છે).
વનસ્પતિમાં કોષદીવાલ મુખ્યત્વે સેલ્યુલોઝની બનેલી હોય છે (વિકલ્પ $C$ સત્ય છે).
કણાભસૂત્ર એ જારક શ્વસનનું સ્થાન છે (વિકલ્પ $D$ સત્ય છે).

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(A)$ લાક્ષણિક પ્રાણીકોષ: મોટાભાગના પ્રાણીકોષો એકકોષકેન્દ્રી હોય છે (એક કોષકેન્દ્ર ધરાવે છે).
$(B)$ યુગ્મનજ: યુગ્મનજ એ બે જન્યુઓના જોડાણથી બને છે, અને કેટલીક ચોક્કસ વિકાસશીલ અવસ્થાઓમાં તે દ્વિકોષકેન્દ્રી સ્થિતિ દર્શાવી શકે છે.
$(C)$ માનવ રક્તકણ $(RBC)$: પુખ્ત માનવ રક્તકણો કોષકેન્દ્રવિહીન હોય છે.
$(D)$ વનસ્પતિ ભ્રુણપોષ: વનસ્પતિમાં ભ્રુણપોષ ઘણીવાર બહુકોષકેન્દ્રી (મુક્ત-કોષકેન્દ્રી ભ્રુણપોષ) હોય છે.
તેથી, સાચો ક્રમ $(A-ii), (B-iii), (C-iv), (D-i)$ છે.

$(A)$ સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. સૂક્ષ્મ તંતુઓ $Actin$ પ્રોટીનથી બનેલા હોય છે $(A-ii)$.
$2$. સૂક્ષ્મનલિકાઓ $Tubulin$ પ્રોટીનથી બનેલી હોય છે $(B-iii)$.
$3$. બેક્ટેરિયલ કશા $Flagellin$ પ્રોટીનથી બનેલી હોય છે $(C-iv)$.
$4$. બેક્ટેરિયલ કોષીય આવરણમાં $Glycocalyx$ સ્તરનો સમાવેશ થાય છે $(D-i)$.
તેથી, સાચો ક્રમ $(A-ii), (B-iii), (C-iv), (D-i)$ છે.

$(C)$ સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. રોબર્ટ હુકે $1665$ માં બુચના પાતળા છેદનું અવલોકન કરીને કોષની શોધ કરી હતી $(A-iii)$.
$2$. રોબર્ટ બ્રાઉને ઓર્કિડના મૂળના કોષોમાં કોષકેન્દ્રની શોધ કરી હતી $(B-iv)$.
$3$. સ્લિડન અને શ્વાને કોષવાદ રજૂ કર્યો હતો $(C-i)$.
$4$. કેમિલો ગોલ્ગીએ સૌપ્રથમ ગોલ્ગી પ્રસાધનનું અવલોકન અને વર્ણન કર્યું હતું $(D-ii)$.
આમ, સાચી જોડ $(A-iii), (B-iv), (C-i), (D-ii)$ છે.

(C) વિધાન $(A)$ સાચું છે: આદિકોષકેન્દ્રિ કોષોમાં કણાભસૂત્ર,હરિતકણ અને સુસ્પષ્ટ કોષકેન્દ્ર જેવા પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે. તેમાં સૂક્ષ્મનલિકાઓ પણ હોતી નથી.
વિધાન $(B)$ ખોટું છે: સુકોષકેન્દ્રિય કોષોમાં કોષકેન્દ્રપટલ,કણાભસૂત્ર અને સૂક્ષ્મનલિકાઓ હોય છે,પરંતુ તેમાં પિલિ હોતા નથી. પિલિ એ આદિકોષકેન્દ્રિ કોષોની લાક્ષણિકતા છે.
વિધાન $(C)$ સાચું છે: ઘણા બેક્ટેરિયામાં જીનોમિક $DNA$ ની બહાર નાના,ગોળાકાર $DNA$ અણુઓ આવેલા હોય છે,જેને પ્લાઝમિડ કહેવાય છે.
તેથી,વિધાન $(A)$ અને $(C)$ સાચાં છે અને $(B)$ ખોટું છે.

(C) રિબોઝોમ્સ કોષરસમાં તેમજ અમુક ચોક્કસ અંગિકાઓમાં જોવા મળે છે જેઓ પોતાનું જનીનિક દ્રવ્ય ધરાવે છે. કણાભસૂત્ર અને હરિતકણ એ અર્ધ-સ્વાયત્ત અંગિકાઓ છે જે પોતાનું $DNA$ અને $70S$ રિબોઝોમ્સ ધરાવે છે,જેનો ઉપયોગ આ અંગિકાઓમાં પ્રોટીન સંશ્લેષણ માટે થાય છે. તેથી,કણાભસૂત્ર અને હરિતકણ બંનેમાં રિબોઝોમ્સ હોય છે.

(D) $70S$ રિબોઝોમ એ પ્રોકેરિયોટિક કોષોની લાક્ષણિકતા છે.
યુકેરિયોટિક કોષોમાં,કોષરસીય રિબોઝોમ $80S$ પ્રકારના હોય છે.
જોકે,યુકેરિયોટિક કોષોમાં રહેલી અંગિકાઓ જેવી કે કણાભસૂત્ર અને હરિતકણમાં $70S$ રિબોઝોમ જોવા મળે છે,જે અંતઃસહજીવનવાદ (endosymbiotic theory) ના સિદ્ધાંતને સમર્થન આપે છે.
આથી,$70S$ રિબોઝોમ પ્રોકેરિયોટિક કોષો અને યુકેરિયોટિક કોષોની અંગિકાઓ (જેમ કે હરિતકણ) બંનેમાં જોવા મળે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(D)$ છે.

(C) લાયસોઝોમ એ ગોલ્ગી પ્રસાધનમાં પેકેજિંગની પ્રક્રિયા દ્વારા નિર્મિત પટલમય પુટિકામય રચનાઓ છે. તે એસિડિક $pH$ પર સક્રિય એવા લગભગ તમામ પ્રકારના જલવિભાજક ઉત્સેચકો (હાઈડ્રોલેઝ - લાઈપેઝ,પ્રોટીએઝ,કાર્બોહાઈડ્રેઝ) થી સમૃદ્ધ હોય છે.
સૂક્ષ્મકાય (Microbodies) એ પટલથી ઘેરાયેલી સૂક્ષ્મ પુટિકાઓ છે જે વિવિધ ઉત્સેચકો ધરાવે છે,જેમ કે પરોક્સિસોમ્સ (કેટાલેઝ અને પરોક્સિડેઝ ધરાવે છે) અને ગ્લાયોક્સિસોમ્સ (ગ્લાયોક્સિલેટ ચક્ર માટેના ઉત્સેચકો ધરાવે છે).
આમ,લાયસોઝોમ અને સૂક્ષ્મકાય બંને વિવિધ પ્રકારના ઉત્સેચકો ધરાવતા હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $(C)$ છે.

(A) સાચી જોડી નીચે મુજબ છે:
$(1)$ વનસ્પતિ કોષદિવાલ મુખ્યત્વે સેલ્યુલોઝ $(Q)$ ની બનેલી હોય છે.
$(2)$ બેક્ટેરિયલ કોષદિવાલ પેપ્ટીડોગ્લાયકેન (પેપ્ટાઈડોગ્લાયકન) ની બનેલી હોય છે, જેમાં એમિનો શર્કરા $(R)$ હોય છે.
$(3)$ ફૂગની કોષદિવાલ કાઈટીન $(S)$ ની બનેલી હોય છે.
$(4)$ વાયરસ એ કોષ નથી અને તેમાં કોષદિવાલ હોતી નથી; તેમનું જનીન દ્રવ્ય પ્રોટીનના આવરણમાં બંધ હોય છે જેને કેપ્સિડ $(P)$ કહેવાય છે.
તેથી, સાચી જોડી $(1-Q), (2-R), (3-S), (4-P)$ છે.

(A) સાચી જોડીઓ નીચે મુજબ છે:
$(1)$ લાક્ષણિક પ્રાણીકોષ સામાન્ય રીતે એકકોષકેન્દ્રી હોય છે, જેમાં એક કોષકેન્દ્ર હોય છે $(1-Q)$.
$(2)$ યુગ્મનજ બે જન્યુઓ (નર અને માદા) ના જોડાણથી બને છે, જેમાં શરૂઆતમાં બે કોષકેન્દ્રો હોય છે જે જોડાય છે, તેથી તેને દ્વિકોષકેન્દ્રી ગણવામાં આવે છે $(2-R)$.
$(3)$ પુખ્ત માનવ રક્તકણો $(RBC)$ કોષકેન્દ્રવિહીન હોય છે, એટલે કે તેમાં કોષકેન્દ્રનો અભાવ હોય છે જેથી હિમોગ્લોબિન માટે વધુ જગ્યા મળી રહે $(3-S)$.
$(4)$ વનસ્પતિ ભ્રુણકોશ (ખાસ કરીને મધ્યસ્થ કોષ) બહુકોષકેન્દ્રી હોય છે (પુખ્ત અવસ્થાએ સામાન્ય રીતે $8$ કોષકેન્દ્રી) $(4-P)$.
તેથી, સાચો ક્રમ $(1-Q), (2-R), (3-S), (4-P)$ છે.