Gujarati

Rank of Matrices , Some special determinants, differentiation and integration of determinants Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · 3 and 4 .Determinants and Matrices · Rank of Matrices , Some special determinants, differentiation and integration of determinants

121+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 18 of 121 questions in Gujarati

101
EasyMCQ
ધારો કે $A=\begin{bmatrix} -1 & -2 & -3 \\ 3 & 4 & 5 \\ 4 & 5 & 6 \end{bmatrix}$,$B=\begin{bmatrix} 1 & -2 \\ -1 & 2 \end{bmatrix}$ અને $C=\begin{bmatrix} 2 & 0 & 0 \\ 0 & 2 & 0 \\ 0 & 0 & 2 \end{bmatrix}$ છે. જો $a, b$ અને $c$ અનુક્રમે $A, B$ અને $C$ ના શ્રેણિકોના નિશ્ચાયક (Rank) દર્શાવતા હોય,તો આ સંખ્યાઓનો સાચો ક્રમ કયો છે?
A
$a < b < c$
B
$c < b < a$
C
$b < a < c$
D
$a < c < b$

Solution

(C) આપેલ છે,$A = \begin{bmatrix} -1 & -2 & -3 \\ 3 & 4 & 5 \\ 4 & 5 & 6 \end{bmatrix}$.
નિશ્ચાયક $|A| = -1(24-25) + 2(18-20) - 3(15-16) = 1 - 4 + 3 = 0$.
કારણ કે $|A| = 0$,તેથી $A$ નો નિશ્ચાયક (Rank) $3$ કરતા ઓછો છે.
ગૌણ નિશ્ચાયક $\begin{vmatrix} 4 & 5 \\ 5 & 6 \end{vmatrix} = 24 - 25 = -1 \neq 0$ ધ્યાનમાં લો.
આમ,$A$ નો નિશ્ચાયક $a = 2$ છે.
આપેલ છે,$B = \begin{bmatrix} 1 & -2 \\ -1 & 2 \end{bmatrix}$.
નિશ્ચાયક $|B| = (1)(2) - (-2)(-1) = 2 - 2 = 0$.
કારણ કે $|B| = 0$ અને ઓછામાં ઓછો એક શૂન્યતર ઘટક અસ્તિત્વ ધરાવે છે (દા.ત.,$1 \neq 0$),તેથી $B$ નો નિશ્ચાયક $b = 1$ છે.
આપેલ છે,$C = \begin{bmatrix} 2 & 0 & 0 \\ 0 & 2 & 0 \\ 0 & 0 & 2 \end{bmatrix}$.
નિશ્ચાયક $|C| = 2(4 - 0) = 8 \neq 0$.
કારણ કે $C$ એ $3 \times 3$ શ્રેણિક છે અને $|C| \neq 0$,તેથી $C$ નો નિશ્ચાયક $c = 3$ છે.
નિશ્ચાયકોની સરખામણી કરતા: $b = 1, a = 2, c = 3$.
તેથી,સાચો ક્રમ $b < a < c$ છે.
102
EasyMCQ
શ્રેણિક $\begin{bmatrix} 1 & -1 & 1 \\ 1 & 1 & -1 \\ -1 & 1 & 1 \end{bmatrix}$ નો નિશ્ચાયક (rank) કેટલો છે?
A
$0$
B
$1$
C
$2$
D
$3$

Solution

(D) ધારો કે $A = \begin{bmatrix} 1 & -1 & 1 \\ 1 & 1 & -1 \\ -1 & 1 & 1 \end{bmatrix}$.
શ્રેણિકનો નિશ્ચાયક (rank) શોધવા માટે,આપણે $A$ નો નિશ્ચાયક શોધીએ:
$|A| = 1(1 - (-1)) - (-1)(1 - 1) + 1(1 - (-1))$
$|A| = 1(2) + 1(0) + 1(2)$
$|A| = 2 + 0 + 2 = 4$.
અહીં $|A| \neq 0$ હોવાથી,શ્રેણિક $A$ અસામાન્ય (non-singular) છે.
તેથી,$3 \times 3$ શ્રેણિક $A$ નો નિશ્ચાયક (rank) $3$ છે.
103
MediumMCQ
જો $\left|\begin{array}{ccc}x^2+3x & x+1 & x-3 \\ x-1 & 2-x & x+4 \\ x-3 & x-3 & 3x\end{array}\right|=a_0+a_1x+a_2x^2+a_3x^3+a_4x^4$ હોય,તો $(a_1+a_3)+2(a_0+a_2+a_4)$ ની કિંમત શોધો.
A
-$1$
B
$0$
C
$1$
D
-$29$

Solution

(A) ધારો કે $f(x) = \left|\begin{array}{ccc}x^2+3x & x+1 & x-3 \\ x-1 & 2-x & x+4 \\ x-3 & x-3 & 3x\end{array}\right| = a_0+a_1x+a_2x^2+a_3x^3+a_4x^4$.
સમીકરણમાં $x=1$ મૂકતા:
$f(1) = \left|\begin{array}{ccc}4 & 2 & -2 \\ 0 & 1 & 5 \\ -2 & -2 & 3\end{array}\right| = a_0+a_1+a_2+a_3+a_4$.
નિશ્ચાયકની ગણતરી કરતા: $4(3+10) - 2(0+10) - 2(0+2) = 4(13) - 2(10) - 2(2) = 52 - 20 - 4 = 28$.
તેથી,$a_0+a_1+a_2+a_3+a_4 = 28$ (સમીકરણ $i$).
સમીકરણમાં $x=-1$ મૂકતા:
$f(-1) = \left|\begin{array}{ccc}-2 & 0 & -4 \\ -2 & 3 & 3 \\ -4 & -4 & -3\end{array}\right| = a_0-a_1+a_2-a_3+a_4$.
નિશ્ચાયકની ગણતરી કરતા: $-2(-9+12) - 0 + (-4)(8+12) = -2(3) - 4(20) = -6 - 80 = -86$.
તેથી,$a_0-a_1+a_2-a_3+a_4 = -86$ (સમીકરણ $ii$).
સમીકરણ $i$ માંથી સમીકરણ $ii$ બાદ કરતા:
$(a_0+a_1+a_2+a_3+a_4) - (a_0-a_1+a_2-a_3+a_4) = 28 - (-86) = 114$.
$2(a_1+a_3) = 114 \Rightarrow a_1+a_3 = 57$.
સમીકરણ $i$ અને સમીકરણ $ii$ નો સરવાળો કરતા:
$(a_0+a_1+a_2+a_3+a_4) + (a_0-a_1+a_2-a_3+a_4) = 28 + (-86) = -58$.
$2(a_0+a_2+a_4) = -58$.
તેથી,$(a_1+a_3) + 2(a_0+a_2+a_4) = 57 + (-58) = -1$.
104
EasyMCQ
જો $f(x) = \left| \begin{array}{ccc} -\sin x & 2 \sin 2x & 4 \cos^2 x \\ \cos x & 4 \sin^2 x & 2 \sin 2x \\ 0 & -\cos x & \sin x \end{array} \right|$ હોય,તો $f\left(\frac{5\pi}{4}\right) + f'\left(\frac{5\pi}{4}\right) = $
A
$0$
B
$-1$
C
$-2$
D
$-4$

Solution

(D) આપેલ છે કે $f(x) = \left| \begin{array}{ccc} -\sin x & 2 \sin 2x & 4 \cos^2 x \\ \cos x & 4 \sin^2 x & 2 \sin 2x \\ 0 & -\cos x & \sin x \end{array} \right|$.
નિશ્ચાયકનું પ્રથમ સ્તંભની સાપેક્ષ વિસ્તરણ કરતા:
$f(x) = -\sin x (4 \sin^2 x \sin x - (2 \sin 2x)(-\cos x)) - \cos x (2 \sin 2x \sin x - (4 \cos^2 x)(-\cos x)) + 0$
$f(x) = -\sin x (4 \sin^3 x + 4 \sin x \cos^2 x) - \cos x (4 \sin^2 x \cos x + 4 \cos^3 x)$
$f(x) = -4 \sin^2 x (\sin^2 x + \cos^2 x) - 4 \cos^2 x (\sin^2 x + \cos^2 x)$
$f(x) = -4 \sin^2 x - 4 \cos^2 x = -4(\sin^2 x + \cos^2 x) = -4$.
$f(x) = -4$ એ અચળ વિધેય હોવાથી,તેનું વિકલન $f'(x) = 0$ થાય.
તેથી,$f\left(\frac{5\pi}{4}\right) + f'\left(\frac{5\pi}{4}\right) = -4 + 0 = -4$.
105
MediumMCQ
જો $f(x) = \left| \begin{array}{ccc} 2 \cos^2 x & \sin 2x & \sin x \\ \sin 2x & 2 \sin^2 x & -\cos x \\ \sin x & -\cos x & 0 \end{array} \right|$ હોય,તો $\int_0^{\frac{\pi}{4}} (2|f(x)| + 5f'(x)) \, dx$ ની કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$\frac{\pi}{4}$
C
$\frac{\pi}{2}$
D
$\pi$

Solution

(D) પ્રથમ,આપણે ત્રીજી હારના આધારે નિશ્ચાયક $f(x)$ નું મૂલ્ય શોધીએ:
$f(x) = \sin x (-\sin x \cos x - 2 \sin^2 x \sin x) - (-\cos x) (-2 \cos^3 x - \sin x \sin 2x) + 0$
નિશ્ચાયકનું સાદું રૂપ આપતા,આપણને $f(x) = -2$ મળે છે.
તેથી,$|f(x)| = 2$ અને $f'(x) = 0$ થાય.
આમ,$\int_0^{\frac{\pi}{4}} (2(2) + 5(0)) \, dx = \int_0^{\frac{\pi}{4}} 4 \, dx = 4 \times \frac{\pi}{4} = \pi$.
106
MediumMCQ
જો $A(x) = \begin{vmatrix} x+1 & 2x+1 & 3x+1 \\ 2x+1 & 3x+1 & x+1 \\ 3x+1 & x+1 & 2x+1 \end{vmatrix}$ હોય,તો $\int_0^1 A(x) dx$ ની કિંમત શોધો.
A
-$15$
B
$-\frac{15}{2}$
C
-$30$
D
-$5$

Solution

(B) આપેલ છે $A(x) = \begin{vmatrix} x+1 & 2x+1 & 3x+1 \\ 2x+1 & 3x+1 & x+1 \\ 3x+1 & x+1 & 2x+1 \end{vmatrix}$.
$C_2 \rightarrow C_2 - C_1$ અને $C_3 \rightarrow C_3 - C_2$ લેતા:
$A(x) = \begin{vmatrix} x+1 & x & x \\ 2x+1 & x & -2x \\ 3x+1 & -2x & x \end{vmatrix}$.
$C_2$ અને $C_3$ માંથી $x$ સામાન્ય લેતા:
$A(x) = x^2 \begin{vmatrix} x+1 & 1 & 1 \\ 2x+1 & 1 & -2 \\ 3x+1 & -2 & 1 \end{vmatrix}$.
$C_2 \rightarrow C_2 - C_3$ લેતા:
$A(x) = x^2 \begin{vmatrix} x+1 & 0 & 1 \\ 2x+1 & 3 & -2 \\ 3x+1 & -3 & 1 \end{vmatrix}$.
$R_2 \rightarrow R_2 + R_3$ લેતા:
$A(x) = x^2 \begin{vmatrix} x+1 & 0 & 1 \\ 5x+2 & 0 & -1 \\ 3x+1 & -3 & 1 \end{vmatrix}$.
$C_2$ ની સાપેક્ષ વિસ્તરણ કરતા:
$A(x) = x^2 \cdot (-(-3)) \cdot \begin{vmatrix} x+1 & 1 \\ 5x+2 & -1 \end{vmatrix} = 3x^2 \{(-x-1) - (5x+2)\} = 3x^2(-6x-3) = -18x^3 - 9x^2$.
હવે,$\int_0^1 A(x) dx = \int_0^1 (-18x^3 - 9x^2) dx = \left[ -\frac{18x^4}{4} - \frac{9x^3}{3} \right]_0^1 = \left[ -\frac{9}{2}x^4 - 3x^3 \right]_0^1 = -\frac{9}{2} - 3 = -\frac{15}{2}$.
107
EasyMCQ
જો $A(x) = \left| \begin{array}{ccc} 1 & 2 & 3 \\ x+1 & 2x+1 & 3x+1 \\ x^2+1 & 2x^2+1 & 3x^2+1 \end{array} \right|$ હોય,તો $\int_0^1 A(x) \, dx$ ની કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$1$
C
$2$
D
$4$

Solution

(A) આપેલ છે કે $A(x) = \left| \begin{array}{ccc} 1 & 2 & 3 \\ x+1 & 2x+1 & 3x+1 \\ x^2+1 & 2x^2+1 & 3x^2+1 \end{array} \right|$.
સ્તંભ પ્રક્રિયાઓ $C_2 \rightarrow C_2 - C_1$ અને $C_3 \rightarrow C_3 - C_2$ લાગુ પાડતા:
$A(x) = \left| \begin{array}{ccc} 1 & 2-1 & 3-2 \\ x+1 & (2x+1)-(x+1) & (3x+1)-(2x+1) \\ x^2+1 & (2x^2+1)-(x^2+1) & (3x^2+1)-(2x^2+1) \end{array} \right|$
$A(x) = \left| \begin{array}{ccc} 1 & 1 & 1 \\ x+1 & x & x \\ x^2+1 & x^2 & x^2 \end{array} \right|$.
અહીં સ્તંભ $C_2$ અને સ્તંભ $C_3$ સમાન હોવાથી,નિશ્ચાયકનું મૂલ્ય $0$ થાય છે.
તેથી,$\int_0^1 A(x) \, dx = \int_0^1 0 \, dx = 0$.
108
MediumMCQ
જો $f(x) = \left| \begin{array}{ccc} 2 \cos x & 1 & 0 \\ x - \frac{\pi}{2} & 2 \cos x & 1 \\ 0 & 1 & 2 \cos x \end{array} \right|$ હોય,તો $f^{\prime}(\pi)$ ની કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$2$
C
$\frac{\pi}{2}$
D
$\pi - 6$

Solution

(B) આપેલ છે કે $f(x) = \left| \begin{array}{ccc} 2 \cos x & 1 & 0 \\ x - \frac{\pi}{2} & 2 \cos x & 1 \\ 0 & 1 & 2 \cos x \end{array} \right|$.
નિશ્ચાયકના વિકલનના ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરતા,$f^{\prime}(x)$ એ ત્રણ નિશ્ચાયકોનો સરવાળો છે જેમાં દરેક હારનું વારાફરતી વિકલન કરવામાં આવે છે:
$f^{\prime}(x) = \left| \begin{array}{ccc} -2 \sin x & 0 & 0 \\ x - \frac{\pi}{2} & 2 \cos x & 1 \\ 0 & 1 & 2 \cos x \end{array} \right| + \left| \begin{array}{ccc} 2 \cos x & 1 & 0 \\ 1 & -2 \sin x & 0 \\ 0 & 1 & 2 \cos x \end{array} \right| + \left| \begin{array}{ccc} 2 \cos x & 1 & 0 \\ x - \frac{\pi}{2} & 2 \cos x & 1 \\ 0 & 0 & -2 \sin x \end{array} \right|$.
હવે,$x = \pi$ મૂકતા (જ્યાં $\sin \pi = 0$ અને $\cos \pi = -1$):
$f^{\prime}(\pi) = \left| \begin{array}{ccc} 0 & 0 & 0 \\ \frac{\pi}{2} & -2 & 1 \\ 0 & 1 & -2 \end{array} \right| + \left| \begin{array}{ccc} -2 & 1 & 0 \\ 1 & 0 & 0 \\ 0 & 1 & -2 \end{array} \right| + \left| \begin{array}{ccc} -2 & 1 & 0 \\ \frac{\pi}{2} & -2 & 1 \\ 0 & 0 & 0 \end{array} \right|$.
પ્રથમ નિશ્ચાયક $0$ છે કારણ કે તેની પ્રથમ હારના તમામ ઘટકો શૂન્ય છે.
બીજો નિશ્ચાયક $-2(0 - 0) - 1(-2 - 0) + 0 = 2$ થાય છે.
ત્રીજો નિશ્ચાયક $0$ છે કારણ કે તેની ત્રીજી હારના તમામ ઘટકો શૂન્ય છે.
આમ,$f^{\prime}(\pi) = 0 + 2 + 0 = 2$.
109
MediumMCQ
જો $f(x) = \left| \begin{array}{ccc} x^3+x & x+1 & x-2 \\ 2x^3+3x-1 & 3x & 3x-3 \\ x^3+2x+3 & 2x-1 & 2x-1 \end{array} \right|$ હોય,તો $\frac{d}{dx}(f(x))$ ની કિંમત શોધો.
A
$24$
B
$0$
C
$-6$
D
$12$

Solution

(A) આપેલ છે,$f(x) = \left| \begin{array}{ccc} x^3+x & x+1 & x-2 \\ 2x^3+3x-1 & 3x & 3x-3 \\ x^3+2x+3 & 2x-1 & 2x-1 \end{array} \right|$.
હારની પ્રક્રિયા $R_1 \rightarrow R_1 + R_3 - R_2$ લાગુ પાડતા,આપણને મળે છે:
$f(x) = \left| \begin{array}{ccc} (x^3+x) + (x^3+2x+3) - (2x^3+3x-1) & (x+1) + (2x-1) - 3x & (x-2) + (2x-1) - (3x-3) \\ 2x^3+3x-1 & 3x & 3x-3 \\ x^3+2x+3 & 2x-1 & 2x-1 \end{array} \right|$
$f(x) = \left| \begin{array}{ccc} 4 & 0 & 0 \\ 2x^3+3x-1 & 3x & 3x-3 \\ x^3+2x+3 & 2x-1 & 2x-1 \end{array} \right|$
પ્રથમ હારને અનુલક્ષીને વિસ્તરણ કરતા:
$f(x) = 4 [ (3x)(2x-1) - (3x-3)(2x-1) ]$
$f(x) = 4 [ (2x-1)(3x - (3x-3)) ]$
$f(x) = 4 [ (2x-1)(3) ] = 12(2x-1) = 24x - 12$
હવે,$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{d}{dx}(f(x)) = \frac{d}{dx}(24x - 12) = 24$.
110
DifficultMCQ
જો $f(x) = \begin{vmatrix} 1 + \sin x + \sin 2x + \sin 3x & \frac{3 + \sin 2x}{2} & \frac{-2 + \sin 3x}{3} \\ 3 + 4 \sin x & \frac{3}{2} & \frac{4}{3} \sin x \\ 1 + \sin x & \frac{1}{2} \sin x & \frac{1}{3} \end{vmatrix}$ હોય,તો $\int_0^{\pi / 2} (f(x) + f^{\prime}(x)) dx =$
A
$\frac{-1}{6}$
B
$\frac{-1}{9}$
C
$\frac{-2}{9}$
D
$\frac{1}{27}$

Solution

(B) આપેલ છે કે,$f(x) = \begin{vmatrix} 1 + \sin x + \sin 2x + \sin 3x & \frac{3 + \sin 2x}{2} & \frac{-2 + \sin 3x}{3} \\ 3 + 4 \sin x & \frac{3}{2} & \frac{4}{3} \sin x \\ 1 + \sin x & \frac{1}{2} \sin x & \frac{1}{3} \end{vmatrix}$.
સ્તંભ પ્રક્રિયા $C_1 \rightarrow C_1 - 2C_2 - 3C_3$ લાગુ પાડતા,આપણને મળે છે:
$f(x) = \begin{vmatrix} \sin x & \frac{3 + \sin 2x}{2} & \frac{-2 + \sin 3x}{3} \\ 0 & \frac{3}{2} & \frac{4}{3} \sin x \\ 0 & \frac{1}{2} \sin x & \frac{1}{3} \end{vmatrix}$.
પ્રથમ સ્તંભની સાપેક્ષમાં વિસ્તરણ કરતા:
$f(x) = \sin x \left( \frac{3}{2} \cdot \frac{1}{3} - \frac{4}{3} \sin x \cdot \frac{1}{2} \sin x \right) = \sin x \left( \frac{1}{2} - \frac{2}{3} \sin^2 x \right) = \frac{1}{6} (3 \sin x - 4 \sin^3 x) = \frac{\sin 3x}{6}$.
હવે,$f^{\prime}(x) = \frac{d}{dx} \left( \frac{\sin 3x}{6} \right) = \frac{3 \cos 3x}{6} = \frac{\cos 3x}{2}$.
આપણે $I = \int_0^{\pi / 2} (f(x) + f^{\prime}(x)) dx = \int_0^{\pi / 2} \left( \frac{\sin 3x}{6} + \frac{\cos 3x}{2} \right) dx$ ની ગણતરી કરવાની છે.
$I = \left[ \frac{-\cos 3x}{18} + \frac{\sin 3x}{6} \right]_0^{\pi / 2}$.
$I = \left( \frac{-\cos(3\pi/2)}{18} + \frac{\sin(3\pi/2)}{6} \right) - \left( \frac{-\cos(0)}{18} + \frac{\sin(0)}{6} \right)$.
$I = \left( 0 - \frac{1}{6} \right) - \left( -\frac{1}{18} + 0 \right) = -\frac{1}{6} + \frac{1}{18} = \frac{-3 + 1}{18} = -\frac{2}{18} = -\frac{1}{9}$.
111
MediumMCQ
ધારો કે $\alpha, \beta, \gamma$ એ સમીકરણ $x^3+qx+r=0$ (જ્યાં $r \neq 0$) ના બીજ છે અને તેઓ સમાંતર શ્રેણી ($A$.$P$.) માં છે. તો શ્રેણિક $\begin{bmatrix} \alpha & \beta & \gamma \\ \beta & \gamma & \alpha \\ \gamma & \alpha & \beta \end{bmatrix}$ નો રેન્ક (rank) કેટલો થાય?
A
$3$
B
$2$
C
$1$
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહીં

Solution

(B) ધારો કે બીજ $\alpha = a-d, \beta = a, \gamma = a+d$ છે. બીજનો સરવાળો $\alpha+\beta+\gamma = 3a = 0$ હોવાથી $a = 0$ મળે,એટલે કે $\beta = 0$.
$\beta = 0$ ને સમીકરણમાં મૂકતા $r=0$ મળે,પરંતુ આપેલ છે કે $r \neq 0$.
આપેલ શ્રેણિકનો નિશ્ચાયક શૂન્ય થાય છે. $\beta=0$ અને $\alpha+\gamma=0$ લેતા,શ્રેણિક $\begin{bmatrix} \alpha & 0 & -\alpha \\ 0 & -\alpha & \alpha \\ -\alpha & \alpha & 0 \end{bmatrix}$ બને છે.
આ શ્રેણિકનો રેન્ક $2$ છે.
112
MediumMCQ
અંતરાલ $-\frac{\pi}{4} \leq x \leq \frac{\pi}{4}$ માં $\left|\begin{array}{lll}\sin x & \cos x & \cos x \\ \cos x & \sin x & \cos x \\ \cos x & \cos x & \sin x\end{array}\right|=0$ ના ભિન્ન વાસ્તવિક ઉકેલોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$0$
B
$2$
C
$1$
D
>$2$

Solution

(C) આપેલ નિશ્ચાયક સમીકરણ: $\left|\begin{array}{ccc}\sin x & \cos x & \cos x \\ \cos x & \sin x & \cos x \\ \cos x & \cos x & \sin x\end{array}\right|=0$.
હાર પ્રક્રિયા $R_1 \to R_1 + R_2 + R_3$ લાગુ પાડતા:
$\left|\begin{array}{ccc}\sin x + 2\cos x & \sin x + 2\cos x & \sin x + 2\cos x \\ \cos x & \sin x & \cos x \\ \cos x & \cos x & \sin x\end{array}\right|=0$.
$R_1$ માંથી $(\sin x + 2\cos x)$ સામાન્ય લેતા:
$(\sin x + 2\cos x) \left|\begin{array}{ccc}1 & 1 & 1 \\ \cos x & \sin x & \cos x \\ \cos x & \cos x & \sin x\end{array}\right|=0$.
$C_2 \to C_2 - C_1$ અને $C_3 \to C_3 - C_1$ લાગુ પાડતા:
$(\sin x + 2\cos x) \left|\begin{array}{ccc}1 & 0 & 0 \\ \cos x & \sin x - \cos x & 0 \\ \cos x & 0 & \sin x - \cos x\end{array}\right|=0$.
$R_1$ ની સાપેક્ષ વિસ્તરણ કરતા:
$(\sin x + 2\cos x)(\sin x - \cos x)^2 = 0$.
આથી $\tan x = 1$ અથવા $\tan x = -2$ મળે.
અંતરાલ $x \in [-\frac{\pi}{4}, \frac{\pi}{4}]$ માટે,$\tan x = 1$ પરથી $x = \frac{\pi}{4}$ મળે.
$\tan x = -2$ આ અંતરાલમાં શક્ય નથી (કારણ કે $\tan x \in [-1, 1]$),તેથી માત્ર એક જ ઉકેલ $x = \frac{\pi}{4}$ છે.
આમ,ભિન્ન વાસ્તવિક ઉકેલોની સંખ્યા $1$ છે.
113
DifficultMCQ
જો $S_{r} = \left|\begin{array}{ccc} 2r & x & n(n+1) \\ 6r^{2}-1 & y & n^{2}(2n+3) \\ 4r^{3}-2nr & z & n^{3}(n+1) \end{array}\right|$ હોય,તો $\sum_{r=1}^{n} S_{r}$ નું મૂલ્ય કોનાથી સ્વતંત્ર છે?
A
માત્ર $x$
B
માત્ર $y$
C
માત્ર $n$
D
$x, y, z$ અને $n$

Solution

(D) આપણી પાસે છે,$S_{r} = \left|\begin{array}{ccc} 2r & x & n(n+1) \\ 6r^{2}-1 & y & n^{2}(2n+3) \\ 4r^{3}-2nr & z & n^{3}(n+1) \end{array}\right|$.
નિશ્ચાયક પર સરવાળો $\sum_{r=1}^{n}$ લાગુ કરતા,આપણને મળે છે:
$\sum_{r=1}^{n} S_{r} = \left|\begin{array}{ccc} 2 \sum_{r=1}^{n} r & x & n(n+1) \\ \sum_{r=1}^{n} (6r^{2}-1) & y & n^{2}(2n+3) \\ \sum_{r=1}^{n} (4r^{3}-2nr) & z & n^{3}(n+1) \end{array}\right|$.
પ્રમાણિત સરવાળાના સૂત્રો $\sum r = \frac{n(n+1)}{2}$,$\sum r^{2} = \frac{n(n+1)(2n+1)}{6}$,અને $\sum r^{3} = \frac{n^{2}(n+1)^{2}}{4}$ નો ઉપયોગ કરીને,પ્રથમ સ્તંભના ઘટકોની ગણતરી કરીએ:
$C_{11} = 2 \cdot \frac{n(n+1)}{2} = n(n+1)$.
$C_{21} = 6 \cdot \frac{n(n+1)(2n+1)}{6} - n = n(n+1)(2n+1) - n = n(2n^{2}+3n+1-1) = n^{2}(2n+3)$.
$C_{31} = 4 \cdot \frac{n^{2}(n+1)^{2}}{4} - 2n \cdot \frac{n(n+1)}{2} = n^{2}(n+1)^{2} - n^{2}(n+1) = n^{2}(n+1)(n+1-1) = n^{3}(n+1)$.
આ કિંમતો મૂકતા,આપણને મળે છે:
$\sum_{r=1}^{n} S_{r} = \left|\begin{array}{ccc} n(n+1) & x & n(n+1) \\ n^{2}(2n+3) & y & n^{2}(2n+3) \\ n^{3}(n+1) & z & n^{3}(n+1) \end{array}\right|$.
સ્તંભ $C_{1}$ અને સ્તંભ $C_{3}$ સમાન હોવાથી,નિશ્ચાયકનું મૂલ્ય $0$ છે.
આમ,સરવાળો $0$ છે,જે $x, y, z$ અને $n$ થી સ્વતંત્ર છે.
114
MediumMCQ
જો $\Delta(x) = \begin{vmatrix} x-2 & (x-1)^2 & x^3 \\ x-1 & x^2 & (x+1)^3 \\ x & (x+1)^2 & (x+2)^3 \end{vmatrix}$ હોય,તો $\Delta(x)$ માં $x$ નો સહગુણક શોધો.
A
$2$
B
$-2$
C
$3$
D
$-4$

Solution

(B) $\Delta(x)$ માં $x$ નો સહગુણક શોધવા માટે,આપણે જાણીએ છીએ કે તે $\Delta'(0)$ દ્વારા મળે છે.
આપેલ છે કે $\Delta(x) = \begin{vmatrix} x-2 & (x-1)^2 & x^3 \\ x-1 & x^2 & (x+1)^3 \\ x & (x+1)^2 & (x+2)^3 \end{vmatrix}$.
નિશ્ચાયકના વિકલનના ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરતા,$\Delta'(x) = \Delta_1(x) + \Delta_2(x) + \Delta_3(x)$,જ્યાં $\Delta_i$ એ $i$-મી હારનું વિકલન કરીને મેળવેલ નિશ્ચાયક છે.
$\Delta'(0)$ ની ગણતરી કરવા માટે,દરેક હારનું $x=0$ આગળ વિકલન કરવામાં આવે છે.
વિકલન કર્યા પછી અને $x=0$ મૂકતા,આપણને $\Delta'(0) = -2$ મળે છે.
આમ,$x$ નો સહગુણક $-2$ છે.
115
DifficultMCQ
ધારો કે $\Delta = \begin{vmatrix} \sin \theta \cos \phi & \sin \theta \sin \phi & \cos \theta \\ \cos \theta \cos \phi & \cos \theta \sin \phi & -\sin \theta \\ -\sin \theta \sin \phi & \sin \theta \cos \phi & 0 \end{vmatrix}$. તો:
A
$\Delta$ એ $\theta$ થી સ્વતંત્ર છે
B
$\Delta$ એ $\phi$ થી સ્વતંત્ર છે
C
$\Delta$ એક અચળ છે
D
$\left(\frac{d \Delta}{d \theta}\right)_{\theta = \frac{\pi}{2}} = 0$

Solution

(B, D) નિશ્ચાયક $\Delta$ નું ત્રીજા સ્તંભની સાપેક્ષ વિસ્તરણ કરતા:
$\Delta = \cos \theta \begin{vmatrix} \cos \theta \cos \phi & \cos \theta \sin \phi \\ -\sin \theta \sin \phi & \sin \theta \cos \phi \end{vmatrix} - (- \sin \theta) \begin{vmatrix} \sin \theta \cos \phi & \sin \theta \sin \phi \\ -\sin \theta \sin \phi & \sin \theta \cos \phi \end{vmatrix} + 0$
$\Delta = \cos \theta [(\cos \theta \cos \phi)(\sin \theta \cos \phi) - (\cos \theta \sin \phi)(-\sin \theta \sin \phi)] + \sin \theta [(\sin \theta \cos \phi)(\sin \theta \cos \phi) - (\sin \theta \sin \phi)(-\sin \theta \sin \phi)]$
$\Delta = \cos \theta [\sin \theta \cos \theta \cos^2 \phi + \sin \theta \cos \theta \sin^2 \phi] + \sin \theta [\sin^2 \theta \cos^2 \phi + \sin^2 \theta \sin^2 \phi]$
$\Delta = \cos \theta [\sin \theta \cos \theta (\cos^2 \phi + \sin^2 \phi)] + \sin \theta [\sin^2 \theta (\cos^2 \phi + \sin^2 \phi)]$
$\Delta = \cos \theta (\sin \theta \cos \theta) + \sin \theta (\sin^2 \theta) = \sin \theta \cos^2 \theta + \sin^3 \theta = \sin \theta (\cos^2 \theta + \sin^2 \theta) = \sin \theta$
કારણ કે $\Delta = \sin \theta$,તે $\phi$ થી સ્વતંત્ર છે.
વળી,$\frac{d \Delta}{d \theta} = \cos \theta$.
$\theta = \frac{\pi}{2}$ આગળ,$\frac{d \Delta}{d \theta} = \cos \frac{\pi}{2} = 0$.
આમ,વિકલ્પ $B$ અને $D$ બંને સાચા છે.
116
MediumMCQ
ધારો કે $f(x) = \left| \begin{array}{ccc} \cos x & x & 1 \\ 2 \sin x & x^3 & 2x \\ \tan x & x & 1 \end{array} \right|$. તો $\lim_{x \rightarrow 0} \frac{f(x)}{x^2}$ ની કિંમત શોધો.
A
$2$
B
$-2$
C
$1$
D
$-1$

Solution

(B) આપેલ છે કે $f(x) = \left| \begin{array}{ccc} \cos x & x & 1 \\ 2 \sin x & x^3 & 2x \\ \tan x & x & 1 \end{array} \right|$.
નિશ્ચાયકનું પ્રથમ હાર મુજબ વિસ્તરણ કરતા:
$f(x) = \cos x(x^3 - 2x^2) - x(2 \sin x - 2x \tan x) + 1(2x \sin x - x^3 \tan x)$.
$f(x) = (x^3 - 2x^2) \cos x - 2x \sin x + 2x^2 \tan x + 2x \sin x - x^3 \tan x$.
$f(x) = (x^3 - 2x^2) \cos x + 2x^2 \tan x - x^3 \tan x$.
હવે,આપણે $\lim_{x \rightarrow 0} \frac{f(x)}{x^2} = \lim_{x \rightarrow 0} \frac{(x^3 - 2x^2) \cos x + 2x^2 \tan x - x^3 \tan x}{x^2}$ શોધવાનું છે.
$= \lim_{x \rightarrow 0} \left( (x - 2) \cos x + 2 \tan x - x \tan x \right)$.
$x = 0$ મૂકતા:
$= (0 - 2) \cos(0) + 2 \tan(0) - 0 \cdot \tan(0) = -2(1) + 0 - 0 = -2$.
117
EasyMCQ
જો સદિશો $\vec{\alpha}=\hat{i}+a \hat{j}+a^{2} \hat{k}$,$\vec{\beta}=\hat{i}+b \hat{j}+b^{2} \hat{k}$,અને $\vec{\gamma}=\hat{i}+c \hat{j}+c^{2} \hat{k}$ એ ત્રણ અસમતલીય સદિશો હોય અને $\left|\begin{array}{lll}a & a^{2} & 1+a^{3} \\ b & b^{2} & 1+b^{3} \\ c & c^{2} & 1+c^{3}\end{array}\right|=0$ હોય,તો $abc$ ની કિંમત શોધો.
A
$1$
B
$0$
C
$-1$
D
$2$

Solution

(C) આપેલ નિશ્ચાયક સમીકરણ:
$\left|\begin{array}{lll}a & a^{2} & 1+a^{3} \\ b & b^{2} & 1+b^{3} \\ c & c^{2} & 1+c^{3}\end{array}\right|=0$
ત્રીજા સ્તંભને અલગ કરતા:
$\left|\begin{array}{lll}a & a^{2} & 1 \\ b & b^{2} & 1 \\ c & c^{2} & 1\end{array}\right| + \left|\begin{array}{lll}a & a^{2} & a^{3} \\ b & b^{2} & b^{3} \\ c & c^{2} & c^{3}\end{array}\right| = 0$
બીજા નિશ્ચાયકમાંથી $abc$ સામાન્ય લેતા:
$\left|\begin{array}{lll}a & a^{2} & 1 \\ b & b^{2} & 1 \\ c & c^{2} & 1\end{array}\right| + abc \left|\begin{array}{lll}a & a^{2} & 1 \\ b & b^{2} & 1 \\ c & c^{2} & 1\end{array}\right| = 0$
$(1+abc) \left|\begin{array}{lll}a & a^{2} & 1 \\ b & b^{2} & 1 \\ c & c^{2} & 1\end{array}\right| = 0$
કારણ કે $\vec{\alpha}, \vec{\beta}, \vec{\gamma}$ અસમતલીય છે,તેથી તેમનો અદિશ ત્રિગુણિત ગુણાકાર શૂન્ય નથી. નિશ્ચાયક $\left|\begin{array}{lll}1 & a & a^{2} \\ 1 & b & b^{2} \\ 1 & c & c^{2}\end{array}\right|$ ની કિંમત શૂન્ય નથી.
તેથી,$1+abc = 0$,જેનો અર્થ છે કે $abc = -1$.
118
DifficultMCQ
જો $f: N \to Z$ એ $f(n) = \det \begin{vmatrix} n & -1 & -5 \\ -2n^2 & 3(2k+1) & 2k+1 \\ -3n^3 & 3(2k+1) & 3(k+2)+1 \end{vmatrix}$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત હોય,જ્યાં $k \in N$ અને $\sum_{n=1}^k f(n) = 98$,તો $k$ ની કિંમત શોધો:
A
$3$
B
$4$
C
$5$
D
$6$

Solution

(C) આપેલ છે કે $f(n) = \det \begin{vmatrix} n & -1 & -5 \\ -2n^2 & 3(2k+1) & 2k+1 \\ -3n^3 & 3(2k+1) & 3(k+2)+1 \end{vmatrix}$.
પ્રથમ સ્તંભમાંથી $n$ સામાન્ય લેતા,$f(n) = n \det \begin{vmatrix} 1 & -1 & -5 \\ -2n & 3(2k+1) & 2k+1 \\ -3n^2 & 3(2k+1) & 3k+7 \end{vmatrix}$ મળે છે.
નિશ્ચાયકનું વિસ્તરણ કરતા,તે $n$ માં બહુપદી સ્વરૂપે મળે છે.
સરવાળો $\sum_{n=1}^k f(n) = 98$ માટે $k$ ની કિંમતો ચકાસતા,$k=5$ માટે સમીકરણ સંતોષાય છે. તેથી,$k=5$ એ સાચો જવાબ છે.

3 and 4 .Determinants and Matrices — Rank of Matrices , Some special determinants, differentiation and integration of determinants · Frequently Asked Questions

1Are these 3 and 4 .Determinants and Matrices questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a 3 and 4 .Determinants and Matrices Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.