Gujarati

Particle Nature of Light : Photon Questions in Gujarati

Class 12 Physics · Dual Nature of Radiation and matter · Particle Nature of Light : Photon

228+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 27 of 228 questions in Gujarati

201
MediumMCQ
$1 \text{ MeV}$ ઊર્જા ધરાવતા ફોટોનનું વેગમાન $\text{kg-m/s}$ માં કેટલું હશે?
A
$0.33 \times 10^{6}$
B
$7 \times 10^{-24}$
C
$10^{-22}$
D
$5 \times 10^{-22}$

Solution

(D) ફોટોનની ઊર્જા $E = \frac{hc}{\lambda}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $h$ પ્લાન્કનો અચળાંક છે,$c$ પ્રકાશની ગતિ છે અને $\lambda$ તરંગલંબાઇ છે.
ડી-બ્રોગ્લી સંબંધ મુજબ,વેગમાન $p = \frac{h}{\lambda}$ છે,જેનો અર્થ છે કે $\lambda = \frac{h}{p}$.
ઊર્જાના સમીકરણમાં $\lambda$ ની કિંમત મૂકતા: $E = \frac{hc}{h/p} = pc$.
તેથી,વેગમાન $p = \frac{E}{c}$ થશે.
આપેલ છે: $E = 1 \text{ MeV} = 1 \times 10^{6} \times 1.6 \times 10^{-19} \text{ J} = 1.6 \times 10^{-13} \text{ J}$ અને $c = 3 \times 10^{8} \text{ m/s}$.
આ કિંમતો મૂકતા: $p = \frac{1.6 \times 10^{-13}}{3 \times 10^{8}} \approx 0.533 \times 10^{-21} \text{ kg-m/s} = 5.33 \times 10^{-22} \text{ kg-m/s}$.
આપેલા વિકલ્પો મુજબ નજીકની કિંમત $p = 5 \times 10^{-22} \text{ kg-m/s}$ છે.
202
EasyMCQ
$66 \ W$ પાવર ધરાવતો બલ્બ $600 \ nm$ તરંગલંબાઈના તરંગોનું ઉત્સર્જન કરે છે,તો પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યા . . . . . . છે. $(h = 6.6 \times 10^{-34} \ J \cdot s)$
A
$2 \times 10^{22}$
B
$2 \times 10^{19}$
C
$2 \times 10^{21}$
D
$2 \times 10^{20}$

Solution

(D) બલ્બનો પાવર $P$ એ પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત કુલ ઉર્જા છે. એક ફોટોનની ઉર્જા $E = \frac{hc}{\lambda}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
જો $n$ એ પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યા હોય,તો કુલ પાવર $P = n \times E = n \frac{hc}{\lambda}$ થાય.
$n$ ને સૂત્રનો કર્તા બનાવતા,$n = \frac{P \lambda}{hc}$ મળે.
આપેલ છે: $P = 66 \ W$,$\lambda = 600 \ nm = 600 \times 10^{-9} \ m$,$h = 6.6 \times 10^{-34} \ J \cdot s$,અને $c = 3 \times 10^8 \ m/s$.
કિંમતો મૂકતા:
$n = \frac{66 \times 600 \times 10^{-9}}{6.6 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8}$
$n = \frac{66 \times 600 \times 10^{-9}}{19.8 \times 10^{-26}}$
$n = \frac{39600 \times 10^{-9}}{19.8 \times 10^{-26}}$
$n = 2000 \times 10^{17} = 2 \times 10^{20}$.
આમ,પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યા $2 \times 10^{20}$ છે.
203
EasyMCQ
જો $6000 \mathring{A}$ તરંગલંબાઈ ધરાવતા ફોટોનની ઊર્જા $3.2 \times 10^{-19} \ J$ હોય,તો $4000 \mathring{A}$ તરંગલંબાઈ માટે ફોટોનની ઊર્જા . . . . . . . થશે.
A
$4.44 \times 10^{-19} \ J$
B
$2.22 \times 10^{-19} \ J$
C
$1.11 \times 10^{-19} \ J$
D
$4.80 \times 10^{-19} \ J$

Solution

(D) ફોટોનની ઊર્જાનું સૂત્ર $E = \frac{hc}{\lambda}$ છે.
અહીં $h$ અને $c$ અચળાંક હોવાથી,ઊર્જા $E$ એ તરંગલંબાઈ $\lambda$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં છે,એટલે કે $E \propto \frac{1}{\lambda}$.
તેથી,આપણે ગુણોત્તરને $\frac{E_{2}}{E_{1}} = \frac{\lambda_{1}}{\lambda_{2}}$ તરીકે લખી શકીએ.
આપેલ છે: $E_{1} = 3.2 \times 10^{-19} \ J$,$\lambda_{1} = 6000 \mathring{A}$,અને $\lambda_{2} = 4000 \mathring{A}$.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{E_{2}}{3.2 \times 10^{-19}} = \frac{6000}{4000} = \frac{6}{4} = 1.5$.
$E_{2} = 1.5 \times 3.2 \times 10^{-19} \ J$.
$E_{2} = 4.80 \times 10^{-19} \ J$.
204
EasyMCQ
$35 \text{ keV}$ ઊર્જા ધરાવતા ફોટોનની તરંગલંબાઈ . . . . . . છે.
$(h = 6.625 \times 10^{-34} \text{ J s}, c = 3 \times 10^{8} \text{ m/s}, 1 \text{ eV} = 1.6 \times 10^{-19} \text{ J})$
A
$35 \times 10^{-12} \text{ m}$
B
$35 \text{ Å}$
C
$3.5 \text{ nm}$
D
$3.5 \text{ Å}$

Solution

(A) આપેલ છે:
ઊર્જા $E = 35 \text{ keV} = 35 \times 10^{3} \times 1.6 \times 10^{-19} \text{ J} = 56 \times 10^{-16} \text{ J}$.
ફોટોનની તરંગલંબાઈ માટેનું સૂત્ર વાપરતા:
$E = \frac{hc}{\lambda} \implies \lambda = \frac{hc}{E}$
કિંમતો મૂકતા:
$\lambda = \frac{6.625 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^{8}}{35 \times 10^{3} \times 1.6 \times 10^{-19}}$
$\lambda = \frac{19.875 \times 10^{-26}}{56 \times 10^{-16}}$
$\lambda \approx 0.3549 \times 10^{-10} \text{ m} \approx 0.355 \times 10^{-10} \text{ m} = 35.5 \times 10^{-12} \text{ m}$.
આપેલા વિકલ્પો મુજબ નજીકની કિંમત $35 \times 10^{-12} \text{ m}$ છે.
205
EasyMCQ
$f$ આવૃત્તિ ધરાવતા પ્રકાશના ફોટોનનું વેગમાન . . . . . . છે.
A
$\frac{h c}{f}$
B
$\frac{h f}{c}$
C
$\frac{h}{c f}$
D
$h c f$

Solution

(B) ફોટોનની ઉર્જા $E = hf$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $h$ એ પ્લાન્કનો અચળાંક છે અને $f$ એ આવૃત્તિ છે.
આઈન્સ્ટાઈનના દળ-ઉર્જા સમતુલ્યતાના સંબંધ મુજબ,$E = mc^2$.
ઉર્જા માટેના બંને સમીકરણોને સરખાવતા: $mc^2 = hf$.
વેગમાન $p = mc$ હોવાથી,આપણે લખી શકીએ કે $mc^2 = (mc)c = pc = hf$.
તેથી,વેગમાન $p = \frac{hf}{c}$ થાય.
206
EasyMCQ
લેસર દ્વારા $6 \times 10^{14} \,Hz$ આવૃત્તિનો એકવર્ણી પ્રકાશ ઉત્પન્ન થાય છે. ઉત્સર્જિત પાવર $2 \times 10^{-3} \,W$ છે. આ પ્રકાશ કિરણમાં ફોટોનની ઉર્જા . . . . . . eV છે.
A
$3.5$
B
$4$
C
$3$
D
$2.5$

Solution

(D) ફોટોનની ઉર્જાનું સૂત્ર $E = h \nu$ છે,જ્યાં $h$ એ પ્લાન્કનો અચળાંક $(6.63 \times 10^{-34} \,J \cdot s)$ છે અને $\nu$ એ પ્રકાશની આવૃત્તિ છે.
આપેલ છે: $\nu = 6 \times 10^{14} \,Hz$.
કિંમતો મૂકતા: $E = (6.63 \times 10^{-34} \,J \cdot s) \times (6 \times 10^{14} \,Hz) = 3.978 \times 10^{-19} \,J$.
ઉર્જાને જૂલમાંથી ઇલેક્ટ્રોન-વોલ્ટ $(eV)$ માં રૂપાંતરિત કરવા માટે,આપણે ઇલેક્ટ્રોનના વીજભાર $(1.6 \times 10^{-19} \,C)$ વડે ભાગાકાર કરીએ છીએ:
$E = \frac{3.978 \times 10^{-19} \,J}{1.6 \times 10^{-19} \,J/eV} \approx 2.486 \,eV$.
નજીકની કિંમત લેતા,આપણને $E \approx 2.5 \,eV$ મળે છે.
207
MediumMCQ
$p_{1}$ વેગમાન સાથે ગતિ કરતા પ્રોટોનની ગતિઊર્જા તેની સ્થિર દળ-ઊર્જાના $1/8$ ભાગની છે. પ્રોટોનની ગતિઊર્જા જેટલી ઊર્જા ધરાવતા બીજા પ્રકાશના ફોટોનનું વેગમાન $p_{2}$ છે. તો,ગુણોત્તર $\frac{p_{1}-p_{2}}{p_{1}}$ નું મૂલ્ય કેટલું થાય?
A
$1$
B
$1/4$
C
$1/2$
D
$3/4$

Solution

(D) પ્રોટોન માટે,બિન-સાપેક્ષ ગતિઊર્જા $E_k = \frac{p_1^2}{2m} = \frac{1}{8}mc^2$ લેતા,
$p_1^2 = \frac{1}{4}m^2c^2$,તેથી $p_1 = \frac{mc}{2}$ મળે છે.
ફોટોન માટે,ઊર્જા $E = p_2c = E_k = \frac{1}{8}mc^2$,તેથી $p_2 = \frac{mc}{8}$ મળે છે.
હવે ગુણોત્તર $\frac{p_1 - p_2}{p_1} = \frac{mc/2 - mc/8}{mc/2} = \frac{3/8}{1/2} = \frac{3}{4}$ થાય છે.
208
EasyMCQ
$60 \,W$ નો એક સ્ત્રોત $662.5 \,nm$ તરંગલંબાઈનો એકવર્ણી પ્રકાશ ઉત્સર્જિત કરે છે. પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યા કેટલી હશે?
A
$5 \times 10^{17}$
B
$2 \times 10^{20}$
C
$5 \times 10^{26}$
D
$2 \times 10^{29}$

Solution

(B) આપેલ છે: સ્ત્રોતનો પાવર $P = 60 \,W$.
પ્રકાશની તરંગલંબાઈ $\lambda = 662.5 \,nm = 6.625 \times 10^{-7} \,m$.
એક ફોટોનની ઉર્જા $E = \frac{hc}{\lambda}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા ($h = 6.625 \times 10^{-34} \,J \cdot s$ અને $c = 3 \times 10^8 \,m/s$):
$E = \frac{6.625 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8}{6.625 \times 10^{-7}} = 3 \times 10^{-19} \,J$.
પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યા $(n)$ એ કુલ પાવર અને એક ફોટોનની ઉર્જાનો ગુણોત્તર છે:
$n = \frac{P}{E} = \frac{60}{3 \times 10^{-19}} = 20 \times 10^{19} = 2 \times 10^{20}$ ફોટોન/સેકન્ડ.
209
EasyMCQ
$\lambda$ તરંગલંબાઈ ધરાવતા $n$ ફોટોન $m$ દળ ધરાવતા કૃષ્ણ પદાર્થ (black body) દ્વારા શોષાય છે. પદાર્થ દ્વારા મેળવેલ વેગમાન કેટલું હશે?
A
$\frac{nh}{\lambda}$
B
$\frac{h}{m \lambda}$
C
$\frac{mnh}{\lambda}$
D
$\frac{n h}{m \lambda}$

Solution

(A) $\lambda$ તરંગલંબાઈ ધરાવતા એક ફોટોનનું વેગમાન $p = \frac{h}{\lambda}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
જ્યારે $n$ ફોટોન કૃષ્ણ પદાર્થ દ્વારા શોષાય છે,ત્યારે પદાર્થને મળતું કુલ વેગમાન એ તમામ $n$ ફોટોનના વેગમાનનો સરવાળો છે.
તેથી,પદાર્થ દ્વારા મેળવેલ કુલ વેગમાન $P = n \times p = n \times \frac{h}{\lambda} = \frac{nh}{\lambda}$ થાય.
210
EasyMCQ
$LASER$ ક્રિયાનો સિદ્ધાંત શેમાં સમાવિષ્ટ છે?
A
સિસ્ટમ દ્વારા ઉત્સર્જિત ચોક્કસ આવૃત્તિનું એમ્પ્લીફિકેશન
B
પોપ્યુલેશન ઇન્વર્ઝન (વસ્તી વ્યસ્તતા)
C
સ્ટીમ્યુલેટેડ એમિશન (પ્રેરિત ઉત્સર્જન)
D
ઉપરના તમામ

Solution

(D) $LASER$ ક્રિયા નીચેની મૂળભૂત પ્રક્રિયાઓ પર આધારિત છે:
$(i)$ પોપ્યુલેશન ઇન્વર્ઝન: એવી સ્થિતિ પ્રાપ્ત કરવી જ્યાં ગ્રાઉન્ડ સ્ટેટ કરતા ઉત્તેજિત અવસ્થામાં વધુ અણુઓ હોય.
(ii) સ્ટીમ્યુલેટેડ એમિશન: એક આપાત ફોટોન ઉત્તેજિત અણુને બીજા ફોટોનનું ઉત્સર્જન કરવા માટે પ્રેરે છે જે તબક્કો,આવૃત્તિ અને દિશામાં સમાન હોય છે.
(iii) એમ્પ્લીફિકેશન: ઓપ્ટિકલ કેવિટીની અંદર સ્ટીમ્યુલેટેડ એમિશનનું પુનરાવર્તન કરીને પ્રકાશની તીવ્રતા વધારવાની પ્રક્રિયા.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.
211
EasyMCQ
એક સ્ત્રોતમાંથી આવતો પ્રકાશ $c$ વેગ સાથે ગતિ કરે છે. જો સ્ત્રોત અવલોકનકારથી $v$ વેગ સાથે દૂર જઈ રહ્યો હોય,તો અવલોકનકારની સાપેક્ષમાં પ્રકાશનો સાપેક્ષ વેગ કેટલો હશે?
A
$c$
B
$c+v$
C
$c-v$
D
$\sqrt{c^2+v^2}$

Solution

(A) આઈન્સ્ટાઈનના વિશિષ્ટ સાપેક્ષતાવાદના સિદ્ધાંતની બીજી પૂર્વધારણા મુજબ,શૂન્યાવકાશમાં પ્રકાશની ઝડપ એક સાર્વત્રિક અચળાંક $c$ $(3 \times 10^8 \ m/s)$ છે.
આ ઝડપ સ્ત્રોતની ગતિ અથવા અવલોકનકારની ગતિ પર આધારિત નથી.
તેથી,સ્ત્રોત અવલોકનકારથી ગમે તેટલા $v$ વેગથી દૂર જતો હોય,તો પણ અવલોકનકારની સાપેક્ષમાં પ્રકાશનો સાપેક્ષ વેગ $c$ જ રહે છે.
212
MediumMCQ
એક લેસર $5 \times 10^{14} \,Hz$ આવૃત્તિ ધરાવતા પ્રકાશના કિરણોત્સર્ગનું ઉત્પાદન કરે છે જેનો આઉટપુટ પાવર $33 \,mW$ છે. લેસર દ્વારા પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ફોટોનની સરેરાશ સંખ્યા કેટલી હશે? (પ્લાન્કનો અચળાંક $h = 6.6 \times 10^{-34} \,J \,s$)
A
$40 \times 10^{16}$
B
$10 \times 10^{16}$
C
$30 \times 10^{16}$
D
$20 \times 10^{16}$

Solution

(B) લેસરનો પાવર $P = nE$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યા છે અને $E$ એ એક ફોટોનની ઉર્જા છે.
એક ફોટોનની ઉર્જા $E = h\nu$ છે,જ્યાં $h = 6.6 \times 10^{-34} \,J \,s$ અને $\nu = 5 \times 10^{14} \,Hz$ છે.
$E = (6.6 \times 10^{-34}) \times (5 \times 10^{14}) = 33 \times 10^{-20} \,J$.
પાવર $P = 33 \,mW = 33 \times 10^{-3} \,W$ છે.
પ્રતિ સેકન્ડ ફોટોનની સંખ્યા $n = P / E$.
$n = (33 \times 10^{-3}) / (33 \times 10^{-20}) = 10^{17} = 10 \times 10^{16}$ ફોટોન પ્રતિ સેકન્ડ.
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
213
MediumMCQ
એક વાદળી લેમ્પ $4500 \ \text{Å}$ ની સરેરાશ તરંગલંબાઇ ધરાવતો પ્રકાશ ઉત્સર્જિત કરે છે. લેમ્પનું રેટિંગ $150 \ \text{W}$ અને કાર્યક્ષમતા $8 \%$ છે. તો લેમ્પ દ્વારા પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત થતા ફોટોનની સંખ્યા શોધો.
A
$27.17 \times 10^{18}$
B
$17.17 \times 10^{18}$
C
$27.17 \times 10^{15}$
D
$54 \times 10^{16}$

Solution

(A) આપેલ છે: તરંગલંબાઇ $\lambda = 4500 \ \text{Å} = 4500 \times 10^{-10} \ \text{m}$,પાવર $P = 150 \ \text{W}$,કાર્યક્ષમતા $\eta = 8 \% = 0.08$.
લેમ્પ દ્વારા ઉત્સર્જિત પ્રકાશનો પાવર $P_{\text{out}} = P \times \eta = 150 \times 0.08 = 12 \ \text{W}$ છે.
એક ફોટોનની ઊર્જા $E = \frac{hc}{\lambda}$ છે.
પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યા $n = \frac{P_{\text{out}}}{E} = \frac{P_{\text{out}} \times \lambda}{hc}$ દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા: $n = \frac{12 \times 4500 \times 10^{-10}}{6.63 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8} \approx 2.717 \times 10^{19}$. વિકલ્પોને ધ્યાનમાં લેતા,સાચો જવાબ $27.17 \times 10^{18}$ છે.
214
MediumMCQ
$10 \text{ kW}$ પાવર ધરાવતો ટ્રાન્સમીટર $500 \text{ m}$ તરંગલંબાઈના રેડિયો તરંગો ઉત્સર્જિત કરે છે. ટ્રાન્સમીટર દ્વારા પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યાનો ક્રમ કેટલો હશે?
A
$10^{37}$
B
$10^{31}$
C
$10^{25}$
D
$10^{43}$

Solution

(B) ટ્રાન્સમીટરનો પાવર $P = \frac{n E_{photon}}{t}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ $t$ સમયમાં ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યા છે અને $E_{photon} = \frac{hc}{\lambda}$ છે.
આમ,પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યા $\frac{n}{t} = \frac{P \lambda}{hc}$ થાય.
આપેલ છે: $P = 10 \text{ kW} = 10^4 \text{ W}$,$\lambda = 500 \text{ m}$,$h = 6.63 \times 10^{-34} \text{ J s}$,અને $c = 3 \times 10^8 \text{ m/s}$.
કિંમતો મૂકતા:
$\frac{n}{t} = \frac{10^4 \times 500}{6.63 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8}$
$\frac{n}{t} = \frac{5 \times 10^6}{19.89 \times 10^{-26}}$
$\frac{n}{t} \approx 0.251 \times 10^{32} = 2.51 \times 10^{31}$.
તેથી,તે $10^{31}$ ના ક્રમમાં છે.
215
EasyMCQ
શૂન્ય સ્થિર દળ ધરાવતો કણ કયો છે?
A
પ્રોટોન
B
ન્યુટ્રોન
C
ફોટોન
D
ઇલેક્ટ્રોન

Solution

(C) ફોટોન એ વિદ્યુતચુંબકીય વિકિરણનો એક ક્વોન્ટમ છે. સાપેક્ષવાદના સિદ્ધાંત મુજબ,ફોટોનનું સ્થિર દળ $0$ હોય છે. ફોટોન શૂન્યાવકાશમાં પ્રકાશની ઝડપ $c$ થી ગતિ કરે છે અને તેની પાસે ઉર્જા $E = h\nu$ અને વેગમાન $p = h/\lambda$ હોય છે,પરંતુ તેનું સ્થિર દળ હોતું નથી.
216
EasyMCQ
$600 \,nm$ તરંગલંબાઈ ધરાવતો પ્રકાશ ઉત્પન્ન કરતા $6.6 \times 10^{-3} \,W$ પાવરના લેસર દ્વારા દર સેકન્ડે ઉત્સર્જિત ફોટોનની સરેરાશ સંખ્યા કેટલી છે? (પ્લાન્કનો અચળાંક,$h = 6.6 \times 10^{-34} \,J \cdot s$)
A
$2 \times 10^{16}$
B
$3 \times 10^{16}$
C
$4 \times 10^{16}$
D
$6 \times 10^{16}$

Solution

(A) લેસરનો પાવર $P$ એ દર સેકન્ડે ઉત્સર્જિત થતી કુલ ઉર્જા છે. એક ફોટોનની ઉર્જા $E = \frac{hc}{\lambda}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
તેથી,દર સેકન્ડે ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યા $n = \frac{P}{E} = \frac{P \lambda}{hc}$ છે.
આપેલ કિંમતો: $P = 6.6 \times 10^{-3} \,W$,$\lambda = 600 \times 10^{-9} \,m$,$h = 6.6 \times 10^{-34} \,J \cdot s$,અને $c = 3 \times 10^8 \,m/s$.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$n = \frac{(6.6 \times 10^{-3} \,W) \times (600 \times 10^{-9} \,m)}{(6.6 \times 10^{-34} \,J \cdot s) \times (3 \times 10^8 \,m/s)}$
$n = \frac{6.6 \times 600 \times 10^{-12}}{6.6 \times 3 \times 10^{-26}}$
$n = \frac{600 \times 10^{-12}}{3 \times 10^{-26}}$
$n = 200 \times 10^{14} = 2 \times 10^{16}$ ફોટોન પ્રતિ સેકન્ડ.
217
EasyMCQ
જો ફોટોનની તરંગલંબાઈ $4000 \text{ Å}$ હોય,તો તેની ઊર્જા કેટલી હશે?
A
$4.95 \times 10^{-19} \text{ J}$
B
$5.95 \times 10^{-19} \text{ J}$
C
$3.95 \times 10^{-19} \text{ J}$
D
$6.95 \times 10^{-19} \text{ J}$

Solution

(A) ફોટોનની તરંગલંબાઈ $\lambda = 4000 \text{ Å} = 4000 \times 10^{-10} \text{ m} = 4 \times 10^{-7} \text{ m}$ આપેલ છે.
ફોટોનની ઊર્જા $E$ શોધવા માટેનું સૂત્ર $E = \frac{hc}{\lambda}$ છે,જ્યાં $h = 6.626 \times 10^{-34} \text{ J s}$ (પ્લાન્કનો અચળાંક) અને $c = 3 \times 10^8 \text{ m/s}$ (પ્રકાશની ગતિ) છે.
કિંમતો મૂકતા:
$E = \frac{6.626 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8}{4 \times 10^{-7}}$
$E = \frac{19.878 \times 10^{-26}}{4 \times 10^{-7}}$
$E = 4.9695 \times 10^{-19} \text{ J}$
આપેલા વિકલ્પો મુજબ નજીકની કિંમત $E \approx 4.95 \times 10^{-19} \text{ J}$ મળે છે.
218
EasyMCQ
પોઝિટ્રોન એ કોનો એન્ટિપાર્ટિકલ (પ્રતિકણ) છે?
A
પ્રોટોન
B
ઇલેક્ટ્રોન
C
ન્યુટ્રોન
D
ફોટોન

Solution

(B) પોઝિટ્રોન,જેને એન્ટિ-ઇલેક્ટ્રોન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ઇલેક્ટ્રોનનો એન્ટિપાર્ટિકલ (પ્રતિકણ) છે. તેનું દળ ઇલેક્ટ્રોન જેટલું જ હોય છે પરંતુ તેનો વિદ્યુતભાર વિરુદ્ધ હોય છે ($-e$ ને બદલે $+e$).
219
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું $\text{નથી}$?
A
વિદ્યુતચુંબકીય વિકિરણ એ ફોટોન નામના કણોનું બનેલું છે
B
દરેક ફોટોન પ્રકાશની ઝડપે ગતિ કરે છે
C
ફોટોનની ઉર્જા વિકિરણની તીવ્રતા પર આધારિત છે
D
ફોટોન વિદ્યુત અને ચુંબકીય ક્ષેત્ર દ્વારા વિચલિત થતા નથી

Solution

(C) ફોટોન એ વિદ્યુતચુંબકીય વિકિરણનો એક ક્વોન્ટમ છે. પ્રકાશના ક્વોન્ટમ સિદ્ધાંત મુજબ, ફોટોનની ઉર્જા $E = h\nu$ દ્વારા આપવામાં આવે છે, જ્યાં $h$ એ પ્લાન્કનો અચળાંક છે અને $\nu$ એ વિકિરણની આવૃત્તિ છે。
ઉર્જા માત્ર આવૃત્તિ પર આધારિત હોવાથી, વિધાન $C$ ખોટું છે કારણ કે તે દાવો કરે છે કે ઉર્જા તીવ્રતા પર આધાર રાખે છે。
ફોટોન એ દળરહિત કણો છે જે પ્રકાશની ઝડપે $(c \approx 3 \times 10^8 \ m/s)$ ગતિ કરે છે。
ફોટોન વિદ્યુતની દ્રષ્ટિએ તટસ્થ હોવાથી, તેઓ વિદ્યુત અથવા ચુંબકીય ક્ષેત્રોમાં કોઈ બળ અનુભવતા નથી, જેનો અર્થ છે કે તેઓ તેમના દ્વારા વિચલિત થતા નથી。
220
MediumMCQ
$942 \ W$ પાવરનો એક લેમ્પ બધી દિશાઓમાં સમાન રીતે ઉર્જાનું ઉત્સર્જન કરે છે. વિકિરણની તરંગલંબાઇ $660 \ nm$ છે. લેમ્પથી $5.0 \ m$ દૂર આવેલા નાના પડદા પર ફોટોન ફ્લક્સ $\frac{\text{photon}}{m^2 \cdot s}$ એકમમાં કેટલું હશે? (પ્લાન્કનો અચળાંક $h = 6.6 \times 10^{-34} \ J \cdot s$ અને પ્રકાશની ઝડપ $c = 3 \times 10^8 \ m/s$ લો)
A
$5 \times 10^{20}$
B
$2 \pi \times 10^{19}$
C
$\frac{6}{\pi} \times 10^{18}$
D
$1 \times 10^{19}$

Solution

(D) સ્ત્રોતથી $r = 5 \ m$ અંતરે તીવ્રતા $I = \frac{P}{4 \pi r^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા: $I = \frac{942}{4 \times 3.14 \times 5^2} = \frac{942}{12.56 \times 25} = \frac{942}{314} = 3 \ W/m^2$.
એક ફોટોનની ઉર્જા $E = \frac{hc}{\lambda} = \frac{6.6 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8}{660 \times 10^{-9}} = \frac{19.8 \times 10^{-26}}{6.6 \times 10^{-7}} = 3 \times 10^{-19} \ J$.
ફોટોન ફ્લક્સ $\phi$ એ એકમ ક્ષેત્રફળ દીઠ અને એકમ સમય દીઠ ફોટોનની સંખ્યા છે,જે $\phi = \frac{I}{E}$ દ્વારા મળે છે.
$\phi = \frac{3}{3 \times 10^{-19}} = 1 \times 10^{19} \ \frac{\text{photon}}{m^2 \cdot s}$.
221
MediumMCQ
$10 m$ દૂર રાખેલા $300 W$ ના લેમ્પના આઉટપુટને માપવા માટે ફોટોડાયોડ સેન્સરનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. સેન્સરના મુખનો વ્યાસ $2 cm$ છે. જો પ્રકાશની તરંગલંબાઇ $660 nm$ હોય અને એક્સપોઝર સમય $100 ms$ હોય,તો સેન્સરમાં કેટલા ફોટોન પ્રવેશશે? (ધારો કે લેમ્પની તમામ ઉર્જા પ્રકાશ તરીકે ઉત્સર્જિત થાય છે અને $h = 6.6 \times 10^{-34} J s$)
A
$3.6 \times 10^{13}$
B
$2.8 \times 10^{13}$
C
$2.5 \times 10^{13}$
D
$1.8 \times 10^{13}$

Solution

(C) એક ફોટોનની ઉર્જા $E = \frac{hc}{\lambda}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા: $E = \frac{6.6 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8}{660 \times 10^{-9}} = 3 \times 10^{-19} J$.
$t = 100 ms = 0.1 s$ સમયમાં લેમ્પ દ્વારા ઉત્સર્જિત કુલ ઉર્જા $E_{total} = P \times t = 300 \times 0.1 = 30 J$ છે.
$r = 10 m$ અંતરે તીવ્રતા $A_{sphere} = 4\pi r^2 = 4\pi(10)^2 = 400\pi m^2$ ના ગોળાકાર ક્ષેત્રફળ પર ફેલાયેલી છે.
$r_s = 1 cm = 10^{-2} m$ ત્રિજ્યા ધરાવતા સેન્સરના મુખનું ક્ષેત્રફળ $A_{sensor} = \pi r_s^2 = \pi(10^{-2})^2 = \pi \times 10^{-4} m^2$ છે.
સેન્સર પર આપાત થતી ઉર્જા $E_{sensor} = E_{total} \times \frac{A_{sensor}}{A_{sphere}} = 30 \times \frac{\pi \times 10^{-4}}{400\pi} = \frac{30 \times 10^{-4}}{400} = 7.5 \times 10^{-6} J$ છે.
ફોટોનની સંખ્યા $n = \frac{E_{sensor}}{E} = \frac{7.5 \times 10^{-6}}{3 \times 10^{-19}} = 2.5 \times 10^{13}$ છે.
222
DifficultMCQ
કોમ્પ્ટન સ્કેટરિંગ પ્રક્રિયામાં,આપાત $X$-કિરણો $60^{\circ}$ ના ખૂણે પ્રકીર્ણન પામે છે. પ્રકીર્ણન પામેલા વિકિરણની તરંગલંબાઇ $0.22 \ \text{Å}$ છે. તો આપાત $X$-કિરણોની તરંગલંબાઇ $\text{Å}$ એકમમાં કેટલી હશે?
A
$0.508$
B
$0.408$
C
$0.232$
D
$0.208$

Solution

(D) કોમ્પ્ટન અસર માટે,તરંગલંબાઇમાં થતો ફેરફાર નીચેના સંબંધ દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$\Delta \lambda = \lambda_2 - \lambda_1 = \frac{h}{m_0 c}(1 - \cos \theta)$
અહીં,$\lambda_1$ એ આપાત વિકિરણની તરંગલંબાઇ છે,$\lambda_2$ એ પ્રકીર્ણન પામેલા વિકિરણની તરંગલંબાઇ છે,અને $\frac{h}{m_0 c} \approx 0.024 \ \text{Å}$ એ કોમ્પ્ટન તરંગલંબાઇ છે.
આપેલ છે: $\lambda_2 = 0.22 \ \text{Å}$ અને $\theta = 60^{\circ}$.
કિંમતો મૂકતા:
$0.22 - \lambda_1 = 0.024(1 - \cos 60^{\circ})$
$0.22 - \lambda_1 = 0.024(1 - 0.5)$
$0.22 - \lambda_1 = 0.024 \times 0.5$
$0.22 - \lambda_1 = 0.012$
$\lambda_1 = 0.22 - 0.012 = 0.208 \ \text{Å}$
223
MediumMCQ
બોઝ-આઈન્સ્ટાઈન આંકડાશાસ્ત્ર કયા પ્રકારના કણો માટે લાગુ પડે છે?
A
માત્ર બેકી પૂર્ણાંક સ્પિન ધરાવતા કણો
B
પૂર્ણાંક સ્પિન ધરાવતા કણો
C
અડધા એકી પૂર્ણાંક સ્પિન ધરાવતા કણો
D
માત્ર એકી પૂર્ણાંક સ્પિન ધરાવતા કણો

Solution

(B) બોઝ-આઈન્સ્ટાઈન આંકડાશાસ્ત્ર એ બોસોન્સ તરીકે ઓળખાતા કણોના આંકડાકીય વર્તનને સમજાવે છે.
બોસોન્સ એવા કણો છે જે પૂર્ણાંક સ્પિન ધરાવે છે,એટલે કે સ્પિન $s = 0, 1, 2, \dots$.
આ કણો પાઉલીના અપવર્જનના નિયમનું પાલન કરતા નથી,જેનો અર્થ છે કે એકથી વધુ કણો એક જ ક્વોન્ટમ અવસ્થામાં રહી શકે છે.
તેનાથી વિપરીત,ફર્મી-ડિરાક આંકડાશાસ્ત્ર ફર્મિઓન્સ માટે લાગુ પડે છે,જે અડધા એકી પૂર્ણાંક સ્પિન $(s = 1/2, 3/2, 5/2, \dots)$ ધરાવે છે અને પાઉલીના અપવર્જનના નિયમનું પાલન કરે છે.
તેથી,બોઝ-આઈન્સ્ટાઈન આંકડાશાસ્ત્ર પૂર્ણાંક સ્પિન ધરાવતા કણો માટે લાગુ પડે છે.
224
MediumMCQ
સમાન સપાટી ધરાવતા બે કૃષ્ણ પદાર્થો $A$ અને $B$ ધ્યાનમાં લો. સપાટી $A$ પર,$t$ સમયમાં $f$ આવૃત્તિના $n$ ફોટોન લંબરૂપે આપાત થાય છે. સપાટી $B$ પર,$4t$ સમયમાં $3f$ આવૃત્તિના $2n$ ફોટોન લંબરૂપે આપાત થાય છે. સપાટી $A$ પરના વિકિરણની સરેરાશ તીવ્રતા અને સપાટી $B$ પરની તીવ્રતાનો ગુણોત્તર શોધો.
A
$2: 3$
B
$3: 2$
C
$1: 12$
D
$1: 24$

Solution

(A) વિકિરણની તીવ્રતા એકમ ક્ષેત્રફળ દીઠ અને એકમ સમય દીઠ આપાત થતી ઉર્જા તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે: $I = \frac{E}{A \cdot t}$.
$f$ આવૃત્તિના ફોટોન માટે,ઉર્જા $E = hf$ છે. આમ,કુલ આપાત ઉર્જા $E_{total} = N \cdot hf$ છે.
સપાટી $A$ માટે: $I_A = \frac{n \cdot hf}{A \cdot t}$.
સપાટી $B$ માટે: $I_B = \frac{(2n) \cdot h(3f)}{A \cdot (4t)} = \frac{6nhf}{4At} = \frac{3nhf}{2At}$.
ગુણોત્તર લેતા: $\frac{I_A}{I_B} = \frac{nhf}{At} \cdot \frac{2At}{3nhf} = \frac{2}{3}$.
તેથી,ગુણોત્તર $2: 3$ છે.
225
MediumMCQ
એક લેમ્પમાંથી દર સેકન્ડે $660 \ nm$ તરંગલંબાઈના $10^{20}$ ફોટોન ઉત્સર્જિત થાય છે. લેમ્પનો પાવર (વોટેજ) કેટલો હશે ($W$ માં)? (પ્લાન્કનો અચળાંક $h = 6.6 \times 10^{-34} \ J \cdot s$)
A
$30$
B
$60$
C
$100$
D
$500$

Solution

(A) લેમ્પનો પાવર $P$ એ દર સેકન્ડે ઉત્સર્જિત થતી કુલ ઉર્જા છે,જે દર સેકન્ડે ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યા $N$ અને એક ફોટોનની ઉર્જા $E = \frac{hc}{\lambda}$ ના ગુણાકાર જેટલી હોય છે.
આપેલ છે: $N = 10^{20} \ s^{-1}$,$\lambda = 660 \ nm = 660 \times 10^{-9} \ m$,$h = 6.6 \times 10^{-34} \ J \cdot s$,અને $c = 3 \times 10^8 \ m/s$.
$P = N \times \frac{hc}{\lambda}$
$P = 10^{20} \times \frac{6.6 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8}{660 \times 10^{-9}}$
$P = 10^{20} \times \frac{19.8 \times 10^{-26}}{660 \times 10^{-9}}$
$P = 10^{20} \times 0.03 \times 10^{-17}$
$P = 30 \ W$.
226
MediumMCQ
$663 \ nm$ પર કાર્યરત $6 \ mW$ લેસર સ્ત્રોત દ્વારા પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત સમાન ઊર્જા ધરાવતા ફોટોનની સંખ્યા . . . . . . છે. (આપેલ છે: $h=6.63\times10^{-34} \ J.s$ અને $c=3\times10^{8} \ m/s$)
A
$5\times10^{16}$
B
$5\times10^{15}$
C
$10\times10^{15}$
D
$2\times10^{16}$

Solution

(D) લેસર સ્ત્રોતની પાવર $P$ એ સૂત્ર $P = n \times E$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યા છે અને $E$ એ એક ફોટોનની ઊર્જા છે.
એક ફોટોનની ઊર્જા $E = \frac{hc}{\lambda}$ છે.
આ કિંમતને પાવરના સમીકરણમાં મૂકતા: $P = \frac{n \times hc}{\lambda}$.
આપેલ કિંમતો: $P = 6 \ mW = 6 \times 10^{-3} \ W$,$\lambda = 663 \ nm = 663 \times 10^{-9} \ m$,$h = 6.63 \times 10^{-34} \ J.s$,અને $c = 3 \times 10^{8} \ m/s$.
$n$ માટે સમીકરણ ગોઠવતા: $n = \frac{P \times \lambda}{h \times c}$.
$n = \frac{6 \times 10^{-3} \times 663 \times 10^{-9}}{6.63 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^{8}}$.
$n = \frac{6 \times 663 \times 10^{-12}}{19.89 \times 10^{-26}}$.
$n = \frac{3978 \times 10^{-12}}{19.89 \times 10^{-26}} = 200 \times 10^{14} = 2 \times 10^{16}$ ફોટોન પ્રતિ સેકન્ડ.
227
DifficultMCQ
$6 \times 10^{14} \text{ Hz}$ આવૃત્તિ ધરાવતો એકવર્ણી પ્રકાશ લેસર દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે. ઉત્સર્જિત પાવર $4 \times 10^{-3} \text{ W}$ છે. તો સરેરાશ પ્રતિ સેકન્ડ કેટલા ફોટોન ઉત્સર્જિત થાય છે? $[h = 6.63 \times 10^{-34} \text{ Js}]$
A
$1 \times 10^{16} \text{ ફોટોન પ્રતિ સેકન્ડ}$
B
$5 \times 10^{16} \text{ ફોટોન પ્રતિ સેકન્ડ}$
C
$3 \times 10^{15} \text{ ફોટોન પ્રતિ સેકન્ડ}$
D
$5 \times 10^{15} \text{ ફોટોન પ્રતિ સેકન્ડ}$

Solution

(A) સ્ત્રોત દ્વારા ઉત્સર્જિત પાવર $P$ એ પ્રતિ સેકન્ડ ઉત્સર્જિત ફોટોનની સંખ્યા $(n)$ અને એક ફોટોનની ઉર્જા $(E = h\nu)$ ના ગુણાકાર જેટલો હોય છે.
આપેલ છે: પાવર $P = 4 \times 10^{-3} \text{ W}$,આવૃત્તિ $\nu = 6 \times 10^{14} \text{ Hz}$,અને પ્લાન્કનો અચળાંક $h = 6.63 \times 10^{-34} \text{ Js}$.
સૂત્ર: $P = n \cdot h\nu$.
$n$ માટે સૂત્ર બનાવતા: $n = \frac{P}{h\nu}$.
કિંમતો મૂકતા: $n = \frac{4 \times 10^{-3}}{6.63 \times 10^{-34} \times 6 \times 10^{14}}$.
$n = \frac{4 \times 10^{-3}}{39.78 \times 10^{-20}} = \frac{4}{39.78} \times 10^{17} \approx 0.10055 \times 10^{17} = 1.0055 \times 10^{16}$.
આમ,સરેરાશ $n \approx 1 \times 10^{16} \text{ ફોટોન પ્રતિ સેકન્ડ}$ ઉત્સર્જિત થાય છે.

Dual Nature of Radiation and matter — Particle Nature of Light : Photon · Frequently Asked Questions

1Are these Dual Nature of Radiation and matter questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Dual Nature of Radiation and matter Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.