General Introduction Questions in Gujarati

(B) એન્ટિબાયોટિક એ સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા ઉત્પન્ન થતો એક રાસાયણિક પદાર્થ છે જે ખૂબ ઓછી સાંદ્રતામાં પણ અન્ય સૂક્ષ્મજીવોની વૃદ્ધિને અવરોધી શકે છે અથવા તેમને મારી શકે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,ફૂગ $Penicillium$ $chrysogenum$ દ્વારા ઉત્પન્ન થતું પેનિસિલિન,બેક્ટેરિયાની કોષદીવાલના સંશ્લેષણને અટકાવીને તેમના પ્રજનનને રોકે છે.

(A) પેનિસિલિન એ $1928$ માં એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગ દ્વારા શોધાયેલ પ્રથમ એન્ટિબાયોટિક છે. સ્ટેફાયલોકોકસ બેક્ટેરિયા પર કામ કરતી વખતે,તેમણે તેમની એક અસ્વચ્છ કલ્ચર પ્લેટમાં પેનિસિલિયમ નોટેટમ નામની ફૂગ ઉગતી જોઈ,જેણે બેક્ટેરિયાના વિકાસને અટકાવ્યો હતો.

(D) બાયોડીઝલ એ જૈવિક સ્ત્રોતોમાંથી મેળવવામાં આવતું પુનઃપ્રાપ્ય બળતણ છે. ભારતમાં,$Pongamia$ $pinnata$ (જેને સામાન્ય રીતે કરંજ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) ને બાયોડીઝલના મહત્વપૂર્ણ સ્ત્રોત તરીકે વ્યાપકપણે ઓળખવામાં અને ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે. તેના બીજમાં તેલ હોય છે જેને બાયોડીઝલમાં પ્રક્રિયા કરી શકાય છે,જેનો ઉપયોગ ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં પરંપરાગત ડીઝલ બળતણના ટકાઉ વિકલ્પ તરીકે થાય છે.

(A) પ્રયોગશાળામાં બેક્ટેરિયા અને ફૂગ જેવા સૂક્ષ્મજીવોના વિકાસ માટે વપરાતા પોષક માધ્યમને કલ્ચર મીડિયા (સંવર્ધન માધ્યમ) કહેવામાં આવે છે. તેમાં કાર્બન સ્ત્રોત,નાઈટ્રોજન સ્ત્રોત,ક્ષાર અને વૃદ્ધિ માટે જરૂરી પોષક તત્વોનો સમાવેશ થાય છે જે સૂક્ષ્મજીવોના વિકાસ માટે અનિવાર્ય છે.

(D) સૂક્ષ્મજીવો પ્રકૃતિમાં સર્વવ્યાપી છે. તેઓ જમીન,પાણી,હવા અને અન્ય સજીવોના શરીરની અંદર જેવા વિવિધ નિવાસસ્થાનોમાં જોવા મળે છે. તેઓ અત્યંત પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિઓમાં પણ જીવિત રહી શકે છે,જેમાં જમીનમાં ઊંડે આવેલા ગરમ પાણીના ઝરા,બરફના સ્તરોની નીચે અને અત્યંત એસિડિક વાતાવરણનો સમાવેશ થાય છે.

(D) વિધાન $I$ સાચું છે: એન્ટિબાયોટિક્સ એ ચોક્કસ સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા ઉત્પન્ન થતા રાસાયણિક પદાર્થો છે જે અન્ય રોગકારક સૂક્ષ્મજીવોને મારી નાખે છે અથવા તેમના વિકાસને અટકાવે છે.
વિધાન $II$ સાચું છે: એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગે $1928$ માં $Staphylococcus$ $aureus$ બેક્ટેરિયા પર કામ કરતી વખતે પ્રથમ એન્ટિબાયોટિક,પેનિસિલિનની શોધ કરી હતી.
વિધાન $III$ સાચું છે: જોકે ફ્લેમિંગે પેનિસિલિનની શોધ કરી હતી,પરંતુ એક અસરકારક એન્ટિબાયોટિક તરીકે તેની સંપૂર્ણ ક્ષમતા પાછળથી અર્ન્સ્ટ ચેઈન અને હોવર્ડ ફ્લોરી દ્વારા સ્થાપિત કરવામાં આવી હતી.
તેથી,ત્રણેય વિધાનો સાચા છે.

(D) માઈક્રોબાયલ કોલોની એ ઘન પોષક માધ્યમ પર ઉગતા સૂક્ષ્મજીવોના દ્રશ્યમાન સમૂહો છે.
$1$. તેમને અગર પ્લેટ જેવા પોષક માધ્યમો પર ઉગાડી શકાય છે.
$2$. કારણ કે એક કોલોની લાખો કોષોની બનેલી હોય છે જે એક જ પિતૃ કોષમાંથી ઉતરી આવે છે,તેથી તે નરી આંખે જોઈ શકાય તેટલી મોટી હોય છે.
$3$. શુદ્ધ સંવર્ધન (pure culture) મેળવવા અને ચોક્કસ સૂક્ષ્મજીવોના લક્ષણોનો અભ્યાસ કરવા માટે માઈક્રોબાયોલોજીમાં તે આવશ્યક છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(A) પ્રથમ એન્ટિબાયોટિક, પેનિસિલિન, એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગ દ્વારા ફૂગ $Penicillium$ $notatum$ માંથી શોધવામાં આવી હતી।
તે અવલોકન કરવામાં આવ્યું હતું કે $Penicillium$ $notatum$ એ $Staphylococcus$ $aureus$ નામના બેક્ટેરિયાની વૃદ્ધિને અટકાવે છે।

(D) પ્રથમ એન્ટિબાયોટિક,પેનિસિલિનની શોધ આકસ્મિક રીતે એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગ દ્વારા $1928$ માં કરવામાં આવી હતી.
તેઓ તેમની પ્રયોગશાળામાં $Staphylococcus$ બેક્ટેરિયા પર કામ કરી રહ્યા હતા.
તેમની કલ્ચર પ્લેટોનું અવલોકન કરતી વખતે,તેમણે જોયું કે એક ફૂગ,$Penicillium$ $notatum$,એક પ્લેટ પર ઉગી રહી હતી અને તેની આસપાસના $Staphylococcus$ બેક્ટેરિયાની વૃદ્ધિને અટકાવી રહી હતી.
આમ,સાચો જવાબ $A-$ફ્લેમિંગ; $B-$સ્ટેફાયલોકોકસ છે.

(A) વિધાન $(i)$ સાચું છે: એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગ,હોવર્ડ ફ્લોરી અને અર્ન્સ્ટ ચેઈનને પેનિસિલિનની શોધ અને વિકાસ માટે $1945$ માં નોબેલ પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો હતો.
વિધાન $(ii)$ સાચું છે: એન્ટિબાયોટિક્સે પ્લેગ,ઉટાંટિયું (whooping cough),ડિપ્થેરિયા અને રક્તપિત્ત જેવા જીવલેણ બેક્ટેરિયલ રોગોની સારવાર કરવાની આપણી ક્ષમતામાં નોંધપાત્ર વધારો કર્યો છે.
વિધાન $(iii)$ ખોટું છે: પેનિસિલિનનો ઉપયોગ બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન ઘાયલ થયેલા અમેરિકન સૈનિકોની સારવાર માટે વ્યાપકપણે કરવામાં આવ્યો હતો,પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધમાં નહીં.

(C) સાયક્લોસ્પોરિન $A$ એ ફૂગ $Trichoderma$ $polysporum$ દ્વારા ઉત્પન્ન થતી ઇમ્યુનોસપ્રેસિવ દવા છે.
તેનો ઉપયોગ અંગ પ્રત્યારોપણના દર્દીઓમાં ઇમ્યુનોસપ્રેસિવ એજન્ટ તરીકે થાય છે કારણ કે તે $T$-કોષોના સક્રિયકરણને અવરોધે છે,જેનાથી રોગપ્રતિકારક તંત્ર પ્રત્યારોપિત અંગનો અસ્વીકાર કરતું નથી.
કારણ કે કારણમાં એવું જણાવવામાં આવ્યું છે કે તે $T$-કોષોના સક્રિયકરણને ઉત્તેજિત કરે છે,તેથી કારણ ખોટું છે.

(D) સૂક્ષ્મજીવો સર્વવ્યાપી છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ પૃથ્વી પર દરેક જગ્યાએ જોવા મળે છે. તેઓ જમીન,પાણી,હવા,પ્રાણીઓ અને મનુષ્યોના શરીરની અંદર,ગરમ પાણીના ઝરામાં,જમીનની ઊંડાઈમાં,બરફના સ્તરોની નીચે અને અત્યંત એસિડિક વાતાવરણ જેવા વિવિધ પર્યાવરણોમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે. તેથી,તેઓ દરેક જગ્યાએ હાજર હોવાનું માનવામાં આવે છે.

(C) સૂક્ષ્મજીવો વિવિધ પ્રકારના સજીવો છે,જેમાં બેક્ટેરિયા,ફૂગ,પ્રજીવ અને વાયરસનો સમાવેશ થાય છે. જોકે કેટલાક સૂક્ષ્મજીવો રોગકારક હોય છે જે મનુષ્ય,વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓમાં રોગ ફેલાવે છે,પરંતુ ઘણા સૂક્ષ્મજીવો મનુષ્ય માટે ફાયદાકારક પણ છે. ઉદાહરણ તરીકે,સૂક્ષ્મજીવોનો ઉપયોગ ઘરગથ્થુ ઉત્પાદનો (જેમ કે દહીં અને ચીઝ),ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનો (જેમ કે પીણાં અને એન્ટિબાયોટિક્સ) અને ગંદા પાણીના શુદ્ધિકરણમાં થાય છે. તેથી,'બધા જ સૂક્ષ્મજીવો રોગકારક છે' તે વિધાન ખોટું છે.

(C) સૌપ્રથમ શોધાયેલ એન્ટિબાયોટિક $Penicillin$ (પેનિસિલિન) છે.
તેની શોધ $1928$ માં $Alexander \ Fleming$ (એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગ) દ્વારા $Penicillium \ notatum$ (પેનિસિલિયમ નોટેટમ) નામની ફૂગમાંથી કરવામાં આવી હતી.
આ શોધે તબીબી ક્ષેત્રમાં એન્ટિબાયોટિક યુગની શરૂઆત કરી હતી.

(B) 'એન્ટિબાયોટિક' શબ્દ બે ગ્રીક શબ્દો પરથી ઉતરી આવ્યો છે: 'એન્ટિ' એટલે 'વિરોધી' અને 'બાયોસ' એટલે 'જીવન'.
મનુષ્યો માટે,એન્ટિબાયોટિક્સ 'જીવનપોષક' (Pro-life) છે કારણ કે તેનો ઉપયોગ બેક્ટેરિયલ ચેપની સારવાર કરવા અને જીવન બચાવવા માટે થાય છે.
સૂક્ષ્મજીવો (ખાસ કરીને રોગકારક બેક્ટેરિયા) માટે,એન્ટિબાયોટિક્સ 'જીવનવિરોધી' (Against life) છે કારણ કે તે સૂક્ષ્મજીવોની વૃદ્ધિને અટકાવે છે અથવા તેમનો નાશ કરે છે.

(C) એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગે $1928$ માં પેનિસિલિનની શોધ કરી હતી. જોકે,એક અસરકારક એન્ટિબાયોટિક તરીકે તેની સંપૂર્ણ ક્ષમતા ઘણી મોડી અર્ન્સ્ટ ચેઈન અને હોવર્ડ ફ્લોરે દ્વારા સ્થાપિત કરવામાં આવી હતી. પેનિસિલિનને જીવનરક્ષક દવા તરીકે વિકસાવવા માટેના તેમના અગ્રણી કાર્ય બદલ,ત્રણેય વૈજ્ઞાનિકો—એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગ,અર્ન્સ્ટ ચેઈન અને હોવર્ડ ફ્લોરેને સંયુક્ત રીતે $1945$ માં ફિઝિયોલોજી અથવા મેડિસિન માટે નોબલ પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો હતો.

(A) હરિયાણા કિસાન કલ્યાણ કલબની સ્થાપના સોનીપત,હરિયાણાના એક ખેડૂત રમેશ ચંદ્ર ડાગર દ્વારા કરવામાં આવી હતી. આ કલબમાં $5000$ ખેડૂતો સભ્યો છે જેઓ સંકલિત જૈવિક ખેતી (integrated organic farming) માં સક્રિયપણે જોડાયેલા છે. આ અભિગમમાં મધમાખી ઉછેર,ડેરી વ્યવસ્થાપન,જળ સંગ્રહ,ખાતર બનાવવું અને ખેતી જેવી પ્રક્રિયાઓની એક સાંકળનો સમાવેશ થાય છે,જે પરસ્પર સહાયક અને આર્થિક રીતે ફાયદાકારક છે.

(A) મશરૂમને અત્યંત પૌષ્ટિક ખોરાકનો સ્ત્રોત માનવામાં આવે છે. તે ખાસ કરીને ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા પ્રોટીન,આવશ્યક વિટામિન્સ (જેમ કે $B$ વિટામિન્સ),ખનિજો (જેમ કે સેલેનિયમ,પોટેશિયમ અને કોપર) અને વિવિધ આવશ્યક એમિનો એસિડથી સમૃદ્ધ હોય છે. તેમાં ચરબી અને કોલેસ્ટ્રોલનું પ્રમાણ ઓછું હોય છે,જે તેને આહારનો એક સ્વસ્થ ઘટક બનાવે છે.

(B) જ્યારે એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગે પેનિસિલિન નામની એન્ટિબાયોટિકની શોધ કરી ત્યારે તેઓ $Staphylococci$ નામના બેક્ટેરિયા પર કામ કરી રહ્યા હતા.
તેમણે અવલોકન કર્યું કે તેમની એક અસ્વચ્છ કલ્ચર પ્લેટમાં $Penicillium$ $notatum$ નામની ફૂગ ઉગી રહી હતી,જે $Staphylococci$ બેક્ટેરિયાની વૃદ્ધિને અટકાવતી હતી.
આ આકસ્મિક શોધને કારણે પ્રથમ એન્ટિબાયોટિક,પેનિસિલિનનો વિકાસ થયો.

(D) એન્ટિબાયોટિક્સ.
એન્ટિબાયોટિક્સ એ કેટલાક સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા ઉત્પન્ન થતા રાસાયણિક પદાર્થો છે જે અન્ય રોગકારક સૂક્ષ્મજીવોના વિકાસને મારી શકે છે અથવા અટકાવી શકે છે.
'એન્ટિબાયોટિક' શબ્દ ગ્રીક શબ્દો 'એન્ટિ' એટલે કે 'વિરુદ્ધ' અને 'બાયોસ' એટલે કે 'જીવન' પરથી આવ્યો છે,જેનો અર્થ 'જીવનની વિરુદ્ધ' (રોગકારકોના સંદર્ભમાં) થાય છે.