ઋતુચક્ર (Menstrual cycle) એટલે શું? તેના તબક્કાઓનું વર્ણન કરો.

(N/A) માદા પ્રાઈમેટમાં (દા.ત. વાંદરા,એપ અને મનુષ્ય) જોવા મળતા પ્રજનન ચક્રને ઋતુચક્ર કહેવામાં આવે છે.
પ્રથમ ઋતુસ્ત્રાવ પ્યુબર્ટી (પુખ્તાવસ્થા) સમયે શરૂ થાય છે,જેને રજોદર્શન (Menarche) કહે છે.
માનવ માદામાં,ઋતુસ્ત્રાવ સરેરાશ $28/29$ દિવસના અંતરે પુનરાવર્તિત થાય છે અને એક ઋતુસ્ત્રાવથી બીજા ઋતુસ્ત્રાવ સુધીની ઘટનાઓના ચક્રને ઋતુચક્ર કહેવાય છે.
દરેક ઋતુચક્રના મધ્યમાં એક અંડકોષ મુક્ત થાય છે (અંડપાત).
ઋતુચક્રમાં ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરમાં થતા ચક્રીય ફેરફારોનો સમાવેશ થાય છે.
માદા જાતીય અંતઃસ્ત્રાવો,ઇસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોન,આ ફેરફારોનું નિયમન કરે છે.
આ ચક્રની ઘટનાઓને નીચેના $3$ તબક્કાઓમાં વહેંચી શકાય છે:
$1$. ઋતુસ્ત્રાવ તબક્કો (દિવસ $1-5$): ઋતુસ્ત્રાવ એ ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર અને તેની રુધિરવાહિનીઓના તૂટવાને કારણે થાય છે,જે પ્રવાહી સ્વરૂપે યોનિમાર્ગ દ્વારા બહાર આવે છે. તે $3-5$ દિવસ સુધી ચાલે છે. આ સમય દરમિયાન લગભગ $50 \text{ ml}$ થી $150 \text{ ml}$ રુધિરનો વ્યય થાય છે. ઋતુસ્ત્રાવનો અભાવ ગર્ભાવસ્થાનું સૂચક હોઈ શકે છે,જોકે તે તણાવ કે નબળા સ્વાસ્થ્યને કારણે પણ હોઈ શકે છે.
$2$. પુટકીય તબક્કો (દિવસ $6-14$): આ તબક્કા દરમિયાન,અંડાશયમાં પ્રાથમિક પુટિકાઓ વિકસીને સંપૂર્ણ પરિપક્વ ગ્રાફિયન પુટિકા બને છે અને તે જ સમયે ગર્ભાશયનું અંતઃસ્તર પુનઃનિર્માણ પામે છે. આ ફેરફારો પિટ્યુટરી અને અંડાશયના અંતઃસ્ત્રાવો દ્વારા થાય છે. ગોનાડોટ્રોપિન ($LH$ અને $FSH$) નું સ્ત્રાવ ધીમે ધીમે વધે છે,જે પુટિકાના વિકાસ અને ઇસ્ટ્રોજનના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે. ચક્રના મધ્યમાં (આશરે $14$ મા દિવસે),$LH$ અને $FSH$ બંને ટોચના સ્તરે પહોંચે છે.
$3$. લ્યુટિયલ તબક્કો (દિવસ $15-28$): ગ્રાફિયન પુટિકાના બાકીના ભાગો કોર્પસ લ્યુટિયમમાં રૂપાંતરિત થાય છે,જે પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે જે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરને જાળવી રાખવા માટે જરૂરી છે.