Male reproductive system Questions in Gujarati

(A) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તક મુજબ,શુક્રપિંડ ઉદરીય ગુહાની બહાર વૃષણકોથળીમાં આવેલા હોય છે.
દરેક શુક્રપિંડ અંડાકાર આકારના હોય છે,જેની લંબાઈ આશરે $4$ થી $5 \, cm$ અને પહોળાઈ આશરે $2$ થી $3 \, cm$ હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) $\text{શુક્રપિંડ}$ (Testis) નર પ્રજનન તંત્રમાં બેવડું કાર્ય કરે છે.
$1$. પ્રાથમિક જાતીય અંગ તરીકે, તે નર જનનકોષો, જેને $\text{શુક્રકોષ}$ (sperm) કહેવાય છે, તેના ઉત્પાદન માટે જવાબદાર છે.
$2$. અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ તરીકે, તે નર જાતીય અંતઃસ્ત્રાવો, મુખ્યત્વે $\text{ટેસ્ટોસ્ટેરોન}$ (testosterone) નો સ્ત્રાવ કરે છે, જે ગૌણ જાતીય લક્ષણો અને પ્રજનન કાર્યોના નિયમન માટે સીધા રુધિરમાં મુક્ત થાય છે.

(D) $Leydig$ (લેડિંગ) ના કોષો,જેમને આંતરાલીય કોષો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે શુક્રપિંડના શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓની વચ્ચેના જોડાણ પેશીના અવકાશમાં આવેલા હોય છે.
આ કોષો એન્ડ્રોજન્સ તરીકે ઓળખાતા અંતઃસ્ત્રાવોના સમૂહના સંશ્લેષણ અને સ્રાવ માટે જવાબદાર છે,જેમાં મુખ્યત્વે $Testosterone$ (ટેસ્ટોસ્ટેરોન) નો સમાવેશ થાય છે.
$Testosterone$ એ પુરુષોમાં ગૌણ જાતીય લક્ષણોના વિકાસ માટે જવાબદાર મુખ્ય નર જાતીય અંતઃસ્ત્રાવ છે.

(C) લેડીંગ કોષો,જેમને આંતરાલીય કોષો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે શુક્રપિંડના શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓની વચ્ચેના આંતરાલીય અવકાશમાં આવેલા હોય છે.
આ કોષો લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ ની ઉત્તેજનાના પ્રતિભાવમાં એન્ડ્રોજન્સ,મુખ્યત્વે ટેસ્ટોસ્ટેરોનનું સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવ કરવા માટે જવાબદાર છે.

(B) મનુષ્યના નર પ્રજનનતંત્રની આપેલી આકૃતિમાં:
$A$ એ શુક્રવાહિની (Vas deferens) દર્શાવે છે,જે શુક્રકોષોને અધિવૃષણમાંથી સ્ખલન નલિકા સુધી વહન કરે છે.
$B$ એ શુક્રાશય (Seminal vesicle) દર્શાવે છે,જે ફ્રુક્ટોઝ અને પ્રોસ્ટાગ્લેન્ડિન ધરાવતો સ્ત્રાવ ઉત્પન્ન કરે છે.
$C$ એ પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિ (Prostate gland) દર્શાવે છે,જે મૂત્રમાર્ગની આસપાસ હોય છે અને વીર્યના પ્રવાહીમાં ફાળો આપે છે.
$D$ એ બલ્બોયુરેથ્રલ ગ્રંથિ (Bulbourethral gland) દર્શાવે છે,જે લુબ્રિકેટિંગ પ્રવાહીનો સ્ત્રાવ કરે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $A$: શુક્રવાહિની,$B$: શુક્રાશય,$C$: પ્રોસ્ટેટ,$D$: બલ્બોયુરેથ્રલ ગ્રંથિ છે.

(A) નર માનવમાં સેમીનલ પ્લાઝમા સહાયક ગ્રંથિઓ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે,જેમાં સેમીનલ વેસિકલ્સ,પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિ અને બલ્બોયુરેથ્રલ ગ્રંથિઓનો સમાવેશ થાય છે.
ખાસ કરીને,સેમીનલ વેસિકલ્સ પ્રવાહીનો મુખ્ય ભાગ બનાવે છે,જે ફ્રુક્ટોઝ,કેલ્શિયમ અને અમુક ઉત્સેચકોથી ભરપૂર હોય છે.
ફ્રુક્ટોઝ શુક્રકોષો માટે ઉર્જાના મુખ્ય સ્ત્રોત તરીકે કાર્ય કરે છે,જ્યારે કેલ્શિયમ અને અન્ય પદાર્થો માદા પ્રજનન માર્ગમાં શુક્રકોષોની ગતિશીલતા અને અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવામાં મદદ કરે છે.

(A) નર પ્રજનન તંત્રમાં,શુક્રકોષોનું વહન શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓમાંથી શરૂ થાય છે.
શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓમાંથી શુક્રકોષો શુક્રપિંડ જાલિકા ($Rete$ $testis$) માં જાય છે.
ત્યારબાદ વાસા એફરેન્શીયા (શુક્રવાહિકાઓ) એ શુક્રપિંડ જાલિકામાંથી ઉદ્ભવે છે અને શુક્રકોષોને અધિવૃષણ નલિકા $(Epididymis)$ સુધી લઈ જાય છે,જ્યાં તેમનો સંગ્રહ અને પરિપક્વન થાય છે.
આમ,વાસા એફરેન્શીયા એ શુક્રપિંડ જાલિકાને અધિવૃષણ નલિકા સાથે જોડે છે.

(C) $Sertoli$ કોષો એ શુક્રપિંડની શુક્રોત્પાદક નલિકાઓમાં જોવા મળતા વિશિષ્ટ દૈહિક કોષો છે.
તેઓ વિકાસ પામતા જનનકોષો (શુક્રકોષો) ને બંધારણીય અને પોષણક્ષમ આધાર આપીને શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
વધુમાં,તેઓ રુધિર-શુક્રપિંડ અવરોધ બનાવે છે અને એન્ડ્રોજન-બાઈન્ડિંગ પ્રોટીન $(ABP)$ તથા ઈનહિબિન જેવા ઘટકોનો સ્ત્રાવ કરે છે.

(D) શુક્રપિંડ ઉદરીય ગુહાની બહાર એક કોથળી જેવી રચનામાં આવેલા હોય છે, જેને વૃષણકોથળી કહે છે.
આ વ્યવસ્થા ખૂબ જ આવશ્યક છે કારણ કે શુક્રકોષજનન (શુક્રકોષોના નિર્માણની પ્રક્રિયા) માટે શરીરના સામાન્ય આંતરિક તાપમાન કરતાં લગભગ $2-2.5^{\circ}C$ જેટલું નીચું તાપમાન જરૂરી છે.
વૃષણકોથળી તાપમાનના નિયમનકાર તરીકે કાર્ય કરે છે અને શુક્રકોષોની જીવંતતા અને યોગ્ય વિકાસ માટે જરૂરી ઠંડું વાતાવરણ પૂરું પાડે છે.

(A) માનવ નર પ્રજનનતંત્રમાં, શુક્રકોષોનું નિર્માણ શુક્રપિંડ $(testes)$ માં થાય છે।
શુક્રપિંડમાંથી, તેઓ પરિપક્વતા અને સંગ્રહ માટે અધિવૃષણનલિકા $(epididymis)$ માં જાય છે।
શુક્રવાહિની $(vas deferens)$ એ નળી છે જે પરિપક્વ શુક્રકોષોને અધિવૃષણનલિકામાંથી મૂત્રમાર્ગ $(urethra)$ સુધી વહન કરે છે।
જો શુક્રવાહિની બંધ થઈ જાય, તો શુક્રકોષો અધિવૃષણનલિકામાંથી શુક્રવાહિનીમાં (અથવા મૂત્રમાર્ગ તરફ) વહન પામી શકશે નહીં, જેનાથી તેમનું ઉત્સર્જન અટકી જશે।

(D) લેડિગના કોષો,જેને આંતરાલીય કોષો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે શુક્રપિંડના શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓની વચ્ચેના જોડાણ પેશીના અવકાશમાં આવેલા હોય છે.
આ કોષો એન્ડ્રોજન્સ નામના શુક્રપિંડના અંતઃસ્ત્રાવોનું સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવ કરે છે,જેમાં મુખ્યત્વે ટેસ્ટોસ્ટેરોનનો સમાવેશ થાય છે.
એન્ડ્રોજન્સ પુરુષોમાં ગૌણ જાતીય લક્ષણોના વિકાસ માટે જવાબદાર છે.

(A) પુરુષમાં,મૂત્રમાર્ગ (Urethra) એ પ્રજનનતંત્ર (વીર્યના વહન માટે) અને ઉત્સર્જન તંત્ર (મૂત્રના વહન માટે) બંને માટે સહિયારી નળી તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે મૂત્રાશયમાંથી ઉદ્ભવે છે અને શિશ્ન દ્વારા બહારના છિદ્ર સુધી વિસ્તરે છે,જેને મૂત્રમાર્ગ મુખ (Urethral meatus) કહેવામાં આવે છે.

(A) શુક્રકોષોનું શુક્રપિંડની શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓમાંથી વહન નીચે મુજબ થાય છે:
$1$. શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓમાં શુક્રકોષો ઉત્પન્ન થાય છે.
$2$. શુક્રકોષો શુક્રપિંડ જાલિકા (Rete testis) માં જાય છે.
$3$. ત્યાંથી તેઓ બહિર્વાહી વાહિકાઓ (Vasa efferentia) દ્વારા આગળ વધે છે.
$4$. ત્યારબાદ તેઓ પરિપક્વતા અને સંગ્રહ માટે અધિવૃષણ નલિકા (Epididymis) માં પ્રવેશે છે.
$5$. અંતે,તેઓ મૂત્રમાર્ગ તરફ વહન પામવા માટે શુક્રવાહિની (Vas deferens) માં જાય છે.
તેથી,સાચો ક્રમ: શુક્રપિંડ જાલિકા $\to$ બહિર્વાહી વાહિકાઓ $\to$ અધિવૃષણ નલિકા $\to$ શુક્રવાહિની છે.

(B) આખલો એ બિન-વંધ્યીકૃત નર ગૌવંશ છે,જે તેના રુધિરમાં $Testosterone$ (ટેસ્ટોસ્ટેરોન) અંતઃસ્ત્રાવનું ઊંચું પ્રમાણ જાળવી રાખે છે. $Testosterone$ નરમાં ગૌણ જાતીય લક્ષણોના વિકાસ અને આક્રમક વર્તન માટે જવાબદાર છે.
બળદ એ વંધ્યીકૃત નર ગૌવંશ છે. વંધ્યીકરણમાં શુક્રપિંડને દૂર કરવામાં આવે છે,જે $Testosterone$ ઉત્પાદનનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે.
શુક્રપિંડની ગેરહાજરીને કારણે,બળદના રુધિરમાં $Testosterone$ નું પ્રમાણ આખલાની સરખામણીમાં નોંધપાત્ર રીતે ઓછું હોય છે. $Testosterone$ ના સ્તરમાં આ ઘટાડો આક્રમક વર્તનમાં ઘટાડો કરે છે,જેના કારણે બળદ વધુ વિનમ્ર બને છે અને ખેતીકામ માટે તેને સંભાળવો સરળ બને છે.

(B) પુરુષ પ્રજનન તંત્રમાં શુક્રકોષોના વહનનો સાચો માર્ગ નીચે મુજબ છે:
$1$. શુક્રકોષો $Seminiferous \text{ } tubules$ (શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓ) માં ઉત્પન્ન થાય છે.
$2$. તેઓ $Rete \text{ } testis$ (વૃષણજાળ) માં જાય છે.
$3$. ત્યાંથી, તેઓ $Vasa \text{ } efferentia$ (શુક્રવાહિકાઓ) દ્વારા પસાર થાય છે.
$4$. ત્યારબાદ તેઓ $Epididymis$ (અધિવૃષણનલિકા) માં સંગ્રહિત અને પરિપક્વ થાય છે.
$5$. સ્ખલન દરમિયાન, તેઓ $Vas \text{ } deferens$ (શુક્રવાહિની) દ્વારા આગળ વધે છે.
$6$. તેઓ $Ejaculatory \text{ } duct$ (સ્ખલન નલિકા) માં પ્રવેશ કરે છે.
$7$. અંતે, તેઓ $Urethra$ (મૂત્રમાર્ગ) દ્વારા પસાર થઈને $Urethral \text{ } meatus$ (મૂત્રમાર્ગમુખ) દ્વારા શરીરની બહાર નીકળે છે.

(B) લેડિગ કોષો,જેને આંતરાલીય કોષો (interstitial cells) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે સસ્તન પ્રાણીઓના શુક્રપિંડમાં શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓની વચ્ચેની આંતરાલીય જગ્યાઓમાં આવેલા હોય છે.
આ કોષો એન્ડ્રોજન નામના શુક્રપિંડીય અંતઃસ્ત્રાવો,મુખ્યત્વે ટેસ્ટોસ્ટેરોનનું સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવ કરવા માટે જવાબદાર છે.
ટેસ્ટોસ્ટેરોન નર પ્રાણીઓમાં ગૌણ જાતીય લક્ષણોના વિકાસ અને શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયાના નિયમનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
સસલું એ સસ્તન પ્રાણી હોવાથી,તેના શુક્રપિંડમાં લેડિગ કોષો હાજર હોય છે.

(D) વૃષણના ખંડિકાઓ એ વૃષણની અંદર જોવા મળતા રચનાત્મક ખાનાઓ છે,જેમાં દરેક ખંડિકામાં $1-3$ અત્યંત ગૂંચળાદાર શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓ હોય છે.
આ ખંડિકાઓ શુક્રકોષજનન (શુક્રકોષોના ઉત્પાદન) માટેનું સ્થાન છે,ફલન માટે નહીં.
ફલન એ નર અને માદા જન્યુઓના જોડાણની પ્રક્રિયા છે,જે સામાન્ય રીતે માદા પ્રજનન તંત્રમાં અંડવાહિનીના તુંબિકા (ampullary) વિસ્તારમાં થાય છે.
તેથી,વિધાન સાચું છે,પરંતુ કારણ ખોટું છે.

(N/A) નર પ્રજનનતંત્ર નિતંબના પ્રદેશમાં આવેલું હોય છે. તેમાં શુક્રપિંડોની એક જોડ,સહાયક નલિકાઓ,ગ્રંથિઓ અને બાહ્ય જનનાંગોનો સમાવેશ થાય છે.
$1$. શુક્રપિંડ: પ્રાથમિક જાતીય અંગો જે શુક્રકોષો અને નર જાતીય અંતઃસ્ત્રાવો (એન્ડ્રોજન્સ) ઉત્પન્ન કરે છે.
$2$. સહાયક નલિકાઓ: તેમાં વૃષણજાળ,શુક્રવાહિકાઓ,અધિવૃષણનલિકા અને શુક્રવાહિનીનો સમાવેશ થાય છે. આ નલિકાઓ શુક્રકોષોનું વહન અને સંગ્રહ કરે છે.
$3$. સહાયક ગ્રંથિઓ: તેમાં શુક્રાશયની એક જોડ,પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિ અને બલ્બોયુરેથ્રલ ગ્રંથિની એક જોડનો સમાવેશ થાય છે. તેમનો સ્ત્રાવ શુક્રાશયી રસ બનાવે છે,જે ફ્રુક્ટોઝ,કેલ્શિયમ અને ચોક્કસ ઉત્સેચકોથી સમૃદ્ધ હોય છે.
$4$. બાહ્ય જનનાંગો: શિશ્ન એ નર બાહ્ય જનનાંગ છે,જે સ્ત્રીના પ્રજનન માર્ગમાં શુક્રકોષોના સ્થાનાંતરણ (ઇન્સેમિનેશન) માં મદદ કરે છે.

(N/A) વૃષણમાં શુક્રકોષોનું ઉત્પાદન અત્યંત ગૂંચળાદાર રચનાઓમાં થાય છે જેને શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓ કહે છે. આ નલિકાઓ વૃષણના ખંડિકાઓમાં આવેલી હોય છે.
દરેક શુક્રઉત્પાદક નલિકાની અંદરની બાજુએ બે પ્રકારના કોષો આવેલા હોય છે: નર જનન કોષો (આદિ શુક્રકોષો) અને સરટોલી કોષો.
નર જનન કોષો (આદિ શુક્રકોષો) અર્ધીકરણ વિભાજન પામીને અંતે શુક્રકોષોનું નિર્માણ કરે છે,જ્યારે સરટોલી કોષો જનન કોષોને પોષણ પૂરું પાડે છે.
શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓની બહારના ભાગને આંતરાલીય અવકાશ કહે છે,જેમાં નાની રુધિરવાહિનીઓ અને આંતરાલીય કોષો અથવા લેડિગના કોષો આવેલા હોય છે.
લેડિગના કોષો એન્ડ્રોજન્સ (મુખ્યત્વે ટેસ્ટોસ્ટેરોન) તરીકે ઓળખાતા વૃષણના અંતઃસ્ત્રાવોનું સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવ કરે છે.

(A) નર પ્રજનન તંત્રમાં ઉત્પન્ન થતું વીર્ય (semen),શુક્રકોષો અને વીર્યરસ (seminal plasma) નું બનેલું હોય છે.
વીર્યરસ એ વીર્યનો પ્રવાહી ભાગ છે,જે સહાયક ગ્રંથિઓ (શુક્રાશય,પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિ અને બલ્બોયુરેથ્રલ ગ્રંથિ) દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
તે ફ્રુક્ટોઝ,કેલ્શિયમ,એસ્કોર્બિક એસિડ અને અમુક ઉત્સેચકોથી ભરપૂર હોય છે.
આ ઘટકો શુક્રકોષોને પોષણ અને રક્ષણ પૂરું પાડે છે,જે તેમની ગતિશીલતા અને અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવામાં મદદ કરે છે.

(N/A) નર સહાયક નલિકાઓમાં $rete testis$ (વૃષણજાળ), $vasa efferentia$ (શુક્રવાહિકાઓ), $epididymis$ (અધિવૃષણનલિકા) અને $vas deferens$ (શુક્રવાહિની) નો સમાવેશ થાય છે. તેમનું મુખ્ય કાર્ય શુક્રકોષોનું વહન અને કામચલાઉ સંગ્રહ કરવાનું છે।
બીજી તરફ, નર સહાયક ગ્રંથિઓમાં $seminal vesicles$ (શુક્રાશય), $prostate gland$ (પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિ) અને $bulbourethral glands$ (બલ્બોયુરેથ્રલ ગ્રંથિ) નો સમાવેશ થાય છે।
આ ગ્રંથિઓ વીર્યરસનો સ્ત્રાવ કરે છે, જે $fructose$ (ફ્રુક્ટોઝ), $calcium$ (કેલ્શિયમ) અને ચોક્કસ ઉત્સેચકોથી સમૃદ્ધ હોય છે।
આ પ્રવાહી શુક્રકોષોને પોષણ પૂરું પાડે છે, તેમની ગતિશીલતામાં વધારો કરે છે અને માદા પ્રજનન માર્ગની એસિડિટીને તટસ્થ કરવામાં મદદ કરે છે।

(N/A) શુક્રપિંડનું સ્થાન અને રચના:
શુક્રપિંડ ઉદરીય ગુહાની બહાર એક કોથળી જેવી રચનામાં આવેલા હોય છે,જેને વૃષણકોથળી કહે છે. વૃષણકોથળી શુક્રપિંડના તાપમાનને નીચું રાખવામાં મદદ કરે છે (શરીરના સામાન્ય આંતરિક તાપમાન કરતા $2-2.5^{\circ}C$ ઓછું),જે શુક્રકોષજનન માટે આવશ્યક છે.
પુખ્ત વયે,દરેક શુક્રપિંડ અંડાકાર આકારના હોય છે,જેની લંબાઈ આશરે $4$ થી $5 \text{ cm}$ અને પહોળાઈ આશરે $2$ થી $3 \text{ cm}$ હોય છે. દરેક શુક્રપિંડ એક સઘન આવરણ દ્વારા આવરિત હોય છે.
શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓ:
દરેક શુક્રપિંડમાં આશરે $250$ ખંડો આવેલા હોય છે,જેને શુક્રપિંડિય ખંડિકાઓ કહે છે. દરેક ખંડિકામાં એક થી ત્રણ અત્યંત ગૂંચળાદાર શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓ આવેલી હોય છે,જેમાં શુક્રકોષોનું ઉત્પાદન થાય છે.
દરેક શુક્રઉત્પાદક નલિકા અંદરની તરફ બે પ્રકારના કોષો દ્વારા સ્તરિત હોય છે,જેને નર જનન કોષો (આદિ શુક્રકોષો) અને સર્ટૉલી કોષો કહે છે.
નર જનન કોષો અર્ધીકરણ વિભાજન પામે છે જે અંતે શુક્રકોષોના નિર્માણ તરફ દોરી જાય છે,જ્યારે સર્ટૉલી કોષો જનન કોષોને પોષણ પૂરું પાડે છે.
શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓની બહારના ભાગને આંતરાલીય અવકાશ કહે છે,જેમાં નાની રુધિરવાહિનીઓ અને આંતરાલીય કોષો અથવા લેડિગના કોષો આવેલા હોય છે. લેડિગના કોષો એન્ડ્રોજન્સ નામના શુક્રપિંડિય અંતઃસ્ત્રાવોનું સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવ કરે છે.

(N/A) નર જાતીય સહાયક નલિકાઓમાં વૃષણજાળી (rete testis),શુક્રવાહિકા (vasa efferentia),અધિવૃષણનલિકા (epididymis) અને શુક્રવાહિની (vas deferens) નો સમાવેશ થાય છે.
શુક્રપિંડની શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓ વૃષણજાળી દ્વારા શુક્રવાહિકામાં ખુલે છે.
શુક્રવાહિકાઓ શુક્રપિંડમાંથી બહાર નીકળીને અધિવૃષણનલિકામાં ખુલે છે,જે દરેક શુક્રપિંડની પશ્ચ સપાટી પર આવેલી હોય છે.
અધિવૃષણનલિકા શુક્રવાહિનીમાં પરિણમે છે જે ઉદરમાં ઉપરની તરફ જાય છે અને મૂત્રાશય પર લૂપ બનાવે છે.
તે શુક્રાશયમાંથી નલિકા મેળવે છે અને સ્ખલન નલિકા (ejaculatory duct) તરીકે મૂત્રમાર્ગમાં ખુલે છે.
આ નલિકાઓ શુક્રકોષોનો સંગ્રહ કરે છે અને તેનું શુક્રપિંડમાંથી મૂત્રમાર્ગ દ્વારા શરીરની બહાર વહન કરે છે.
મૂત્રમાર્ગ મૂત્રાશયમાંથી ઉદભવે છે અને શિશ્ન દ્વારા તેના બાહ્ય છિદ્ર સુધી વિસ્તરે છે,જેને મૂત્રમાર્ગ મુખ (urethral meatus) કહેવામાં આવે છે.

(N/A) શિશ્ન એ નરનું બાહ્ય જનન અંગ છે.
તે વિશિષ્ટ પેશીઓનું બનેલું છે જે શિશ્નના ઉત્થાનમાં મદદ કરે છે,જેથી વીર્યસેચન (insemination) ની પ્રક્રિયા સરળ બને છે.
શિશ્નનો ફૂલેલો ભાગ જેને શિશ્નમુખ (glans penis) કહેવામાં આવે છે,તે ત્વચાના એક ઢીલા પડથી ઢંકાયેલો હોય છે જેને અગ્રત્વચા (foreskin) કહે છે.

(A) નર સહાયક ગ્રંથિઓમાં જોડમાં આવેલી શુક્રાશય (seminal vesicles),એક પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિ અને જોડમાં આવેલી બલ્બોયુરેથ્રલ ગ્રંથિઓનો સમાવેશ થાય છે. આ ગ્રંથિઓનો સ્ત્રાવ વીર્ય (semen) બનાવે છે.
$1$. શુક્રાશય: આ જોડમાં આવેલી ગ્રંથિઓ છે જે મૂત્રાશયની પાછળ આવેલી હોય છે. તે વીર્યના કદના લગભગ $60-70 \%$ જેટલો સ્ત્રાવ ઉત્પન્ન કરે છે. તેમનો પીળાશ પડતો,ચીકણો સ્ત્રાવ ફ્રુક્ટોઝ,વિટામિન $C$ અને અન્ય પદાર્થોથી સમૃદ્ધ હોય છે જે શુક્રકોષોને પોષણ આપે છે. દરેક શુક્રાશયની નલિકા શુક્રવાહિની સાથે જોડાઈને સ્ખલન નલિકા બનાવે છે.
$2$. પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિ: આ એક અજોડ ગ્રંથિ છે જે મૂત્રાશયના પાયાના ભાગે મૂત્રમાર્ગની આસપાસ આવેલી હોય છે. તેનો સ્ત્રાવ દૂધ જેવો હોય છે,જે શુક્રકોષોને સક્રિય કરે છે અને તેમની ગતિશીલતા વધારે છે. તે ઘણી નાની નલિકાઓ દ્વારા મૂત્રમાર્ગમાં ખુલે છે.
$3$. બલ્બોયુરેથ્રલ ગ્રંથિ (કાઉપરની ગ્રંથિ): આ જોડમાં આવેલી ગ્રંથિઓ છે જે પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિની નીચે મૂત્રમાર્ગની બંને બાજુએ આવેલી હોય છે. તે આલ્કલાઇન (બેઝિક) પ્રવાહીનો સ્ત્રાવ કરે છે જે મૂત્રમાર્ગની એસિડિકતાને તટસ્થ કરે છે અને મૈથુન દરમિયાન ઊંજણ તરીકે કાર્ય કરે છે.
વીર્યનું બંધારણ: વીર્ય એ શુક્રકોષો અને સહાયક ગ્રંથિઓના સ્ત્રાવનું દૂધ જેવું સફેદ અને ચીકણું મિશ્રણ છે. વીર્યની આલ્કલાઇન પ્રકૃતિ (pH $7.2$ થી $7.6$) માદા પ્રજનન માર્ગના એસિડિક વાતાવરણને તટસ્થ કરવામાં મદદ કરે છે. તે નાજુક શુક્રકોષોનું રક્ષણ કરે છે અને તેમની ગતિશીલતા વધારે છે. સામાન્ય સ્ખલન દરમિયાન $2$ થી $5 \text{ ml}$ વીર્યનો નિકાલ થાય છે.

(N/A) $1$. શુક્રકોષજનન: શુક્રકોષોનું નિર્માણ શુક્રપિંડની શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓમાં 'શુક્રકોષજનન' (spermatogenesis) નામની પ્રક્રિયા દ્વારા થાય છે.
$2$. વહન: શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓમાંથી મુક્ત થયેલા શુક્રકોષો સહાયક નલિકાઓ દ્વારા વહન પામે છે,જેમાં વૃષણજાળ (rete testis),શુક્રવાહિકાઓ (vasa efferentia),અધિવૃષણનલિકા (epididymis) અને શુક્રવાહિની (vas deferens) નો સમાવેશ થાય છે.
$3$. પરિપક્વન: અધિવૃષણનલિકામાંથી પસાર થતી વખતે,શુક્રકોષો શારીરિક રીતે પરિપક્વ થાય છે,જેનાથી તેઓ ગતિશીલતા અને અંડકોષને ફલિત કરવાની ક્ષમતા પ્રાપ્ત કરે છે.
$4$. વીર્યનું નિર્માણ: સહાયક ગ્રંથિઓ (શુક્રાશય,પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિ અને બલ્બોયુરેથ્રલ ગ્રંથિ) નો સ્ત્રાવ શુક્રકોષોના પરિપક્વન અને અસ્તિત્વ માટે આવશ્યક છે. શુક્રકોષો સાથેનું સેમિનલ પ્લાઝ્મા મળીને 'વીર્ય' (semen) બનાવે છે.
$5$. અંતઃસ્ત્રાવી નિયમન: નર જાતીય સહાયક નલિકાઓ અને ગ્રંથિઓના કાર્યો મુખ્યત્વે શુક્રપિંડના અંતઃસ્ત્રાવો (ટેસ્ટોસ્ટેરોન) દ્વારા જળવાય છે.

(N/A) શુક્રકોષજનન (spermatogenesis) ની પ્રક્રિયા,જેમાં શુક્રકોષોનું નિર્માણ થાય છે,તેના માટે શરીરના સામાન્ય આંતરિક તાપમાન કરતા આશરે $2^{\circ}C$ થી $3^{\circ}C$ જેટલું નીચું તાપમાન જરૂરી છે.
આ નીચું તાપમાન શુક્રપિંડમાં રહેલા જનન અધિચ્છદ (germinal epithelium) ની સક્રિયતા અને યોગ્ય કાર્ય માટે અનિવાર્ય છે.
વૃષણકોથળી (scrotum) એક તાપમાન નિયંત્રક અંગ તરીકે કાર્ય કરે છે,જે શુક્રપિંડને ઉદરીય ગુહાની બહાર રાખીને આ ઠંડું વાતાવરણ જાળવી રાખે છે,જે શુક્રકોષોના સફળ ઉત્પાદન માટે જરૂરી છે.

(B) લેડિગ કોષો,જેને આંતરાલીય કોષો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે વૃષણની શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓની બહારના આંતરાલીય અવકાશમાં આવેલા હોય છે.
તેમનું મુખ્ય કાર્ય એન્ડ્રોજન તરીકે ઓળખાતા અંતઃસ્ત્રાવોના સમૂહનું સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવ કરવાનું છે,જેમાં મુખ્યત્વે ટેસ્ટોસ્ટેરોનનો સમાવેશ થાય છે. આ અંતઃસ્ત્રાવો નરના ગૌણ જાતીય લક્ષણોના વિકાસ અને શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયા માટે આવશ્યક છે.

(N/A) અધિવૃષણ એ $6 \ m$ લાંબી અને અત્યંત ગૂંચળાદાર રચના છે જે અપરિપક્વ શુક્રકોષો માટે કામચલાઉ સંગ્રહસ્થાન તરીકે કાર્ય કરે છે. અધિવૃષણમાં શુક્રકોષો પરિપક્વ થાય છે અને તરવાની ક્ષમતા પ્રાપ્ત કરે છે.
જ્યારે પુરુષ જાતીય રીતે ઉત્તેજિત થાય છે,ત્યારે અધિવૃષણની દીવાલના સ્નાયુઓ સંકોચાય છે. આ સંકોચનને કારણે પરિપક્વ શુક્રકોષો અધિવૃષણમાંથી શુક્રવાહિની (vas deferens) માં વહન પામે છે.

(N/A) $(1)$ વૃષણકોથળી (Scrotum):
સ્થાન: તે નરમાં ઉદરીય ગુહાની બહાર આવેલી કોથળી જેવી રચના છે,જેમાં શુક્રપિંડ આવેલા હોય છે.
કાર્ય: તે શુક્રપિંડનું તાપમાન શરીરના સામાન્ય આંતરિક તાપમાન કરતા $2-2.5^{\circ}C$ જેટલું નીચું જાળવી રાખે છે,જે શુક્રકોષજનન (spermatogenesis) માટે આવશ્યક છે.
$(2)$ અધિવૃષણનલિકા (Epididymis):
સ્થાન: તે દરેક શુક્રપિંડની પાછળની સપાટી પર આવેલી લાંબી અને અત્યંત ગૂંચળાદાર નલિકા છે.
કાર્ય: તે શુક્રકોષો માટે કામચલાઉ સંગ્રહસ્થાન તરીકે કાર્ય કરે છે અને શુક્રકોષોના પરિપક્વન તથા તેમની પ્રચલન ક્ષમતા પ્રાપ્ત કરવા માટેનું વાતાવરણ પૂરું પાડે છે.

(B) $1.$ લેડિગ કોષો (આંતરકોષીય કોષો):
સ્થાન: તેઓ શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓની બહારના ભાગમાં આવેલા હોય છે,જેને આંતરકોષીય અવકાશ કહેવાય છે.
કાર્ય: તેઓ એન્ડ્રોજન (મુખ્યત્વે ટેસ્ટોસ્ટેરોન) નામના શુક્રપિંડના અંતઃસ્ત્રાવોનું સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવ કરે છે.
$2.$ સર્ટોલી કોષો (પોષક કોષો):
સ્થાન: તેઓ શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓની અંદર,જનન કોષોની વચ્ચે આવેલા હોય છે.
કાર્ય: તેઓ વિકાસ પામતા જનન કોષો (શુક્રકોષો) ને પોષણ પૂરું પાડે છે અને રચનાત્મક આધાર આપે છે.

(N/A) $(1)$ $\Rightarrow$ ટેસ્ટોસ્ટેરોન: તે પુરુષ જાતીય અંતઃસ્ત્રાવ છે જે વૃષણના લેડિગ કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે. તે પુરુષોમાં ગૌણ જાતીય લક્ષણોના વિકાસ માટે જવાબદાર છે.
$\rightarrow$ પ્રોજેસ્ટેરોન: તે સ્ત્રી જાતીય અંતઃસ્ત્રાવ છે જે મુખ્યત્વે અંડપિંડમાં કોર્પસ લ્યુટિયમ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે. તે ગર્ભના સ્થાપન માટે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરને જાળવી રાખવા માટે આવશ્યક છે.
$(2)$ વાસા ઇફરન્સિયા: આ સૂક્ષ્મ નલિકાઓની શ્રેણી છે જે વૃષણજાળમાંથી ઉદ્ભવે છે અને શુક્રકોષોને વૃષણમાંથી અધિવૃષણ સુધી લઈ જાય છે.
$\rightarrow$ વાસ ડિફરન્સ: આ એક લાંબી,સ્નાયુબદ્ધ નળી છે જે અધિવૃષણમાંથી ઉદ્ભવે છે અને પરિપક્વ શુક્રકોષોને અધિવૃષણમાંથી સ્ખલન નલિકા સુધી વહન કરે છે.

(A) નર પ્રજનન તંત્રમાં શુક્રકોષોના વહનનો સાચો ક્રમ નીચે મુજબ છે:
શુકોત્પાદક નલિકાઓ $\to$ શુક્રપિંડજાળ $\to$ શુક્રવાહિકાઓ $\to$ અધિવૃષણ નલિકા $\to$ શુક્રવાહિની $\to$ સ્ખલન નલિકા $\to$ મૂત્રજનન માર્ગ.
આપેલ પ્રવાહ આકૃતિ સાથે સરખામણી કરતા:
$A = \text{શુક્રવાહિકાઓ}$
$B = \text{શુક્રવાહિની}$

(B) અધિવૃષણ (epididymis) શુક્રકોષોની પરિપક્વતા માટે વાતાવરણ પૂરું પાડીને પુરુષ પ્રજનન ક્ષમતામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
અધિવૃષણમાંથી પસાર થતી વખતે,શુક્રકોષો ગતિશીલ બનવાની ક્ષમતા અને ફલન કરવાની ક્ષમતા પ્રાપ્ત કરે છે.
વધુમાં,અધિવૃષણ શુક્રવાહિની $(vas \ deferens)$ માં શુક્રકોષો દાખલ થાય તે પહેલાં તેમના કામચલાઉ સંગ્રહસ્થાન તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે વૃષણમાંથી શુક્રકોષોના નિકાલ માટે નિયમિત અંતરાલે પરિસંકોચન (peristaltic) અને ખંડિત સંકોચન દર્શાવે છે.

(A) $(a - 4), (b - 2), (c - 3), (d - 1)$
સમજૂતી:
- $(a)$ શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓ એ વૃષણની અંદર આવેલી અત્યંત ગૂંચળાદાર રચનાઓ છે જ્યાં શુક્રકોષજનન (શુક્રકોષોનો વિકાસ) શરૂ થાય છે.
- $(b)$ મૂત્રમાર્ગ એ મૂત્ર અને વીર્ય બંને માટે સામાન્ય માર્ગ તરીકે કાર્ય કરે છે, જે શુક્રકોષોને બહાર મુક્ત કરવામાં મદદ કરે છે.
- $(c)$ શુક્રાશય એ સહાયક ગ્રંથિઓની જોડ છે જે શુક્રકોષો માટે ફ્રુક્ટોઝ અને અન્ય પોષકતત્વોથી સમૃદ્ધ પ્રવાહીનો સ્ત્રાવ કરે છે.
- $(d)$ અધિવૃષણનલિકા એ એવું સ્થાન છે જ્યાં શુક્રકોષોનો સંગ્રહ થાય છે અને સ્ખલન પહેલાં તેઓ શારીરિક પરિપક્વતા પ્રાપ્ત કરે છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ શુક્રવાહિની: આ તે નલિકા છે જે શુક્રકોષોને અધિવૃષણમાંથી મૂત્રમાર્ગ સુધી વહન કરે છે. તેથી, $(a-1)$.
$(b)$ શુક્રકોષજનન: આ શુક્રપિંડમાં શુક્રમાતૃકોષોમાંથી શુક્રકોષો બનવાની જૈવિક પ્રક્રિયા છે. તેથી, $(b-2)$.
$(c)$ પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિ: આ એક સહાયક પ્રજનન ગ્રંથિ છે જે મૂત્રમાર્ગની આસપાસ આવેલી હોય છે અને વીર્યનો ભાગ બનાવતા પ્રવાહીનો સ્ત્રાવ કરે છે. તેથી, $(c-3)$.
તેથી, સાચો ક્રમ $(a-1, b-2, c-3)$ છે.

(B) નરમાં પ્રાથમિક પ્રજનન અંગ શુક્રપિંડ છે.
શુક્રપિંડ નર જનનકોષો (શુક્રકોષો) ના ઉત્પાદન અને નર જાતીય અંતઃસ્ત્રાવો (જેમ કે ટેસ્ટોસ્ટેરોન જેવા એન્ડ્રોજન) ના સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે.
શિશ્ન અને વૃષણકોથળી જેવી અન્ય રચનાઓને સહાયક પ્રજનન અંગો ગણવામાં આવે છે.

(A) શુક્રકોષજનન,એટલે કે શુક્રકોષોના નિર્માણની પ્રક્રિયા માટે શરીરના સામાન્ય આંતરિક તાપમાન $(37^{\circ} C)$ કરતા આશરે $2-2.5^{\circ} C$ જેટલું નીચું તાપમાન જરૂરી છે.
વૃષણકોથળી શરીરના ઉદરીય ગુહાની બહાર આવેલી હોય છે જેથી તે આ નીચું તાપમાન જાળવી શકે,જે શુક્રકોષોની જીવંતતા અને યોગ્ય વિકાસ માટે અત્યંત આવશ્યક છે.

(B) મનુષ્યના શુક્રપિંડ અંડાકાર અંગો છે જે ઉદરીય ગુહાની બહાર વૃષણકોથળી (scrotum) નામની કોથળીમાં આવેલા હોય છે.
દરેક શુક્રપિંડની લંબાઈ આશરે $4-5 \, cm$ અને પહોળાઈ આશરે $2-3 \, cm$ હોય છે.
તેથી,પહોળાઈ અને લંબાઈ અનુક્રમે $2-3 \, cm$ અને $4-5 \, cm$ થાય છે.

(B) દરેક શુક્રપિંડમાં આશરે $250$ જેટલા ખંડો આવેલા હોય છે,જેને શુક્રપિંડીય ખંડકાઓ (testicular lobules) કહે છે.
આ ખંડકાઓ શુક્રપિંડના રચનાત્મક એકમો છે.
દરેક ખંડિકામાં એક થી ત્રણ અત્યંત ગૂંચળાદાર શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓ (seminiferous tubules) આવેલી હોય છે,જેમાં શુક્રકોષોનું નિર્માણ થાય છે.

(D) સસ્તન પ્રાણીઓમાં, શુક્રપિંડ ઉદરગુહાની બહાર એક કોથળીમાં આવેલા હોય છે જેને વૃષણકોથળી (Scrotum) કહેવામાં આવે છે.
આ રચનાને બાહ્ય ઉદરીય કોથળી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
વૃષણકોથળી શુક્રપિંડનું તાપમાન શરીરના સામાન્ય આંતરિક તાપમાન કરતા $2 - 2.5^{\circ}C$ જેટલું નીચું રાખવામાં મદદ કરે છે, જે શુક્રકોષજનન (spermatogenesis) માટે આવશ્યક છે.
તેથી, $B$ અને $C$ બંને વિકલ્પો આ સ્થાનનું યોગ્ય વર્ણન કરે છે.

(C) માનવ શુક્રપિંડ આશરે $250$ જેટલા ખંડોનો બનેલો હોય છે જેને શુક્રપિંડની ખંડિકાઓ કહે છે.
દરેક શુક્રપિંડની ખંડિકામાં $1$ થી $3$ અત્યંત ગૂંચળાદાર શુક્રોત્પાદક નલિકાઓ આવેલી હોય છે.
શુક્રોત્પાદક નલિકાઓ એ શુક્રપિંડના રચનાત્મક અને ક્રિયાત્મક એકમો છે કારણ કે તે શુક્રકોષજનન (શુક્રકોષોનું ઉત્પાદન) માટેનું સ્થાન છે.
તેથી,સાચો જવાબ $C$ છે.

(C) માનવ શુક્રપિંડ ભ્રૂણીય વિકાસ દરમિયાન મધ્યગર્ભસ્તર (Mesoderm) માંથી નિર્માણ પામે છે.
મૂત્રજનન માર્ગના વિકાસ દરમિયાન,જનનપિંડો (પુરુષોમાં શુક્રપિંડ અને સ્ત્રીઓમાં અંડપિંડ) મધ્યગર્ભસ્તરીય ગર્ભસ્તરમાંથી ઉદ્ભવે છે.

(C) લેડિંગનાં કોષો (જેને આંતરાલીય કોષો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) શુક્રપિંડમાં શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓની બહારની આંતરાલીય અવકાશમાં આવેલા હોય છે. તેમનું મુખ્ય કાર્ય લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ ના પ્રતિભાવમાં નર જાતીય અંતઃસ્ત્રાવ,ટેસ્ટોસ્ટેરોનનું સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવ કરવાનું છે.

(B) શુક્રકોષોનું નિર્માણ શુક્રપિંડની શુક્રોત્પાદક નલિકાઓમાં થાય છે.
શુક્રોત્પાદક નલિકાઓમાંથી શુક્રકોષો વૃષણજાળમાં જાય છે.
ત્યારબાદ,તેઓ શુક્રવાહિકાઓ દ્વારા અધિવૃષણનલિકામાં પહોંચે છે,જ્યાં તેમનો સંગ્રહ અને પરિપક્વતા થાય છે.
અધિવૃષણનલિકામાંથી શુક્રકોષો શુક્રવાહિની દ્વારા સ્ખલન નલિકામાં જાય છે,જે શુક્રાશયમાંથી નલિકાઓ મેળવે છે.
અંતે,શુક્રકોષો મૂત્રમાર્ગ દ્વારા શરીરની બહાર વહન પામે છે.

(C) સ્ખલનનલિકા એ એક ટૂંકી નલિકા છે જે શુક્રાશયની નલિકા અને શુક્રવાહિનીના જોડાણથી બને છે.
આ નલિકાઓ પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિમાંથી પસાર થાય છે અને મૂત્રમાર્ગમાં ખુલે છે.
તેથી,સાચો જવાબ શુક્રવાહિની અને શુક્રાશયની નલિકા છે.

(C) શુક્રાશય રસ એ વીર્યનો પ્રવાહી ઘટક છે,જે સહાયક ગ્રંથિઓ જેવી કે શુક્રાશય (seminal vesicles),પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિ અને બલ્બોયુરેથ્રલ ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
શુક્રાશય ગ્રંથિ વીર્યના કુલ કદમાં આશરે $60-70\%$ ફાળો આપે છે.
શુક્રાશયનો સ્ત્રાવ ફ્રુક્ટોઝ,કેલ્શિયમ અને ચોક્કસ ઉત્સેચકોથી સમૃદ્ધ હોય છે.
ફ્રુક્ટોઝ શુક્રકોષોની ગતિશીલતા માટે પ્રાથમિક ઉર્જા સ્ત્રોત તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેથી,સાચું બંધારણ ફ્રુક્ટોઝ,કેલ્શિયમ અને ઉત્સેચકો છે.