Gujarati

Particle Nature of Light : Photon Questions in Gujarati

Class 12 Physics · Dual Nature of Radiation and matter · Particle Nature of Light : Photon

228+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 228 questions in Gujarati

101
MediumMCQ
એક ફોટોન વડે સમાન ગતિઊર્જાવાળા ઈલેક્ટ્રૉન-પોઝીટ્રૉન જોડકાંનું નિર્માણ થાય છે. જો દરેક કણની ગતિઊર્જા $0.29 \ MeV$ હોય,તો ફોટોનની ઊર્જા .......... $MeV$ હોવી જોઈએ.
A
$1.60$
B
$1.63$
C
$2.0$
D
$1.90$

Solution

(A) ફોટોન દ્વારા ઇલેક્ટ્રૉન-પોઝીટ્રૉન જોડકાંના નિર્માણની પ્રક્રિયાને $pair \ production$ કહેવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,ફોટોનની ઊર્જા ઇલેક્ટ્રૉન અને પોઝીટ્રૉનની સ્થિર દ્રવ્યમાન ઊર્જા અને તેમની ગતિઊર્જામાં રૂપાંતરિત થાય છે.
ફોટોનની ઊર્જા $(E)$ નીચે મુજબ ગણી શકાય:
$E = (m_e c^2 + K_e) + (m_p c^2 + K_p)$
જ્યાં $m_e c^2 = m_p c^2 = 0.51 \ MeV$ એ ઇલેક્ટ્રૉન/પોઝીટ્રૉનની સ્થિર દ્રવ્યમાન ઊર્જા છે,અને $K_e = K_p = 0.29 \ MeV$ એ દરેક કણની ગતિઊર્જા છે.
$E = (0.51 \ MeV + 0.29 \ MeV) + (0.51 \ MeV + 0.29 \ MeV)$
$E = 0.80 \ MeV + 0.80 \ MeV = 1.60 \ MeV$.
102
DifficultMCQ
એક રેડિયો સ્ટેશન $300 \ m$ તરંગલંબાઈ પર પ્રસારણ કરે છે. જો ટ્રાન્સમીટરનો પ્રસારણ પાવર $10 \ kW$ હોય,તો પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત થતા ફોટોનની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$1.5 \times 10^{29}$
B
$1.5 \times 10^{31}$
C
$1.5 \times 10^{33}$
D
$1.5 \times 10^{35}$

Solution

(B) આપેલ છે: તરંગલંબાઈ $\lambda = 300 \ m$,પાવર $P = 10 \ kW = 10^4 \ W$.
એક ફોટોનની ઉર્જા $E = \frac{hc}{\lambda}$.
પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત થતા ફોટોનની સંખ્યા $n = \frac{P}{E} = \frac{P \lambda}{hc}$.
કિંમતો મૂકતા: $n = \frac{10^4 \times 300}{6.63 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8}$.
$n = \frac{3 \times 10^6}{19.89 \times 10^{-26}} \approx 0.1508 \times 10^{32} = 1.508 \times 10^{31}$.
આમ,પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત થતા ફોટોનની સંખ્યા આશરે $1.5 \times 10^{31}$ છે.
103
EasyMCQ
જો $n_r$ અને $n_b$ એ સમાન પાવર ધરાવતા લાલ અને ભૂરા બલ્બ દ્વારા પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યા હોય,તો:
A
$n_r = n_b$
B
$n_r < n_b$
C
$n_r > n_b$
D
નિર્ધારિત કરી શકાતું નથી.

Solution

(C) પ્રકાશના સ્ત્રોતનો પાવર $P = n \cdot E$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યા છે અને $E = \frac{hc}{\lambda}$ એ એક ફોટોનની ઉર્જા છે.
બંને બલ્બ માટે પાવર $P$ સમાન હોવાથી,$n_r E_r = n_b E_b$ થાય.
આનો અર્થ એ છે કે $n_r \left( \frac{hc}{\lambda_r} \right) = n_b \left( \frac{hc}{\lambda_b} \right)$,જેનું સાદું રૂપ આપતા $\frac{n_r}{\lambda_r} = \frac{n_b}{\lambda_b}$ મળે.
લાલ પ્રકાશની તરંગલંબાઈ ભૂરા પ્રકાશની તરંગલંબાઈ કરતા વધારે હોવાથી $(\lambda_r > \lambda_b)$,પાવરની સમાનતા જાળવવા માટે $n_r > n_b$ હોવું જરૂરી છે.
તેથી,લાલ બલ્બ દ્વારા ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યા ભૂરા બલ્બ કરતા વધારે છે.
104
DifficultMCQ
માનવ આંખ દ્વારા અનુભવી શકાતી પ્રકાશની ન્યૂનતમ તીવ્રતા $10^{-10} \ W/m^2$ છે. જો કીકીનું ક્ષેત્રફળ $10^{-6} \ m^2$ હોય અને પ્રકાશની તરંગલંબાઈ $560 \ nm$ હોય,તો પ્રતિ સેકન્ડ આંખમાં પ્રવેશતા ફોટોનની સંખ્યા આશરે કેટલી હશે? ($h = 6.6 \times 10^{-34} \ J \cdot s$ અને $c = 3 \times 10^8 \ m/s$ નો ઉપયોગ કરો.)
A
$3 \times 10^2$ ફોટોન
B
$3 \times 10^3$ ફોટોન
C
$3 \times 10^4$ ફોટોન
D
$3 \times 10^5$ ફોટોન

Solution

(A) તીવ્રતા $I = 10^{-10} \ W/m^2$ અને ક્ષેત્રફળ $A = 10^{-6} \ m^2$ આપેલ છે.
આંખમાં પ્રવેશતો પાવર $P = I \times A = 10^{-10} \times 10^{-6} = 10^{-16} \ W$ થાય.
એક ફોટોનની ઊર્જા $E = \frac{hc}{\lambda}$ છે.
અહીં $\lambda = 560 \ nm = 560 \times 10^{-9} \ m$,$h = 6.6 \times 10^{-34} \ J \cdot s$,અને $c = 3 \times 10^8 \ m/s$ છે:
$E = \frac{6.6 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8}{560 \times 10^{-9}} = \frac{19.8 \times 10^{-26}}{560 \times 10^{-9}} \approx 3.54 \times 10^{-19} \ J$.
પ્રતિ સેકન્ડ ફોટોનની સંખ્યા $n = \frac{P}{E}$ દ્વારા મળે છે.
$n = \frac{10^{-16}}{3.54 \times 10^{-19}} = \frac{1000}{3.54} \approx 282 \approx 3 \times 10^2$ ફોટોન.
105
EasyMCQ
શૂન્યાવકાશમાં ફોટોનના વેગ અને આવૃત્તિ વચ્ચેનો સંબંધ ...... દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
A
આવૃત્તિની અક્ષને સમાંતર રેખા
B
વેગની અક્ષને સમાંતર રેખા
C
અતિવલય
D
પરવલય

Solution

(A) શૂન્યાવકાશમાં,ફોટોન સહિતના તમામ વિદ્યુતચુંબકીય તરંગો અચળ ઝડપ $c$ થી ગતિ કરે છે,જ્યાં $c \approx 3 \times 10^8 \ m/s$ છે.
આવૃત્તિ $f$ ગમે તે હોય,વેગ $v = c$ અચળ રહેતો હોવાથી,વેગ વિરુદ્ધ આવૃત્તિનો આલેખ એક આડી રેખા મળે છે.
આ રેખા આવૃત્તિની અક્ષને સમાંતર હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
106
EasyMCQ
ઇલેક્ટ્રોન અને ફોટોનની તરંગલંબાઈ સમાન છે. જો ફોટોનની ઊર્જા $E$ હોય અને ઇલેક્ટ્રોનનું વેગમાન $p$ હોય,તો $p/E$ નું મૂલ્ય કેટલું થાય?
A
$3 \times 10^8$
B
$3.33 \times 10^{-9}$
C
$9.1 \times 10^{-31}$
D
$6.64 \times 10^{-34}$

Solution

(B) ઇલેક્ટ્રોન માટે,ડી-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda = \frac{h}{p}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જેનો અર્થ છે કે $p = \frac{h}{\lambda}$.
ફોટોન માટે,ઊર્જા $E = \frac{hc}{\lambda}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપણે $p/E$ નો ગુણોત્તર શોધવાનો છે.
$p$ અને $E$ ના સૂત્રો મૂકતા:
$\frac{p}{E} = \frac{h/\lambda}{hc/\lambda} = \frac{h}{\lambda} \times \frac{\lambda}{hc} = \frac{1}{c}$.
પ્રકાશની ગતિ $c = 3 \times 10^8 \ m/s$ લેતા:
$\frac{p}{E} = \frac{1}{3 \times 10^8} = 0.333 \times 10^{-8} = 3.33 \times 10^{-9} \ s/m$.
107
EasyMCQ
$100 \ W$ પાવર ધરાવતું ટ્રાન્સમીટર $540 \ nm$ તરંગલંબાઈના વિદ્યુતચુંબકીય તરંગોનું ઉત્સર્જન કરે છે. તો પ્રતિ સેકન્ડ કેટલા ફોટોનનું ઉત્સર્જન થાય? (આપેલ છે: $h = 6 \times 10^{-34} \ J \cdot s$,$c = 3 \times 10^8 \ m/s$)
A
$100$
B
$1000$
C
$3 \times 10^{20}$
D
$3 \times 10^{18}$

Solution

(C) ટ્રાન્સમીટરનો પાવર $P$ એ પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત થતી કુલ ઉર્જા છે.
એક ફોટોનની ઉર્જા $E = \frac{hc}{\lambda}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત થતા ફોટોનની સંખ્યા $n = \frac{P}{E} = \frac{P\lambda}{hc}$ છે.
આપેલ છે: $P = 100 \ W$,$\lambda = 540 \times 10^{-9} \ m$,$h = 6 \times 10^{-34} \ J \cdot s$,$c = 3 \times 10^8 \ m/s$.
કિંમતો મૂકતા: $n = \frac{100 \times 540 \times 10^{-9}}{6 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8}$.
$n = \frac{54000 \times 10^{-9}}{18 \times 10^{-26}} = \frac{5.4 \times 10^4 \times 10^{-9}}{1.8 \times 10^{-25}} = 3 \times 10^{20}$.
આમ,પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત થતા ફોટોનની સંખ્યા $3 \times 10^{20}$ છે.
108
MediumMCQ
$10^{-6} \ m^2$ ક્ષેત્રફળ ધરાવતી સપાટી પર $10^{-10} \ W/m^2$ તીવ્રતા અને $5.6 \times 10^{-7} \ m$ તરંગલંબાઇ ધરાવતો પ્રકાશ આપાત થાય છે,તો એક સેકન્ડમાં પડતા ફોટોનની સંખ્યા કેટલી હશે?
A
$100$
B
$200$
C
$300$
D
$400$

Solution

(C) તીવ્રતા $I = \frac{P}{A}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $P$ એ પાવર છે અને $A$ એ ક્ષેત્રફળ છે.
પાવર $P = I \times A = \frac{nhc}{t\lambda}$,જ્યાં $n$ એ ફોટોનની સંખ્યા છે,$h$ એ પ્લાન્કનો અચળાંક છે,$c$ એ પ્રકાશની ગતિ છે અને $t$ એ સમય છે.
પ્રતિ સેકન્ડ ફોટોનની સંખ્યા $(n/t)$ માટે સૂત્ર:
$\frac{n}{t} = \frac{IA\lambda}{hc}$
આપેલ કિંમતો મૂકતા:
$\frac{n}{t} = \frac{10^{-10} \times 10^{-6} \times 5.6 \times 10^{-7}}{6.63 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8}$
$\frac{n}{t} \approx \frac{5.6 \times 10^{-23}}{19.89 \times 10^{-26}} \approx 0.2815 \times 10^3 \approx 281.5$
આપેલા વિકલ્પો મુજબ નજીકની કિંમત $300$ છે.
109
EasyMCQ
$1 \, MeV$ ઊર્જા ધરાવતા ફોટોનનું વેગમાન $kg \, m/s$ માં કેટલું હશે?
A
$5 \times 10^{-22}$
B
$0.33 \times 10^6$
C
$7 \times 10^{-24}$
D
$10^{-22}$

Solution

(A) ફોટોનની ઊર્જા $E = 1 \, MeV = 1 \times 10^6 \, eV$ આપેલ છે.
ઊર્જાને જૂલમાં ફેરવતા: $E = 10^6 \times 1.6 \times 10^{-19} \, J = 1.6 \times 10^{-13} \, J$.
ફોટોનનું વેગમાન $p$ અને ઊર્જા $E$ વચ્ચેનો સંબંધ $p = E/c$ છે,જ્યાં $c$ એ પ્રકાશની ઝડપ છે $(c \approx 3 \times 10^8 \, m/s)$.
કિંમતો મૂકતા: $p = \frac{1.6 \times 10^{-13} \, J}{3 \times 10^8 \, m/s}$.
$p \approx 0.533 \times 10^{-21} \, kg \, m/s$.
$p \approx 5.33 \times 10^{-22} \, kg \, m/s$.
આપેલા વિકલ્પો મુજબ નજીકની કિંમત $5 \times 10^{-22} \, kg \, m/s$ છે.
110
MediumMCQ
$0.5 \ m$ ના અંતરે રાખેલા ઉદ્ગમ દ્વારા ફોટોસેલમાંથી ઉત્સર્જન થતા ફોટોનની સંખ્યા,$1 \ m$ ના અંતરે રાખેલા તે જ ઉદ્ગમ દ્વારા ફોટોસેલમાંથી ઉત્સર્જન થતા ફોટોનની સંખ્યા કરતાં કેટલા ગણી હોય?
A
$1$
B
$2$
C
$4$
D
$1/4$

Solution

(C) $r$ અંતરે રહેલા બિંદુવત ઉદ્ગમની તીવ્રતા $I$ એ વ્યસ્ત વર્ગના નિયમ મુજબ $I \propto \frac{1}{r^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ફોટોસેલ પર આપાત થતા ફોટોનની સંખ્યા $N$ એ તીવ્રતાના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
ધારો કે $r_1 = 0.5 \ m$ અંતરે ફોટોનની સંખ્યા $N_1$ છે અને $r_2 = 1 \ m$ અંતરે ફોટોનની સંખ્યા $N_2$ છે.
તેથી,$\frac{N_1}{N_2} = \frac{r_2^2}{r_1^2}$ થાય.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{N_1}{N_2} = \frac{1^2}{(0.5)^2} = \frac{1}{0.25} = 4$.
આમ,$0.5 \ m$ અંતરે ફોટોનની સંખ્યા $1 \ m$ અંતરે રહેલા ફોટોનની સંખ્યા કરતા $4$ ગણી હોય છે.
111
MediumMCQ
લેસર દ્વારા $6.0 \times 10^{14} \text{ Hz}$ આવૃત્તિનો એકવર્ણી પ્રકાશ ઉત્પન્ન થાય છે. ઉત્સર્જિત પાવર $2 \times 10^{-3} \text{ W}$ છે. સ્ત્રોત દ્વારા પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ફોટોનની સરેરાશ સંખ્યા કેટલી છે?
A
$5 \times 10^{16}$
B
$5 \times 10^{17}$
C
$5 \times 10^{14}$
D
$5 \times 10^{15}$

Solution

(D) એકવર્ણી પ્રકાશ કિરણનો પાવર $P = N h \nu$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $N$ એ પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યા છે,$h$ એ પ્લાન્કનો અચળાંક છે અને $\nu$ એ આવૃત્તિ છે.
આપેલ છે:
પાવર $P = 2 \times 10^{-3} \text{ W}$
આવૃત્તિ $\nu = 6.0 \times 10^{14} \text{ Hz}$
પ્લાન્કનો અચળાંક $h \approx 6.63 \times 10^{-34} \text{ J s}$
એક ફોટોનની ઉર્જા $E = h \nu = (6.63 \times 10^{-34}) \times (6.0 \times 10^{14}) \text{ J} \approx 3.978 \times 10^{-19} \text{ J}$.
પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યા $N = P / E$:
$N = \frac{2 \times 10^{-3}}{3.978 \times 10^{-19}} \approx 0.5027 \times 10^{16} \approx 5 \times 10^{15}$ ફોટોન પ્રતિ સેકન્ડ.
આમ,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
112
MediumMCQ
હિલિયમ-નિયોન લેસર દ્વારા $667 \, nm$ તરંગલંબાઈનો એકવર્ણી પ્રકાશ ઉત્પન્ન થાય છે. ઉત્સર્જિત પાવર $9 \, mW$ છે. આ કિરણાવલી દ્વારા પ્રકાશિત લક્ષ્ય પર દર સેકન્ડે સરેરાશ કેટલા ફોટોન આપાત થાય છે?
A
$3 \times 10^{16}$
B
$9 \times 10^{15}$
C
$3 \times 10^{19}$
D
$9 \times 10^{17}$

Solution

(A) આપેલ છે: તરંગલંબાઈ $\lambda = 667 \, nm = 667 \times 10^{-9} \, m$. પાવર $P = 9 \, mW = 9 \times 10^{-3} \, W$.
એક ફોટોનની ઉર્જા $E = \frac{hc}{\lambda}$.
$h = 6.63 \times 10^{-34} \, J \cdot s$ અને $c = 3 \times 10^8 \, m/s$ લેતા:
$E = \frac{6.63 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8}{667 \times 10^{-9}} \approx 2.98 \times 10^{-19} \, J$.
દર સેકન્ડે ફોટોનની સંખ્યા $n = \frac{P}{E}$.
$n = \frac{9 \times 10^{-3}}{2.98 \times 10^{-19}} \approx 3.02 \times 10^{16} \approx 3 \times 10^{16}$ ફોટોન/સેકન્ડ.
113
MediumMCQ
એક સ્ત્રોત $S_1$,$5000 \; \mathring{A}$ તરંગલંબાઈના $10^{15}$ ફોટોન પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્પન્ન કરે છે. બીજો સ્ત્રોત $S_2$,$5100 \; \mathring{A}$ તરંગલંબાઈના $1.02 \times 10^{15}$ ફોટોન પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્પન્ન કરે છે. તો,$(S_2 \text{ ની પાવર}) / (S_1 \text{ ની પાવર})$ કેટલું થાય?
A
$1$
B
$1.02$
C
$1.04$
D
$0.98$

Solution

(A) સ્ત્રોત $S_1$ માટે:
તરંગલંબાઈ $\lambda_1 = 5000 \; \mathring{A}$,પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યા $N_1 = 10^{15}$.
પાવર $P_1 = N_1 \times E_1 = N_1 \times \frac{hc}{\lambda_1}$.
સ્ત્રોત $S_2$ માટે:
તરંગલંબાઈ $\lambda_2 = 5100 \; \mathring{A}$,પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યા $N_2 = 1.02 \times 10^{15}$.
પાવર $P_2 = N_2 \times E_2 = N_2 \times \frac{hc}{\lambda_2}$.
ગુણોત્તર $\frac{P_2}{P_1} = \frac{N_2 \cdot hc / \lambda_2}{N_1 \cdot hc / \lambda_1} = \frac{N_2}{N_1} \times \frac{\lambda_1}{\lambda_2}$.
કિંમતો મૂકતા:
$\frac{P_2}{P_1} = \frac{1.02 \times 10^{15}}{10^{15}} \times \frac{5000}{5100} = 1.02 \times \frac{50}{51} = \frac{1.02}{51} \times 50 = 0.02 \times 50 = 1$.
આમ,ગુણોત્તર $1$ છે.
114
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કોના માટે $\frac{q}{m}$ નું મૂલ્ય સૌથી ઓછું હશે?
A
ઇલેક્ટ્રોન
B
પ્રોટોન
C
$\alpha$-કણ
D
$\beta$-કણ

Solution

(C) વિશિષ્ટ વીજભાર (specific charge) એ વીજભાર અને દળના ગુણોત્તર તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે,જેને $\frac{q}{m}$ વડે દર્શાવવામાં આવે છે.
ઇલેક્ટ્રોન માટે,$q = e$ અને $m = m_e$.
પ્રોટોન માટે,$q = e$ અને $m = 1836 m_e$.
$\alpha$-કણ માટે,$q = 2e$ અને $m = 4 m_p \approx 7344 m_e$.
$\beta$-કણ એ ઇલેક્ટ્રોન જ છે,તેથી $q = e$ અને $m = m_e$.
ગુણોત્તરની સરખામણી કરતા:
ઇલેક્ટ્રોન: $\frac{e}{m_e}$
પ્રોટોન: $\frac{e}{1836 m_e}$
$\alpha$-કણ: $\frac{2e}{7344 m_e} = \frac{e}{3672 m_e}$
$\beta$-કણ: $\frac{e}{m_e}$
$\alpha$-કણ માટે છેદ સૌથી મોટો હોવાથી,$\frac{q}{m}$ નું મૂલ્ય $\alpha$-કણ માટે સૌથી ઓછું છે.
115
MediumMCQ
$3000 \, \mathring{A}$ તરંગલંબાઈ ધરાવતો એકવર્ણી પ્રકાશ $4 \, cm^2$ ક્ષેત્રફળ ધરાવતી સપાટી પર આપાત થાય છે. જો પ્રકાશની તીવ્રતા $150 \, mW/m^2$ હોય, તો ફોટોન સપાટી પર અથડાવાનો દર કેટલો હશે?
A
$3 \times 10^{10} \, s^{-1}$
B
$9 \times 10^{13} \, s^{-1}$
C
$7 \times 10^{15} \, s^{-1}$
D
$6 \times 10^{19} \, s^{-1}$

Solution

(B) ફોટોન આપાત થવાનો દર નીચેના સૂત્ર દ્વારા મળે છે: $\frac{n}{t} = \frac{I \cdot A \cdot \lambda}{hc}$.
આપેલ છે:
તીવ્રતા $I = 150 \, mW/m^2 = 0.15 \, W/m^2$.
ક્ષેત્રફળ $A = 4 \, cm^2 = 4 \times 10^{-4} \, m^2$.
તરંગલંબાઈ $\lambda = 3000 \, \mathring{A} = 3 \times 10^{-7} \, m$.
પ્લાન્કનો અચળાંક $h = 6.63 \times 10^{-34} \, J \cdot s$.
પ્રકાશની ઝડપ $c = 3 \times 10^8 \, m/s$.
કિંમતો મૂકતા:
$\frac{n}{t} = \frac{0.15 \times 4 \times 10^{-4} \times 3 \times 10^{-7}}{6.63 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8} = 9.05 \times 10^{13} \, s^{-1}$.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $9 \times 10^{13} \, s^{-1}$ છે.
116
EasyMCQ
સ્થિર ઇલેક્ટ્રોન અને સ્થિર પોઝિટ્રોન વચ્ચેના કાલ્પનિક વિનાશ (annihilation) ને ધ્યાનમાં લો. પરિણામી વિકિરણની તરંગલંબાઇ કેટલી હશે? ($h =$ પ્લાન્કનો અચળાંક,$c =$ પ્રકાશની ઝડપ,$m_0 =$ સ્થિર દળ)
A
$\frac{h}{2 m_0 c}$
B
$\frac{h}{m_0 c}$
C
$\frac{2 h}{m_0 c}$
D
$\frac{h}{m_0 c^2}$

Solution

(B) જ્યારે એક સ્થિર ઇલેક્ટ્રોન અને એક સ્થિર પોઝિટ્રોન એકબીજાનો વિનાશ કરે છે,ત્યારે ઉર્જા અને વેગમાન બંનેનું સંરક્ષણ કરવા માટે તેઓ બે ફોટોન ઉત્પન્ન કરે છે.
ધારો કે દરેક ફોટોનની ઉર્જા $E = \frac{hc}{\lambda}$ છે.
ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ:
$E_1 + E_2 = E_{electron} + E_{positron}$
$\frac{hc}{\lambda} + \frac{hc}{\lambda} = m_0 c^2 + m_0 c^2$
$\frac{2hc}{\lambda} = 2 m_0 c^2$
$\frac{hc}{\lambda} = m_0 c^2$
$\lambda$ માટે ઉકેલતા:
$\lambda = \frac{h}{m_0 c}$.
117
MediumMCQ
ધારો કે $n_r$ અને $n_b$ એ સમાન પાવર ધરાવતા લાલ અને વાદળી બલ્બ દ્વારા આપેલ સમયમાં ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યા છે.
A
$n_r = n_b$
B
$n_r < n_b$
C
$n_r > n_b$
D
માહિતી અપૂરતી છે

Solution

(C) બલ્બનો પાવર $P$ એ એકમ સમયમાં ઉત્સર્જિત કુલ ઉર્જા દ્વારા આપવામાં આવે છે,જે $P = n \cdot E_{photon} = n \cdot \frac{hc}{\lambda}$ છે.
બંને બલ્બ સમાન પાવર $P$ ધરાવે છે અને સમાન સમય માટે કાર્ય કરે છે,તેથી ઉત્સર્જિત કુલ ઉર્જા સમાન છે.
તેથી,$n_r \cdot \frac{hc}{\lambda_r} = n_b \cdot \frac{hc}{\lambda_b}$.
આ સમીકરણનું સાદું રૂપ આપતા $n_r \cdot \frac{1}{\lambda_r} = n_b \cdot \frac{1}{\lambda_b}$,અથવા $n_r = n_b \cdot \frac{\lambda_r}{\lambda_b}$ મળે છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે લાલ પ્રકાશની તરંગલંબાઇ વાદળી પ્રકાશની તરંગલંબાઇ કરતા વધારે હોય છે,એટલે કે $\lambda_r > \lambda_b$.
કારણ કે $\frac{\lambda_r}{\lambda_b} > 1$,તેથી સાબિત થાય છે કે $n_r > n_b$.
118
MediumMCQ
જો $h$ એ $SI$ પદ્ધતિમાં પ્લાન્કનો અચળાંક હોય,તો $0.01 \, \mathring{A}$ તરંગલંબાઈ ધરાવતા ફોટોનનું વેગમાન કેટલું થાય?
A
$10^{-2} \, h$
B
$h$
C
$10^2 \, h$
D
$10^{12} \, h$

Solution

(D) ફોટોનનું વેગમાન $p$ તેની તરંગલંબાઈ $\lambda$ સાથે ડી-બ્રોગ્લી સંબંધ દ્વારા જોડાયેલું છે: $p = \frac{h}{\lambda}$.
આપેલ તરંગલંબાઈ $\lambda = 0.01 \, \mathring{A} = 0.01 \times 10^{-10} \, m = 10^{-12} \, m$ છે.
વેગમાનના સૂત્રમાં $\lambda$ ની કિંમત મૂકતા:
$p = \frac{h}{10^{-12} \, m} = 10^{12} \, h \, kg \cdot m/s$.
તેથી,ફોટોનનું વેગમાન $10^{12} \, h$ થાય છે.
119
EasyMCQ
$f$ આવૃત્તિ ધરાવતા ફોટોન સાથે વેગમાન સંકળાયેલું છે. જો $c$ એ પ્રકાશનો વેગ હોય,તો વેગમાન કેટલું થાય?
A
$\frac{hf}{c}$
B
$\frac{hc}{E}$
C
$\frac{hf}{c^2}$
D
$hf$

Solution

(A) $f$ આવૃત્તિ ધરાવતા ફોટોનની ઉર્જા $E$ એ પ્લાન્ક-આઈન્સ્ટાઈન સંબંધ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $E = hf$.
આઈન્સ્ટાઈનના દળ-ઉર્જા સમતુલ્યતાના સિદ્ધાંત મુજબ,ફોટોનની ઉર્જા $E = mc^2$ દ્વારા પણ આપવામાં આવે છે,જ્યાં $m$ એ ફોટોનનું સાપેક્ષ દળ છે.
ઉર્જા માટેના બંને સમીકરણોને સરખાવતા: $mc^2 = hf$.
આપણે જાણીએ છીએ કે કણનું વેગમાન $p$ એ $p = mc$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ઉર્જાના સમીકરણને ફરીથી ગોઠવતા: $mc = \frac{hf}{c}$.
તેથી,ફોટોનનું વેગમાન $p = \frac{hf}{c}$ થાય.
120
MediumMCQ
ફોટોનનો વેગ કોના પ્રમાણમાં હોય છે? (જ્યાં $\nu=$ આવૃત્તિ)
A
$\nu$ થી સ્વતંત્ર
B
$\sqrt{\nu}$
C
$\nu$
D
$\nu^2$

Solution

(A) ફોટોન એ વિદ્યુતચુંબકીય વિકિરણના ક્વોન્ટા છે.
શૂન્યાવકાશમાં,તમામ વિદ્યુતચુંબકીય તરંગો,જેમાં ફોટોનનો પણ સમાવેશ થાય છે,તે પ્રકાશની ઝડપ $c = 3 \times 10^8 \ m/s$ થી ગતિ કરે છે.
શૂન્યાવકાશમાં પ્રકાશની ઝડપ એ એક સાર્વત્રિક અચળાંક છે અને તે વિકિરણની આવૃત્તિ $\nu$ અથવા તરંગલંબાઇ $\lambda$ થી સ્વતંત્ર છે.
તેથી,ફોટોનનો વેગ આવૃત્તિ $\nu$ થી સ્વતંત્ર છે.
121
MediumMCQ
એક વૈજ્ઞાનિક દાવો કરે છે કે તેની પાસે એક એવી સંપૂર્ણ તકનીક છે જેમાં તે પ્રયોગશાળામાં અન્ય કોઈ સામગ્રીની જરૂર વગર ઇલેક્ટ્રોનને સંપૂર્ણપણે ઊર્જામાં રૂપાંતરિત કરી શકે છે। ભૌતિકવિજ્ઞાનની આપણી વર્તમાન સમજ મુજબ આ દાવા વિશે શું નિષ્કર્ષ છે?
A
આ શક્ય છે કારણ કે આઈન્સ્ટાઈનનું સમીકરણ કહે છે કે દળ અને ઊર્જા સમાન છે... ઇલેક્ટ્રોન સાથે આ પ્રાપ્ત કરવું ખૂબ મુશ્કેલ છે
B
આ શક્ય છે અને તે ઉચ્ચ-ઊર્જા ભૌતિકશાસ્ત્રની પ્રયોગશાળાઓમાં હંમેશા કરવામાં આવે છે।
C
વૈજ્ઞાનિક લગભગ સાચો છે... સિવાય કે ઇલેક્ટ્રોનને ઊર્જામાં રૂપાંતરિત કરતી વખતે, પ્રક્રિયામાં ઇલેક્ટ્રોનનો એન્ટિ-પાર્ટિકલ પણ ઉત્પન્ન થાય છે
D
આ શક્ય નથી કારણ કે વિદ્યુતભાર સંરક્ષણના નિયમનું ઉલ્લંઘન થશે।

Solution

(D) વિદ્યુતભારના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ, અલગ કરેલી સિસ્ટમનો કુલ વિદ્યુતભાર અચળ રહેવો જોઈએ। ઇલેક્ટ્રોન પર $-e$ જેટલો વિદ્યુતભાર હોય છે। જો તે સંપૂર્ણપણે ઊર્જા (ફોટોન) માં રૂપાંતરિત થાય, તો અંતિમ વિદ્યુતભાર $0$ થઈ જશે। આ વિદ્યુતભાર સંરક્ષણના નિયમનું ઉલ્લંઘન કરશે। ઇલેક્ટ્રોનને ઊર્જામાં રૂપાંતરિત કરવા માટે, તેણે તેના એન્ટિ-પાર્ટિકલ, પોઝિટ્રોન (જેનો વિદ્યુતભાર $+e$ છે) સાથે વિનાશ (annihilation) પામવું પડે। પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $e^- + e^+ \rightarrow \text{energy}$। તેથી, આ દાવો અશક્ય છે કારણ કે તે વિદ્યુતભાર સંરક્ષણનું ઉલ્લંઘન કરે છે।
122
MediumMCQ
$200\, W$ નો સોડિયમ સ્ટ્રીટ લેમ્પ $0.6\, \mu m$ તરંગલંબાઈનો પીળો પ્રકાશ ઉત્સર્જિત કરે છે. જો તે વિદ્યુત ઊર્જાને પ્રકાશમાં રૂપાંતરિત કરવામાં $25\%$ કાર્યક્ષમ હોય, તો તે પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત કરતા પીળા પ્રકાશના ફોટોનની સંખ્યા કેટલી હશે?
A
$1.5 \times 10^{20}$
B
$62 \times 10^{20}$
C
$3 \times 10^{19}$
D
$6 \times 10^{18}$

Solution

(A) કુલ ઇનપુટ વિદ્યુત પાવર $P_{in} = 200\, W$ છે。
આપેલ કાર્યક્ષમતા $25\%$ હોવાથી, પ્રકાશ તરીકેનો અસરકારક પાવર આઉટપુટ $P_{out} = 0.25 \times 200\, W = 50\, W$ છે。
એક ફોટોનની ઊર્જા $E = \frac{hc}{\lambda}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે。
જો $n$ એ પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યા હોય, તો કુલ પાવર $P_{out} = nE = n \frac{hc}{\lambda}$ થાય。
$n$ માટે સૂત્ર બનાવતા, $n = \frac{P_{out} \lambda}{hc}$ મળે。
કિંમતો મૂકતા: $n = \frac{50 \times 0.6 \times 10^{-6}}{6.63 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8}$.
$n = \frac{30 \times 10^{-6}}{19.89 \times 10^{-26}} \approx 1.5 \times 10^{20}$ ફોટોન પ્રતિ સેકન્ડ。
123
MediumMCQ
$660\,nm$ તરંગલંબાઈ ધરાવતા લેસર પ્રકાશનો ઉપયોગ રેટિના ડિટેચમેન્ટની સારવાર માટે થાય છે. જો $60\,ms$ પહોળાઈ અને $0.5\,kW$ પાવર ધરાવતા લેસર પલ્સનો ઉપયોગ કરવામાં આવે,તો પલ્સમાં ફોટોનની આશરે સંખ્યા કેટલી હશે? [પ્લાન્કનો અચળાંક $h = 6.62 \times 10^{-34}\,Js$ લો]
A
$10^{20}$
B
$10^{18}$
C
$10^{22}$
D
$10^{19}$

Solution

(A) આપેલ છે: તરંગલંબાઈ $\lambda = 660\,nm = 660 \times 10^{-9}\,m$,પાવર $P = 0.5\,kW = 0.5 \times 10^3\,W$,પલ્સની પહોળાઈ $t = 60\,ms = 60 \times 10^{-3}\,s$,પ્લાન્કનો અચળાંક $h = 6.62 \times 10^{-34}\,Js$,પ્રકાશની ઝડપ $c = 3 \times 10^8\,m/s$.
પલ્સની કુલ ઉર્જા $E = P \times t$ દ્વારા મળે છે.
એક ફોટોનની ઉર્જા $E_{photon} = \frac{hc}{\lambda}$ છે.
ફોટોનની સંખ્યા $n = \frac{E}{E_{photon}} = \frac{P \times t \times \lambda}{h \times c}$.
કિંમતો મૂકતા:
$n = \frac{0.5 \times 10^3 \times 60 \times 10^{-3} \times 660 \times 10^{-9}}{6.62 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8}$.
$6.62 \approx 6.6$ લેતા:
$n = \frac{0.5 \times 60 \times 660 \times 10^{-9}}{6.6 \times 3 \times 10^{-26}} \approx 10^{20}$.
આમ,ફોટોનની સંખ્યા $10^{20}$ છે.
124
DifficultMCQ
$\lambda$ તરંગલંબાઈ ધરાવતો એક ફોટોન સ્થિર રહેલા ઈલેક્ટ્રોન સાથે અથડાઈને પ્રકીર્ણન પામે છે. તરંગલંબાઈમાં થતો ફેરફાર $\Delta \lambda$ એ $\lambda$ કરતા ત્રણ ગણો છે અને પ્રકીર્ણન કોણ $\theta$ એ $60^o$ છે. ઈલેક્ટ્રોન જે ખૂણે પાછો ફેંકાય છે તે ખૂણો $\phi$ છે. $\tan \phi$ નું મૂલ્ય શોધો: (ઈલેક્ટ્રોનની ઝડપ પ્રકાશની ઝડપ કરતા ઘણી ઓછી છે)
A
$0.16$
B
$0.25$
C
$0.22$
D
$0.28$

Solution

(B) ફોટોનનું પ્રારંભિક વેગમાન $P_i = \frac{h}{\lambda}$ છે.
અંતિમ તરંગલંબાઈ $\lambda' = \lambda + \Delta \lambda = \lambda + 3\lambda = 4\lambda$.
ફોટોનનું અંતિમ વેગમાન $P_f = \frac{h}{4\lambda} = \frac{P_i}{4}$ છે. ધારો કે $P = P_f = \frac{h}{4\lambda}$,તો $P_i = 4P$.
વેગમાન સંરક્ષણના નિયમ મુજબ: $\vec{P}_i = \vec{P}_f + \vec{P}_e$,જ્યાં $\vec{P}_e$ એ ઈલેક્ટ્રોનનું વેગમાન છે.
$\vec{P}_e = \vec{P}_i - \vec{P}_f$.
આપાત ફોટોનની દિશાને $x$-અક્ષ તરીકે લેતા:
$\vec{P}_i = 4P \hat{i}$.
$\vec{P}_f = P \cos 60^o \hat{i} + P \sin 60^o \hat{j} = P(\frac{1}{2}) \hat{i} + P(\frac{\sqrt{3}}{2}) \hat{j}$.
$\vec{P}_e = (4P - \frac{P}{2}) \hat{i} - \frac{\sqrt{3}P}{2} \hat{j} = \frac{7P}{2} \hat{i} - \frac{\sqrt{3}P}{2} \hat{j}$.
ઈલેક્ટ્રોનનો પ્રકીર્ણન કોણ $\phi$ માટે $\tan \phi = |\frac{P_{ey}}{P_{ex}}| = \frac{\sqrt{3}P/2}{7P/2} = \frac{\sqrt{3}}{7}$.
$\tan \phi = \frac{1.732}{7} \approx 0.247 \approx 0.25$.
Solution diagram
125
MediumMCQ
$10\, kW$ નો ટ્રાન્સમીટર $500\, m$ તરંગલંબાઈના રેડિયો તરંગો ઉત્સર્જિત કરે છે. ટ્રાન્સમીટર દ્વારા પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યાનો ક્રમ કેટલો હશે?
A
$10^{37}$
B
$10^{31}$
C
$10^{25}$
D
$10^{43}$

Solution

(B) ટ્રાન્સમીટરનો પાવર $P$ એ $P = n \frac{hc}{\lambda}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યા છે.
આપેલ છે:
પાવર $P = 10\, kW = 10^4\, W$
તરંગલંબાઈ $\lambda = 500\, m$
પ્લાન્કનો અચળાંક $h \approx 6.63 \times 10^{-34}\, J\cdot s$
પ્રકાશની ઝડપ $c = 3 \times 10^8\, m/s$
$n$ માટે સૂત્રને ગોઠવતા:
$n = \frac{P \lambda}{hc}$
કિંમતો મૂકતા:
$n = \frac{10^4 \times 500}{6.63 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8}$
$n = \frac{5 \times 10^6}{19.89 \times 10^{-26}}$
$n \approx 0.251 \times 10^{32} \approx 2.51 \times 10^{31}$
તેથી,સંખ્યાનો ક્રમ $10^{31}$ છે.
126
DifficultMCQ
$2\,mW$ નો લેસર $500\,nm$ ની તરંગલંબાઈ પર કાર્ય કરે છે. પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત થતા ફોટોનની સંખ્યા કેટલી હશે? [આપેલ છે: પ્લાન્કનો અચળાંક $h = 6.6 \times 10^{-34}\,Js,$ પ્રકાશની ઝડપ $c = 3.0 \times 10^8\,m/s$]
A
$1 \times 10^{16}$
B
$1.5 \times 10^{16}$
C
$2 \times 10^{16}$
D
$5 \times 10^{15}$

Solution

(D) લેસરનો પાવર $P = n \cdot E_{photon}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યા છે અને $E_{photon} = \frac{hc}{\lambda}.$
અહીં $P = 2\,mW = 2 \times 10^{-3}\,W,$ $\lambda = 500\,nm = 500 \times 10^{-9}\,m,$ $h = 6.6 \times 10^{-34}\,Js,$ અને $c = 3.0 \times 10^8\,m/s$ છે.
$n$ માટે સૂત્ર: $n = \frac{P \cdot \lambda}{h \cdot c}$
કિંમતો મૂકતા:
$n = \frac{2 \times 10^{-3} \times 500 \times 10^{-9}}{6.6 \times 10^{-34} \times 3.0 \times 10^8}$
$n = \frac{1000 \times 10^{-12}}{19.8 \times 10^{-26}}$
$n = \frac{10^{-9}}{19.8 \times 10^{-26}} \approx 5 \times 10^{15}.$
આમ,પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યા $5 \times 10^{15}$ છે.
127
MediumMCQ
$10\,W$ ના બલ્બ દ્વારા $10\,s$ માં ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યા શોધો,જો પ્રકાશની તરંગલંબાઇ $1000\,\mathring{A}$ હોય.
A
$5.05 \times 10^{20}$
B
$3.03 \times 10^{18}$
C
$5.05 \times 10^{19}$
D
$7.07 \times 10^{14}$

Solution

(A) બલ્બ દ્વારા ઉત્સર્જિત કુલ ઉર્જા $E = P \times t$ દ્વારા મળે છે,જ્યાં $P = 10\,W$ અને $t = 10\,s$ છે.
$E = 10 \times 10 = 100\,J.$
એક ફોટોનની ઉર્જા $E_{ph} = \frac{hc}{\lambda}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
અહીં $h = 6.63 \times 10^{-34}\,J\cdot s,$ $c = 3 \times 10^8\,m/s,$ અને $\lambda = 1000 \times 10^{-10}\,m = 10^{-7}\,m$ છે.
$E_{ph} = \frac{6.63 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8}{10^{-7}} = 19.89 \times 10^{-19}\,J.$
ફોટોનની સંખ્યા $n = \frac{E}{E_{ph}}$ દ્વારા મળે છે.
$n = \frac{100}{19.89 \times 10^{-19}} \approx 5.027 \times 10^{20}.$
આપેલા વિકલ્પો મુજબ,સાચો જવાબ $5.05 \times 10^{20}$ છે.
128
EasyMCQ
પ્લાન્ક અચળાંકનું મૂલ્ય કેટલું છે?
A
$6.63 \times 10^{-34} \; J \cdot s$
B
$6.63 \times 10^{-34} \; kg \cdot m^2 / s$
C
$6.63 \times 10^{-34} \; kg \cdot m^2$
D
$6.63 \times 10^{34} \; J \cdot s$

Solution

(B) પ્લાન્ક અચળાંક $(h)$ એ ફોટોનની ઉર્જા અને તેની આવૃત્તિ વચ્ચેનો સંબંધ $E = h \nu$ સમીકરણ દ્વારા દર્શાવે છે.
ઉર્જા $E$ નો એકમ જુલ $(J)$ છે અને આવૃત્તિ $\nu$ નો એકમ $s^{-1}$ છે,તેથી $h$ નો એકમ $J \cdot s$ થાય છે.
વૈકલ્પિક રીતે,$E = \text{બળ} \times \text{અંતર} = (kg \cdot m/s^2) \times m = kg \cdot m^2/s^2$ હોવાથી,$h = E/\nu = (kg \cdot m^2/s^2) / (1/s) = kg \cdot m^2/s$ થાય છે.
પ્લાન્ક અચળાંકનું આંકડાકીય મૂલ્ય આશરે $6.63 \times 10^{-34} \; J \cdot s$ અથવા $6.63 \times 10^{-34} \; kg \cdot m^2/s$ છે.
આપેલા વિકલ્પો સાથે સરખાવતા,વિકલ્પ $B$ સાચું મૂલ્ય અને એકમ દર્શાવે છે.
129
MediumMCQ
$100\,W$ નો પ્રકાશ સ્ત્રોત $5000\,\mathring{A}$ તરંગલંબાઇ ધરાવતા વિકિરણોનું ઉત્સર્જન કરે છે. ફોટોન ઉત્સર્જનનો દર કયા ક્રમનો છે?
A
$10^{40}$
B
$10^{20}$
C
$10^{10}$
D
$10^{5}$

Solution

(B) પ્રકાશ સ્ત્રોતનો પાવર $P$ એ $P = n \cdot E_{photon}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યા છે અને $E_{photon} = \frac{hc}{\lambda}$.
તેથી,$n = \frac{P \cdot \lambda}{hc}$.
આપેલ છે: $P = 100\,W$,$\lambda = 5000 \times 10^{-10}\,m$,$h = 6.63 \times 10^{-34}\,J\cdot s$,અને $c = 3 \times 10^8\,m/s$.
કિંમતો મૂકતા:
$n = \frac{100 \times 5000 \times 10^{-10}}{6.63 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8}$
$n = \frac{5 \times 10^{-5}}{19.89 \times 10^{-26}} \approx 0.25 \times 10^{21} = 2.5 \times 10^{20}$.
તેથી,ફોટોન ઉત્સર્જનનો દર $10^{20}$ ના ક્રમનો છે.
130
EasyMCQ
$2 \, cm$ તરંગલંબાઈ ધરાવતા વિદ્યુતચુંબકીય તરંગ માટે ફોટોનની ઊર્જા $eV$ એકમમાં કેટલી થાય?
A
$2.5 \times 10^{-19}$
B
$5.2 \times 10^{16}$
C
$3.2 \times 10^{-16}$
D
$6.2 \times 10^{-5}$

Solution

(D) ફોટોનની ઊર્જા શોધવાનું સૂત્ર $E = \frac{hc}{\lambda}$ છે.
અહીં,$h = 6.6 \times 10^{-34} \, J \cdot s$,$c = 3 \times 10^{8} \, m/s$,અને $\lambda = 2 \, cm = 2 \times 10^{-2} \, m$ છે.
કિંમતો મૂકતા:
$E = \frac{6.6 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^{8}}{2 \times 10^{-2}} = 9.9 \times 10^{-24} \, J$.
આ ઊર્જાને $eV$ માં ફેરવવા માટે,તેને ઇલેક્ટ્રોનના વિદ્યુતભાર $(1.6 \times 10^{-19} \, C)$ વડે ભાગતા:
$E = \frac{9.9 \times 10^{-24}}{1.6 \times 10^{-19}} \, eV = 6.1875 \times 10^{-5} \, eV \approx 6.2 \times 10^{-5} \, eV$.
131
MediumMCQ
$5000 \, \mathring{A}$ તરંગલંબાઈ ધરાવતો પ્રકાશ એક સંવેદનશીલ સપાટી પર પડે છે. જો સપાટીને $10^{-7} \, \text{J}$ ઉર્જા મળી હોય,તો સપાટી પર પડતા ફોટોનની સંખ્યા કેટલી હશે?
A
$5 \times 10^{11}$
B
$2.5 \times 10^{11}$
C
$3 \times 10^{11}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) એક ફોટોનની ઉર્જા $E_p = \frac{hc}{\lambda}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે: $h = 6.63 \times 10^{-34} \, \text{J s}$,$c = 3 \times 10^8 \, \text{m/s}$,અને $\lambda = 5000 \, \mathring{A} = 5000 \times 10^{-10} \, \text{m} = 5 \times 10^{-7} \, \text{m}$.
$E_p = \frac{(6.63 \times 10^{-34}) \times (3 \times 10^8)}{5 \times 10^{-7}} \approx 3.978 \times 10^{-19} \, \text{J} \approx 4 \times 10^{-19} \, \text{J}$.
ધારો કે $n$ એ ફોટોનની સંખ્યા છે. કુલ ઉર્જા $E_{total} = n \times E_p$.
આપેલ છે $E_{total} = 10^{-7} \, \text{J}$.
$n = \frac{E_{total}}{E_p} = \frac{10^{-7}}{4 \times 10^{-19}} = 0.25 \times 10^{12} = 2.5 \times 10^{11}$.
આમ,ફોટોનની સંખ્યા $2.5 \times 10^{11}$ છે.
132
MediumMCQ
જો બલ્બને આપવામાં આવતી ઉર્જાના $5\%$ ભાગનું દ્રશ્ય પ્રકાશ તરીકે ઉત્સર્જન થતું હોય,તો $100 \, W$ ના લેમ્પ દ્વારા પ્રતિ સેકન્ડ કેટલા ક્વોન્ટા ઉત્સર્જિત થાય છે? દ્રશ્ય પ્રકાશની તરંગલંબાઇ $5.6 \times 10^{-5} \, cm$ લો.
A
$1.4 \times 10^{19}$
B
$2.0 \times 10^{-4}$
C
$1.4 \times 10^{-19}$
D
$2.0 \times 10^{4}$

Solution

(A) બલ્બને આપવામાં આવતી પાવર $P = 100 \, W = 100 \, J/s$ છે.
દ્રશ્ય પ્રકાશ તરીકે પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ઉર્જા $E = 5\% \text{ of } 100 \, J/s = \frac{5}{100} \times 100 = 5 \, J/s$ છે.
એક ફોટોનની ઉર્જા $E_{photon} = \frac{hc}{\lambda}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં $\lambda = 5.6 \times 10^{-5} \, cm = 5.6 \times 10^{-7} \, m$,$h = 6.6 \times 10^{-34} \, J \cdot s$,અને $c = 3 \times 10^8 \, m/s$ છે.
ધારો કે $n$ એ પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યા છે.
તેથી $n \times E_{photon} = 5 \, J/s$.
$n = \frac{5 \times \lambda}{hc} = \frac{5 \times 5.6 \times 10^{-7}}{(6.6 \times 10^{-34}) \times (3 \times 10^8)}$.
$n = \frac{28 \times 10^{-7}}{19.8 \times 10^{-26}} \approx 1.414 \times 10^{19} \approx 1.4 \times 10^{19}$ ફોટોન પ્રતિ સેકન્ડ.
133
DifficultMCQ
એક સેન્સરને $l$ અંતરે મૂકવામાં આવેલા $P$ પાવરના લેમ્પ સામે $t$ સમય માટે ખુલ્લું રાખવામાં આવે છે. સેન્સર પાસે $4d$ વ્યાસનું વર્તુળાકાર મુખ છે. ધારો કે લેમ્પની બધી જ ઉર્જા પ્રકાશ તરીકે ઉત્સર્જિત થાય છે,તો જો પ્રકાશની તરંગલંબાઇ $\lambda$ હોય,તો સેન્સરમાં પ્રવેશતા ફોટોનની સંખ્યા કેટલી હશે? ($l >> d$ આપેલ છે)
A
$\frac{P\lambda d^2 t}{hc l^2}$
B
$\frac{4P\lambda d^2 t}{hc l^2}$
C
$\frac{P\lambda d^2 t}{4hc l^2}$
D
$\frac{P\lambda d^2 t}{16hc l^2}$

Solution

(A) $t$ સમયમાં લેમ્પ દ્વારા ઉત્સર્જિત કુલ ઉર્જા $E_{total} = P \times t$ છે.
લેમ્પ બધી દિશાઓમાં સમાન રીતે પ્રકાશનું ઉત્સર્જન કરે છે,તેથી $l$ અંતરે તીવ્રતા $I = \frac{P}{4\pi l^2}$ છે.
સેન્સર પાસે $4d$ વ્યાસનું વર્તુળાકાર મુખ છે,તેથી તેની ત્રિજ્યા $r = 2d$ છે.
વર્તુળાકાર મુખનું ક્ષેત્રફળ $A = \pi r^2 = \pi (2d)^2 = 4\pi d^2$ છે.
સેન્સર પર આપાત થતી ઉર્જા $E = I \times A \times t = \left( \frac{P}{4\pi l^2} \right) \times (4\pi d^2) \times t = \frac{P d^2 t}{l^2}$ છે.
જો $n$ એ ફોટોનની સંખ્યા હોય,તો $E = n \times \frac{hc}{\lambda}$ થાય.
ઉર્જા માટેના બંને સમીકરણોને સરખાવતા: $n \frac{hc}{\lambda} = \frac{P d^2 t}{l^2}$.
$n$ માટે ઉકેલતા: $n = \frac{P \lambda d^2 t}{hc l^2}$.
Solution diagram
134
DifficultMCQ
$1000 \, \mathring{A}$ તરંગલંબાઈ ધરાવતા ફોટોનની ઉર્જા જૂલમાં ગણો.
A
$4.96 \times 10^{-19} \, \text{J}$
B
$9.92 \times 10^{-19} \, \text{J}$
C
$19.84 \times 10^{-19} \, \text{J}$
D
$12.4 \, \text{J}$

Solution

(C) ફોટોનની ઉર્જા શોધવાનું સૂત્ર $E = \frac{hc}{\lambda}$ છે.
ટૂંકી રીત મુજબ $E(\text{eV}) = \frac{12400}{\lambda(\mathring{A})}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$E = \frac{12400}{1000} \, \text{eV} = 12.4 \, \text{eV}$.
આ ઉર્જાને જૂલમાં ફેરવવા માટે,આપણે તેને ઇલેક્ટ્રોનના વિદ્યુતભાર $(1.6 \times 10^{-19} \, \text{C})$ વડે ગુણીશું:
$E = 12.4 \times 1.6 \times 10^{-19} \, \text{J}$.
$E = 19.84 \times 10^{-19} \, \text{J}$.
135
MediumMCQ
$20 \, eV$ ઉર્જા ધરાવતા ફોટોનનું વેગમાન કેટલું હશે?
A
$10.0 \times 10^{-27} \, kg \cdot m/s$
B
$10.66 \times 10^{-27} \, kg \cdot m/s$
C
$10.95 \times 10^{-27} \, kg \cdot m/s$
D
$10.2 \times 10^{-27} \, kg \cdot m/s$

Solution

(B) ફોટોનની ઉર્જા $E = pc$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $p$ એ વેગમાન છે અને $c$ એ પ્રકાશની ગતિ છે.
તેથી,વેગમાન $p = E/c$.
અહીં $E = 20 \, eV = 20 \times 1.6 \times 10^{-19} \, J = 3.2 \times 10^{-18} \, J$ આપેલ છે.
પ્રકાશની ગતિ $c = 3 \times 10^8 \, m/s$ છે.
આ કિંમતો મૂકતા:
$p = \frac{3.2 \times 10^{-18}}{3 \times 10^8} \, kg \cdot m/s$.
$p = 1.066 \times 10^{-26} \, kg \cdot m/s = 10.66 \times 10^{-27} \, kg \cdot m/s$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
136
MediumMCQ
જો $E$ અને $P$ અનુક્રમે ફોટોનની ઉર્જા અને વેગમાન હોય,તો ફોટોનની તરંગલંબાઈ ઘટાડતા:
A
$P$ અને $E$ બંને ઘટશે
B
$P$ અને $E$ બંને વધશે
C
$P$ વધશે અને $E$ ઘટશે
D
$P$ ઘટશે અને $E$ વધશે

Solution

(B) ફોટોનની ઉર્જા $E$ એ $E = \frac{hc}{\lambda}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $h$ એ પ્લાન્કનો અચળાંક છે,$c$ એ પ્રકાશની ગતિ છે અને $\lambda$ એ તરંગલંબાઈ છે.
ફોટોનનું વેગમાન $P$ એ $P = \frac{h}{\lambda}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આ સંબંધો પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે $E$ અને $P$ બંને તરંગલંબાઈ $\lambda$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં છે ($E \propto \frac{1}{\lambda}$ અને $P \propto \frac{1}{\lambda}$).
તેથી,જો તરંગલંબાઈ $\lambda$ ઘટાડવામાં આવે,તો ઉર્જા $E$ અને વેગમાન $P$ બંને વધશે.
137
EasyMCQ
વિધાન: ગતિશીલ ફોટોનનું દળ તેની તરંગલંબાઈના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે.
કારણ: કણની ઉર્જા $= \text{દળ} \times (\text{પ્રકાશની ઝડપ})^2$
A
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી હોય.
B
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી ન હોય.
C
જો વિધાન સાચું હોય પરંતુ કારણ ખોટું હોય.
D
જો વિધાન અને કારણ બંને ખોટા હોય.

Solution

(B) ફોટોનનું વેગમાન $p = \frac{h}{\lambda}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે। કારણ કે $p = mc$ (જ્યાં $m$ એ ફોટોનનું સાપેક્ષ દળ છે અને $c$ એ પ્રકાશની ઝડપ છે), તેથી $mc = \frac{h}{\lambda}$, જે સૂચવે છે કે $m = \frac{h}{c\lambda}$। આમ, ગતિશીલ ફોટોનનું દળ $m$ તેની તરંગલંબાઈ $\lambda$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે। તેથી વિધાન સાચું છે.
કારણ જણાવે છે કે $E = mc^2$। જોકે આ આઈન્સ્ટાઈનનો દળ-ઉર્જા સમતુલ્યતાનો સંબંધ છે, તે સ્થિર કણની ઉર્જા અથવા દળના ઉર્જા સમતુલ્યને દર્શાવે છે। તે ફોટોનના દળ અને તેની તરંગલંબાઈ વચ્ચેના સંબંધને સમજાવતું નથી। તેથી, કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી નથી।
138
EasyMCQ
વિધાન: ફોટોનની ઉર્જા $(E)$ અને વેગમાન $(p)$ વચ્ચેનો સંબંધ $p = E/c$ છે.
કારણ: ફોટોન કણ જેવું વર્તન કરે છે.
A
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી હોય.
B
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી ન હોય.
C
જો વિધાન સાચું હોય પરંતુ કારણ ખોટું હોય.
D
જો વિધાન અને કારણ બંને ખોટા હોય.

Solution

(A) સાપેક્ષવાદના સિદ્ધાંત મુજબ,કણની ઉર્જા $E^2 = (pc)^2 + (m_0c^2)^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ફોટોન માટે,સ્થિર દળ $m_0$ એ $0$ છે.
તેથી,$E^2 = (pc)^2$,જેનું સાદું રૂપ $E = pc$ અથવા $p = E/c$ થાય છે.
આ સંબંધ ખાસ કરીને ફોટોનના કણ સ્વભાવ પરથી તારવવામાં આવ્યો છે,જે તેને સ્થિર દળ ન હોવા છતાં વેગમાન ધરાવવાની ક્ષમતા આપે છે.
આમ,વિધાન સાચું છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.
139
MediumMCQ
$6840\,\mathring{A}$ તરંગલંબાઈ ધરાવતા ફોટોનની ઊર્જા કેટલી હશે? ($eV$ માં)
A
$1.81$
B
$3.6$
C
$-13.6$
D
$12.1$

Solution

(A) ફોટોનની ઊર્જા શોધવાનું સૂત્ર $E = \frac{hc}{\lambda}$ છે.
આપેલ છે:
$h = 6.63 \times 10^{-34} \, J \cdot s$
$c = 3 \times 10^8 \, m/s$
$\lambda = 6840 \times 10^{-10} \, m$
$E(eV) = \frac{12400}{\lambda(\mathring{A})}$ સંબંધનો ઉપયોગ કરતા:
$E = \frac{12400}{6840} \, eV$
$E \approx 1.81 \, eV$.
140
Difficult
એક કોસ્મિક કિરણ પ્રયોગમાં એક ઇલેક્ટ્રોન અને એક પ્રોટોન મળી આવે છે,પ્રથમની ગતિઊર્જા $10 \; keV$ છે અને બીજાની $100 \; keV$ છે. કયું ઝડપી છે,ઇલેક્ટ્રોન કે પ્રોટોન? તેમની ઝડપનો ગુણોત્તર મેળવો. (ઇલેક્ટ્રોનનું દળ $= 9.11 \times 10^{-31} \; kg$,પ્રોટોનનું દળ $= 1.67 \times 10^{-27} \; kg$,$1 \; eV = 1.60 \times 10^{-19} \; J$)

Solution

(N/A) ઇલેક્ટ્રોન વધુ ઝડપી છે. તેમની ઝડપનો ગુણોત્તર $13.54:1$ છે.
આપેલ છે:
ઇલેક્ટ્રોનનું દળ,$m_e = 9.11 \times 10^{-31} \; kg$
પ્રોટોનનું દળ,$m_p = 1.67 \times 10^{-27} \; kg$
ઇલેક્ટ્રોનની ગતિઊર્જા,$E_{Ke} = 10 \; keV = 10^4 \; eV = 1.60 \times 10^{-15} \; J$
પ્રોટોનની ગતિઊર્જા,$E_{Kp} = 100 \; keV = 10^5 \; eV = 1.60 \times 10^{-14} \; J$
ગતિઊર્જાના સૂત્ર $E_K = \frac{1}{2}mv^2$ નો ઉપયોગ કરતા,વેગ $v = \sqrt{\frac{2E_K}{m}}$ મળે છે.
ઇલેક્ટ્રોન માટે:
$v_e = \sqrt{\frac{2 \times 1.60 \times 10^{-15}}{9.11 \times 10^{-31}}} \approx 5.93 \times 10^7 \; m/s$
પ્રોટોન માટે:
$v_p = \sqrt{\frac{2 \times 1.60 \times 10^{-14}}{1.67 \times 10^{-27}}} \approx 4.38 \times 10^6 \; m/s$
વેગની સરખામણી કરતા,$v_e > v_p$,તેથી ઇલેક્ટ્રોન વધુ ઝડપી છે.
તેમની ઝડપનો ગુણોત્તર $\frac{v_e}{v_p} = \frac{5.93 \times 10^7}{4.38 \times 10^6} \approx 13.54$ છે.
141
MediumMCQ
કયા વૈજ્ઞાનિકે ઈથરના પૂર્વધારણાને નકારી કાઢી હતી?
A
આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન
B
જેમ્સ ક્લાર્ક મેક્સવેલ
C
આઈઝેક ન્યૂટન
D
હેનરિક હર્ટ્ઝ

Solution

(A) પ્રકાશના તરંગોના પ્રસરણ માટે 'ઈથર'ના માધ્યમની કલ્પના કરવામાં આવી હતી. જોકે,માઈકલસન-મોર્લેના પ્રયોગમાં ઈથરનું અસ્તિત્વ સાબિત થઈ શક્યું ન હતું. આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈને $1905$ માં પ્રકાશિત તેમના વિશિષ્ટ સાપેક્ષવાદના સિદ્ધાંતમાં ઈથર માધ્યમની જરૂરિયાતને નકારી કાઢી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે શૂન્યાવકાશમાં પ્રકાશની ઝડપ તમામ જડત્વીય અવલોકનકારો માટે સમાન રહે છે,પછી ભલે તે સ્ત્રોત કે અવલોકનકારની ગતિ ગમે તે હોય.
142
Medium
$(a)$ જ્યારે એકવર્ણી પ્રકાશ બે માધ્યમોને અલગ કરતી સપાટી પર આપાત થાય છે,ત્યારે પરાવર્તિત અને વક્રીભૂત બંને પ્રકાશની આવૃત્તિ આપાત પ્રકાશની આવૃત્તિ જેટલી જ હોય છે. શા માટે સમજાવો?
$(b)$ જ્યારે પ્રકાશ પાતળા માધ્યમમાંથી ઘટ્ટ માધ્યમમાં ગતિ કરે છે,ત્યારે તેની ઝડપ ઘટે છે. શું ઝડપમાં ઘટાડો એ પ્રકાશ તરંગ દ્વારા વહન થતી ઊર્જામાં ઘટાડો સૂચવે છે?
$(c)$ પ્રકાશના તરંગવાદમાં,પ્રકાશની તીવ્રતા તરંગના કંપવિસ્તારના વર્ગ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે. પ્રકાશના ફોટોનવાદમાં પ્રકાશની તીવ્રતા શું નક્કી કરે છે?

Solution

(N/A) પરાવર્તન અને વક્રીભવન એ દ્રવ્યના પરમાણુ ઘટકો સાથે આપાત પ્રકાશની આંતરક્રિયા દ્વારા ઉદ્ભવે છે. પરમાણુઓ દોલકો તરીકે વર્તે છે જે બાહ્ય એજન્સી (આપાત પ્રકાશ) ની આવૃત્તિ ગ્રહણ કરે છે,જેના પરિણામે બળપૂર્વકના દોલનો થાય છે. ચાર્જ્ડ દોલક દ્વારા ઉત્સર્જિત પ્રકાશની આવૃત્તિ તેના દોલનની આવૃત્તિ જેટલી હોવાથી,પરાવર્તિત અને વક્રીભૂત પ્રકાશની આવૃત્તિ આપાત પ્રકાશની આવૃત્તિ જેટલી જ રહે છે.
$(b)$ ના. તરંગ દ્વારા વહન થતી ઊર્જા તરંગના કંપવિસ્તાર પર આધાર રાખે છે,તરંગના પ્રસરણની ઝડપ પર નહીં. તેથી,ઝડપમાં ઘટાડો એ ઊર્જામાં ઘટાડો સૂચવતું નથી.
$(c)$ પ્રકાશના ફોટોનવાદમાં,આપેલ આવૃત્તિ માટે પ્રકાશની તીવ્રતા એકમ સમયમાં એકમ ક્ષેત્રફળમાંથી પસાર થતા ફોટોનની સંખ્યા દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.
143
Medium
એક લેસર દ્વારા $6.0 \times 10^{14} \;Hz$ આવૃત્તિનો એકવર્ણી પ્રકાશ ઉત્પન્ન થાય છે. ઉત્સર્જિત પાવર $2.0 \times 10^{-3} \;W$ છે.
$(a)$ પ્રકાશના કિરણમાં એક ફોટોનની ઊર્જા કેટલી છે?
$(b)$ સરેરાશ રીતે,ઉદગમ દ્વારા પ્રતિ સેકન્ડ કેટલા ફોટોન ઉત્સર્જિત થાય છે?

Solution

(N/A) દરેક ફોટોનની ઊર્જા $E = h\nu$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $h = 6.63 \times 10^{-34} \;J \cdot s$ અને $\nu = 6.0 \times 10^{14} \;Hz$ છે.
$E = (6.63 \times 10^{-34} \;J \cdot s)(6.0 \times 10^{14} \;Hz) = 3.978 \times 10^{-19} \;J \approx 3.98 \times 10^{-19} \;J$.
$(b)$ જો $N$ એ પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યા હોય,તો કુલ પાવર $P = N \cdot E$ દ્વારા મળે છે.
તેથી,$N = \frac{P}{E} = \frac{2.0 \times 10^{-3} \;W}{3.978 \times 10^{-19} \;J} \approx 5.03 \times 10^{15} \;\text{ફોટોન/સેકન્ડ}$.
144
Medium
હિલિયમ-નિયોન લેસર દ્વારા $632.8 \; nm$ તરંગલંબાઇનો એકવર્ણી પ્રકાશ ઉત્પન્ન થાય છે. ઉત્સર્જિત પાવર $9.42 \; mW$ છે.
$(a)$ પ્રકાશના કિરણમાં દરેક ફોટોનની ઊર્જા અને વેગમાન શોધો.
$(b)$ આ કિરણ દ્વારા પ્રકાશિત લક્ષ્ય પર સરેરાશ પ્રતિ સેકન્ડ કેટલા ફોટોન પહોંચે છે? (ધારો કે કિરણનો આડછેદ સમાન છે જે લક્ષ્યના ક્ષેત્રફળ કરતા < છે).
$(c)$ હાઇડ્રોજન પરમાણુએ ફોટોન જેટલું જ વેગમાન મેળવવા માટે કેટલી ઝડપે ગતિ કરવી પડે?

Solution

(N/A) આપેલ છે: તરંગલંબાઇ $\lambda = 632.8 \; nm = 632.8 \times 10^{-9} \; m$,પાવર $P = 9.42 \; mW = 9.42 \times 10^{-3} \; W$.
$(a)$ ફોટોનની ઊર્જા $E = \frac{hc}{\lambda} = \frac{(6.63 \times 10^{-34} \; J \cdot s)(3 \times 10^8 \; m/s)}{632.8 \times 10^{-9} \; m} \approx 3.14 \times 10^{-19} \; J$.
ફોટોનનું વેગમાન $p = \frac{h}{\lambda} = \frac{6.63 \times 10^{-34} \; J \cdot s}{632.8 \times 10^{-9} \; m} \approx 1.05 \times 10^{-27} \; kg \cdot m/s$.
$(b)$ પ્રતિ સેકન્ડ ફોટોનની સંખ્યા $N = \frac{P}{E} = \frac{9.42 \times 10^{-3} \; W}{3.14 \times 10^{-19} \; J} = 3 \times 10^{16} \; \text{ફોટોન/સેકન્ડ}$.
$(c)$ હાઇડ્રોજન પરમાણુનું વેગમાન $p = mv$. આપેલ છે $p = 1.05 \times 10^{-27} \; kg \cdot m/s$ અને હાઇડ્રોજન પરમાણુનું દળ $m \approx 1.67 \times 10^{-27} \; kg$.
$v = \frac{p}{m} = \frac{1.05 \times 10^{-27}}{1.67 \times 10^{-27}} \approx 0.63 \; m/s$.
145
EasyMCQ
પૃથ્વીની સપાટી પર પહોંચતા સૂર્યપ્રકાશનો ઉર્જા ફ્લક્સ $1.388 \times 10^{3} \; W/m^{2}$ છે. દર સેકન્ડે પૃથ્વી પર પ્રતિ ચોરસ મીટર કેટલા ફોટોન (આશરે) આપાત થાય છે? ધારો કે સૂર્યપ્રકાશમાં રહેલા ફોટોનની સરેરાશ તરંગલંબાઇ $550 \; nm$ છે.
A
$9 \times 10^{22} \; \text{photons}/m^{2} \cdot s$
B
$6 \times 10^{22} \; \text{photons}/m^{2} \cdot s$
C
$8 \times 10^{20} \; \text{photons}/m^{2} \cdot s$
D
$4 \times 10^{21} \; \text{photons}/m^{2} \cdot s$

Solution

(D) આપેલ છે: ઉર્જા ફ્લક્સ $I = 1.388 \times 10^{3} \; W/m^{2}$, તરંગલંબાઇ $\lambda = 550 \; nm = 550 \times 10^{-9} \; m$.
એક ફોટોનની ઉર્જા $E = \frac{hc}{\lambda}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
$h = 6.626 \times 10^{-34} \; J \cdot s$ અને $c = 3 \times 10^{8} \; m/s$ લેતા:
$E = \frac{6.626 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^{8}}{550 \times 10^{-9}} \approx 3.614 \times 10^{-19} \; J$.
એકમ ક્ષેત્રફળ દીઠ દર સેકન્ડે આપાત થતા ફોટોનની સંખ્યા $n = \frac{I}{E}$ દ્વારા મળે છે.
$n = \frac{1.388 \times 10^{3}}{3.614 \times 10^{-19}} \approx 3.84 \times 10^{21} \; \text{photons}/m^{2} \cdot s$.
આશરે કિંમત લેતા, $n \approx 4 \times 10^{21} \; \text{photons}/m^{2} \cdot s$ મળે છે.
146
Easy
એક $100 \; W$ નો સોડિયમ લેમ્પ બધી દિશાઓમાં સમાન રીતે ઊર્જાનું ઉત્સર્જન કરે છે। લેમ્પ એક મોટા ગોળાના કેન્દ્રમાં સ્થિત છે જે તેના પર આપાત થતા તમામ સોડિયમ પ્રકાશને શોષી લે છે। સોડિયમ પ્રકાશની તરંગલંબાઇ $589 \; nm$ છે।
$(a)$ સોડિયમ પ્રકાશ સાથે સંકળાયેલ ફોટોન દીઠ ઊર્જા કેટલી છે?
$(b)$ ગોળા પર ફોટોન કયા દરે પહોંચાડવામાં આવે છે?

Solution

(N/A) આપેલ છે: પાવર $P = 100 \; W$, તરંગલંબાઇ $\lambda = 589 \; nm = 589 \times 10^{-9} \; m$, પ્લાન્કનો અચળાંક $h = 6.63 \times 10^{-34} \; J \cdot s$, પ્રકાશની ઝડપ $c = 3 \times 10^8 \; m/s$.
$(a)$ ફોટોન દીઠ ઊર્જા $E$ સૂત્ર $E = \frac{hc}{\lambda}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા: $E = \frac{(6.63 \times 10^{-34} \; J \cdot s) \times (3 \times 10^8 \; m/s)}{589 \times 10^{-9} \; m} \approx 3.376 \times 10^{-19} \; J$.
$(b)$ ફોટોન પહોંચાડવાનો દર $n$ એ $n = \frac{P}{E}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા: $n = \frac{100 \; W}{3.376 \times 10^{-19} \; J} \approx 2.96 \times 10^{20} \; \text{ફોટોન/સેકન્ડ}$.
147
Easy
દર્શાવો કે વિદ્યુતચુંબકીય વિકિરણની તરંગલંબાઈ તેના ક્વોન્ટમ (ફોટોન) ની દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ જેટલી હોય છે.

Solution

(N/A) ફોટોનનું વેગમાન $p$ એ $p = E / c$ સંબંધ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $E$ એ ફોટોનની ઉર્જા છે અને $c$ એ પ્રકાશની ગતિ છે.
ફોટોનની ઉર્જા $E = h \nu$ હોવાથી,જ્યાં $h$ એ પ્લાન્કનો અચળાંક છે અને $\nu$ એ આવૃત્તિ છે,તેથી આપણને $p = h \nu / c$ મળે છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે પ્રકાશની ગતિ,આવૃત્તિ અને તરંગલંબાઈ વચ્ચેનો સંબંધ $c = \nu \lambda$ છે,જેનો અર્થ છે કે $\lambda = c / \nu$.
વેગમાનના સમીકરણમાં $c / \nu = \lambda$ મૂકતા,આપણને $p = h / \lambda$ મળે છે.
આને ફરીથી ગોઠવતા દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈનું સૂત્ર મળે છે: $\lambda = h / p$.
આમ,ફોટોનની દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ એ વિદ્યુતચુંબકીય વિકિરણની તરંગલંબાઈ જેટલી જ હોય છે,જેનો ફોટોન એ ઉર્જા અને વેગમાનનો ક્વોન્ટમ છે.
148
MediumMCQ
ઇલેક્ટ્રોન અને પોઝિટ્રોન વચ્ચેની ઉચ્ચ-ઊર્જા અથડામણના પ્રવેગક પ્રયોગમાં,એક ઘટનાને $10.2 \; BeV$ કુલ ઊર્જા ધરાવતી ઇલેક્ટ્રોન-પોઝિટ્રોન જોડીના બે સમાન ઊર્જા ધરાવતા $\gamma$-કિરણોમાં વિનાશ તરીકે સમજવામાં આવે છે. દરેક $\gamma$-કિરણ સાથે સંકળાયેલ તરંગલંબાઇ કેટલી છે? $(1 \; BeV = 10^9 \; eV)$
A
$6.254 \times 10^{-17} \; m$
B
$4.64 \times 10^{-15} \; m$
C
$2.436 \times 10^{-16} \; m$
D
$4.951 \times 10^{-15} \; m$

Solution

(C) ઇલેક્ટ્રોન-પોઝિટ્રોન જોડીની કુલ ઊર્જા $E = 10.2 \; BeV = 10.2 \times 10^9 \; eV$ છે.
આ ઊર્જાને જુલમાં ફેરવતા: $E = 10.2 \times 10^9 \times 1.602 \times 10^{-19} \; J = 1.634 \times 10^{-9} \; J$.
કારણ કે આ જોડી સમાન ઊર્જા ધરાવતા બે $\gamma$-કિરણોમાં રૂપાંતરિત થાય છે,તેથી દરેક $\gamma$-કિરણની ઊર્જા $E' = E / 2 = 0.817 \times 10^{-9} \; J$ થશે.
સંબંધ $E' = \frac{hc}{\lambda}$ નો ઉપયોગ કરતા,તરંગલંબાઇ $\lambda = \frac{hc}{E'}$ મળે છે.
$h = 6.626 \times 10^{-34} \; Js$ અને $c = 3 \times 10^8 \; m/s$ કિંમતો મૂકતા:
$\lambda = \frac{6.626 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8}{0.817 \times 10^{-9}} \approx 2.433 \times 10^{-16} \; m$.
આપેલ વિકલ્પ મુજબ,સાચી તરંગલંબાઇ $2.436 \times 10^{-16} \; m$ છે.
149
Medium
નીચેની બે સંખ્યાઓનું અનુમાન લગાવવું રસપ્રદ રહેશે. પ્રથમ સંખ્યા તમને જણાવશે કે રેડિયો એન્જિનિયરોએ ફોટોન વિશે વધુ ચિંતા કરવાની જરૂર કેમ નથી! બીજી સંખ્યા જણાવે છે કે આપણી આંખ શા માટે ક્યારેય 'ફોટોન ગણી' શકતી નથી,ભલે તે માંડ દેખાતા પ્રકાશમાં હોય.
$(a)$ $10\; kW$ પાવર ધરાવતા અને $500\; m$ તરંગલંબાઇના રેડિયો તરંગો ઉત્સર્જિત કરતા મીડિયમ વેવ ટ્રાન્સમીટર દ્વારા પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યા.
$(b)$ મનુષ્યો દ્વારા અનુભવી શકાય તેવા સફેદ પ્રકાશની લઘુત્તમ તીવ્રતા $(10^{-10}\; W m^{-2})$ ને અનુરૂપ આપણી આંખની કીકીમાં પ્રતિ સેકન્ડ પ્રવેશતા ફોટોનની સંખ્યા. કીકીનું ક્ષેત્રફળ આશરે $0.4\; cm^2$ અને સફેદ પ્રકાશની સરેરાશ આવૃત્તિ આશરે $6 \times 10^{14}\; Hz$ લો.

Solution

(N/A) મીડિયમ વેવ ટ્રાન્સમીટરનો પાવર,$P = 10\; kW = 10^4\; W = 10^4\; J/s$.
તેથી,ટ્રાન્સમીટર દ્વારા પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ઉર્જા,$E = 10^4\; J$.
રેડિયો તરંગની તરંગલંબાઇ,$\lambda = 500\; m$.
એક ફોટોનની ઉર્જા $E_1 = \frac{hc}{\lambda}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
જ્યાં,$h = 6.6 \times 10^{-34}\; Js$ અને $c = 3 \times 10^8\; m/s$.
$E_1 = \frac{6.6 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8}{500} = 3.96 \times 10^{-28}\; J$.
ધારો કે $n$ એ પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યા છે.
$n = \frac{E}{E_1} = \frac{10^4}{3.96 \times 10^{-28}} \approx 2.525 \times 10^{31} \approx 3 \times 10^{31}$ ફોટોન/સેકન્ડ.
ફોટોનની સંખ્યા ખૂબ મોટી હોવાથી,ઉર્જાની અસતત પ્રકૃતિને અવગણી શકાય છે અને તરંગને સતત ગણી શકાય છે.
$(b)$ પ્રકાશની તીવ્રતા,$I = 10^{-10}\; W m^{-2}$.
કીકીનું ક્ષેત્રફળ,$A = 0.4\; cm^2 = 0.4 \times 10^{-4}\; m^2$.
સફેદ પ્રકાશની આવૃત્તિ,$\nu = 6 \times 10^{14}\; Hz$.
એક ફોટોનની ઉર્જા,$E_p = h\nu = 6.6 \times 10^{-34} \times 6 \times 10^{14} = 3.96 \times 10^{-19}\; J$.
કીકી પર પ્રતિ સેકન્ડ આપાત થતી કુલ ઉર્જા,$E_{total} = I \times A = 10^{-10} \times 0.4 \times 10^{-4} = 4 \times 10^{-15}\; J/s$.
પ્રતિ સેકન્ડ કીકીમાં પ્રવેશતા ફોટોનની સંખ્યા,$n = \frac{E_{total}}{E_p} = \frac{4 \times 10^{-15}}{3.96 \times 10^{-19}} \approx 1.01 \times 10^4$ ફોટોન/સેકન્ડ.
આ સંખ્યા એટલી મોટી છે કે માનવ આંખ વ્યક્તિગત ફોટોનને જોઈ શકતી નથી.
150
Easy
પરમાણુ અને ન્યુક્લિયર ભૌતિકવિજ્ઞાનમાં ઉર્જાનો એકમ કયો છે? તેને વ્યાખ્યાયિત કરો.

Solution

(N/A) પરમાણુ અને ન્યુક્લિયર ભૌતિકવિજ્ઞાનમાં ઉર્જાનો એકમ ઇલેક્ટ્રોન વોલ્ટ $(eV)$ છે。
વ્યાખ્યા: જ્યારે $1$ ઇલેક્ટ્રોનને $1$ વોલ્ટના વિદ્યુતસ્થિતિમાનના તફાવત હેઠળ પ્રવેગિત કરવામાં આવે ત્યારે તેના દ્વારા મેળવેલી ગતિ ઉર્જાને ઇલેક્ટ્રોન વોલ્ટ કહેવામાં આવે છે。
ગાણિતિક રીતે,ઇલેક્ટ્રોન વોલ્ટ અને જુલ વચ્ચેનો સંબંધ નીચે મુજબ છે:
$1 eV = 1.602 \times 10^{-19} J$
$1 J = 6.242 \times 10^{18} eV$
કોષ્ટક $11.1$: કેટલીક ધાતુઓનું કાર્ય વિધેય (Work function)
ધાતુકાર્ય વિધેય $\phi_{0} (eV)$
$Cs$$2.14$
$K$$2.30$
$Na$$2.75$
$Ca$$3.20$
$Mo$$4.17$
$Pb$$4.25$
$Al$$4.28$
$Hg$$4.49$
$Cu$$4.65$
$Ag$$4.70$
$Ni$$5.15$
$Pt$$5.65$

Dual Nature of Radiation and matter — Particle Nature of Light : Photon · Frequently Asked Questions

1Are these Dual Nature of Radiation and matter questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Dual Nature of Radiation and matter Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.