General Introduction Questions in Gujarati

(C) $Saccharomyces cerevisiae$ એ એક જાણીતી યીસ્ટ છે જેનો ઉપયોગ બેકિંગ અને બ્રુઈંગ ઉદ્યોગોમાં થાય છે.
$Monascus purpureus$ એ એક યીસ્ટ છે જેનો ઉપયોગ વ્યાપારી રીતે ઉપલબ્ધ રુધિર કોલેસ્ટ્રોલ ઘટાડતી સ્ટેટિન્સના ઉત્પાદન માટે થાય છે.
$Trichoderma polysporum$ એ એક ફૂગ (યીસ્ટ નથી) છે જેનો ઉપયોગ સાયક્લોસ્પોરિન $A$ બનાવવા માટે થાય છે.
$Penicillium notatum$ એ એક મોલ્ડ (ફૂગ) છે જેનો ઉપયોગ પેનિસિલિન બનાવવા માટે થાય છે.
જોકે,ઔદ્યોગિક સૂક્ષ્મજીવોના સંદર્ભમાં,$Trichoderma polysporum$ અને $Penicillium notatum$ બંને તંતુમય ફૂગ છે. પ્રશ્ન મુજબ,$Trichoderma polysporum$ એ આ પ્રકરણમાં ઉલ્લેખિત મુખ્ય ફૂગ છે જે યીસ્ટ નથી.

(C) પેનિસિલિનની શોધ એલેક્ઝાંડર ફ્લેમિંગ દ્વારા $1928$ માં કરવામાં આવી હતી. તેમણે અવલોકન કર્યું હતું કે $Penicillium$ $notatum$ નામની ફૂગ કલ્ચર પ્લેટમાં $Staphylococcus$ બેક્ટેરિયાની વૃદ્ધિને અટકાવે છે. આ શોધ એન્ટિબાયોટિક યુગની શરૂઆતનું પ્રતીક છે.

(B) એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગે $1928$ માં $Staphylococcus$ $aureus$ બેક્ટેરિયા પર કામ કરતી વખતે પ્રથમ એન્ટિબાયોટિક,પેનિસિલિનની શોધ કરી હતી. તેમણે અવલોકન કર્યું કે $Penicillium$ $notatum$ નામની ફૂગ બેક્ટેરિયાની વૃદ્ધિને અટકાવે છે. પાછળથી,અર્નેસ્ટ ચૈન અને હાવર્ડ ફ્લોરેયને પેનિસિલિનની અસરકારક એન્ટિબાયોટિક તરીકેની ક્ષમતા સ્થાપિત કરવા માટે ફ્લેમિંગ સાથે નોબેલ પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો હતો.

(B) પ્રકાશસંશ્લેષી સૂક્ષ્મજીવો,જેમ કે સાયનોબેક્ટેરિયા અને લીલી લીલની કેટલીક જાતિઓ,પ્રકાશસંશ્લેષણ કરવા માટે પ્રકાશ ઉર્જાનો ઉપયોગ કરે છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,તેઓ આડપેદાશ તરીકે ઓક્સિજન $(O_2)$ ઉત્પન્ન કરે છે.
જો કે,ચોક્કસ ચયાપચયના માર્ગોના સંદર્ભમાં,કેટલાક પ્રકાશસંશ્લેષી બેક્ટેરિયા ચોક્કસ પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓમાં નાઈટ્રોજન સ્થાપન અથવા પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયાના પરિણામે હાઇડ્રોજન વાયુ $(H_2)$ ઉત્પન્ન કરી શકે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$H_2$ એ કેટલીક પ્રકાશસંશ્લેષી સૂક્ષ્મજીવી પ્રક્રિયાઓની જાણીતી આડપેદાશ છે.

(D) પ્રથમ એન્ટિબાયોટિક, $Penicillin$ ની શોધ $1928$ માં $Alexander \text{ } Fleming$ દ્વારા કરવામાં આવી હતી, જ્યારે તેઓ $Staphylococcus$ બેક્ટેરિયા પર કામ કરી રહ્યા હતા. તેમણે અવલોકન કર્યું કે $Penicillium \text{ } notatum$ નામની ફૂગ બેક્ટેરિયાની વૃદ્ધિને અટકાવે છે. ત્યારબાદ, $Howard \text{ } Florey$ અને $Ernst \text{ } Chain$ એ તેને અસરકારક એન્ટિબાયોટિક તરીકે સ્થાપિત કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી.

(D) એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગે પેનિસિલિનની શોધ કરી હતી,પરંતુ એક અસરકારક એન્ટિબાયોટિક તરીકે તેની સંપૂર્ણ ક્ષમતા અર્નેસ્ટ ચૈન અને હાવર્ડ ફ્લોરે દ્વારા સ્થાપિત કરવામાં આવી હતી. તબીબી ક્ષેત્રે આ મહત્વપૂર્ણ યોગદાન માટે,ત્રણેય વૈજ્ઞાનિકો - એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગ,અર્નેસ્ટ ચૈન અને હાવર્ડ ફ્લોરેને સંયુક્ત રીતે $1945$ માં નોબેલ પારિતોષિક આપવામાં આવ્યું હતું.

(A) એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગે સ્ટેફાયલોકોકસ બેક્ટેરિયા પર કામ કરતી વખતે પ્રથમ એન્ટિબાયોટિક, પેનિસિલિનની શોધ કરી હતી.
તેમણે અવલોકન કર્યું કે તેમની એક અસ્વચ્છ કલ્ચર પ્લેટમાં $Penicillium \text{ } notatum$ નામની ફૂગ ઉગી રહી હતી, જેની આસપાસ સ્ટેફાયલોકોકસ બેક્ટેરિયા વૃદ્ધિ પામી શકતા ન હતા.
આમ, વિધાન $(S)$ સાચું છે કારણ કે તેમણે પ્રથમ એન્ટિબાયોટિકની શોધ કરી હતી.
કારણ $(R)$ પણ સાચું છે કારણ કે પેનિસિલિન ખરેખર $Penicillium \text{ } notatum$ ફૂગમાંથી મેળવવામાં આવ્યું હતું.
એન્ટિબાયોટિકની શોધ આ ચોક્કસ ફૂગના અવલોકન સાથે સીધી રીતે જોડાયેલી હોવાથી, $R$ એ $S$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(D) એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગે $1928$ માં સ્ટેફાયલોકોકસ બેક્ટેરિયા પર કામ કરતી વખતે આકસ્મિક રીતે પેનિસિલીનની શોધ કરી હતી. જોકે,તેમણે તેની સંપૂર્ણ ઉપયોગિતા એક અસરકારક એન્ટિબાયોટિક તરીકે પ્રસ્થાપિત કરી ન હતી. પેનિસિલીનની સંપૂર્ણ ક્ષમતા એક અસરકારક એન્ટિબાયોટિક તરીકે ઘણા સમય પછી હોવર્ડ ફ્લોરી અને અર્ન્સ્ટ ચેઈન દ્વારા પ્રસ્થાપિત કરવામાં આવી હતી. તેથી,વિધાન $(S)$ ખોટું છે અને કારણ $(R)$ સાચું છે.

(D) એન્ટિબાયોટિક્સ એ કેટલાક સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા ઉત્પન્ન થતા રાસાયણિક પદાર્થો છે જે અન્ય રોગકારક સૂક્ષ્મજીવોના વિકાસને મારી શકે છે અથવા અટકાવી શકે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Carbamycin$ એ એક એન્ટિબાયોટિક છે.
$Tropamycin$ એ કોઈ પ્રમાણિત એન્ટિબાયોટિકનું નામ નથી.
$Anacin$ એ એસ્પિરિન અને કેફીન ધરાવતી પીડાશામક દવા (analgesic) માટેની બ્રાન્ડનું નામ છે.
$Glycine$ એ એક બિન-આવશ્યક એમિનો એસિડ છે.

(C) મિથેનોજિન્સ એ અજારક બૅક્ટેરિયાનો એક સમૂહ છે જે અલ્પ ઓક્સિજનયુક્ત પરિસ્થિતિમાં ચયાપચયની આડપેદાશ તરીકે મિથેન $(CH_4)$ ઉત્પન્ન કરે છે.
આ બૅક્ટેરિયા સામાન્ય રીતે ઢોરના રૂમેન (જઠરનો એક ભાગ) માં જોવા મળે છે.
રૂમેનમાં,આ બૅક્ટેરિયા સેલ્યુલોઝના વિઘટનમાં મદદ કરે છે,જે ઢોર દ્વારા લેવાતા ખોરાકનો મુખ્ય ઘટક છે.
તેથી,ઢોરના પાચનમાર્ગમાં મિથેનોજિન્સ હાજર હોય છે.

(D) સૂક્ષ્મ સજીવો એવા વિવિધ સજીવો છે જે નરી આંખે જોઈ શકાતા નથી.
તેમાં વિવિધ પ્રકારના જૈવિક ઘટકોનો સમાવેશ થાય છે જેમ કે:
$1$. બૅક્ટેરિયા: આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો.
$2$. વિષાણુ: અતિ-સૂક્ષ્મ ચેપી કારકો.
$3$. પ્રજીવો: એકકોષી સુકોષકેન્દ્રી સજીવો.
$4$. ફૂગ (જેમ કે યીસ્ટ) અને અમુક લીલને પણ સૂક્ષ્મ સજીવો ગણવામાં આવે છે.
આમ,બૅક્ટેરિયા,વિષાણુ અને પ્રજીવો ત્રણેય સૂક્ષ્મ સજીવોમાં વર્ગીકૃત હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(D) સૂક્ષ્મજીવો એવા વિવિધ સજીવો છે જેમને નરી આંખે જોઈ શકાતા નથી.
તેમાં બેક્ટેરિયા,ફૂગ,પ્રજીવો (protozoa) અને કેટલીક સૂક્ષ્મ લીલ તથા વાયરસનો સમાવેશ થાય છે.
$Amoeba$ (અમીબા),$Paramecium$ (પેરામિશિયમ) અને $Plasmodium$ (પ્લાઝમોડિયમ) એ ત્રણેય પ્રજીવોના ઉદાહરણો છે,જે સૂક્ષ્મ સજીવો છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(C) સૂક્ષ્મ સજીવો વિવિધ પ્રકારના સજીવો છે જે માનવ કલ્યાણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
જોકે કેટલાક સૂક્ષ્મ સજીવો રોગકારક હોય છે અને મનુષ્યો,પ્રાણીઓ તથા વનસ્પતિઓમાં રોગ ફેલાવે છે,પરંતુ તેમાંથી મોટા ભાગના સજીવો માનવજાત માટે ઉપયોગી છે.
તેઓ ઘરગથ્થુ ઉત્પાદનો (જેમ કે દહીં,ચીઝ),ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનો (જેમ કે પીણાં,એન્ટિબાયોટિક્સ),સુએજ ટ્રીટમેન્ટ અને જૈવિક ખાતરો તરીકે ઉપયોગમાં લેવાય છે.
તેથી,એવું કહેવું ખોટું છે કે બધા જ ઉપયોગી છે અથવા બધા જ રોગકારક છે; વાસ્તવમાં,હાનિકારક સજીવો હોવા છતાં મોટા ભાગના સૂક્ષ્મ સજીવો માનવજાત માટે ઉપયોગી છે.

(A) સૂક્ષ્મજીવો પૃથ્વી પરની જૈવિક પ્રણાલીઓનો એક મુખ્ય ઘટક છે. સદીઓથી,મનુષ્યો દહીં,બ્રેડ,ચીઝ અને આલ્કોહોલિક પીણાંના ઉત્પાદન જેવા વિવિધ હેતુઓ માટે સૂક્ષ્મજીવો અથવા તેમાંથી મેળવેલા ઉત્પાદનોનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. તેથી,સૂક્ષ્મજીવોનો માનવ કલ્યાણ માટે સદીઓથી ઉપયોગ થતો આવ્યો છે.

(D) સૂક્ષ્મ સજીવોનો ઉપયોગ વિવિધ ઉત્પાદનોના નિર્માણમાં થાય છે જે માનવો માટે ફાયદાકારક છે.
$1$. રસીઓ: ઘણી રસીઓ નિર્બળ અથવા મૃત સૂક્ષ્મ સજીવો અથવા તેમના ઘટકોનો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવે છે.
$2$. સ્ટીરોઇડ્ઝ: અમુક ફૂગ અને બેક્ટેરિયા જેવા સૂક્ષ્મ સજીવોનો ઉપયોગ સ્ટીરોઇડ્ઝના જૈવ-રૂપાંતરણ (biotransformation) માં થાય છે.
$3$. કાર્બનિક સંયોજનો: સૂક્ષ્મ સજીવોનો ઉપયોગ કાર્બનિક એસિડ (દા.ત. સાઇટ્રિક એસિડ,એસિટિક એસિડ),ઉત્સેચકો અને આલ્કોહોલ બનાવવા માટે વ્યાપકપણે થાય છે.
તેથી,ઉલ્લેખિત તમામ ઉત્પાદનો સૂક્ષ્મ સજીવો દ્વારા સંશ્લેષિત થાય છે અને માનવજાત માટે ઉપયોગી છે.

(A) એન્ટિબાયોટિક્સ એ કેટલાક સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા ઉત્પન્ન થતા રાસાયણિક પદાર્થો છે જે અન્ય રોગકારક સૂક્ષ્મજીવોના વિકાસને અટકાવી શકે છે અથવા તેમને મારી શકે છે. ટેટ્રાસાયક્લિન એ એક જાણીતી બ્રોડ-સ્પેક્ટ્રમ એન્ટિબાયોટિક છે જેનો ઉપયોગ વિવિધ બેક્ટેરિયલ ચેપની સારવાર માટે થાય છે. આપેલા અન્ય વિકલ્પો એન્ટિબાયોટિક્સ તરીકે ઓળખાતા નથી.

(B) સાચું છે કારણ કે સૂક્ષ્મ જીવોનો ઉપયોગ સદીઓથી આથવણ,એન્ટિબાયોટિક્સનું ઉત્પાદન અને કચરાના નિકાલ જેવી માનવકલ્યાણની વિવિધ પ્રક્રિયાઓમાં કરવામાં આવ્યો છે.
$R$ સાચું છે કારણ કે સૂક્ષ્મ જીવો અને તેમના ચયાપચયના માર્ગોના અભ્યાસે બાયોટેક્નોલૉજી અને જેનેટિક એન્જિનિયરિંગના વિકાસમાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપ્યું છે.
જોકે,બાયોટેક્નોલૉજી અને જેનેટિક એન્જિનિયરિંગનો વિકાસ એ એક વ્યાપક વૈજ્ઞાનિક પ્રગતિ છે જે માત્ર સૂક્ષ્મ જીવો જ નહીં,પરંતુ વિવિધ જૈવિક પ્રણાલીઓનો ઉપયોગ કરે છે,અને તે માનવકલ્યાણ માટે સૂક્ષ્મ જીવોના ઐતિહાસિક ઉપયોગનું સીધું કારણ કે સમજૂતી નથી. તેથી,$R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી નથી.

(B) ફહિયાન અને વેનસે પ્રાચીન પ્રવાસીઓ અને વિદ્વાનો હતા જેમણે તેમની મુલાકાત લીધેલ સંસ્કૃતિઓના વિવિધ પાસાઓનું દસ્તાવેજીકરણ કર્યું હતું. ખોરાક અને દવા સંબંધિત ઐતિહાસિક રેકોર્ડના સંદર્ભમાં,તેમણે દવા તરીકે મધના ઉપયોગ વિશે ચર્ચા કરી હતી. મધનો ઉપયોગ સદીઓથી વિવિધ સંસ્કૃતિઓમાં તેના ઉપચારાત્મક ગુણધર્મો માટે કરવામાં આવે છે,જેમાં ઘા રૂઝાવવા અને વિવિધ રોગોના ઉપચાર તરીકે તેનો સમાવેશ થાય છે.

(C) કાર્બનિક ખેતી એ ખેતીની એક એવી પદ્ધતિ છે જે જમીનની ઉત્પાદકતા જાળવવા અને જીવાતોનું નિયંત્રણ કરવા માટે પાકની ફેરબદલી,લીલું ખાતર,કમ્પોસ્ટ અને જૈવિક જીવાત નિયંત્રણ જેવી તકનીકો પર આધાર રાખે છે.
વિધાન $(A)$ ખોટું છે કારણ કે કાર્બનિક ખેતીમાં $Bt$ કોટન જેવા જનીનિક રૂપાંતરિત સજીવો (GMOs) ના ઉપયોગનો સખત નિષેધ છે.
વિધાન $(B)$ સાચું છે કારણ કે તે કમ્પોસ્ટ અને છાણિયા ખાતર જેવા કુદરતી રીતે ઉત્પાદિત ઇનપુટ્સના ઉપયોગ પર ભાર મૂકે છે.
વિધાન $(C)$ સાચું છે કારણ કે કાર્બનિક ખેતીમાં કૃત્રિમ રાસાયણિક ખાતરો (જેમ કે યુરિયા) અને કૃત્રિમ જંતુનાશકોનો ઉપયોગ ટાળવામાં આવે છે.
વિધાન $(D)$ કાર્બનિક ખેતીના સિદ્ધાંતોને વ્યાખ્યાયિત કરવાના સંદર્ભમાં ખોટું છે,કારણ કે તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય પરંપરાગત ખેતીની તુલનામાં વિટામિન/ખનિજ સામગ્રી વધારવાને બદલે ટકાઉ પદ્ધતિઓ પર છે.
તેથી,વિધાન $(B)$ અને $(C)$ સાચા છે.

(C) : પ્રોબાયોટિક્સ એ આહાર પૂરક છે જેમાં સંભવિત ફાયદાકારક બેક્ટેરિયા અથવા યીસ્ટ હોય છે,જેમાં લેક્ટિક એસિડ બેક્ટેરિયા $(LAB)$ સૌથી સામાન્ય રીતે વપરાતા સૂક્ષ્મજીવો છે. $LAB$ નો ઉપયોગ ઘણા વર્ષોથી ખાદ્ય ઉદ્યોગમાં કરવામાં આવે છે,કારણ કે તેઓ શર્કરા (લેક્ટોઝ સહિત) અને અન્ય કાર્બોહાઇડ્રેટ્સને લેક્ટિક એસિડમાં રૂપાંતરિત કરવામાં સક્ષમ છે. તેઓ દહીં જેવા આથો લાવેલા ડેરી ખોરાકનો લાક્ષણિક ખાટો સ્વાદ જ નથી આપતા,પરંતુ $pH$ ઘટાડીને અને બગાડ કરતા સજીવોને વધવા માટે ઓછી તકો ઊભી કરીને પ્રિઝર્વેટિવ તરીકે પણ કામ કરે છે.

(D) : બાયોરેમિડિયેશન એ દૂષિત સ્થળને સાફ કરવા માટે જીવંત સૂક્ષ્મજીવોનો ઉપયોગ કરવાની પ્રક્રિયા છે.
સૂક્ષ્મજીવો પદાર્થોમાંથી ઝેરી તત્વોને દૂર કરીને આ કાર્ય કરે છે.
તેઓ ઉત્સેચકોનો ઉપયોગ કરીને આ સંયોજનોનું વિઘટન કરે છે,જે ચોક્કસ પ્રોટીન છે જે જીવંત કોષોમાં પ્રતિક્રિયાઓને નિયંત્રિત કરે છે.
પેટ્રોલિયમનું વિઘટન કરવામાં સક્ષમ ઉત્સેચકો ઉત્પન્ન કરતા સજીવો તેલના ગળતરને સાફ કરવામાં ઉપયોગી છે.
તેલનું વિઘટન કરતા કેટલાક સામાન્ય ઉદાહરણો $Pseudomonas$ અને $Azotobacter$ ની જિનેટિકલી એન્જિનિયર્ડ પ્રજાતિઓ છે.
બાયોરેમિડિયેશન તમામ પ્રદૂષણ સારવારના $5$ થી $10$ ટકા હિસ્સો ધરાવે છે અને તેનો ઉપયોગ ભૂગર્ભ ગેસોલિન સ્ટોરેજ ટેન્કોમાંથી થતા ગળતરને સાફ કરવામાં સફળતાપૂર્વક કરવામાં આવ્યો છે.
બાયોરેમિડિયેશનના ઘણા ઉપયોગો છે,સામાન્ય બગીચાના ખાતરથી લઈને કચરામાંથી સેલેનિયમ અને અન્ય ઝેરી ધાતુઓને દૂર કરવા સુધી.
બાયોરેમિડિયેશન માટેના શ્રેષ્ઠ એજન્ટો તે છે જે દૂષિત પદાર્થોને પોતે દૂષિત કે હાનિકારક બન્યા વિના તોડી શકે છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
$Spirulina$ (સ્પાયરુલિના) એક સાયનોબેક્ટેરિયા છે જેને બટાટા પ્રોસેસિંગ પ્લાન્ટના ગંદા પાણી (જેમાં સ્ટાર્ચ હોય છે),પરાળ,મોલાસીસ,પ્રાણીઓના છાણ અને ગટરના પાણી જેવા પદાર્થો પર સરળતાથી ઉગાડી શકાય છે. આના દ્વારા મોટા જથ્થામાં જૈવભાર (biomass) ઉત્પન્ન કરી શકાય છે,જે પ્રોટીન,ખનિજો,ચરબી,કાર્બોહાઈડ્રેટ્સ અને વિટામિન્સથી ભરપૂર ખોરાક તરીકે ઉપયોગી છે. આ પદ્ધતિનો ઉપયોગ સિંગલ સેલ પ્રોટીન $(SCP)$ ના ઉત્પાદન માટે કરવામાં આવે છે.

(B) લેક્ટિક એસિડ બેક્ટેરિયા $(LAB)$,જેમ કે $Lactobacillus$,દૂધમાં વૃદ્ધિ પામે છે અને તેને દહીંમાં ફેરવે છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,તેઓ એસિડ ઉત્પન્ન કરે છે જે દૂધના પ્રોટીનને ગંઠાઈ જવા માટે પ્રેરે છે અને તેનું આંશિક પાચન કરે છે.
$LAB$ આપણા જઠરમાં રોગકારક સૂક્ષ્મજીવોને અટકાવવામાં પણ ખૂબ જ ફાયદાકારક ભૂમિકા ભજવે છે.
વધુમાં,$LAB$ દહીંમાં વિટામિન $B_{12}$ નું પ્રમાણ વધારે છે,જે દૂધ કરતા પોષણની દ્રષ્ટિએ વધુ સારું છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$1$. $Streptococcus$ એ ગ્રામ-પોઝિટિવ બેક્ટેરિયાનું પ્રજાતિ છે.
$2$. $Trichoderma$ $polysporum$ એ ફૂગ છે જેનો ઉપયોગ સાયક્લોસ્પોરિન $A$ બનાવવા માટે થાય છે.
$3$. $Monascus$ $purpureus$ એ યીસ્ટ (ફૂગ) છે જેનો ઉપયોગ સ્ટેટિન્સ બનાવવા માટે થાય છે.
$4$. $Penicillium$ $notatum$ એ ફૂગ છે જેનો ઉપયોગ પેનિસિલિન બનાવવા માટે થાય છે.

(D) એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગે ફૂગ $Penicillium \text{ } notatum$ માંથી પ્રથમ એન્ટિબાયોટિક, પેનિસિલિનની શોધ કરી હતી।
આ એન્ટિબાયોટિક ચોક્કસ પ્રકારના બેક્ટેરિયા, ખાસ કરીને $Staphylococci$ (એક પ્રકારના બેક્ટેરિયા) ની વૃદ્ધિને રોકવામાં અસરકારક સાબિત થઈ હતી।
તેથી, $Penicillium \text{ } notatum$ એ $Staphylococci$ ની વૃદ્ધિ અટકાવે છે।

(A) મિથેનોજેન્સ એ અજારક બેક્ટેરિયાનો એક સમૂહ છે જે હાયપોક્સિક સ્થિતિમાં ચયાપચયની આડપેદાશ તરીકે મિથેન $(CH_4)$ ઉત્પન્ન કરે છે.
આ બેક્ટેરિયા સામાન્ય રીતે ઢોરના રૂમેન (જઠરનો એક ભાગ) માં જોવા મળે છે.
રૂમેનમાં,આ બેક્ટેરિયા સેલ્યુલોઝના વિઘટનમાં મદદ કરે છે,જે ઢોર દ્વારા લેવામાં આવતા ખોરાક (ઘાસ/ચારો) નો મુખ્ય ઘટક છે.
તેથી,મિથેનોજેન્સ ઢોરમાં સેલ્યુલોઝના પાચનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(B) એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગે $1928$ માં પ્રથમ એન્ટિબાયોટિક,પેનિસિલિનની શોધ કરી હતી.
તેમણે અવલોકન કર્યું હતું કે $Penicillium$ $notatum$ નામની ફૂગ કલ્ચર પ્લેટમાં $Staphylococcus$ નામના બેક્ટેરિયાની વૃદ્ધિને અટકાવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Penicillium$ છે.

(A) 'ઍન્ટિબાયોટિક' (પ્રતિજૈવિક) શબ્દ અમેરિકન સૂક્ષ્મજીવવિજ્ઞાની $Selman \ Waksman$ દ્વારા $1942$ માં આપવામાં આવ્યો હતો.
તેમણે ઍન્ટિબાયોટિકને એક એવા રાસાયણિક પદાર્થ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કર્યું જે સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે અને જે મંદ દ્રાવણમાં પણ અન્ય સૂક્ષ્મજીવોની વૃદ્ધિને અટકાવવાની અથવા તેનો નાશ કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
જોકે $Alexander \ Fleming$ એ પ્રથમ ઍન્ટિબાયોટિક,$Penicillin$ ની શોધ કરી હતી,પરંતુ આ પ્રકારના પદાર્થોને વર્ણવવા માટે 'ઍન્ટિબાયોટિક' શબ્દનો પ્રયોગ સૌપ્રથમ $Selman \ Waksman$ એ કર્યો હતો.

(B) $1$. $Streptomyces$ એ બેક્ટેરિયાનું એક પ્રજાતિ છે જે વિવિધ પ્રકારની ઍન્ટિબાયોટિક્સ બનાવવા માટે જાણીતી છે.
$2$. $Spirulina$ એ સાયનોબેક્ટેરિયા છે જેનો ઉપયોગ એકકોષી પ્રોટીન $(SCP)$ ના સ્ત્રોત તરીકે થાય છે.
$3$. $Rhizobium$ એ સહજીવી બેક્ટેરિયા છે જે વાતાવરણીય નાઈટ્રોજનનું સ્થાપન કરે છે અને જૈવિક ખાતર તરીકે કાર્ય કરે છે.
$4$. $Serratia$ એ ગ્રામ-નેગેટિવ બેક્ટેરિયાની એક પ્રજાતિ છે; તેનો 'નશાખોર' (drug addict) સાથે કોઈ સંબંધ નથી. તેથી, $Serratia - \text{Drug addict}$ ની જોડ ખોટી રીતે જોડાયેલ છે.

(NONE) 'એન્ટિબાયોટિક' શબ્દ સેલમન વૉક્સમેન દ્વારા $1942$ માં આપવામાં આવ્યો હતો. આ વિધાન સાચું છે.
એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગે ફૂગ પેનિસિલિયમ નોટેટમ $(Penicillium notatum)$ માંથી પ્રથમ એન્ટિબાયોટિક, પેનિસિલિનની શોધ કરી હતી. આ વિધાન પણ સાચું છે.
એન્ટિબાયોટિક્સ એ કેટલાક સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા ઉત્પન્ન થતા રાસાયણિક પદાર્થો છે જે અન્ય (રોગકારક) સૂક્ષ્મજીવોના વિકાસને મારી શકે છે અથવા અટકાવી શકે છે. તે દરેક પ્રકારના રોગાણુ સામે અસરકારક હોતા નથી; તે ઘણીવાર બેક્ટેરિયાના ચોક્કસ જૂથો માટે વિશિષ્ટ હોય છે. જોકે, આપેલા તમામ વિધાનો વૈજ્ઞાનિક રીતે સાચા છે.

(D) પાણીમાં $Escherichia$ $coli$ $(E. coli)$ ની હાજરીનો ઉપયોગ મળ દ્વારા થતા પ્રદૂષણના નિર્દેશક તરીકે વ્યાપકપણે થાય છે. $E. coli$ એ એક બેક્ટેરિયા છે જે સામાન્ય રીતે ગરમ રુધિરવાળા સજીવોના નાના આંતરડામાં જોવા મળે છે. પાણીના નમૂનામાં તેની હાજરી સૂચવે છે કે પાણી મળના દ્રવ્યો દ્વારા દૂષિત થયું છે,જેમાં અન્ય રોગકારક સૂક્ષ્મજીવો હોઈ શકે છે. તેથી,તે જૈવિક સુરક્ષાના સંદર્ભમાં પાણીની ગુણવત્તાના વિશ્વસનીય નિર્દેશક તરીકે કાર્ય કરે છે.

(A) એન્ટિબાયોટિક્સ એ કેટલાક સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા ઉત્પન્ન થતા રાસાયણિક પદાર્થો છે જે અન્ય રોગકારક સૂક્ષ્મજીવોના વિકાસને મારી શકે છે અથવા અટકાવી શકે છે.
ક્લોરામ્ફેનિકોલ અને એરિથ્રોમાઈસિન જાણીતી બ્રોડ-સ્પેક્ટ્રમ એન્ટિબાયોટિક્સ છે.
આ એન્ટિબાયોટિક્સ મુખ્યત્વે $Streptomyces$ પ્રજાતિના બેક્ટેરિયા દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
$Streptomyces$ પ્રજાતિના બેક્ટેરિયા તંતુમય હોય છે અને તેઓ ક્લિનિકલ દ્રષ્ટિએ મહત્વની ઘણી એન્ટિબાયોટિક્સ સહિત વિવિધ પ્રકારના ગૌણ ચયાપચયકો (secondary metabolites) ઉત્પન્ન કરવા માટે જાણીતા છે.

(B) દવાઓ તૈયાર કરવા માટે ઘણા સૂક્ષ્મજીવોનો ઉપયોગ થાય છે. એન્ટિબાયોટિક્સ એ અમુક સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા ઉત્પન્ન થતા રાસાયણિક પદાર્થો છે જે અન્ય રોગકારક સૂક્ષ્મજીવોને મારી શકે છે અથવા તેમની વૃદ્ધિને અટકાવી શકે છે.
આ દવાઓ સામાન્ય રીતે બેક્ટેરિયા અને ફૂગમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
સ્ટ્રેપ્ટોમાસીન,ટેટ્રાસાયક્લિન અને પેનિસિલિન એ એન્ટિબાયોટિક્સના સામાન્ય ઉદાહરણો છે.
ઉદાહરણ તરીકે,Penicillium notatum પેનિસિલિન ઉત્પન્ન કરે છે,જે સ્ટેફાયલોકોકસ બેક્ટેરિયાની વૃદ્ધિને અટકાવે છે.
એન્ટિબાયોટિક્સ બેક્ટેરિયાનો નાશ કરીને કાર્ય કરે છે,ઘણીવાર તેમની કોષદીવાલને નબળી પાડીને,જે કોષના વિઘટન (cell lysis) તરફ દોરી જાય છે અને અંતે રોગકારક બેક્ટેરિયાનો નાશ થાય છે.

(N/A) નરી આંખે જોઈ શકાય તેવી વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓ સિવાય,સૂક્ષ્મજીવો આ પૃથ્વી પરની જૈવિક પ્રણાલીઓના મુખ્ય ઘટકો છે.
સૂક્ષ્મજીવો જમીન,પાણી,હવા,આપણા શરીરમાં અને અન્ય પ્રાણીઓ તથા વનસ્પતિઓના શરીરમાં દરેક જગ્યાએ હાજર હોય છે.
સૂક્ષ્મજીવો એવી જગ્યાએ પણ જોવા મળે છે જ્યાં અન્ય કોઈ પણ જીવંત સ્વરૂપનું અસ્તિત્વ હોવું અશક્ય છે - જેમ કે ગરમ પાણીના ઝરા (geysers) ની અંદર જ્યાં તાપમાન $100^{\circ} C$ જેટલું ઊંચું હોઈ શકે છે,અનેક મીટર જાડા બરફના સ્તરોની નીચે જમીનમાં અને અત્યંત એસિડિક વાતાવરણમાં.

(N/A) ઢોરના રૂમેનમાં મિથેનોજેન્સ (દા.ત.,Methanobacterium) તરીકે ઓળખાતા બેક્ટેરિયાની સહજીવી વસ્તી જોવા મળે છે. આ બેક્ટેરિયા પાસે જટિલ સેલ્યુલોઝને સરળ સંયોજનોમાં તોડવા માટે જરૂરી ઉત્સેચકીય તંત્ર હોય છે. જ્યારે ઢોર સેલ્યુલોઝથી ભરપૂર વનસ્પતિ આધારિત ખોરાક લે છે,ત્યારે આ મિથેનોજેન્સ પાચનની પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે,જે પ્રાણીના પોષણ અને ઉર્જા ઉત્પાદન માટે આવશ્યક છે.

(A) પેનિસિલિન: ફૂગ ($Penicillium$ પ્રજાતિ) માંથી મેળવવામાં આવે છે,તેથી તે કુદરતી ઉત્પાદન છે.
$(b)$ સલ્ફોનામાઇડ: તે એક કૃત્રિમ રાસાયણિક એન્ટિમાઇક્રોબાયલ એજન્ટ છે.
$(c)$ વિટામિન-$C$: તે વિવિધ ફળો અને શાકભાજી (દા.ત.,ખાટાં ફળો) માંથી મેળવવામાં આવતું કુદરતી ઉત્પાદન છે.
$(d)$ ગ્રોથ હોર્મોન: તે શરીરમાં પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા ઉત્પન્ન થતું કુદરતી ઉત્પાદન છે.

(N/A) પેનિસિલિનની શોધ આકસ્મિક રીતે થઈ હતી.
સર એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગે અવલોકન કર્યું કે $Staphylococcus$ ની ધોયા વગરની કલ્ચર પ્લેટોમાં $Penicillium$ નામની ફૂગ ઉગી રહી હતી.
આ ફૂગ $Staphylococcus$ ની વૃદ્ધિને અવરોધતી હતી.
ત્યારબાદ,આ ફૂગમાંથી પેનિસિલિન નામની એન્ટિબાયોટિક અલગ કરવામાં આવી હતી.

(N/A) માનવ આંતરડું,ખાસ કરીને મોટું આંતરડું,સૂક્ષ્મજીવોના વિવિધ સમુદાય માટે નિવાસસ્થાન તરીકે કાર્ય કરે છે,જેને ગટ માઇક્રોબાયોટા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
માનવ આંતરડામાં જોવા મળતા સૂક્ષ્મજીવોના બે સામાન્ય ઉદાહરણો નીચે મુજબ છે:
$(1)$ $Escherichia \ coli$ (સામાન્ય રીતે $E. \ coli$ તરીકે ઓળખાય છે): આ એક ગ્રામ-નેગેટિવ,વૈકલ્પિક અજારક બેક્ટેરિયા છે જે માનવ જઠરાંત્રિય માર્ગના સામાન્ય રહેવાસી છે.
$(2)$ $Enterococcus \ faecalis$: આ એક ગ્રામ-પોઝિટિવ,સહભોજી બેક્ટેરિયા છે જે સામાન્ય રીતે માનવ આંતરડામાં વસે છે.

(B) કેટલાક સૂક્ષ્મજીવો,ખાસ કરીને થર્મોફિલિક આર્કિયા (thermophilic archaea),હાઇડ્રોથર્મલ વેન્ટ્સ અને ગરમ પાણીના ઝરા જેવા અત્યંત ગરમ વાતાવરણમાં જીવી શકે છે જ્યાં તાપમાન $100^{\circ}C$ થી વધુ હોય છે. આ સજીવોમાં વિશિષ્ટ ઉત્સેચકો અને કોષરસસ્તરની રચનાઓ હોય છે જે આવા ઊંચા તાપમાને પણ સ્થિર રહે છે. વનસ્પતિઓ,પ્રાણીઓ અને લાઈકેન સામાન્ય રીતે આટલા ઊંચા તાપમાને જીવી શકતા નથી.

(B) $Saccharomyces \ cerevisiae$ સામાન્ય રીતે બ્રુઅર્સ યીસ્ટ અથવા બેકર્સ યીસ્ટ તરીકે ઓળખાય છે.
તે એકકોષીય ફૂગ છે જે એસ્કોમાયસેટીસ જૂથમાં આવે છે.
તેનો ઉપયોગ ઇથેનોલના ઉત્પાદન માટે આથવણની પ્રક્રિયામાં અને બ્રેડ બનાવવા માટે બેકિંગ ઉદ્યોગમાં વ્યાપકપણે થાય છે.

(D) પ્રથમ એન્ટિબાયોટિક,$Penicillin$ ની શોધ $Alexander \ Fleming$ દ્વારા $1928$ માં કરવામાં આવી હતી.
જ્યારે તેઓ $Staphylococcus$ બેક્ટેરિયા પર કામ કરી રહ્યા હતા,ત્યારે તેમણે જોયું કે તેમની એક અસ્વચ્છ કલ્ચર પ્લેટમાં $Penicillium \ notatum$ નામની ફૂગ ઉગી રહી હતી.
તેમણે નોંધ્યું કે આ ફૂગની હાજરીને કારણે તેની આસપાસ $Staphylococcus$ બેક્ટેરિયાની વૃદ્ધિ અટકી ગઈ હતી.
તેથી,શોધ સમયે જે બેક્ટેરિયાનું સંવર્ધન કરવામાં આવી રહ્યું હતું તે $Staphylococcus$ હતા.

(B) સૌપ્રથમ એન્ટિબાયોટીક, $Penicillin$ ની શોધ $Alexander Fleming$ દ્વારા $1928$ માં કરવામાં આવી હતી, જ્યારે તેઓ $Staphylococcus$ બેક્ટેરિયા પર કામ કરી રહ્યા હતા. તેમણે અવલોકન કર્યું કે ફૂગ $Penicillium notatum$ બેક્ટેરિયાની વૃદ્ધિને અટકાવે છે. ત્યારબાદ, $Ernst Chain$ અને $Howard Florey$ એ તેના શુદ્ધિકરણ અને મોટા પાયે ઉત્પાદનમાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપ્યું હતું, જેના માટે આ ત્રણેય વૈજ્ઞાનિકોને $1945$ માં નોબેલ પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો હતો.

(B) સૌપ્રથમ શોધાયેલું એન્ટિબાયોટિક પેનિસિલિન હતું. તેની શોધ એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગ દ્વારા $1928$ માં ફૂગ $Penicillium$ $notatum$ માંથી કરવામાં આવી હતી. આ શોધે તબીબી ક્ષેત્રે એન્ટિબાયોટિક યુગની શરૂઆત કરી હતી.

(B) ઢોરના આમાશય (rumen) માં મિથેનોજેન્સ (દા.ત.,$Methanobacterium$) તરીકે ઓળખાતા સહજીવી બેક્ટેરિયાનો મોટો સમૂહ હોય છે.
આ બેક્ટેરિયા સેલ્યુલોઝના પાચનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,જે ઢોર દ્વારા ખાવામાં આવતા વનસ્પતિજન્ય ખોરાકનો મુખ્ય ઘટક છે.
સેલ્યુલોઝ એક જટિલ પોલીસેકેરાઇડ છે જેનું પાચન મોટાભાગના પ્રાણીઓ જાતે કરી શકતા નથી.
આ બેક્ટેરિયા સેલ્યુલોઝનું સરળ સંયોજનોમાં વિઘટન કરે છે,જેનો ઉપયોગ ઢોર ઉર્જા મેળવવા માટે કરે છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
એન્ટિબાયોટિક એ કેટલાક સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા ઉત્પન્ન થતા રાસાયણિક પદાર્થો છે જે અન્ય (રોગકારક) સૂક્ષ્મજીવોને મારી શકે છે અથવા તેમની વૃદ્ધિને અટકાવી શકે છે.
એલેકઝાન્ડર ફલેમિંગે $Penicillium$ $notatum$ નામની ફૂગમાંથી સૌપ્રથમ એન્ટિબાયોટિક,$Penicillin$ ની શોધ કરી હતી.
આ શોધ માટે તેમને $1945$ માં નોબેલ પુરસ્કારથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.
વિધાન $C$ ખોટું છે કારણ કે એન્ટિબાયોટિક ઉત્પન્ન કરનાર સજીવ તેના પોતાના ઉત્પાદનથી મૃત્યુ પામતું નથી; તેની પાસે તે એન્ટિબાયોટિકથી પ્રભાવિત ન થવા માટેની આંતરિક કાર્યપદ્ધતિ હોય છે.

(D) વિકલ્પો $A$, $B$, અને $C$ બેક્ટેરિયાની પ્રજાતિઓ દર્શાવે છે. ખાસ કરીને, $Staphylococcus$ અને $Streptococci$ બેક્ટેરિયા છે, અને $Acetobacter$ $aceti$ એ એસિટિક એસિડ ઉત્પન્ન કરતું બેક્ટેરિયમ છે. જ્યારે, $Saccharomyces$ $cerevisiae$ એ યીસ્ટ છે, જે એકકોષી ફૂગ છે. તેથી, $Saccharomyces$ $cerevisiae$ એ અસંગત વિકલ્પ છે.

(A) એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગ જ્યારે $Staphylococci$ બેક્ટેરિયા પર કામ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે તેમણે અવલોકન કર્યું કે તેમની એક ન ધોયેલી કલ્ચર પ્લેટમાં $Penicillium$ $notatum$ નામની ફૂગ ઉગી રહી હતી.
તેમણે નોંધ્યું કે આ ફૂગની હાજરીને કારણે તેની આસપાસ $Staphylococci$ બેક્ટેરિયાની વૃદ્ધિ અટકી ગઈ હતી.
આ અવલોકનથી પ્રથમ એન્ટિબાયોટિક, પેનિસિલિનની શોધ થઈ.

(A) $Rauwolfia$ $vomitoria$ (સર્પગંધા) એ હિમાલયના વિસ્તારોમાં જોવા મળતી એક ઔષધીય વનસ્પતિ છે. તે $Reserpine$ (રીસર્પિન) નામનું સક્રિય રાસાયણિક દ્રવ્ય ઉત્પન્ન કરે છે. આ આલ્કલોઇડનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે હાઈ બ્લડ પ્રેશર (હાયપરટેન્શન) અને અમુક માનસિક વિકૃતિઓની સારવારમાં કરવામાં આવે છે.

(C) $LABS$ એટલે લીનિયર આલ્કાઈલ બેન્ઝીન સલ્ફોનેટ $(Linear alkyl benzene sulphonate)$.
તે એનાયોનિક સર્ફેક્ટન્ટ્સનો એક પ્રકાર છે જેનો ઉપયોગ કૃત્રિમ ડિટર્જન્ટ અને સફાઈ એજન્ટોના ઉત્પાદનમાં વ્યાપકપણે થાય છે.
આ સંયોજનો તેમની બાયોડિગ્રેડેબિલિટી (જૈવિક વિઘટનક્ષમતા) ને કારણે ઉદ્યોગોમાં વધુ પસંદ કરવામાં આવે છે.

(D) $Spirulina$ જેવા સૂક્ષ્મજીવોને વિવિધ પ્રકારના નકામા પદાર્થો પર ઉછેરી શકાય છે કારણ કે તેઓ કાર્બનિક કચરાને બાયોમાસમાં રૂપાંતરિત કરવામાં અત્યંત કાર્યક્ષમ હોય છે.
$1$. બટાકા પ્રોસેસિંગ પ્લાન્ટનું ગંદુ પાણી સ્ટાર્ચ અને અન્ય પોષક તત્વોથી સમૃદ્ધ હોય છે જે સૂક્ષ્મજીવોના વિકાસમાં મદદ કરે છે.
$2$. સ્ટ્રો (ઘાસ) સૂક્ષ્મજીવોના આથવણ માટે કાર્બનનો સ્ત્રોત પૂરો પાડે છે.
$3$. પ્રાણીઓનું છાણ અને ગટરનું પાણી નાઈટ્રોજન અને અન્ય ખનિજોથી ભરપૂર હોય છે,જે તેમને મોટા પાયે ખેતી માટે ઉત્તમ સબસ્ટ્રેટ બનાવે છે.
$4$. મોલાસીસ એ ખાંડ ઉદ્યોગની આડપેદાશ છે અને તે સૂક્ષ્મજીવોના ઉછેર માટે વપરાતો ખૂબ જ સામાન્ય કાર્બન સ્ત્રોત છે.
આમ,સૂચિબદ્ધ તમામ પદાર્થો $(I, II, III, IV)$ નો ઉપયોગ $Spirulina$ જેવા સૂક્ષ્મજીવોના વિકાસ માટે સબસ્ટ્રેટ તરીકે થઈ શકે છે,તેથી સાચો વિકલ્પ $D$ છે.