Mitochondria Questions in Gujarati

(C) કણાભસૂત્ર એ જારક શ્વસન માટે જવાબદાર વિશિષ્ટ અંગિકા છે,જે પ્રક્રિયામાં $ATP$ ના સ્વરૂપમાં ઉર્જા ઉત્પન્ન કરવા માટે ઓક્સિજન $(O_2)$ ની જરૂર પડે છે. ઓક્સિજન વગરના વાતાવરણમાં જારક શ્વસન થઈ શકતું નથી. તેથી,આવા વાતાવરણમાં વિકસતા સજીવોને કણાભસૂત્રની જરૂર પડતી નથી,જેના કારણે તે અંગિકા ગેરહાજર હોવાની સૌથી વધુ શક્યતા છે.

(A) આલ્બર્ટ વોન કોલિકર $(1880)$ એ સૌપ્રથમ કીટકોના રેખિત સ્નાયુ કોષોમાં કણાભસૂત્રનું અવલોકન કર્યું હતું.
તેમણે આ રચનાઓને કણિકામય સ્વરૂપ તરીકે વર્ણવી હતી અને તેને 'સારકોસોમ્સ' (sarcosomes) નામ આપ્યું હતું.

(C) માઈટોકોન્ડ્રિયલ $DNA$ $(mtDNA)$ સામાન્ય રીતે વર્તુળાકાર અને દ્વિ-શૃંખલામય હોય છે,જે પ્રોકેરિયોટિક $DNA$ જેવું જ છે.
ન્યુક્લિયર $DNA$ થી વિપરીત,જે હિસ્ટોન પ્રોટીન સાથે વીંટળાઈને ક્રોમેટિન બનાવે છે,માઈટોકોન્ડ્રિયલ $DNA$ માં આ હિસ્ટોન પ્રોટીનનો અભાવ હોય છે.
તેથી,હિસ્ટોન પ્રોટીનની ગેરહાજરી એ માઈટોકોન્ડ્રિયલ $DNA$ અને ન્યુક્લિયર $DNA$ વચ્ચેનો મુખ્ય બંધારણીય તફાવત છે.

(A) $ATP$ (એડેનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ) એ કોષનું મુખ્ય ઉર્જા ચલણ છે.
તે જારક શ્વસનની પ્રક્રિયા દરમિયાન સંશ્લેષિત થાય છે.
$ATP$ નું મોટાભાગનું ઉત્પાદન કણાભસૂત્રમાં ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશનની પ્રક્રિયા દ્વારા થાય છે,જે કણાભસૂત્રના અંદરના પટલમાં જોવા મળે છે.

(B) $F_1$ કણો,જેમને $F_1$ સબયુનિટ્સ અથવા કપલિંગ ફેક્ટર્સ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે કણાભસૂત્રના અંદરના પટલ પર આવેલા હોય છે.
તેઓ $F_0-F_1$ $ATP$ સિન્થેઝ સંકુલનો ભાગ છે.
આ કણોને ઐતિહાસિક રીતે પ્રાથમિક કણો (Elementary particles) અથવા ફર્નાન્ડીઝ-મોરાન કણો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેઓ ઓક્સિડેટીવ ફોસ્ફોરાયલેશન દરમિયાન $ADP$ અને અકાર્બનિક ફોસ્ફેટમાંથી $ATP$ ના સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર છે.

(B) એન્ડોસિમ્બાયોન્ટિક સિદ્ધાંત,જે સૂચવે છે કે કણાભસૂત્રની ઉત્પત્તિ આદિકોષકેન્દ્રીય સજીવો (ખાસ કરીને આલ્ફા-પ્રોટીઓબેક્ટેરિયા) માંથી થઈ છે જેમને યજમાન કોષ દ્વારા ગળી જવામાં આવ્યા હતા,તે લિન માર્ગુલિસ દ્વારા લોકપ્રિય બનાવવામાં આવ્યો હતો. જો કે,કણાભસૂત્ર અને હરિતકણની આદિકોષકેન્દ્રીય ઉત્પત્તિ અંગેની ચોક્કસ પૂર્વધારણા ઐતિહાસિક રીતે અલ્ટમેન અને શિમ્પર જેવા સંશોધકો દ્વારા સૂચવવામાં આવી હતી,જેમણે આ અંગિકાઓ અને બેક્ટેરિયા વચ્ચેની રચનાત્મક સમાનતાઓનું અવલોકન કર્યું હતું.

(A) $Endosymbiotic \text{ Theory}$ (અંતઃસહજીવનવાદ) મુજબ, એવું માનવામાં આવે છે કે કણાભસૂત્ર અને રંજકકણોનું મૂળ મુક્તજીવી આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે, જેનું યજમાન કોષ દ્વારા ભક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું。
કણાભસૂત્ર અને રંજકકણો બંને આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો સાથે ઘણી લાક્ષણિકતાઓ ધરાવે છે, જેમ કે વર્તુળાકાર $DNA$ ની હાજરી, $70S$ રીબોઝોમ્સ અને ભાજન (binary fission) દ્વારા વિભાજન પામવાની ક્ષમતા。
તેથી, કણાભસૂત્ર ઉત્ક્રાંતિ અને બંધારણની દ્રષ્ટિએ આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો સાથે સંબંધિત છે.

(C) $F_1$ કણો,જેને ઓક્સિસોમ્સ અથવા પ્રાથમિક કણો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે કણાભસૂત્રના અંતઃપટલ પર,ખાસ કરીને ક્રિસ્ટી (cristae) પર જોવા મળતી રચનાઓ છે.
આ કણો ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશન અને $ATP$ સંશ્લેષણની પ્રક્રિયામાં ભાગ લે છે.

(C) કોષીય શ્વસન એ એક પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા કોષો $ATP$ (એડેનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ) સ્વરૂપે ઉર્જા ઉત્પન્ન કરે છે.
$Mitochondria$ ને 'કોષનું શક્તિઘર' (powerhouse of the cell) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે જારક શ્વસન માટેનું મુખ્ય સ્થાન છે.
$Mitochondria$ ની અંદર ક્રેબ્સ ચક્ર અને ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન જેવી પ્રક્રિયાઓ થાય છે, જે કોષીય શ્વસનના આવશ્યક તબક્કાઓ છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) કણાભસૂત્ર એ અર્ધ-સ્વાયત્ત અંગિકાઓ છે જે પોતાનું $DNA$ અને રિબોઝોમ ધરાવે છે. તેઓ અગાઉથી અસ્તિત્વ ધરાવતા કણાભસૂત્રોની વૃદ્ધિ અને વિભાજન દ્વારા પ્રજનન કરે છે,જે બેક્ટેરિયામાં થતી દ્વિભાજન (binary fission) પ્રક્રિયા જેવી જ છે. આ તેમના ઉદ્ભવના અંતઃસહજીવન (endosymbiotic) સિદ્ધાંતને સમર્થન આપે છે.

(A) કોન્ડ્રિયોસ્ફિયર્સ એ કણાભસૂત્રોના સમૂહ અથવા જોડાણ (fusion) દ્વારા બનતી વિશિષ્ટ રચનાઓ છે. આ ઘટના ઘણીવાર અમુક શારીરિક પરિસ્થિતિઓ અથવા ચોક્કસ કોષના પ્રકારોમાં જોવા મળે છે જ્યાં કણાભસૂત્રો એકસાથે જોડાઈને મોટા,ગોળાકાર પિંડ બનાવે છે.

(B) $ATP$ એ કોષનું ઉર્જા ચલણ છે,જેનું સંશ્લેષણ અને સંગ્રહ કણાભસૂત્રમાં થાય છે. કણાભસૂત્રને કોષના પાવરહાઉસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે જારક શ્વસનની પ્રક્રિયા દ્વારા $ATP$ ના સ્વરૂપમાં ઉર્જા ઉત્પન્ન કરે છે.

(C) 'Mitochondrion' (કણાભસૂત્ર) શબ્દ સૌપ્રથમ જર્મન સૂક્ષ્મજીવવિજ્ઞાની $Carl$ $Benda$ દ્વારા $1898$ માં આપવામાં આવ્યો હતો.
જોકે $Kolliker$ એ સૌપ્રથમ સ્નાયુ કોષોમાં આ રચનાઓનું અવલોકન કર્યું હતું અને $Altman$ એ તેને 'bioblasts' તરીકે વર્ણવ્યા હતા,પરંતુ 'mitochondrion' શબ્દનો પ્રયોગ સૌપ્રથમ $Benda$ દ્વારા કરવામાં આવ્યો હતો.

(B) કણાભસૂત્રના પટલનું નિર્માણ કરતા પ્રોટીનને સામાન્ય રીતે બંધારણીય પ્રોટીન (Structural proteins) કહેવામાં આવે છે. આ પ્રોટીન કણાભસૂત્રના પટલ તંત્રની અખંડિતતા અને આકાર જાળવી રાખવા માટે આવશ્યક છે,જેમાં બાહ્ય અને આંતરિક બંને પટલનો સમાવેશ થાય છે. તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી સૌથી સચોટ શબ્દ બંધારણીય પ્રોટીન છે.

(B) કણાભસૂત્રને કોષનું શક્તિઘર (powerhouse) કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે કોષ માટે જરૂરી મોટાભાગનું એડેનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ $(ATP)$ ઉત્પન્ન કરે છે.
આ ઊર્જા જારક શ્વસનની પ્રક્રિયા દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
આ પ્રક્રિયા માટેના મુખ્ય સબસ્ટ્રેટ્સ $TCA$ ચક્ર (જેને ક્રેબ્સ ચક્ર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) માંથી મેળવવામાં આવે છે,જ્યાં સબસ્ટ્રેટ્સનું ઓક્સિડેશન કરીને ઉચ્ચ ઊર્જા ધરાવતા ઇલેક્ટ્રોન મુક્ત કરવામાં આવે છે.
આ ઇલેક્ટ્રોનનો ઉપયોગ ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇનમાં પ્રોટોન ગ્રેડિયન્ટ બનાવવા માટે થાય છે,જે ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશન દ્વારા $ATP$ ના સંશ્લેષણને પ્રેરે છે.
તેથી,$TCA$ ચક્રમાં સબસ્ટ્રેટ્સનું ઓક્સિડેશન એ ઊર્જા ઉત્પાદનનું મુખ્ય પગલું છે.

(C) કણાભસૂત્રને કોષના શક્તિઘર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે જારક શ્વસનનું સ્થાન છે.
પ્રજનન કોષો (જેમ કે જનનકોષો) અને વાનસ્પતિક કોષો (દૈહિક કોષો) બંનેને તેમની ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ કરવા માટે ઉર્જાની જરૂર હોય છે,તેથી તેઓ બંને કોષીય શ્વસન કરે છે.
તેથી,જરૂરી $ATP$ પૂરા પાડવા માટે પ્રજનન અને વાનસ્પતિક બંને કોષોમાં કણાભસૂત્ર હાજર હોય છે.

(C) ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ $(ETS)$ કણાભસૂત્રની અંદરની પટલ (inner mitochondrial membrane) માં આવેલી હોય છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,$ETS$ ના ઘટકો ક્રિસ્ટી (અંદરના પટલના ગડીઓ) સાથે જોડાયેલા હોય છે અને તે $ATP$ ઉત્પન્ન કરવા માટે ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશનની પ્રક્રિયામાં ભાગ લે છે.
તેથી,કણાભસૂત્ર એ અંગિકા છે જેમાં ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ હોય છે.

(C) કણાભસૂત્ર અને હરિતકણને અર્ધ-સ્વાયત્ત અંગિકાઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેમની પાસે પોતાના વર્તુળાકાર $DNA$ અણુઓ અને $70S$ રિબોઝોમ્સ હોય છે.
આ તેમને તેમના પોતાના કેટલાક પ્રોટીનનું સંશ્લેષણ કરવાની અને કોષના કોષકેન્દ્રીય જિનોમથી સ્વતંત્ર રીતે પ્રતિકૃતિ બનાવવાની ક્ષમતા આપે છે.

(B) વનસ્પતિ કોષોમાં કણાભસૂત્ર સૌપ્રથમ $1904$ માં ફ્રેડરિક મેવ્સ દ્વારા જોવામાં આવ્યા હતા.
તેમણે આ અંગિકાઓને જળ-લીલી (water lily),$Nymphea$ ના કોષોમાં અવલોકિત કરી હતી.

(B) ઓક્સિસોમ્સ,જેને $F_0-F_1$ કણો અથવા પ્રાથમિક કણો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે કણાભસૂત્રના અંતઃપટલ પર આવેલા હોય છે.
આ રચનાઓ ઓક્સિડેટીવ ફોસ્ફોરાયલેશનનું સ્થાન છે,જ્યાં ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇનમાંથી મુક્ત થતી ઉર્જાનો ઉપયોગ કરીને $ADP$ અને અકાર્બનિક ફોસ્ફેટમાંથી $ATP$ નું સંશ્લેષણ થાય છે.
તેથી,ઓક્સિસોમ્સને ફોસ્ફોરાયલેશનના કેન્દ્રો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) કણાભસૂત્રમાં $ATP$ નું નિર્માણ ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશનની પ્રક્રિયા દ્વારા થાય છે. આ પ્રક્રિયા કણાભસૂત્રના અંદરના પટલમાં,ખાસ કરીને $F_1$ કણો પર થાય છે,જેને ઓક્સિસોમ્સ અથવા $ATP$ સિન્થેઝ સંકુલ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. આ કણો કણાભસૂત્રના આધારક (Matrix) તરફ ઉપસેલા હોય છે અને અંદરના પટલ પર રચાયેલા પ્રોટોન ગ્રેડિયન્ટનો ઉપયોગ કરીને $ADP$ અને અકાર્બનિક ફોસ્ફેટમાંથી $ATP$ ના સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર છે.

(C) કણાભસૂત્રને કોષનું શક્તિઘર (powerhouse) કહેવામાં આવે છે.
તેઓ જારક શ્વસનનું સ્થાન છે,જ્યાં તેઓ ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશનની પ્રક્રિયા દ્વારા $ATP$ ના સ્વરૂપમાં કોષીય ઊર્જા ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,કણાભસૂત્રનું મુખ્ય કાર્ય શ્વસન દરમિયાન ઊર્જા મુક્ત કરવાનું છે.

(A) લીલી લીલ $Microsterias$ (ડેસ્મિડ્સનું એક પ્રજાતિ) તેના કોષમાં એક જ,મોટું અને જટિલ કણાભસૂત્ર ધરાવે છે.
તેનાથી વિપરીત,મોટાભાગના અન્ય સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં અસંખ્ય કણાભસૂત્રો હોય છે.
$Rhizopus$ (એક ફૂગ) અને $Ulothrix$ (એક તંતુમય લીલી લીલ) માં ઘણા બધા કણાભસૂત્રો હોય છે.
$Nostoc$ એ આદિકોષકેન્દ્રી (સાયનોબેક્ટેરિયા) છે અને તેથી તેમાં કણાભસૂત્ર જેવી પટલમય અંગિકાઓનો સંપૂર્ણ અભાવ હોય છે.

(C) સાચી જોડી $\text{જારક શ્વસન} - \text{ક્રિસ્ટી}$ છે.
$1$. $DNA$ સંશ્લેષણ કોષકેન્દ્રમાં થાય છે, રિબોઝોમ્સમાં નહીં.
$2$. પ્રોટીન સંશ્લેષણ ખરબચડી અંતઃકોષરસજાળ (રિબોઝોમ્સને કારણે) માં થાય છે, લીસી અંતઃકોષરસજાળમાં નહીં.
$3$. જારક શ્વસનમાં ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન અને ઓક્સિડેટીવ ફોસ્ફોરાયલેશનનો સમાવેશ થાય છે, જે કણાભસૂત્રની ક્રિસ્ટી પર થાય છે.
$4$. આત્મઘાતી કોથળીઓ લાયસોઝોમ્સ છે, ડિક્ટિઓઝોમ્સ (ગોલ્ગી પ્રસાધન) નહીં.

(C) કણાભસૂત્ર એ શ્વસન અંગિકા છે જ્યાં સંગ્રહિત ખોરાકનું ઓક્સિડેશન થાય છે.
તેમાં $ATP$ ઉત્પન્ન કરવા માટે ક્રેબ્સ ચક્ર અને ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇનમાં સામેલ વિવિધ ઓક્સિડેટિવ ઉત્સેચકો આવેલા હોય છે.

(C) પ્રોકેરિયોટિક કોષોમાં,$Mesosomes$ એ કોષરસ પટલના કોષની અંદરના ભાગમાં વિસ્તરણ દ્વારા બનતી વિશિષ્ટ પટલીય રચનાઓ છે. આ વિસ્તરણો પુટિકાઓ,નલિકાઓ અને લેમેલાના સ્વરૂપમાં હોય છે. તેમને યુકેરિયોટિક કોષોમાં $Mitochondria$ (કણાભસૂત્ર) ના સમકક્ષ માનવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ કોષીય શ્વસન,$DNA$ પ્રતિકૃતિ અને બાળ કોષોના વિતરણમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.

(D) ઓક્સિસોમ્સ (જેને પ્રાથમિક કણો,આંતરિક પટલના ઉપ-એકમો અથવા $F_1$ કણો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) કણાભસૂત્રના આંતરિક પટલ પર હાજર હોય છે.
તેઓ કોષીય શ્વસન દરમિયાન શ્વસન શૃંખલા ફોસ્ફોરાયલેશન ($ATP$ સંશ્લેષણ) માટે જવાબદાર છે.

(B) કણાભસૂત્રને કોષનું શક્તિઘર (powerhouse) કહેવામાં આવે છે.
તે જારક શ્વસન માટેનું મુખ્ય સ્થાન છે,ખાસ કરીને ક્રેબ્સ ચક્ર અને ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ $(ETS)$ ની પ્રક્રિયાઓ માટે.
$ETS$ દરમિયાન,ઇલેક્ટ્રોન પ્રોટીન સંકુલની શ્રેણી દ્વારા સ્થાનાંતરિત થાય છે,અને મુક્ત થતી ઊર્જાનો ઉપયોગ $ADP$ અને અકાર્બનિક ફોસ્ફેટમાંથી $ATP$ સંશ્લેષણ કરવા માટે થાય છે.
ઓક્સિજનને અંતિમ ઇલેક્ટ્રોન ગ્રાહક તરીકે ઉપયોગ કરીને ઇલેક્ટ્રોન વાહકો ($NADH$ અને $FADH_2$) ના ઓક્સિડેશન સાથે જોડાયેલ $ATP$ સંશ્લેષણની આ પ્રક્રિયાને ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશન કહેવામાં આવે છે.

(C) કણાભસૂત્ર એ સોસેજ આકારની અથવા નળાકાર રચનાઓ છે જેનો વ્યાસ $0.2-1.0$ $\mu m$ (સરેરાશ $0.5$ $\mu m$) અને લંબાઈ $1.0-4.1$ $\mu m$ હોય છે. તેથી,$0.5-1.0$ $\mu m$ ની શ્રેણી કણાભસૂત્રના લાક્ષણિક વ્યાસનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

(A) કણાભસૂત્ર અને હરિતકણમાં $DNA$ અને $70S$ રીબોઝોમ્સની હાજરી એ 'એન્ડોસિમ્બાયોન્ટ થિયરી' (અંતઃસહજીવનવાદ) માટે મજબૂત પુરાવો પૂરો પાડે છે.
આ સિદ્ધાંત સૂચવે છે કે આ અંગિકાઓ મૂળભૂત રીતે સ્વતંત્ર,મુક્તજીવી આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો હતા જેમને એક મોટા યજમાન કોષ દ્વારા ગળી જવામાં આવ્યા હતા.
સમય જતાં,તેઓએ સહજીવન સંબંધ સ્થાપિત કર્યો અને અંતે સુકોષકેન્દ્રી કોષના કાયમી ઘટકો બની ગયા.

(D) મોટાભાગના સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં,$DNA$ નો મોટો હિસ્સો કોષકેન્દ્રમાં આવેલો હોય છે.
માઇટોકોન્ડ્રીયલ $DNA$ $(mtDNA)$ એ કુલ કોષીય $DNA$ નો ખૂબ જ નાનો અંશ છે.
સામાન્ય રીતે,$mtDNA$ એ કુલ કોષીય $DNA$ ના $1\%$ કરતા પણ ઓછો હોય છે,કારણ કે કોષકેન્દ્રીય જનીનસમૂહ (nuclear genome) એ માઇટોકોન્ડ્રીયલ જનીનસમૂહ કરતા ઘણો મોટો હોય છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી કોઈ પણ વિકલ્પ ($10\%$,$1\%$,અથવા $2.54\%$) સચોટ પ્રમાણ દર્શાવતા નથી,તેથી 'ઉપરોક્તમાંથી એક પણ નહીં' એ સૌથી યોગ્ય વિકલ્પ છે.

(C) કણાભસૂત્રને કોષના $powerhouse$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે કોષીય શ્વસન દ્વારા $ATP$ સ્વરૂપે ઉર્જા ઉત્પન્ન કરે છે.
જે કોષો ચયાપચયની દ્રષ્ટિએ ખૂબ જ સક્રિય હોય છે,જેમ કે સ્નાયુ કોષો,યકૃતના કોષો અથવા સ્ત્રાવી કોષો,તેમને તેમના કાર્યો કરવા માટે સતત અને ઉચ્ચ ઉર્જાની જરૂર હોય છે.
તેથી,આ ઉચ્ચ ઉર્જાની માંગને પહોંચી વળવા માટે,આ પેશીઓમાં મોટી સંખ્યામાં કણાભસૂત્રો હોય છે જે કોષરસમાં ગીચ રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે.

(D) $DNA$ કણાભસૂત્ર અને હરિતકણમાં હાજર હોય છે.
આ અંગિકાઓને અર્ધ-સ્વાયત્ત અંગિકાઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તેમની પાસે પોતાનું વર્તુળાકાર $DNA$ અને રિબોઝોમ્સ હોય છે,જે તેમને તેમના પોતાના કેટલાક પ્રોટીનનું સંશ્લેષણ કરવાની મંજૂરી આપે છે.
આ $DNA$ ને કોષકેન્દ્ર-બાહ્ય આનુવંશિક દ્રવ્ય તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) કણાભસૂત્રની અંતઃપટલ ગળીમય રચના બનાવે છે જેને ક્રિસ્ટી કહેવામાં આવે છે.
આ ક્રિસ્ટીની સપાટી પર અસંખ્ય નાના,દંડયુક્ત કણો આવેલા હોય છે જેને $F_0-F_1$ કણો અથવા ઓક્સિઝોમ્સ (જેને એલિમેન્ટરી પાર્ટીકલ્સ અથવા ફર્નાન્ડીઝ-મોરાન કણો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) કહે છે.
આ ઓક્સિઝોમ્સ ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશન દરમિયાન $ATP$ સંશ્લેષણના સ્થાન છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. કણાભસૂત્રને કોષના $Power house$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે જારક શ્વસનનું સ્થાન છે.
કણાભસૂત્રની અંદર,શ્વસન પ્રક્રિયાની ઓક્સિડેટિવ પ્રતિક્રિયાઓ,જેમ કે ક્રેબ્સ ચક્ર અને ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન થાય છે.
આ પ્રક્રિયાઓ ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશન દ્વારા $ATP$ (એડેનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ) ના ઉત્પાદન તરફ દોરી જાય છે,જે કોષની વિવિધ ચયાપચયની પ્રવૃત્તિઓ માટે ઊર્જા પૂરી પાડે છે.

(A) કણાભસૂત્રનું અંતઃપટલ આધારક (matrix) તરફ ઘણી ગડીઓ બનાવે છે જેને ક્રિસ્ટી (cristae) કહેવામાં આવે છે. આ ક્રિસ્ટી અંતઃપટલની સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે,જે ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન અને $ATP$ સંશ્લેષણમાં સામેલ વિવિધ ઉત્સેચકોના જોડાણ માટે આવશ્યક છે.

(A) કણાભસૂત્રને કોષનું "પાવર હાઉસ" (શક્તિઘર) કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે જારક શ્વસનનું સ્થાન છે.
તેઓ ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશનની પ્રક્રિયા દ્વારા $ATP$ (એડેનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ) સ્વરૂપે કોષીય ઉર્જા ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી, વિકલ્પ $A$ સાચો જવાબ છે.

(B) રેકરના કણો,જેને $F_0-F_1$ કણો અથવા ઓક્સિસોમ્સ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે કણાભસૂત્રના અંતઃપટલ પર આવેલા હોય છે.
આ કણો ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશનની પ્રક્રિયા માટે આવશ્યક છે,જ્યાં તેઓ કોષીય શ્વસન દરમિયાન $ATP$ અણુઓ ઉત્પન્ન કરવા માટે $ATP$ સિન્થેઝ ઉત્સેચક તરીકે કાર્ય કરે છે.

(C) કણાભસૂત્રને કોષનું શક્તિઘર (powerhouse) કહેવામાં આવે છે અને તે જારક શ્વસન,ક્રેબ્સ ચક્ર અને ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇનનું મુખ્ય સ્થાન છે. ઉચ્ચ ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ અને અસંખ્ય જૈવરાસાયણિક માર્ગોની હાજરીને કારણે,તેમાં કોષના કુલ ઉત્સેચકોનો મોટો હિસ્સો જોવા મળે છે. વૈજ્ઞાનિક અંદાજો મુજબ,સુકોષકેન્દ્રી કોષમાં હાજર કુલ ઉત્સેચકોમાંથી આશરે $50\%$ ઉત્સેચકો કણાભસૂત્રમાં આવેલા હોય છે.

(B) ક્રિસ્ટી એ કણાભસૂત્રના અંતઃપટલના અંદરની તરફના ગડીઓ છે.
આ ગડીઓ અંતઃપટલની સપાટીનું ક્ષેત્રફળ નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે.
કણાભસૂત્રના અંતઃપટલમાં ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ $(ETS)$ અને $ATP$ સિન્થેઝના વિવિધ પ્રોટીન સંકુલ આવેલા હોય છે.
આ સંકુલ ઓક્સિડેશન-રિડક્શન પ્રતિક્રિયાઓને સરળ બનાવે છે,જે $ATP$ ઉત્પન્ન કરવા માટે ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશનની પ્રક્રિયા માટે આવશ્યક છે.

(A) $Oxysome$ (જેને $F_0-F_1$ કણ અથવા $ATP$ સિન્થેઝ સંકુલ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) કોષીય શ્વસનમાં ફોસ્ફોરાયલેશનના એકમ તરીકે કાર્ય કરે છે.
ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશનની પ્રક્રિયા દરમિયાન,$ADP$ અને અકાર્બનિક ફોસ્ફેટ $(Pi)$ માંથી $ATP$ નું નિર્માણ $Oxysome$ પર થાય છે.
આ રચનાઓ કણાભસૂત્રના ક્રિસ્ટી (અંદરની કણાભસૂત્ર પટલ) પર આવેલી હોય છે.

(A) ક્રિસ્ટી એ કણાભસૂત્રના અંદરના પટલના ગડીઓ છે જે જૈવરાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓ માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે.
$1$. કણાભસૂત્રનું આધારક (matrix) ક્રેબ્સ ચક્ર માટેનું સ્થાન છે.
$2$. ક્રિસ્ટીમાં ઓક્સિસોમ્સ ($F_0-F_1$ કણો) આવેલા હોય છે,જે કોષીય શ્વસનની મુખ્ય પ્રક્રિયા ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશન દ્વારા $ATP$ સંશ્લેષણ માટેનું સ્થાન છે.

(C) ક્રિસ્ટી એ કણાભસૂત્રના અંતઃપટલના અંદરની તરફના ગડીમય પ્રવર્ધો છે. આ ગડીઓ અંતઃપટલની સપાટીનું ક્ષેત્રફળ નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે,જે કોષીય શ્વસન દરમિયાન ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન અને ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશનમાં સામેલ ઉત્સેચકો અને પ્રોટીન માટે જોડાણ સ્થાન પૂરું પાડવા માટે આવશ્યક છે.

(A) $ATP$ નું સંશ્લેષણ કણાભસૂત્રના અંતઃપટલ પર આવેલા $F_0-F_1$ $ATP$ સિન્થેઝ સંકુલના $F_1$ હેડપીસમાં થાય છે.
$F_1$ કણોને ઓક્સિઝોમ અથવા પ્રારંભિક કણો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
$F_1$ સબયુનિટમાં $ADP$ નું $ATP$ માં ફોસ્ફોરાયલેશન કરવા માટેના ઉદ્દીપકીય સ્થાન આવેલા હોય છે.

(B) કોષીય શ્વસન એ જીવંત કોષમાં ખોરાકના પદાર્થોના જૈવિક ઓક્સિડેશનની ઉત્સેચક-નિયંત્રિત પ્રક્રિયા છે.
તેમાં આણ્વિય $O_2$ નો ઉપયોગ,$CO_2$ અને $H_2O$ નું ઉત્પાદન અને નાના તબક્કામાં ઊર્જા મુક્ત થાય છે,જે સામાન્ય રીતે $ATP$ સ્વરૂપે સંગ્રહિત થાય છે.
આ પ્રક્રિયા મુખ્યત્વે કણાભસૂત્રમાં થાય છે,જેને કોષનું શક્તિઘર કહેવામાં આવે છે.

(C) કણાભસૂત્રને “કોષનું શક્તિઘર” તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે કોષ માટે જરૂરી એડેનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ $(ATP)$ નો મોટાભાગનો પુરવઠો ઉત્પન્ન કરે છે,જે રાસાયણિક ઉર્જાના સ્ત્રોત તરીકે વપરાય છે.
તે જારક શ્વસનનું સ્થાન છે,જ્યાં ઉર્જા ઉત્પન્ન કરવા માટે ક્રેબ્સ ચક્ર અને ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન જેવી ઓક્સિડેટિવ પ્રતિક્રિયાઓ થાય છે.

(B) $ATP$ નું સંશ્લેષણ એ એક અંતઃઉષ્મીય (endergonic),ઓક્સિડેટિવ પ્રક્રિયા છે જે સુકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં કણાભસૂત્રના અંતઃ આવરણ (ક્રિસ્ટી સહિત) પર થાય છે. આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં,આ પ્રક્રિયા કોષરસપટલની અંદરની બાજુએ અથવા મીસોઝોમ્સ પર થાય છે.

(D) કોષીય શ્વસન એ એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા કોષો ગ્લુકોઝમાંથી ઊર્જા મેળવે છે. ગ્લાયકોલિસિસ કોષરસમાં થાય છે,પરંતુ જારક શ્વસનના મુખ્ય તબક્કાઓ,જેમાં ક્રેબ્સ ચક્ર અને ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇનનો સમાવેશ થાય છે,તે કણાભસૂત્રની અંદર થાય છે. તેથી,કણાભસૂત્રને કોષનું પાવરહાઉસ કહેવામાં આવે છે અને તે જારક શ્વસનનું મુખ્ય સ્થાન છે.

(C) કણાભસૂત્રને કોષનું શક્તિઘર (Powerhouse) કહેવામાં આવે છે.
તે જારક શ્વસન માટેનું મુખ્ય સ્થાન છે,ખાસ કરીને ક્રેબ્સ ચક્ર અને ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન માટે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,કાર્બનિક અણુઓનું ઓક્સિડેશન થાય છે અને $ATP$ (એડેનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ) સ્વરૂપે ઉર્જા મુક્ત થાય છે.