Menstrual Cycle Questions in Gujarati

(C) માનવ માસિક ચક્રનું નિયમન હાયપોથેલેમસ,અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ અને અંડપિંડ દ્વારા સ્ત્રવિત અંતઃસ્ત્રાવોની જટિલ આંતરક્રિયા દ્વારા થાય છે.
$1$. હાયપોથેલેમસ $GnRH$ (ગોનાડોટ્રોપિન રિલીઝિંગ હોર્મોન) મુક્ત કરે છે,જે અગ્ર પિટ્યુટરીને ઉત્તેજિત કરે છે.
$2$. અગ્ર પિટ્યુટરી $FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) અને $LH$ (લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન) મુક્ત કરે છે.
$3$. $FSH$ અંડપુટિકાઓના વિકાસને ઉત્તેજિત કરે છે,જે ઇસ્ટ્રોજનનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$4$. $LH$ અંડપાત (ovulation) અને કોર્પસ લ્યુટિયમની રચનાને પ્રેરે છે,જે પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે.
આમ,આ તમામ અંતઃસ્ત્રાવો ($FSH, LH$,ઇસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોન) માસિક ચક્રના નિયમન માટે આવશ્યક છે.

(A) $28$ દિવસના માસિકચક્રમાં,ચક્રને વિવિધ તબક્કાઓમાં વહેંચવામાં આવે છે.
$1$. માસિક સ્રાવનો તબક્કો $1$ થી $5$ દિવસ સુધી ચાલે છે.
$2$. પુટકીય અથવા વૃદ્ધિ તબક્કો $6$ થી $13$ દિવસ સુધી ચાલે છે.
$3$. અંડપતન $14$ મા દિવસે થાય છે,જે વૃદ્ધિ તબક્કાના અંતે આવે છે.
$4$. લ્યુટિયલ અથવા સ્ત્રાવી તબક્કો $15$ થી $28$ દિવસ સુધી ચાલે છે.
તેથી,અંડપતન વૃદ્ધિ તબક્કાના અંતે થાય છે.

(C) માસિકચક્ર મુખ્યત્વે ચાર તબક્કાઓ ધરાવે છે: ઋતુસ્ત્રાવ તબક્કો,પુટકીય (વૃદ્ધિ) તબક્કો,અંડપતન અને લ્યુટિયલ (સ્ત્રાવી) તબક્કો.
સામાન્ય રીતે $28$ દિવસના માસિકચક્રમાં અંડપતન $14$મા દિવસે થાય છે.
આ પ્રક્રિયા લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ ના સ્તરમાં થતા અચાનક વધારાને કારણે થાય છે,જેને '$LH$ સર્જ' કહેવામાં આવે છે,જે પુટકીય તબક્કાના અંતમાં જોવા મળે છે.
આમ,પુટકીય તબક્કો એ અંડપતનની પ્રેરણા સાથે સંકળાયેલો તબક્કો છે.

(A) માનવમાં માસિકચક્ર સામાન્ય રીતે $28$ દિવસનું હોય છે.
$1$. રજોદર્શન તબક્કો $3-5$ દિવસ સુધી ચાલે છે.
$2$. પુટકીય તબક્કો (જેને પ્રસારણ તબક્કો પણ કહેવાય છે) રજોદર્શન પછી આવે છે અને તે લગભગ $10-14$ દિવસ સુધી ચાલે છે.
$3$. અંડપતન તબક્કો ખૂબ જ ટૂંકો હોય છે,જે $14$મા દિવસની આસપાસ થાય છે.
$4$. લ્યુટીયલ તબક્કો (જેને સ્ત્રાવી તબક્કો પણ કહેવાય છે) અંડપતન પછી આવે છે અને તે લગભગ $14$ દિવસ સુધી ચાલે છે.
ઘણી પાઠ્યપુસ્તકોના સંદર્ભમાં,પુટકીય તબક્કાને તે સમયગાળા તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે જે રજોદર્શન પછી અંડપતન સુધીનો હોય છે,જે સક્રિય પુટકીય વિકાસ અને પરિપક્વતાના $7-8$ દિવસના ગાળાને આવરી લે છે.

(D) માસિકચક્ર મુખ્યત્વે ત્રણ તબક્કાઓ ધરાવે છે:
$1$. માસિક તબક્કો: ચક્રની શરૂઆત માસિક પ્રવાહથી થાય છે,જેમાં ગર્ભાશયનું અંતઃસ્તર તૂટી જાય છે.
$2$. પુટકીય તબક્કો (જેને પ્રસર્જિત તબક્કો પણ કહેવાય છે): આ તબક્કા દરમિયાન,અંડપિંડમાં રહેલી પ્રાથમિક પુટિકાઓ વિકસીને સંપૂર્ણ પરિપક્વ ગ્રાફિયન પુટિકા બને છે અને ગર્ભાશયનું અંતઃસ્તર પ્રસર્જન દ્વારા પુનઃનિર્માણ પામે છે.
$3$. સ્ત્રાવી તબક્કો (જેને લ્યુટિયલ તબક્કો પણ કહેવાય છે): અંડપાત પછી,ગ્રાફિયન પુટિકાના બાકી રહેલા ભાગો કોર્પસ લ્યુટિયમમાં રૂપાંતરિત થાય છે,જે પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે. ગર્ભાશયનું અંતઃસ્તર વધુ જાડું થાય છે અને ગર્ભસ્થાપન માટે તૈયાર થાય છે.
તેથી,તબક્કાઓનો સાચો ક્રમ માસિક તબક્કો,પુટકીય (પ્રસર્જિત) તબક્કો અને સ્ત્રાવી (લ્યુટિયલ) તબક્કો છે.

(C) માનવ સ્ત્રીઓમાં,પ્રજનન તબક્કો રજોદર્શન (માસિક ધર્મની શરૂઆત) થી રજોનિવૃત્તિ સુધીનો હોય છે.
રજોનિવૃત્તિ એ માસિક ચક્ર અને પ્રજનન ક્ષમતાનો કાયમી અંત છે,જે સામાન્ય રીતે $45$ થી $50$ વર્ષની ઉંમરની વચ્ચે થાય છે.
રજોદર્શન એ પ્રથમ માસિક ચક્રને સૂચવે છે,જ્યારે વાર્ધક્ય એ વૃદ્ધત્વની જૈવિક પ્રક્રિયા છે.

(C) માસિક ચક્રમાં ગર્ભાશયના એન્ડોમેટ્રીયમમાં ચક્રીય ફેરફારો થાય છે.
પુટિકા અવસ્થા દરમિયાન,ગોનાડોટ્રોપિન ($LH$ અને $FSH$) નો સ્ત્રાવ ક્રમશઃ વધે છે અને તે પુટિકાના વિકાસને તેમજ વિકસતી પુટિકાઓ દ્વારા ઇસ્ટ્રોજનના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
માસિક ચક્રની પ્રસાર અવસ્થા દરમિયાન ગર્ભાશયના એન્ડોમેટ્રીયમના પ્રસાર (વૃદ્ધિ) માટે મુખ્યત્વે ઇસ્ટ્રોજન જવાબદાર છે.
પ્રોજેસ્ટેરોન મુખ્યત્વે સ્ત્રાવી અવસ્થા દરમિયાન એન્ડોમેટ્રીયમની જાળવણી માટે જવાબદાર છે.

(B) સ્ત્રીઓમાં માસિકચક્રના કાયમી બંધ થવાની પ્રક્રિયાને $Menopause$ (રજોનિવૃત્તિ) કહેવામાં આવે છે.
સામાન્ય રીતે આ પ્રક્રિયા $45$ થી $50$ વર્ષની ઉંમર વચ્ચે જોવા મળે છે.
$Ovulation$ (અંડપતન) એટલે અંડપિંડમાંથી અંડકોષ મુક્ત થવાની પ્રક્રિયા.
$Puberty$ (તરૂણાવસ્થા) એ સમયગાળો છે જેમાં કિશોરો જાતીય પરિપક્વતા પ્રાપ્ત કરે છે.
$Implantation$ (ગર્ભસ્થાપન) એ પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા ગર્ભ ગર્ભાશયની દીવાલ સાથે જોડાય છે.

(B) માદા સસ્તનોમાં પ્રજનન ચક્ર બે પ્રકારના હોય છે: માસિકચક્ર અને મદચક્ર.
$1$. માસિકચક્ર પ્રાઇમેટ્‌સમાં (દા.ત.,વાંદરા,એપ અને મનુષ્ય) જોવા મળે છે.
$2$. મદચક્ર બિન-પ્રાઇમેટ સસ્તનોમાં (દા.ત.,ગાય,ઘેટાં,ઉંદર,હરણ,કૂતરા,વાઘ) જોવા મળે છે.
$3$. તેથી,માસિકચક્ર બધાં જ પ્રાઇમેટ્‌સમાં જોવા મળે છે તે વિધાન સાચું છે.
$4$. સસ્તનો સામાન્ય રીતે અપત્યપ્રસવી હોય છે,અંડપ્રસવી નહીં (પ્લેટિપસ જેવા મોનોટ્રીમ્સ સિવાય).

(D) માનવ માદામાં રજોચક્ર મુખ્યત્વે અંડપિંડીય અંતઃસ્ત્રાવો,ખાસ કરીને ઇસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોનના સ્તરમાં થતા ચક્રીય ફેરફારો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો પિટ્યુટરી ગ્રંથિના અંતઃસ્ત્રાવો ($FSH$ અને $LH$) ની અસર હેઠળ અંડપિંડ દ્વારા મુક્ત થાય છે.
જોકે,રજોચક્રના વાસ્તવિક તબક્કાઓ (જેમ કે પુટકીય તબક્કો,અંડપાત અને લ્યુટિયલ તબક્કો) સીધી રીતે ઇસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોનના બદલાતા સ્તર દ્વારા નિયંત્રિત અને જાળવવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ ઇસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોનનું સંયોજન છે.

(B) અંડપતન એ માસિક ચક્રની એક પ્રક્રિયા છે જેમાં પરિપક્વ અંડપુટિકા તૂટે છે અને અંડકોષ મુક્ત થાય છે.
આ પ્રક્રિયા મુખ્યત્વે લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ ના સ્તરમાં થતા વધારા દ્વારા ઉત્તેજિત થાય છે,જેને '$LH$ સર્જ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) અંડપુટિકાઓની વૃદ્ધિ અને પરિપક્વતા માટે જવાબદાર છે,પરંતુ અંડકોષનું અંતિમ મુક્તિ $LH$ ના ઉચ્ચ સ્તરને કારણે થાય છે.

(C) કોર્પસ લ્યુટિયમ એ અંડપિંડમાં આવેલી એક કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી રચના છે,જે અંડપાત (ovulation) પછી તૂટેલા પુટિકામાંથી વિકસે છે.
તે મુખ્યત્વે પ્રોજેસ્ટેરોન અંતઃસ્ત્રાવનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર (endometrium) ને જાળવી રાખવા માટે આવશ્યક છે.
તે થોડા પ્રમાણમાં ઇસ્ટ્રોજનનો પણ સ્ત્રાવ કરે છે.

(C) $GnRH$ હાયપોથેલેમસ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે,જે પિટ્યુટરી ગ્રંથિના અગ્ર ખંડને લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ અને ફોલિકલ-સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(FSH)$ સ્ત્રવિત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
$FSH$ અંડાશયના પુટિકાઓની વૃદ્ધિ અને એસ્ટ્રોજનના ઉત્પાદનને ઉત્તેજિત કરે છે.
$LH$ કોર્પસ લ્યુટિયમને પ્રોજેસ્ટેરોન સ્ત્રવિત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
પ્રોજેસ્ટેરોન અને એસ્ટ્રોજનનું વધતું સ્તર હાયપોથેલેમસ અને અગ્ર પિટ્યુટરી પર નકારાત્મક પ્રતિપોષણ (negative feedback) આપે છે,જે $GnRH$ ના મુક્ત થવાને અવરોધે છે,જે બદલામાં $FSH$ અને $LH$ ના ઉત્પાદનને અટકાવે છે.

(C) કોર્પસ લ્યુટિયમ મોટી માત્રામાં પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર (endometrium) ને જાળવી રાખવા માટે આવશ્યક છે.
આ અંતઃસ્તર ફલિત અંડકોષના સ્થાપન અને ગર્ભાવસ્થાની અન્ય ઘટનાઓ માટે જરૂરી છે.
ફલન ન થવાની સ્થિતિમાં,કોર્પસ લ્યુટિયમ વિઘટિત થાય છે.
આના કારણે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરનું વિઘટન થાય છે,જે માસિક સ્રાવ તરફ દોરી જાય છે.
માસિક સ્રાવ એ ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર અને તેની રુધિરવાહિનીઓના તૂટવાથી ઉદ્ભવે છે,જે પ્રવાહી સ્વરૂપે યોનિમાર્ગ દ્વારા બહાર આવે છે.

(C) સ્ત્રાવી તબક્કાને લ્યુટિયલ તબક્કા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
અંડપાત પછી,જે માસિક ચક્રની મધ્યમાં થાય છે,ખાલી ગ્રાફિયન પુટિકા $LH$ ની અસર હેઠળ કોર્પસ લ્યુટિયમમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
કોર્પસ લ્યુટિયમ પ્રોજેસ્ટેરોનનો મોટો જથ્થો સ્ત્રાવ કરે છે,જે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર (એન્ડોમેટ્રિયમ) ની જાળવણી માટે જરૂરી છે.
આ તબક્કા દરમિયાન,એન્ડોમેટ્રિયલ ગ્રંથીઓ સ્ત્રાવી બને છે,જે ગર્ભાશયની દીવાલને બ્લાસ્ટોસિસ્ટના સ્થાપન માટે તૈયાર કરે છે.
આ તબક્કો સામાન્ય રીતે લગભગ $13$ દિવસ સુધી ચાલે છે,જે $28$ દિવસના પ્રમાણભૂત માસિક ચક્રમાં $16$ થી $28$ દિવસના સમયગાળાને આવરી લે છે.

(A) સામાન્ય $28$ દિવસના માનવ માસિક ચક્રમાં, $LH$ અને $FSH$ બંને ચક્રના મધ્યમાં એટલે કે આશરે $14$ મા દિવસે તેમના મહત્તમ સ્તરે પહોંચે છે.
$LH$ નો આ ઝડપી સ્ત્રાવ, જેને $LH$ સર્જ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તે પરિપક્વ ગ્રાફિયન પુટિકાના તૂટવા માટે જવાબદાર છે.
પુટિકાના તૂટ્યા પછી, અંડકોષ મુક્ત થાય છે, જેને અંડપાત (ovulation) કહેવામાં આવે છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
સ્ત્રાવી તબક્કાને લ્યુટિયલ તબક્કો પણ કહેવામાં આવે છે.
$LH$ ની અસર હેઠળ તૂટેલી ગ્રાફિયન પુટિકા કોર્પસ લ્યુટિયમમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
કોર્પસ લ્યુટિયમ મોટી માત્રામાં પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર (endometrium) ને જાળવી રાખવા માટે જરૂરી છે.
વિકલ્પ $A$ ખોટો છે કારણ કે પુનઃપ્રજનન તબક્કામાં એન્ડોમેટ્રિયમનું પુનઃનિર્માણ થાય છે,માયોમેટ્રિયમનું નહીં.
વિકલ્પ $C$ ખોટો છે કારણ કે રજોસ્ત્રાવમાં એન્ડોમેટ્રિયમનું વિઘટન થાય છે,માયોમેટ્રિયમનું નહીં.
વિકલ્પ $D$ ખોટો છે કારણ કે અંડપાત $LH$ સર્જ દ્વારા થાય છે અને પ્રોજેસ્ટેરોનનું સ્તર અંડપાત પછી વધે છે,ઘટે છે નહીં.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
ઋતુસ્ત્રાવ એ ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર (endometrium) ના તૂટવાથી રુધિર અને પેશીઓના અવશેષોનો નિકાલ થવાની પ્રક્રિયા છે.
સામાન્ય ઋતુચક્ર દરમિયાન,લગભગ $40 \ mL$ થી $100 \ mL$ રુધિરનો વ્યય થાય છે.
ઋતુસ્ત્રાવનું પ્રવાહી સરળતાથી ગંઠાતું નથી કારણ કે તેમાં ફાઈબ્રિનોલાઈસિન (fibrinolysin) નામનો ઉત્સેચક હોય છે,જે ફાઈબ્રિનને તોડી નાખે છે અને ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયાને અટકાવે છે.
તેથી,એ વિધાન કે ઋતુસ્ત્રાવનું પ્રવાહી સરળતાથી ગંઠાઈ જાય છે તે ખોટું છે.
રજોદર્શન (menarche) એટલે તરુણાવસ્થામાં ઋતુસ્ત્રાવની પ્રથમ શરૂઆત,જ્યારે મેનોપોઝ એટલે ઋતુચક્રનો અંત,જે અંડાશયના સ્ટેરોઈડ્સના અભાવને કારણે ગોનાડોટ્રોપિક અંતઃસ્ત્રાવો ($FSH$ અને $LH$) માં તીવ્ર વધારો દર્શાવે છે.

(B) માસિક ચક્ર એ એસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોન જેવા અંતઃસ્ત્રાવોના સ્તર દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
ચક્ર દરમિયાન,આ અંતઃસ્ત્રાવોના સ્તરમાં ઘટાડો થવાથી ગર્ભાશયના એન્ડોમેટ્રિયમનું સ્તર ખરી પડે છે,જેને માસિક ધર્મ કહેવામાં આવે છે.
કૃત્રિમ એસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોન આપીને,રક્તમાં અંતઃસ્ત્રાવનું સ્તર જાળવી રાખવામાં આવે છે,જે એન્ડોમેટ્રિયમના સ્તરને ખરી પડતું અટકાવે છે અને આમ માસિક ધર્મને મુલતવી રાખે છે.
આ મૌખિક ગર્ભનિરોધક ગોળીઓ પાછળનો મુખ્ય સિદ્ધાંત છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) માસિક ચક્ર ત્રણ તબક્કાઓ ધરાવે છે: પ્રોલિફેરેટિવ તબક્કો,સ્ત્રાવી તબક્કો અને માસિક તબક્કો.
સ્ત્રાવી તબક્કા દરમિયાન,કોર્પસ લ્યુટિયમ મોટી માત્રામાં પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર (endometrium) ને જાળવી રાખવા માટે જરૂરી છે.
જો ફલન ન થાય,તો કોર્પસ લ્યુટિયમનું વિઘટન થાય છે.
આ વિઘટનને કારણે પ્રોજેસ્ટેરોનના સ્તરમાં તીવ્ર ઘટાડો થાય છે.
પ્રોજેસ્ટેરોનનો ઘટાડો ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર અને તેની રુધિરવાહિનીઓના તૂટવાનું કારણ બને છે,જેના પરિણામે માસિક સ્રાવ શરૂ થાય છે.

(D) માસિક ધર્મની ગેરહાજરીને એમેનોરિયા (amenorrhea) કહેવામાં આવે છે।
તે વિવિધ શારીરિક અને માનસિક પરિબળોને કારણે થઈ શકે છે।
$1$. $\text{તણાવ}$: વધુ પડતો તણાવ હોર્મોનલ સંતુલન (ખાસ કરીને હાયપોથેલેમસ-પિટ્યુટરી-અંડાશય ધરી) ને ખોરવી શકે છે જે માસિક ચક્ર માટે જરૂરી છે।
$2$. $\text{નબળું}$ $\text{સ્વાસ્થ્ય}$: કુપોષણ, વધુ પડતી કસરત અથવા લાંબી માંદગીને કારણે માસિક ધર્મ બંધ થઈ શકે છે કારણ કે શરીર પ્રજનન કરતા અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવાને વધુ મહત્વ આપે છે।
$3$. $\text{ગર્ભાવસ્થા}$: પ્રોજેસ્ટેરોન અને ઇસ્ટ્રોજનના ઉચ્ચ સ્તરને કારણે ગર્ભાશયના અસ્તરને જાળવી રાખવા માટે માસિક ધર્મ કામચલાઉ બંધ થવાનું આ સૌથી સામાન્ય કુદરતી કારણ છે।
તેથી, સૂચિબદ્ધ તમામ વિકલ્પો માસિક ધર્મના અભાવ માટે જવાબદાર છે।

(C) માસિક ચક્ર મુખ્યત્વે ચાર તબક્કાઓ ધરાવે છે: રજોસ્ત્રાવ તબક્કો,ફોલિક્યુલર તબક્કો,અંડપાત તબક્કો અને લ્યુટિયલ તબક્કો.
ફોલિક્યુલર તબક્કા દરમિયાન,અંડાશયમાં પ્રાથમિક પુટિકાઓ વિકસીને સંપૂર્ણ પરિપક્વ ગ્રાફિયન પુટિકા બને છે અને તે જ સમયે ગર્ભાશયનું અંતઃસ્તર (એન્ડોમેટ્રિયમ) કોષવિભાજન દ્વારા પુનઃનિર્માણ પામે છે.
ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરના આ પુનઃનિર્માણ અને જાડા થવાને કારણે,ફોલિક્યુલર તબક્કાને 'પ્રસારણ તબક્કો' (Proliferative phase) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
તેનાથી વિપરીત,લ્યુટિયલ તબક્કાને 'સ્ત્રાવી તબક્કો' (Secretory phase) કહેવામાં આવે છે કારણ કે કોર્પસ લ્યુટિયમ મોટી માત્રામાં પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે.

(C) $28$ દિવસના સામાન્ય માનવ માસિક ચક્રમાં,ચક્રને વિવિધ તબક્કાઓમાં વહેંચવામાં આવે છે.
અંડપાત એ ગ્રાફિયન પુટિકામાંથી દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષના મુક્ત થવાની પ્રક્રિયા છે.
આ ઘટના લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ અને ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(FSH)$ ના વધારા દ્વારા ઉત્તેજિત થાય છે,જેને $LH$ સર્જ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
અંડપાત સામાન્ય રીતે ચક્રના મધ્યબિંદુએ થાય છે,જે $28$ દિવસના ચક્રમાં $14$ મો દિવસ છે.

(B) માસિક ચક્ર એ એક જટિલ પ્રક્રિયા છે જે હાયપોથેલેમસ,અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ અને અંડાશયના અંતઃસ્ત્રાવોની આંતરક્રિયા દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
$1$. હાયપોથેલેમસ ગોનાડોટ્રોપિન-રિલીઝિંગ હોર્મોન $(GnRH)$ મુક્ત કરે છે.
$2$. $GnRH$ અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિને બે ગોનાડોટ્રોપિન સ્ત્રાવ કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે: ફોલિકલ-સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(FSH)$ અને લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$.
$3$. $FSH$ અંડાશયના પુટિકાઓના વિકાસને ઉત્તેજિત કરે છે,જ્યારે $LH$ અંડપાત (ovulation) અને કોર્પસ લ્યુટિયમના નિર્માણને પ્રેરે છે.
$4$. તેથી,માસિક ચક્ર મુખ્યત્વે પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવતા $FSH$ અને $LH$ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.

(A) માનવ સ્ત્રીઓમાં પ્યુબર્ટી (પુખ્તાવસ્થા) સમયે શરૂ થતા પ્રથમ માસિક સ્રાવને $Menarche$ (રજોદર્શન) કહેવામાં આવે છે.
$Menopause$ (રજોનિવૃત્તિ) એટલે પ્રજનન તબક્કાના અંતે (સામાન્ય રીતે $45-50$ વર્ષની ઉંમરે) માસિક ચક્રનું કાયમી ધોરણે બંધ થવું.
$Menstrual \text{ } cycle$ (માસિક ચક્ર) એ સ્ત્રીઓમાં થતી સંપૂર્ણ પ્રજનન પ્રક્રિયા છે.
તેથી, પ્રથમ માસિક સ્રાવ માટેનો સાચો શબ્દ $Menarche$ છે.

(C) મેનોપોઝ એટલે માનવ માદામાં માસિક ચક્રનો કાયમી અંત.
તે સામાન્ય રીતે $45$ થી $55$ વર્ષની ઉંમરની વચ્ચે થાય છે.
તેથી, મેનોપોઝ શરૂ થવાની સરેરાશ ઉંમર આશરે $50$ વર્ષ માનવામાં આવે છે.

(A) સ્ત્રીઓમાં માસિક ચક્ર બંધ થવાની પ્રક્રિયાને $Menopause$ (રજોનિવૃત્તિ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે જ રીતે, તરુણાવસ્થામાં પ્રથમ માસિક સ્રાવની શરૂઆતને $Menarche$ (રજોદર્શન) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી, સાચો સંબંધ $Menstrual \text{ cycle ceases} : \text{Menopause} :: \text{First menstruation begins} : \text{Menarche}$ છે.

(D) $28$ દિવસના માસિક ચક્રમાં,$LH$ અને $FSH$ નું સ્તર $14$ મા દિવસની આસપાસ મહત્તમ સાંદ્રતાએ પહોંચે છે,જેને $LH$ સર્જ કહેવામાં આવે છે.
$LH$ નો આ ઝડપી સ્ત્રાવ ગ્રાફિયન પુટિકાના તૂટવાની પ્રક્રિયાને પ્રેરે છે અને તેનાથી અંડપાત (ovulation) થાય છે.
તેથી,$LH$ અને $FSH$ બંને $14$ મા દિવસે ટોચના સ્તરે પહોંચે છે.

(C) હાયપોથેલેમસમાંથી $GnRH$ (ગોનાડોટ્રોપિન-રિલીઝિંગ હોર્મોન) નો સ્ત્રાવ અંડાશયના હોર્મોન્સની ફીડબેક પદ્ધતિ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
સ્ત્રીઓમાં,$GnRH$ ની પલ્સ ફ્રીક્વન્સી મુખ્યત્વે એસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોનના પરિભ્રમણ સ્તર દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
એસ્ટ્રોજન હાયપોથેલેમસ અને અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ પર સકારાત્મક અને નકારાત્મક બંને પ્રકારની ફીડબેક અસર કરે છે,જ્યારે પ્રોજેસ્ટેરોન મુખ્યત્વે નકારાત્મક ફીડબેક આપે છે,ખાસ કરીને માસિક ચક્રના લ્યુટિયલ તબક્કા દરમિયાન,જે $GnRH$ પલ્સની આવર્તનને મોડ્યુલેટ કરે છે.

(B) કોર્પસ લ્યુટિયમ એ માદા સસ્તન પ્રાણીઓમાં એક કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી રચના છે જે પ્રોજેસ્ટેરોનના પ્રમાણમાં ઉચ્ચ સ્તરના ઉત્પાદન સાથે સંકળાયેલ છે.
તેનું નિર્માણ અને તેના સ્ત્રાવના કાર્યની જાળવણી મુખ્યત્વે લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે,જે અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
$LH$ કોર્પસ લ્યુટિયમને પ્રોજેસ્ટેરોન ઉત્પન્ન કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે,જે ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર (એન્ડોમેટ્રિયમ) ને જાળવી રાખવા માટે આવશ્યક છે.

(C) મનુષ્યમાં માદાના ઋતુચક્રનું નિયમન અંતઃસ્ત્રાવોની જટિલ આંતરક્રિયા દ્વારા થાય છે.
$1$. હાયપોથેલેમસ ગોનાડોટ્રોપિન-રિલીઝિંગ હોર્મોન $(GnRH)$ મુક્ત કરે છે,જે અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિને ઉત્તેજિત કરે છે.
$2$. અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ ફોલિકલ-સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(FSH)$ અને લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$નો સ્ત્રાવ કરે છે.
$3$. $FSH$ અંડપુટિકાઓની વૃદ્ધિને ઉત્તેજિત કરે છે,જે બદલામાં ઇસ્ટ્રોજનનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$4$. $LH$ અંડપાત (ovulation) અને કોર્પસ લ્યુટિયમની રચનાને પ્રેરે છે,જે પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$5$. આમ,ઋતુચક્રનું નિયમન $FSH, LH,$ ઇસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોન દ્વારા થાય છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$FSH, LH,$ અને ઇસ્ટ્રોજન મુખ્ય નિયમનકારો છે.

(D) ઋતુચક્રનું નિયમન અંડાશયના અંતઃસ્ત્રાવો,ખાસ કરીને ઇસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોન દ્વારા થાય છે.
ઋતુચક્રના સ્ત્રાવી તબક્કા દરમિયાન ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર (endometrium) ને જાળવી રાખવા માટે પ્રોજેસ્ટેરોન આવશ્યક છે.
જ્યારે અંડકોષનું ફલન થતું નથી,ત્યારે કોર્પસ લ્યુટિયમનું વિઘટન થાય છે,જેના પરિણામે પ્રોજેસ્ટેરોનનું સ્તર ઝડપથી ઘટી જાય છે.
પ્રોજેસ્ટેરોનને પાછું ખેંચવા અથવા તેના સ્તરમાં અચાનક ઘટાડો થવાને કારણે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરનું વિઘટન થાય છે,જે ઋતુસ્ત્રાવમાં પરિણમે છે.
તેથી,પ્રોજેસ્ટેરોનનું પાછું ખેંચાવું એ ઋતુસ્ત્રાવ શરૂ થવા માટેનું મુખ્ય કારણ છે.

(C) ઋતુસ્ત્રાવ ચક્રનું નિયમન હાયપોથેલેમસ,પિટ્યુટરી ગ્રંથિ અને અંડપિંડ દ્વારા થતા અંતઃસ્ત્રાવી પ્રતિપોષી (feedback) તંત્ર દ્વારા થાય છે.
ઇસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોનનું ઉચ્ચ સ્તર અગ્ર પિટ્યુટરી અને હાયપોથેલેમસ પર નકારાત્મક પ્રતિપોષી અસર કરે છે,જે $FSH$ અને $LH$ ના સ્ત્રાવને અવરોધે છે.
પુટિકાના વિકાસ અને અંડપાત (ovulation) માટે $FSH$ અને $LH$ જરૂરી હોવાથી,તેમનો સ્ત્રાવ અટકવાથી ઋતુસ્ત્રાવ ચક્ર આગળ વધી શકતું નથી.
આ સિદ્ધાંત ગર્ભનિરોધક ગોળીઓનો આધાર છે,જેમાં સામાન્ય રીતે અંડપાતને રોકવા માટે કૃત્રિમ ઇસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોનનું સંયોજન હોય છે.

(A) અંડકોષપાત એ ગ્રાફિયન પુટિકામાંથી દ્વિતીયક પૂર્વ અંડકોષ મુક્ત થવાની પ્રક્રિયા છે. આ પ્રક્રિયા અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ ના અચાનક વધારા દ્વારા ઉત્તેજિત થાય છે,જેને $LH$ સર્જ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ વધારો સામાન્ય રીતે માસિક ચક્રના $14$ મા દિવસે જોવા મળે છે.

(C) માનવ અંડપિંડીય ચક્ર સામાન્ય રીતે $28$ દિવસનું હોય છે.
અંડકોષપાત એ પ્રક્રિયા છે જેમાં પરિપક્વ અંડપુટિકા તૂટે છે અને અંડકોષ મુક્ત થાય છે.
સામાન્ય $28$ દિવસના ચક્રમાં,અંડકોષપાત લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ ના વધારાને કારણે થાય છે અને તે સામાન્ય રીતે ચક્રના મધ્યમાં,એટલે કે $14$ મા દિવસે થાય છે.

(D) સામાન્ય $28$ દિવસના ઋતુચક્રમાં,ચક્રને વિવિધ તબક્કાઓમાં વહેંચવામાં આવે છે.
$1$. ઋતુસ્ત્રાવ તબક્કો $1$ થી $5$ દિવસ સુધી ચાલે છે.
$2$. ફોલિક્યુલર (પ્રોલીફરેટિવ) તબક્કો $6$ થી $13$ દિવસ સુધી ચાલે છે.
$3$. અંડપાત લગભગ $14$મા દિવસે થાય છે,જે પ્રોલીફરેટિવ તબક્કાનો અંત દર્શાવે છે.
$4$. લ્યુટિયલ (સ્રાવી) તબક્કો $15$ થી $28$ દિવસ સુધી ચાલે છે.
તેથી,અંડપાત પ્રોલીફરેટિવ તબક્કાના અંતમાં થાય છે.

(A) જો ફલન ન થાય,તો $Corpus \ Luteum$ (પીતપિંડ) વિઘટન પામીને $Corpus \ Albicans$ માં ફેરવાય છે.
જેમ $Corpus \ Luteum$ વિઘટન પામે છે,તેમ તે પ્રોજેસ્ટેરોન અને ઇસ્ટ્રોજનનું ઉત્પાદન કરવાનું બંધ કરે છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો,ખાસ કરીને પ્રોજેસ્ટેરોનના સ્તરમાં ઝડપી ઘટાડો થવાને કારણે ગર્ભાશયનું અંતઃસ્તર $(Endometrium)$ તૂટી જાય છે,જેના પરિણામે માસિક સ્રાવ થાય છે.
આમ,લ્યુટિયલ તબક્કાના અંત માટે જવાબદાર મુખ્ય ઘટના $Corpus \ Luteum$ નું વિઘટન છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
$1$. સામાન્ય ઋતુચક્ર દરમિયાન આશરે $30-50 \, ml$ રુધિરનો વ્યય થાય છે,તેથી વિકલ્પ $A$ સાચો છે.
$2$. ઋતુસ્ત્રાવના પ્રવાહીમાં રુધિર,પેશીના અવશેષો અને અફલિત અંડકોષ હોય છે. તેમાં ફાઈબ્રિનોલાઈસિન હોય છે,જે રુધિરને ગંઠાઈ જતું અટકાવે છે,તેથી વિકલ્પ $B$ ખોટો છે.
$3$. મેનોપોઝ (રજોનિવૃત્તિ) એ અંડપિંડના કાર્યમાં ઘટાડો અને ઇસ્ટ્રોજન/પ્રોજેસ્ટેરોનના સ્તરમાં ઘટાડાને કારણે ઋતુચક્ર બંધ થવાની સ્થિતિ છે.
$4$. તરુણાવસ્થામાં પ્રથમ ઋતુચક્રની શરૂઆતને રજોદર્શન (મેનારકી) કહેવામાં આવે છે,તેથી વિકલ્પ $D$ સાચો છે.

(B) $1$. અંડકોષપાત: $LH$ સર્જ દ્વારા પ્રેરાય છે. અંડકોષપાત પહેલાં પ્રોજેસ્ટેરોનનું સ્તર નીચું હોય છે અને કૉર્પસ લ્યુટિયમ બન્યા પછી વધે છે.
$2$. લ્યુટિયલ તબક્કો: તૂટેલી પુટિકા કૉર્પસ લ્યુટિયમમાં રૂપાંતરિત થાય છે,જે મોટા પ્રમાણમાં પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે એન્ડોમેટ્રીયમની જાળવણી માટે જરૂરી છે.
$3$. પ્રોલીફરેટીવ તબક્કો: એન્ડોમેટ્રીયમ (માયોમેટ્રીયમ નહીં) કોષવિભાજન દ્વારા પુનઃસર્જિત થાય છે અને $FSH$ તથા $LH$ ની અસર હેઠળ ગ્રાફીયન પુટિકા પરિપક્વ બને છે.
$4$. ઋતુસ્ત્રાવ: જ્યારે અંડકોષનું ફલન થતું નથી,ત્યારે પ્રોજેસ્ટેરોનનું સ્તર ઘટવાથી એન્ડોમેટ્રીયમનું સ્તર (માયોમેટ્રીયમ નહીં) તૂટી જાય છે.

(A) ઋતુચક્રનું નિયમન અંતઃસ્ત્રાવો દ્વારા થાય છે. લ્યુટિયલ તબક્કા દરમિયાન,કોર્પસ લ્યુટિયમ મોટી માત્રામાં પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર (એન્ડોમેટ્રિયમ) ને જાળવી રાખવા માટે આવશ્યક છે. જો ફલન ન થાય,તો કોર્પસ લ્યુટિયમનું વિઘટન થાય છે,જેના પરિણામે પ્રોજેસ્ટેરોનના સ્તરમાં તીવ્ર ઘટાડો થાય છે. પ્રોજેસ્ટેરોનના આ ઘટાડાને કારણે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર અને તેની રુધિરવાહિનીઓનું વિઘટન થાય છે,જે ઋતુસ્ત્રાવમાં પરિણમે છે.

(D) હાયપોથેલેમસમાંથી $GnRH$ (ગોનાડોટ્રોપિન-રિલીઝિંગ હોર્મોન) નો સ્ત્રાવ પલ્સ સ્વરૂપે થાય છે.
સ્ત્રીઓમાં,માસિક ચક્ર દરમિયાન આ $GnRH$ પલ્સની આવૃત્તિ બદલાતી રહે છે.
આ પલ્સ આવૃત્તિમાં થતા ફેરફારો અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી ગોનાડોટ્રોપિન ($LH$ અને $FSH$) ના સ્ત્રાવનું નિયંત્રણ કરે છે.
આ ગોનાડોટ્રોપિન બદલામાં અંડાશયને અંડાશયના અંતઃસ્ત્રાવો,એટલે કે ઇસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(A) માસિક ચક્ર વિવિધ તબક્કાઓ ધરાવે છે:
$1$. પ્રોલિફેરેટિવ તબક્કાને ફોલિક્યુલર તબક્કો પણ કહેવામાં આવે છે,જેમાં ઇસ્ટ્રોજનની અસર હેઠળ ગર્ભાશયનું અંતઃસ્તર ફરીથી બને છે. તેથી,$(a)$ એ $(ii)$ સાથે જોડાય છે.
$2$. સિક્રેટરી તબક્કાને લ્યુટિયલ તબક્કો પણ કહેવામાં આવે છે,જેમાં કોર્પસ લ્યુટિયમ ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરને જાળવી રાખવા માટે પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે. તેથી,$(b)$ એ $(iii)$ સાથે જોડાય છે.
$3$. ઋતુસ્ત્રાવ એ તબક્કો છે જેમાં પ્રોજેસ્ટેરોનના સ્તરમાં ઘટાડાને કારણે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરનું વિઘટન થાય છે. તેથી,$(c)$ એ $(i)$ સાથે જોડાય છે.
આમ,સાચી જોડ $a-ii, b-iii, c-i$ છે.

(A) માનવ માદાના માસિક ચક્રમાં:
$1$. $A$ એ $FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) દર્શાવે છે, જે ચક્રની શરૂઆતમાં નાનો વધારો દર્શાવે છે.
$2$. $B$ એ ઇસ્ટ્રોજન દર્શાવે છે, જે ફોલિક્યુલર તબક્કા દરમિયાન વધે છે.
$3$. $C$ એ $LH$ (લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન) દર્શાવે છે, જે $14$મા દિવસની આસપાસ તીવ્ર અને ઊંચો વધારો ($LH$ સર્જ) દર્શાવે છે, જે અંડપાત (ovulation) પ્રેરે છે.
$4$. $D$ એ પ્રોજેસ્ટેરોન દર્શાવે છે, જે લ્યુટિયલ તબક્કા (અંડપાત પછી) દરમિયાન એન્ડોમેટ્રિયમને જાળવી રાખવા માટે નોંધપાત્ર રીતે વધે છે.
તેથી, સાચી ઓળખ $A-FSH, B-\text{ઇસ્ટ્રોજન}, C-LH, D-\text{પ્રોજેસ્ટેરોન}$ છે.

(D) માસિક ચક્રના લ્યુટિયલ તબક્કા દરમિયાન,કોર્પસ લ્યુટિયમ પ્રોજેસ્ટેરોન અને ઇસ્ટ્રોજનનું ઉચ્ચ સ્તર સ્ત્રાવ કરે છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ અને હાયપોથેલેમસ પર મજબૂત નકારાત્મક પ્રતિપોષણ (negative feedback) અસર કરે છે.
પરિણામે,ગોનાડોટ્રોપિન,ખાસ કરીને $FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) અને $LH$ (લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન) નો સ્ત્રાવ નોંધપાત્ર રીતે અવરોધાય છે.
કારણ કે નવી અંડાશયની પુટિકાઓના વિકાસ માટે $FSH$ જરૂરી છે,લ્યુટિયલ તબક્કા દરમિયાન તેનું નીચું સ્તર કોઈપણ નવી પુટિકાઓના વિકાસને અટકાવે છે.

(A) ઋતુચક્ર એ પ્રાઈમેટ માદાના પ્રજનન માર્ગમાં થતા ચક્રીય શારીરિક ફેરફારોની શ્રેણી છે. આ ચક્ર પૂર્ણ થવા માટે સામાન્ય રીતે $28$ દિવસ લાગે છે. ચક્રના અંતે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરનું વિઘટન થાય છે,જે યોનિમાર્ગ દ્વારા રુધિર અને શ્લેષ્મ સ્વરૂપે બહાર આવે છે; આ પ્રક્રિયાને રજોસ્ત્રાવ (menses) કહેવાય છે.
ઋતુચક્રનું નિયમન કરતા મુખ્ય અંતઃસ્ત્રાવો ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(FSH)$,લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$,ઇસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોન છે.
$1$. પુટકીય તબક્કા દરમિયાન,અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી સ્ત્રવતા $FSH$ અને $LH$ નું પ્રમાણ વધે છે. હાયપોથેલેમસમાંથી મુક્ત થતા રિલીઝિંગ હોર્મોન $(RH)$ ની અસર હેઠળ $FSH$ પ્રાથમિક પુટિકાને ગ્રાફિયન પુટિકામાં ફેરવવામાં મદદ કરે છે.
$2$. $LH$ નું સ્તર ધીમે ધીમે વધે છે,જે પુટિકાની વૃદ્ધિ અને ઇસ્ટ્રોજનના સ્ત્રાવને પ્રેરે છે. ઇસ્ટ્રોજન $FSH$ ના સ્ત્રાવને અવરોધે છે,$LH$ ના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે અને ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરને જાડું બનાવે છે.
$3$. $LH$ ના સ્તરમાં વધારો ($LH$ surge) ગ્રાફિયન પુટિકાના તૂટવાનું કારણ બને છે,જેનાથી અંડકોષ ફેલોપિયન નલિકામાં મુક્ત થાય છે (અંડપાત).
$4$. તૂટેલી ગ્રાફિયન પુટિકા કોર્પસ લ્યુટિયમમાં ફેરવાય છે,જે લ્યુટિયલ તબક્કા દરમિયાન પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે. પ્રોજેસ્ટેરોન ગર્ભના સ્થાપન માટે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરને જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે. રુધિરમાં પ્રોજેસ્ટેરોનનું ઊંચું સ્તર $LH$ અને $FSH$ ના સ્ત્રાવને ઘટાડે છે,જેથી આગળનો અંડપાત અટકે છે.

(N/A) માદા પ્રાઈમેટમાં (દા.ત. વાંદરા,એપ અને મનુષ્ય) જોવા મળતા પ્રજનન ચક્રને ઋતુચક્ર કહેવામાં આવે છે.
પ્રથમ ઋતુસ્ત્રાવ પ્યુબર્ટી (પુખ્તાવસ્થા) સમયે શરૂ થાય છે,જેને રજોદર્શન (Menarche) કહે છે.
માનવ માદામાં,ઋતુસ્ત્રાવ સરેરાશ $28/29$ દિવસના અંતરે પુનરાવર્તિત થાય છે અને એક ઋતુસ્ત્રાવથી બીજા ઋતુસ્ત્રાવ સુધીની ઘટનાઓના ચક્રને ઋતુચક્ર કહેવાય છે.
દરેક ઋતુચક્રના મધ્યમાં એક અંડકોષ મુક્ત થાય છે (અંડપાત).
ઋતુચક્રમાં ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરમાં થતા ચક્રીય ફેરફારોનો સમાવેશ થાય છે.
માદા જાતીય અંતઃસ્ત્રાવો,ઇસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોન,આ ફેરફારોનું નિયમન કરે છે.
આ ચક્રની ઘટનાઓને નીચેના $3$ તબક્કાઓમાં વહેંચી શકાય છે:
$1$. ઋતુસ્ત્રાવ તબક્કો (દિવસ $1-5$): ઋતુસ્ત્રાવ એ ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર અને તેની રુધિરવાહિનીઓના તૂટવાને કારણે થાય છે,જે પ્રવાહી સ્વરૂપે યોનિમાર્ગ દ્વારા બહાર આવે છે. તે $3-5$ દિવસ સુધી ચાલે છે. આ સમય દરમિયાન લગભગ $50 \text{ ml}$ થી $150 \text{ ml}$ રુધિરનો વ્યય થાય છે. ઋતુસ્ત્રાવનો અભાવ ગર્ભાવસ્થાનું સૂચક હોઈ શકે છે,જોકે તે તણાવ કે નબળા સ્વાસ્થ્યને કારણે પણ હોઈ શકે છે.
$2$. પુટકીય તબક્કો (દિવસ $6-14$): આ તબક્કા દરમિયાન,અંડાશયમાં પ્રાથમિક પુટિકાઓ વિકસીને સંપૂર્ણ પરિપક્વ ગ્રાફિયન પુટિકા બને છે અને તે જ સમયે ગર્ભાશયનું અંતઃસ્તર પુનઃનિર્માણ પામે છે. આ ફેરફારો પિટ્યુટરી અને અંડાશયના અંતઃસ્ત્રાવો દ્વારા થાય છે. ગોનાડોટ્રોપિન ($LH$ અને $FSH$) નું સ્ત્રાવ ધીમે ધીમે વધે છે,જે પુટિકાના વિકાસ અને ઇસ્ટ્રોજનના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે. ચક્રના મધ્યમાં (આશરે $14$ મા દિવસે),$LH$ અને $FSH$ બંને ટોચના સ્તરે પહોંચે છે.
$3$. લ્યુટિયલ તબક્કો (દિવસ $15-28$): ગ્રાફિયન પુટિકાના બાકીના ભાગો કોર્પસ લ્યુટિયમમાં રૂપાંતરિત થાય છે,જે પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે જે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરને જાળવી રાખવા માટે જરૂરી છે.

(N/A) $(1)$ ટેસ્ટોસ્ટેરોન એ મુખ્ય નર જાતીય અંતઃસ્ત્રાવ છે. તે નરમાં ગૌણ જાતીય લક્ષણોના વિકાસ માટે જવાબદાર છે.
$(2)$ ઋતુસ્ત્રાવ એટલે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર (endometrium) નું તૂટવું,જે રુધિરવાહિનીઓ અને અફલિત અંડકોષ સાથે યોનિમાર્ગ દ્વારા બહાર આવે છે. આ પ્રક્રિયા ત્યારે થાય છે જ્યારે અંડકોષનું ફલન થતું નથી.

(N/A) $(1)$ માદા જાતીય અંતઃસ્ત્રાવો જેવા કે ઇસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોનના સ્તરમાં થતા ફેરફારોને કારણે ગર્ભાશયના અંદરના સ્તર એટલે કે એન્ડોમેટ્રિયમમાં થતા ચક્રીય ફેરફારોને ઋતુચક્ર કહેવામાં આવે છે.
$(2)$ ગર્ભધારણના આઠ અઠવાડિયા પછીના વિકાસના તબક્કાને ગર્ભ (Foetus) કહેવામાં આવે છે.

(N/A) $(1)$ ગર્ભ એ બહુકોષીય દ્વિતીયક સુકોષકેન્દ્રી સજીવના વિકાસનો પ્રારંભિક તબક્કો છે. મનુષ્યમાં,તે ગર્ભાશયની દીવાલમાં સ્થાપન થયાના સમયથી લઈને ગર્ભાવસ્થાના $8$ મા અઠવાડિયાના અંત સુધીના ગર્ભધારણના ઉત્પાદનને દર્શાવે છે.
$(2)$ પ્રસર્જન તબક્કો,જેને પુટકીય તબક્કો (follicular phase) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે માસિક ચક્રનો $6$ થી $14$ દિવસની વચ્ચેનો સમયગાળો છે. આ તબક્કા દરમિયાન,અંડાશયમાં પ્રાથમિક પુટિકાઓ વૃદ્ધિ પામીને સંપૂર્ણ પરિપક્વ ગ્રાફિયન પુટિકા બને છે અને ગર્ભાશયનું અંતઃસ્તર (endometrium) કોષવિભાજન દ્વારા પુનઃનિર્માણ પામે છે.