General Introduction Questions in Gujarati

(D) પવિત્ર ગંગા નદીનું પાણી તેના સ્વયં-શુદ્ધિકરણના ગુણધર્મો માટે જાણીતું છે.
આનું મુખ્ય કારણ પાણીમાં રહેલા $Bacteriophages$ (બેક્ટેરિયોફેજ) ની હાજરી છે.
$Bacteriophages$ એ એવા વાયરસ છે જે ખાસ કરીને હાનિકારક બેક્ટેરિયા,જેમ કે $Escherichia \ coli$ ને ચેપ લગાડે છે અને તેનો નાશ કરે છે,જે પાણીજન્ય રોગો માટે જવાબદાર છે.
આ રોગકારક બેક્ટેરિયાનો નાશ કરીને,$Bacteriophages$ નદીના પાણીની શુદ્ધતા જાળવવામાં મદદ કરે છે.

(C) જમીનમાં જોવા મળતા સૂક્ષ્મજીવોમાં બેક્ટેરિયા સૌથી વધુ સંખ્યામાં હોય છે. તેઓ પોષક તત્વોના ચક્રમાં,કાર્બનિક પદાર્થોના વિઘટનમાં અને જમીનની ફળદ્રુપતા જાળવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. તેમના નાના કદ અને ઝડપી પ્રજનન દરને કારણે,જમીનમાં તેમની વસ્તી ગીચતા ફૂગ,લીલ અથવા અન્ય સૂક્ષ્મ વનસ્પતિ કરતા ઘણી વધારે હોય છે.

(A) પુટ્રેફેક્શન એ સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા કાર્બનિક પદાર્થો,ખાસ કરીને પ્રોટીનનું અજારક વિઘટન છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,પ્રોટીનનું વિઘટન થઈને એમિનો એસિડ,એમાઈન્સ અને હાઈડ્રોજન સલ્ફાઈડ $(H_2S)$ તથા એમોનિયા $(NH_3)$ જેવા વાયુઓ જેવા સરળ સંયોજનો બને છે.

(D) સૂક્ષ્મજીવોનો વિવિધ ઉદ્યોગોમાં વ્યાપકપણે ઉપયોગ થાય છે:
$1$. ખોરાક અને ખાદ્ય ઉમેરણોની તૈયારી: દહીં બનાવવા માટે $Lactobacillus$ જેવા બેક્ટેરિયા અને બેકિંગમાં યીસ્ટનો ઉપયોગ થાય છે.
$2$. આલ્કોહોલિક પીણાંનું ઉત્પાદન: શર્કરાના આથવણ દ્વારા આલ્કોહોલ બનાવવા માટે $Saccharomyces \text{ cerevisiae}$ (બ્રુઅર્સ યીસ્ટ) નો ઉપયોગ થાય છે.
$3$. રોગનિવારક સંયોજનો: સૂક્ષ્મજીવોનો ઉપયોગ એન્ટિબાયોટિક્સ (દા.ત., $Penicillium$) અને બાયોટેકનોલોજી દ્વારા વિવિધ ઉત્સેચકો અથવા હોર્મોન્સ બનાવવા માટે થાય છે.
તેથી, આપેલા તમામ વિકલ્પો સૂક્ષ્મજીવોના ઉપયોગો છે.

(C) એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગ પ્રથમ એન્ટિબાયોટિક,પેનિસિલિનની શોધ માટે જાણીતા છે. તેમના સંશોધન દરમિયાન,તેઓ $Staphylococcus$ $aureus$ (એક પ્રકારના સ્ટેફાયલોકોકાઈ) બેક્ટેરિયા પર કામ કરી રહ્યા હતા. તેમણે અવલોકન કર્યું કે $Penicillium$ $notatum$ નામની ફૂગ તેમની કલ્ચર પ્લેટો પર આ બેક્ટેરિયાની વૃદ્ધિને અટકાવે છે.

(B) $E. coli$ માં,બેક્ટેરિયાની ગતિ તેના કશા (flagella) ના પરિભ્રમણ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
જ્યારે કશા ઘડિયાળના કાંટાની વિરુદ્ધ દિશામાં (anticlockwise) ફરે છે,ત્યારે કશાનો સમૂહ એક પ્રોપેલર જેવું કાર્ય કરે છે,જેના કારણે બેક્ટેરિયા સીધી રેખામાં ગતિ કરે છે,જેને 'રનિંગ' (running) કહેવામાં આવે છે.
જ્યારે કશા ઘડિયાળના કાંટાની દિશામાં (clockwise) ફરે છે,ત્યારે આ સમૂહ વિખેરાઈ જાય છે,જેના કારણે બેક્ટેરિયા યાદચ્છિક રીતે પોતાની દિશા બદલે છે,જેને 'ટમ્બલિંગ' (tumbling) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,આ પરિભ્રમણને અનુરૂપ ગતિઓ રનિંગ અને ટમ્બલિંગ છે.

(D) બંધ સિસ્ટમમાં બેક્ટેરિયાનો વૃદ્ધિ વક્ર સામાન્ય રીતે ચાર અલગ-અલગ તબક્કાઓને અનુસરે છે:
$1$. $Lag$ (લેગ) તબક્કો: બેક્ટેરિયા નવા વાતાવરણમાં અનુકૂલન સાધે છે; કોષોની સંખ્યામાં કોઈ નોંધપાત્ર વધારો થતો નથી.
$2$. $Log$ (લોગ) તબક્કો: બેક્ટેરિયા દ્વિભાજન દ્વારા ઝડપથી વિભાજન પામે છે,જે ઘાતાંકીય વૃદ્ધિ તરફ દોરી જાય છે.
$3$. $Stationary$ (સ્થિર) તબક્કો: પોષક તત્વોની અછત અને ઝેરી કચરાના સંચયને કારણે વૃદ્ધિ દર અને મૃત્યુ દર સમાન થઈ જાય છે.
$4$. $Decline$ (ઘટાડો) તબક્કો: મૃત્યુ પામતા કોષોની સંખ્યા નવા બનતા કોષો કરતા વધી જાય છે,જેના પરિણામે વસ્તીમાં ઘટાડો થાય છે.

(A) એન્ટિબાયોટિક્સ એ કેટલાક સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા ઉત્પન્ન થતા રાસાયણિક પદાર્થો છે જે અન્ય રોગકારક સૂક્ષ્મજીવોના વિકાસને મારી શકે છે અથવા અટકાવી શકે છે.
આજે દવામાં વપરાતી મોટાભાગની એન્ટિબાયોટિક્સ બેક્ટેરિયામાંથી મેળવવામાં આવે છે,ખાસ કરીને એક્ટિનોમાયસેટીસ (દા.ત.,સ્ટ્રેપ્ટોમાયસીસ) તરીકે ઓળખાતા જૂથમાંથી.
જોકે પેનિસિલિન જેવી કેટલીક એન્ટિબાયોટિક્સ મૂળભૂત રીતે ફૂગમાંથી શોધાઈ હતી,પરંતુ વ્યાપારી રીતે ઉપલબ્ધ મોટાભાગની એન્ટિબાયોટિક્સ એક્ટિનોમાયસેટીસ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. માનવ આંતરડામાં વિટામિન $K$ નું નિર્માણ $Escherichia \ coli$ જેવા સહજીવી બેક્ટેરિયા દ્વારા કરવામાં આવે છે.
$A$: ચીઝનું પાકવું બેક્ટેરિયા અને ફૂગ (દા.ત.,$Penicillium$) બંને દ્વારા થઈ શકે છે.
$B$: એન્ટિબાયોટિક્સનું સંશ્લેષણ બેક્ટેરિયા (દા.ત.,$Streptomyces$) અને ફૂગ (દા.ત.,$Penicillium$) દ્વારા કરવામાં આવે છે.
$C$: હ્યુમસનું નિર્માણ એ બેક્ટેરિયા,ફૂગ અને એક્ટિનોમાયસેટ્સ સહિતના વિવિધ સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા થતી પ્રક્રિયા છે.

(B) $Pseudomonas$ પ્રજાતિઓ તેમની ચયાપચયની વિવિધતા માટે જાણીતી છે. તેમની પાસે કેટાબોલિક ઉત્સેચકોની વિશાળ શ્રેણી છે જે તેમને હાઇડ્રોકાર્બન,જંતુનાશકો અને વિવિધ પ્રદૂષકો સહિતના જટિલ કાર્બનિક સંયોજનોની વિશાળ શ્રેણીને તોડવાની ક્ષમતા આપે છે. આ ક્ષમતા તેમને બાયોરેમિડિયેશન (જૈવિક ઉપચાર) પ્રક્રિયાઓમાં અત્યંત મહત્વપૂર્ણ બનાવે છે.

(B) બેક્ટેરિયોસિન એ પ્રોટીનયુક્ત ઝેરી પદાર્થો છે જે સમાન અથવા નજીકની બેક્ટેરિયલ જાતિઓની વૃદ્ધિને રોકવા માટે બેક્ટેરિયા દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
આ પ્રોટીન ચોક્કસ પર્યાવરણીય સ્થિતિમાં ઉત્પાદક બેક્ટેરિયાને સ્પર્ધાત્મક લાભ આપે છે.
એન્ટિબાયોટિક્સથી વિપરીત,જેની કાર્યક્ષમતા વ્યાપક હોય છે,બેક્ટેરિયોસિન સામાન્ય રીતે મર્યાદિત કાર્યક્ષમતા ધરાવે છે અને ફક્ત નજીકની પ્રજાતિઓને જ લક્ષ્ય બનાવે છે.

(C) તાજા માંસમાં રહેલા પ્રોટીનનું વિઘટન વિવિધ બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે,જેને સડો (putrefaction) કહેવામાં આવે છે. જોકે માંસ બગડવામાં ઘણા બેક્ટેરિયા ફાળો આપે છે,પરંતુ $Proteus$ પ્રજાતિ ખાસ કરીને $O_2$ ની ગેરહાજરીમાં પ્રોટીનના સડા માટે જાણીતી છે. તેથી,સાચો જવાબ $Proteus$ છે.

(C) યીસ્ટનું સૌપ્રથમ અવલોકન અને વર્ણન એન્ટોની વાન લ્યુવેનહોક દ્વારા $1680$ માં તેમના સ્વ-ડિઝાઇન કરેલા માઇક્રોસ્કોપનો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવ્યું હતું. સૂક્ષ્મજીવોના અવલોકનમાં તેમના અગ્રણી કાર્ય માટે તેમને માઇક્રોબાયોલોજીના પિતા માનવામાં આવે છે.

(B) . $Rhizobium$ એ સહજીવી નાઈટ્રોજન સ્થાપક બેક્ટેરિયા છે,પરોપજીવી નથી.
$B$. $Mycorrhizae$ એ ફૂગ અને ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓના મૂળ વચ્ચેનું સહજીવન છે,જે જમીનમાંથી ફોસ્ફરસ જેવા ખનિજોના શોષણમાં મદદ કરે છે. આ સાચી જોડી છે.
$C$. $Yeast$ નો ઉપયોગ ઇથેનોલ અને બ્રેડના ઉત્પાદનમાં થાય છે,બાયોગેસમાં નહીં.
$D$. $Myxomycetes$ એ સ્લાઈમ મોલ્ડ છે,જ્યારે દાદર (ring worm) એ $Microsporum$ અથવા $Trichophyton$ જેવી ફૂગ દ્વારા થાય છે.

(B) માત્ર માદા મચ્છર જ રક્ત પર ખોરાક લે છે કારણ કે તેમને તેમના ઈંડાના વિકાસ માટે રક્તમાં રહેલા પ્રોટીન અને પોષક તત્વોની જરૂર હોય છે.
નર મચ્છરો પાસે માનવ ત્વચાને વીંધવા માટે જરૂરી મુખાગો (mouthparts) હોતા નથી.
તેના બદલે,નર મચ્છરો તેમની ઉર્જા અને અસ્તિત્વ માટે જરૂરી શર્કરા મેળવવા માટે ફૂલોનો રસ અને વનસ્પતિના રસ પર ખોરાક લે છે.

(B) આથવણની પ્રક્રિયાની શોધ અને તેનું વૈજ્ઞાનિક વર્ણન લુઈ પાશ્ચર દ્વારા $1857$ માં કરવામાં આવ્યું હતું. તેમણે દર્શાવ્યું હતું કે આથવણ એ યીસ્ટ જેવા સૂક્ષ્મજીવોની વૃદ્ધિને કારણે થાય છે. તેથી,વિકલ્પ $B$ સાચો જવાબ છે.

(C) વિટામિન $B_{12}$ (કોબાલામિન) મુખ્યત્વે પ્રાણીજન્ય ખોરાક અને અમુક સૂક્ષ્મજીવોમાં જોવા મળે છે.
લીવર એ વિટામિન $B_{12}$ નો સૌથી વધુ સાંદ્ર સ્ત્રોત માનવામાં આવે છે કારણ કે તે પ્રાણીઓમાં આ વિટામિનનો સંગ્રહ કરતું અંગ છે.
સ્પિરુલિના,જે એક સાયનોબેક્ટેરિયા છે,તે પણ વિટામિન $B_{12}$ નો નોંધપાત્ર સ્ત્રોત છે,જે તેને શાકાહારીઓ માટે એક લોકપ્રિય પૂરક બનાવે છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી બકરીનું લીવર અને સ્પિરુલિના સૌથી સમૃદ્ધ સ્ત્રોત ગણાય છે.

(B) બ્રિટનના સર એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગે $(1881-1955)$ $1929$ માં પ્રથમ એન્ટિબાયોટિક,$penicillin$ (પેનિસિલિન) ની શોધ કરી હતી.
તેમને આ શોધ માટે $1945$ માં નોબેલ પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો હતો.

(D) "એન્ટિબાયોટિક" શબ્દ અમેરિકન માઇક્રોબાયોલોજિસ્ટ $Selman Waksman$ દ્વારા $1942$ માં આપવામાં આવ્યો હતો.
એન્ટિબાયોટિક એ સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા ઉત્પન્ન થતો પદાર્થ છે જે ઓછી સાંદ્રતામાં અન્ય સૂક્ષ્મજીવોને અટકાવે છે અથવા મારી નાખે છે.
જોકે $Alexander Fleming$ એ પ્રથમ એન્ટિબાયોટિક $Penicillin$ ની શોધ કરી હતી, પરંતુ આ સંયોજનોનું વર્ણન કરવા માટે "એન્ટિબાયોટિક" શબ્દનો ઉપયોગ $Selman Waksman$ એ કર્યો હતો。

(A) એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગ દ્વારા $1928$ માં પેનિસિલિનની શોધ એ અવલોકન પર આધારિત હતી કે $Penicillium$ $notatum$ નામની ફૂગ કલ્ચર પ્લેટમાં $Staphylococcus$ બેક્ટેરિયાની વૃદ્ધિને અટકાવે છે. આ આંતરક્રિયા,જેમાં એક સજીવ એવા પદાર્થો ઉત્પન્ન કરે છે જે બીજા સજીવની વૃદ્ધિને અટકાવે છે અથવા તેને મારી નાખે છે,તેને જૈવિક વિરોધાભાસ (Biological antagonism) અથવા એન્ટિબાયોસિસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) બોર્ડો મિશ્રણ એ ફૂગનાશક અને બેક્ટેરિયાનાશક છે જેનો ઉપયોગ ફળ અને નટના વૃક્ષો,વેલાઓ અને સુશોભિત છોડના રોગોને નિયંત્રિત કરવા માટે થાય છે.
તેનો સૌપ્રથમ ઉપયોગ પિયર-મેરી-એલેક્સિસ મિલાર્ડેટ દ્વારા ફ્રાન્સમાં $1882$ માં દ્રાક્ષના વેલા પર થતા ડાઉની મિલ્ડ્યુ રોગને નિયંત્રિત કરવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો.

(C) બોર્ડો મિશ્રણ એ ફૂગનાશક અને બેક્ટેરિયાનાશક છે જેનો ઉપયોગ ફળ અને નટના વૃક્ષો,વેલા અને સુશોભિત છોડના રોગોને નિયંત્રિત કરવા માટે થાય છે. તેની શોધ $19$મી સદીના અંતમાં ફ્રાન્સના બોર્ડો પ્રદેશમાં પિયર-મેરી-એલેક્સિસ મિલાર્ડેટ દ્વારા કરવામાં આવી હતી. 'બોર્ડો' નામ ફ્રાન્સના તે શહેર અને પ્રદેશનો ઉલ્લેખ કરે છે જ્યાં તે સૌપ્રથમ વિકસાવવામાં આવ્યું હતું અને ઉપયોગમાં લેવાયું હતું,તેથી તેનું નામ એક સ્થળ/પ્રદેશ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે.

(B) . $19$મી સદીના મધ્યમાં,લુઈ પાશ્ચરે અહેવાલ આપ્યો હતો કે આલ્કોહોલ,બીયર અને છાશ એ યીસ્ટના આથવણનું પરિણામ છે.

(D) $antibiotic$ (પ્રતિજૈવિક) શબ્દ $1942$ માં $S. Waksman$ દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો. જોકે $Alexander Fleming$ એ પ્રથમ પ્રતિજૈવિક $Penicillin$ ની શોધ કરી હતી,પરંતુ આ શબ્દનો ઉપયોગ સૌપ્રથમ $Waksman$ દ્વારા એવા રાસાયણિક પદાર્થોને વર્ણવવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો જે સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે અને અન્ય સૂક્ષ્મજીવોની વૃદ્ધિને અટકાવે છે અથવા તેમનો નાશ કરે છે.

(A) મોટાભાગની એન્ટિબાયોટિક્સ સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે. બેક્ટેરિયામાં,$Bacillus$ પ્રજાતિ એ એન્ટિબાયોટિક્સનો એક મહત્વપૂર્ણ સ્ત્રોત છે. જોકે ઘણી એન્ટિબાયોટિક્સ ફૂગ (જેમ કે $Penicillium$) અને એક્ટિનોમાયસેટ્સ (જેમ કે $Streptomyces$) માંથી મેળવવામાં આવે છે,પરંતુ આપેલા વિકલ્પોના સંદર્ભમાં,$Bacillus$ પ્રજાતિઓ બેસિટ્રાસિન અને પોલિમિક્સિન જેવા વિવિધ એન્ટિમાઇક્રોબાયલ પદાર્થોના ઉત્પાદન માટે જાણીતી છે. તેથી,$Bacillus$ એ સાચો જવાબ છે.

(B) યીસ્ટ,ખાસ કરીને $Saccharomyces$ $cerevisiae$ (બ્રુઅર્સ યીસ્ટ),વિટામિન $B$ કોમ્પ્લેક્સનો સમૃદ્ધ કુદરતી સ્ત્રોત છે,જેમાં થાઈમીન $(B_1)$,રાઈબોફ્લેવિન $(B_2)$,નિયાસિન $(B_3)$,પાયરિડોક્સિન $(B_6)$ અને ફોલિક એસિડ $(B_9)$ નો સમાવેશ થાય છે.
તેમાં રહેલા આ આવશ્યક વિટામિન્સની ઉચ્ચ સાંદ્રતાને કારણે તેનો ઉપયોગ પોષક પૂરક તરીકે વ્યાપકપણે થાય છે.

(A) એન્ટિબાયોટિક્સની ઘટનાની શોધ એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગ દ્વારા $1928$ માં કરવામાં આવી હતી.
તેમણે અવલોકન કર્યું કે ફૂગ $Penicillium$ $notatum$ એ $Staphylococcus$ બેક્ટેરિયાની વૃદ્ધિને અટકાવે છે.
આ શોધ પ્રથમ એન્ટિબાયોટિક,પેનિસિલિનના વિકાસ તરફ દોરી ગઈ.

(D) એન્ટિબાયોટિક્સ એ સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા ઉત્પન્ન થતા રાસાયણિક પદાર્થો છે,જે ઓછી સાંદ્રતામાં અન્ય સૂક્ષ્મજીવો,ખાસ કરીને બેક્ટેરિયાની વૃદ્ધિને અટકાવવાની અથવા તેમને મારી નાખવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. તેથી,તેઓ બેક્ટેરિસાઇડ્સ અથવા બેક્ટેરિયોસ્ટેટિક એજન્ટ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(D) એન્ટિબાયોટિક્સ એ કેટલાક સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા ઉત્પન્ન થતા રાસાયણિક પદાર્થો છે જે અન્ય રોગકારક સૂક્ષ્મજીવોના વિકાસને મારી શકે છે અથવા અટકાવી શકે છે.
વ્યાવસાયિક રીતે ઉપયોગમાં લેવાતી મોટાભાગની એન્ટિબાયોટિક્સ ફૂગ (દા.ત.,પેનિસિલિયમ) અને એક્ટિનોમાયસેટ્સ (દા.ત.,સ્ટ્રેપ્ટોમાયસીસ) માંથી મેળવવામાં આવે છે.
તેથી,$(a)$ અને $(b)$ બંને એન્ટિબાયોટિક્સના સાચા સ્ત્રોત છે.

(B) એન્ટિબાયોટિક્સ એ કેટલાક સૂક્ષ્મજીવો (જેમ કે બેક્ટેરિયા અને ફૂગ) દ્વારા ઉત્પન્ન થતા રાસાયણિક પદાર્થો છે જે અન્ય રોગકારક સૂક્ષ્મજીવોને મારી શકે છે અથવા તેમની વૃદ્ધિને અટકાવી શકે છે। પ્રથમ એન્ટિબાયોટિક, પેનિસિલિન, એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગ દ્વારા $Penicillium$ $notatum$ નામની ફૂગમાંથી શોધવામાં આવી હતી। તેથી, એન્ટિબાયોટિક્સનો સાચો સ્ત્રોત સૂક્ષ્મજીવો છે।

(B) જમીનમાં રહેતા સૂક્ષ્મજીવો અત્યંત સ્પર્ધાત્મક વાતાવરણમાં રહે છે જ્યાં પોષક તત્વો અને જગ્યા જેવા સંસાધનો મર્યાદિત હોય છે.
એન્ટિબાયોટિક્સ એ આ સજીવો દ્વારા ઉત્પન્ન થતા ગૌણ ચયાપચય (secondary metabolites) છે.
એન્ટિબાયોટિક્સ ઉત્પન્ન કરીને,આ સૂક્ષ્મજીવો સ્પર્ધાત્મક પ્રજાતિઓની વૃદ્ધિને અટકાવે છે,જેને એન્ટિબાયોસિસની ઘટના કહેવામાં આવે છે.
આ વ્યૂહરચના જમીનના જટિલ અને સ્પર્ધાત્મક માઇક્રોફ્લોરામાં તેમની પોતાની વૃદ્ધિ,પોષણ અને અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવાની ક્ષમતામાં વધારો કરે છે.

(C) કાર્બન ચક્રમાં,બેક્ટેરિયા અને ફૂગ વિઘટકો તરીકે કાર્ય કરે છે. તેઓ મૃત વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓના અવશેષોમાં રહેલા જટિલ કાર્બનિક સંયોજનોને $CO_2$ જેવા સરળ અકાર્બનિક પદાર્થોમાં તોડે છે. આ પ્રક્રિયા કાર્બનને વાતાવરણમાં પાછું મુક્ત કરે છે,જેથી ઉત્પાદકો તેનો ફરીથી ઉપયોગ કરી શકે છે,આમ કાર્બન ચક્ર પૂર્ણ થાય છે.

(D) $Escherichia$ $coli$ $(E. coli)$ એ એક બેક્ટેરિયા છે જે સામાન્ય રીતે ગરમ લોહીવાળા સજીવોના નાના આંતરડામાં જોવા મળે છે.
પાણીના નમૂનાઓમાં તેની હાજરીનો ઉપયોગ મળ દ્વારા થતા પ્રદૂષણના પ્રમાણભૂત સૂચક તરીકે થાય છે,જે સૂચવે છે કે પાણીમાં અન્ય હાનિકારક રોગકારક સજીવો હોઈ શકે છે.

(C) બાયોરેમિડિયેશન એ એક એવી પ્રક્રિયા છે જે પર્યાવરણમાંથી પ્રદૂષકોને દૂર કરવા અથવા તેમને ઓછાં ઝેરી બનાવવા માટે બેક્ટેરિયા,ફૂગ અથવા વનસ્પતિ જેવા જીવંત સજીવોનો ઉપયોગ કરે છે. આ પ્રક્રિયામાં,સૂક્ષ્મજીવો હાનિકારક ઔદ્યોગિક કચરાનું ચયાપચય કરે છે અને તેને ઓછા ઝેરી અથવા બિન-ઝેરી પદાર્થોમાં રૂપાંતરિત કરે છે,જેનાથી દૂષિત વિસ્તારોને સાફ કરવામાં મદદ મળે છે.

(A) એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગે $1928$ માં લંડનની સેન્ટ મેરી હોસ્પિટલમાં કામ કરતી વખતે પેનિસિલિનની શોધ કરી હતી.
તેમણે અવલોકન કર્યું કે $Penicillium$ $notatum$ નામની ફૂગ કલ્ચર પ્લેટ પર $Staphylococcus$ બેક્ટેરિયાની વૃદ્ધિને અટકાવે છે.
આ શોધ એન્ટિબાયોટિક યુગની શરૂઆતનું પ્રતીક છે.

(D) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ ઘઉંનો બ્રાઉન રસ્ટ ફૂગ ($Puccinia$ પ્રજાતિ) દ્વારા થાય છે - $(iii)$.
$(b)$ ટોબેકો મોઝેઈક વાઈરસ (Tobacco Mosaic Virus) દ્વારા થાય છે - $(i)$.
$(c)$ ક્રુસીફર્સનો બ્લેક રોટ બેક્ટેરિયા ($Xanthomonas$ $campestris$) દ્વારા થાય છે - $(ii)$.
$(d)$ શેરડીનો રેડ રોટ ફૂગ ($Colletotrichum$ $falcatum$) દ્વારા થાય છે - $(iii)$.
તેથી, સાચી જોડ $a-iii, b-i, c-ii, d-iii$ છે.

(A) 'એન્ટિબાયોટિક' (પ્રતિજૈવિક) શબ્દ $1942$ માં $\text{સાલમેન વોકસમેન}$ દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો।
$\text{સાલમેન વોકસમેન}$ એક સૂક્ષ્મજીવવિજ્ઞાની હતા જેમણે $\text{સ્ટ્રેપ્ટોમાયસિન}$ અને અન્ય ઘણી એન્ટિબાયોટિક્સની શોધ કરી હતી।
જોકે $\text{એલેકઝાન્ડર ફલેમિંગે}$ પ્રથમ એન્ટિબાયોટિક, $\text{પેનિસિલિન}$ ની શોધ કરી હતી, પરંતુ 'એન્ટિબાયોટિક' શબ્દનો પ્રયોગ સૌપ્રથમ $\text{વોકસમેન}$ દ્વારા કરવામાં આવ્યો હતો।

(A) કિવનાઇન એ મેલેરિયાની સારવાર માટે વપરાતી જાણીતી મેલેરિયા વિરોધી (antimalarial) દવા છે.
તે $Cinchona$ (સિન્કોના) વૃક્ષના પ્રકાંડની સૂકી છાલમાંથી મેળવવામાં આવે છે (મુખ્યત્વે $Cinchona$ $officinalis$ અને તેની સંબંધિત પ્રજાતિઓ).
આ છાલમાં વિવિધ આલ્કલોઇડ્સ હોય છે,જેમાં કિવનાઇન તેના ઔષધીય ગુણધર્મો માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે.

(B) એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગે $1928$ માં પ્રથમ એન્ટિબાયોટિક તરીકે પેનિસિલીનની શોધ કરી હતી. જો કે,એક અસરકારક એન્ટિબાયોટિક તરીકે તેની સંપૂર્ણ ક્ષમતા અને તેનું રસાયણચિકિત્સા $(Chemotherapeutic)$ મહત્વ $1940$ ના દાયકામાં હોવર્ડ ફ્લોરેય અને અર્ન્સ્ટ ચેઈન દ્વારા સ્થાપિત કરવામાં આવ્યું હતું. આ શોધ માટે તેમને ફ્લેમિંગ સાથે $1945$ માં નોબેલ પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો હતો.

(A) રોબર્ટ કોચ $(R. Koch)$ ને બેક્ટેરિયાનું શુદ્ધ સંવર્ધન મેળવવાની પદ્ધતિઓ વિકસાવવાનો શ્રેય આપવામાં આવે છે.
તેમણે વ્યક્તિગત બેક્ટેરિયલ વસાહતોને અલગ કરવા માટે ઘન સંવર્ધન માધ્યમો (જેમ કે અગર) નો ઉપયોગ રજૂ કર્યો,જેનાથી ચોક્કસ રોગકારકોનો અલગ રીતે અભ્યાસ કરવાનું શક્ય બન્યું.
આ માઇક્રોબાયોલોજીમાં એક સીમાચિહ્નરૂપ સિદ્ધિ હતી,જેણે એન્થ્રેક્સ અને ટ્યુબરક્યુલોસિસ જેવા રોગો માટે જવાબદાર કારકોની ઓળખ કરવામાં મદદ કરી.

(C) 'એન્ટિબાયોટિક' (પ્રતિજૈવિક) શબ્દ અમેરિકન સૂક્ષ્મજીવવિજ્ઞાની $Selman \ Waksman$ દ્વારા $1942$ માં આપવામાં આવ્યો હતો.
એન્ટિબાયોટિક એ સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા ઉત્પન્ન થતો પદાર્થ છે જે ઓછી સાંદ્રતામાં અન્ય સૂક્ષ્મજીવોની વૃદ્ધિને અટકાવે છે અથવા તેમનો નાશ કરે છે.
જોકે એલેકઝાંડર ફલેમિંગે પ્રથમ એન્ટિબાયોટિક,પેનિસિલિનની શોધ કરી હતી,પરંતુ આ પ્રકારના સૂક્ષ્મજીવનાશક પદાર્થોને વર્ણવવા માટે 'એન્ટિબાયોટિક' શબ્દનો ઉપયોગ સૌપ્રથમ વોક્સમેન દ્વારા કરવામાં આવ્યો હતો.

(D) બાયોટેકનોલોજીમાં થયેલી પ્રગતિ દ્વારા સૂક્ષ્મજીવોનો ઉપયોગ માનવકલ્યાણ માટે કરવામાં આવે છે।
મુખ્યત્વે, $\text{આધુનિક}$ $\text{બાયોટેકનોલોજી}$ અને $\text{જિનેટિક}$ $\text{એન્જિનિયરિંગ}$ ક્ષેત્રો પાયાનું જ્ઞાન અને સાધનો (જેમ કે રીકોમ્બિનન્ટ $DNA$ ટેકનોલોજી) પૂરા પાડે છે, જેના દ્વારા એન્ટિબાયોટિક્સ, રસીઓ, ઉત્સેચકો અને અન્ય ઉપચારાત્મક પ્રોટીન બનાવવા માટે સૂક્ષ્મજીવોમાં ફેરફાર કરી શકાય છે।
તેથી, સાચો વિકલ્પ $\text{આધુનિક}$ $\text{બાયોટેકનોલોજી}$ અને $\text{જિનેટિક}$ $\text{એન્જિનિયરિંગ}$ છે।

(A) જે સજીવોને નરી આંખે જોઈ શકાતા નથી,તેમને સૂક્ષ્મજીવો (Microorganisms) કહેવામાં આવે છે. આમાં બેક્ટેરિયા,ફૂગ,પ્રજીવો અને કેટલીક સૂક્ષ્મ લીલનો સમાવેશ થાય છે. તેમને જોવા માટે માઇક્રોસ્કોપની જરૂર પડે છે.

(A) સૂક્ષ્મજીવો એ વિવિધ સજીવો છે જે સામાન્ય રીતે કદમાં સૂક્ષ્મ હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેમને નરી આંખે જોઈ શકાતા નથી. તેના ઉદાહરણોમાં બૅક્ટેરિયા,ફૂગ,પ્રજીવો અને વાઇરસનો સમાવેશ થાય છે. કીડી એ સંધિપાદ (Arthropoda) સમુદાયનું બહુકોષીય કીટક છે અને તે નરી આંખે સ્પષ્ટપણે જોઈ શકાય છે,તેથી તેને સૂક્ષ્મજીવ ગણવામાં આવતું નથી.

(C) 'બધા જ સૂક્ષ્મજીવો રોગકારક હોય છે' તે વિધાન અસત્ય છે.
જોકે ઘણા સૂક્ષ્મજીવો રોગો ફેલાવે છે (રોગકારક),પરંતુ મોટાભાગના સૂક્ષ્મજીવો મનુષ્યો માટે હાનિકારક નથી અથવા ફાયદાકારક છે.
ઉદાહરણ તરીકે,દહીં,બ્રેડ,ચીઝ બનાવવા માટે,ગંદા પાણીના નિકાલની પ્રક્રિયામાં,તેમજ એન્ટિબાયોટિક્સના ઉત્પાદન અને જમીનમાં નાઇટ્રોજન સ્થાપન માટે સૂક્ષ્મજીવો અનિવાર્ય છે.

(D) સૂક્ષ્મજીવો સર્વવ્યાપી છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ પૃથ્વી પર દરેક જગ્યાએ જોવા મળે છે.
તેઓ માટી,પાણી,હવા અને પ્રાણીઓ તથા વનસ્પતિઓના શરીરમાં એમ વિવિધ વાતાવરણમાં વિકાસ પામે છે.
તેઓ અત્યંત પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિઓમાં પણ જીવી શકે છે,જેમ કે જમીનમાં ઊંડે,બરફના સ્તરો નીચે,ગરમ પાણીના ઝરામાં અને ખૂબ જ એસિડિક વાતાવરણમાં.
તેથી,આપેલ તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(D) વિધાન $(A)$ સાચું છે કારણ કે મનુષ્યો સૈકાઓથી આથવણ જેવી પ્રક્રિયાઓમાં (જેમ કે દહીં,બ્રેડ,આલ્કોહોલ) સૂક્ષ્મજીવોનો ઉપયોગ કરે છે.
વિધાન $(B)$ સાચું છે કારણ કે બધા જ સૂક્ષ્મજીવો રોગકારક હોતા નથી,ઘણા સૂક્ષ્મજીવો મનુષ્યો માટે ફાયદાકારક પણ હોય છે.
વિધાન $(C)$ સાચું છે કારણ કે સૂક્ષ્મજીવવિજ્ઞાનીઓ પ્રયોગશાળામાં સૂક્ષ્મજીવોનો ઉછેર કરવા માટે વિવિધ પોષક માધ્યમો અને પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરે છે.
વિધાન $(D)$ ખોટું છે કારણ કે $Cycas$ એ અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિ છે,સૂક્ષ્મજીવ નથી. તેથી,વિધાન $(A)$,$(B)$ અને $(C)$ સાચાં છે.

(C) પ્રકાશસંશ્લેષિત સૂક્ષ્મજીવો,જેમ કે અમુક સાયનોબેક્ટેરિયા અને ગ્રીન સલ્ફર બેક્ટેરિયા,ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓમાં પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા દરમિયાન $H_2$ (હાઇડ્રોજન વાયુ) ઉત્પન્ન કરી શકે છે. આ પ્રક્રિયા ખાસ કરીને ત્યારે થાય છે જ્યારે નાઇટ્રોજનેઝ ઉત્સેચકની પ્રવૃત્તિ સામેલ હોય અથવા અજારક પરિસ્થિતિઓ હોય. સ્વચ્છ ઉર્જાના સ્ત્રોત તરીકે જૈવિક હાઇડ્રોજન ઉત્પાદન માટે આ એક મહત્વપૂર્ણ સંશોધનનો વિષય છે.

(A) પ્રથમ એન્ટિબાયોટિક,$Penicillin$ (પેનિસિલિન),ની શોધ $1928$ માં $Alexander$ $Fleming$ (એલેક્ઝાંડર ફ્લેમિંગ) દ્વારા કરવામાં આવી હતી. તેમણે અવલોકન કર્યું હતું કે $Penicillium$ $notatum$ નામની ફૂગ કલ્ચર પ્લેટમાં $Staphylococcus$ બેક્ટેરિયાની વૃદ્ધિને અટકાવે છે. આ શોધે તબીબી ક્ષેત્રમાં એન્ટિબાયોટિક યુગની શરૂઆત કરી હતી.