Gujarati

Inelastic Collision Questions in Gujarati

Class 11 Physics · Work, Energy, Power and Collision · Inelastic Collision

141+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 49 of 141 questions in Gujarati

51
MediumMCQ
એક લીસો ગોળો $3 \hat{i} + \hat{j}$ વેગ સદિશ સાથે સમક્ષિતિજ સપાટી પર ગતિ કરી રહ્યો છે,જે એક ઉભી દીવાલ સાથે અથડાય છે. દીવાલ $\hat{j}$ સદિશને સમાંતર છે અને દીવાલ તથા ગોળા વચ્ચેનો પ્રત્યવસ્થાન ગુણાંક (coefficient of restitution) $\frac{1}{3}$ છે. દીવાલ સાથે અથડાયા પછી ગોળાનો વેગ સદિશ શું હશે?
A
$\hat{i} + \hat{j}$
B
$3 \hat{i} - \frac{1}{3} \hat{j}$
C
$-\hat{i} + \hat{j}$
D
$\hat{i} - \hat{j}$

Solution

(C) અથડામણ પહેલાં ગોળાનો વેગ $\vec{v}_1 = 3 \hat{i} + \hat{j}$ છે.
દીવાલ $\hat{j}$ અક્ષને સમાંતર છે,જેનો અર્થ છે કે દીવાલ $x$-અક્ષને લંબ છે.
દીવાલને સમાંતર વેગનો ઘટક ($\hat{j}$ ઘટક) અથડામણ દરમિયાન બદલાતો નથી કારણ કે આઘાત માત્ર દીવાલને લંબ દિશામાં જ લાગે છે.
તેથી,$v_{y, \text{after}} = v_{y, \text{before}} = 1 \hat{j}$.
દીવાલને લંબ વેગનો ઘટક ($\hat{i}$ ઘટક) પ્રત્યવસ્થાન ગુણાંક $e$ મુજબ બદલાય છે.
લંબ દિશામાં અભિગમનો વેગ $u_x = 3$ છે.
લંબ દિશામાં અલગ થવાનો વેગ $v_x = -e \cdot u_x = -\frac{1}{3} \cdot 3 = -1$ છે.
તેથી,અથડામણ પછીનો વેગ સદિશ $\vec{v}_2 = -1 \hat{i} + 1 \hat{j} = -\hat{i} + \hat{j}$ થશે.
52
AdvancedMCQ
$m$ દળ અને $v$ ઝડપ ધરાવતી એક ગોળી $t_1$ સમયે $M$ દળના લોલકના ગોળા સાથે અથડાય છે અને ગોળામાંથી સંપૂર્ણપણે પસાર થાય છે. ગોળી $t_2$ સમયે $v/2$ ની ઝડપ સાથે બહાર આવે છે. લોલકનો ગોળો $l$ લંબાઈના અને અવગણ્ય દળ ધરાવતા સખત સળિયા વડે લટકાવેલ છે. અથડામણ પછી,ગોળો માંડ માંડ એક સંપૂર્ણ વર્તુળાકાર ગતિ પૂર્ણ કરી શકે છે. $t_3$ સમયે,ગોળો સૌથી ઊંચા સ્થાને પહોંચે છે. આ પ્રક્રિયામાં કઈ ભૌતિક રાશિઓનું સંરક્ષણ થાય છે?
Question diagram
A
સમયગાળા $\Delta t = t_2 - t_1$ દરમિયાન ગોળા અને ગોળીની કુલ ગતિઊર્જા.
B
સમયગાળા $\Delta t = t_2 - t_1$ દરમિયાન ગોળા અને ગોળીનું કુલ વેગમાન.
C
સમયગાળા $t_3 - t_1$ દરમિયાન ગોળા અને ગોળીની કુલ યાંત્રિક ઊર્જા.
D
$t_2$ પછી ગોળાનું વેગમાન.

Solution

(B) $1$. અથડામણના સમયગાળા $\Delta t = t_2 - t_1$ દરમિયાન,ગોળી દ્વારા ગોળા પર અને ગોળા દ્વારા ગોળી પર લાગતું આઘાતી બળ એ તંત્ર (ગોળી + ગોળો) માટે આંતરિક બળ છે. બાહ્ય બળો (ગુરુત્વાકર્ષણ અને તણાવ) બિન-આઘાતી છે. તેથી,$\Delta t$ સમયગાળા દરમિયાન તંત્રનું કુલ રેખીય વેગમાન સંરક્ષિત રહે છે.
$2$. ગતિઊર્જાનું સંરક્ષણ થતું નથી કારણ કે અથડામણ અસ્થિતિસ્થાપક છે (ગોળી ગોળામાંથી પસાર થાય છે,જેના કારણે વિરૂપણ અને ઉષ્મા ઉત્પન્ન થાય છે).
$3$. અથડામણ દરમિયાન ઊર્જાના વ્યયને કારણે યાંત્રિક ઊર્જાનું સંરક્ષણ થતું નથી. અથડામણ પછી ($t_2$ થી $t_3$ સુધી),જ્યારે ગોળો ઉપર તરફ ગતિ કરે છે ત્યારે તેના માટે યાંત્રિક ઊર્જા સંરક્ષિત રહે છે,પરંતુ ગોળી સહિતના સમગ્ર તંત્ર માટે નહીં.
$4$. $t_2$ પછી માત્ર ગોળાનું વેગમાન સંરક્ષિત રહેતું નથી કારણ કે તેના પર ગુરુત્વાકર્ષણ અને તણાવ બળ લાગે છે.
$5$. આમ,સાચું વિધાન એ છે કે $\Delta t = t_2 - t_1$ સમયગાળા દરમિયાન ગોળા અને ગોળીનું કુલ વેગમાન સંરક્ષિત રહે છે.
53
MediumMCQ
$m_1$ દળ ધરાવતું એક અજ્ઞાત ન્યુક્લિયસ સ્થિર ${}^4He$ ન્યુક્લિયસ ($m_2$ દળ) સાથે અથડાય છે. અથડામણ પછી,બંને ન્યુક્લિયસ એકબીજાને લંબ દિશામાં ગતિ કરે છે. જો અથડામણમાં ગતિઊર્જાનો વ્યય થતો હોય,તો અજ્ઞાત ન્યુક્લિયસ કયું હોવું જોઈએ?
A
${}^{28}N$
B
${}^4He$
C
${}^{12}C$
D
${}^4He$ કરતા ઓછું દળ ધરાવતું ન્યુક્લિયસ

Solution

(C) જ્યારે $m_1$ દળનો પદાર્થ $m_2$ દળના સ્થિર લક્ષ્ય સાથે અથડાય અને બંને કણો એકબીજા સાથે $90^{\circ}$ ના ખૂણે ગતિ કરે,ત્યારે શરત $m_2 = m_1 \cdot e$ છે,જ્યાં $e$ એ રિસ્ટિટ્યુશનનો ગુણાંક છે.
અપ્રત્યાસ્થ અથડામણ માટે,ગતિઊર્જાનો વ્યય થાય છે,જેનો અર્થ છે કે $e < 1$.
$e < 1$ ને $m_2 = m_1 \cdot e$ માં મૂકતા,આપણને $m_2 < m_1$ મળે છે,એટલે કે $m_1 > m_2$.
અહીં લક્ષ્ય ન્યુક્લિયસ ${}^4He$ $(m_2 = 4 \text{ amu})$ હોવાથી,અજ્ઞાત ન્યુક્લિયસનું દળ $m_1 > 4 \text{ amu}$ હોવું જોઈએ.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,${}^{28}N$ અને ${}^{12}C$ બંને ${}^4He$ કરતા ભારે છે. સામાન્ય રીતે આવા ભૌતિકશાસ્ત્રના પ્રશ્નોમાં,પ્રક્ષિપ્ત પદાર્થ લક્ષ્ય કરતા ભારે હોય છે,તેથી ${}^{12}C$ એક યોગ્ય વિકલ્પ છે.
Solution diagram
54
MediumMCQ
$x-y$ સમતલમાં ગતિ કરતા બે સમાન દડા $P$ અને $Q$ યામ પદ્ધતિના ઉગમબિંદુ $(x=0, y=0)$ પર અથડાય છે. અથડામણના બરાબર પહેલા તેમના વેગના ઘટકો,દડા $P$ માટે $v_x = 6 \ m/s, v_y = 0$ અને દડા $Q$ માટે $v_x = -5 \ m/s, v_y = 2 \ m/s$ હતા. અથડામણના પરિણામે,દડો $P$ સ્થિર થઈ જાય છે. અથડામણ પછી તરત જ દડા $Q$ ના વેગના ઘટકો કેટલા હશે?
A
$v_x = 0, v_y = 2 \ m/s$
B
$v_x = 1 \ m/s, v_y = 0$
C
$v_x = 1 \ m/s, v_y = 2 \ m/s$
D
$v_x = -11 \ m/s, v_y = 2 \ m/s$

Solution

(C) બંને દડા સમાન હોવાથી,ધારો કે તેમનું દળ $m$ છે.
રેખીય વેગમાન સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,અથડામણ પહેલાનું કુલ વેગમાન એ અથડામણ પછીના કુલ વેગમાન જેટલું હોવું જોઈએ.
$x$-દિશામાં પ્રારંભિક વેગમાન: $P_{ix} = m(v_{Px}) + m(v_{Qx}) = m(6) + m(-5) = m \ kg \ m/s$.
$y$-દિશામાં પ્રારંભિક વેગમાન: $P_{iy} = m(v_{Py}) + m(v_{Qy}) = m(0) + m(2) = 2m \ kg \ m/s$.
અથડામણ પછી,દડો $P$ સ્થિર થઈ જાય છે,તેથી $v'_{Px} = 0$ અને $v'_{Py} = 0$.
ધારો કે અથડામણ પછી દડા $Q$ ના વેગના ઘટકો $v'_{Qx}$ અને $v'_{Qy}$ છે.
$x$-દિશામાં અંતિમ વેગમાન: $P_{fx} = m(0) + m(v'_{Qx}) = m(v'_{Qx})$.
$y$-દિશામાં અંતિમ વેગમાન: $P_{fy} = m(0) + m(v'_{Qy}) = m(v'_{Qy})$.
પ્રારંભિક અને અંતિમ વેગમાનને સરખાવતા:
$m(v'_{Qx}) = m \implies v'_{Qx} = 1 \ m/s$.
$m(v'_{Qy}) = 2m \implies v'_{Qy} = 2 \ m/s$.
તેથી,અથડામણ પછી દડા $Q$ ના વેગના ઘટકો $v_x = 1 \ m/s$ અને $v_y = 2 \ m/s$ છે.
55
DifficultMCQ
એક પદાર્થને $1\,m$ ની ઊંચાઈ પરથી જમીન પર પાડવામાં આવે છે,જે પ્રથમ અથડામણ બાદ $25\,cm$ ની ઊંચાઈ સુધી ઉછળે છે. તો પુનઃપ્રાપ્તિનો ગુણાંક (coefficient of restitution) કેટલો હશે?
A
$\frac{3}{4}$
B
$\frac{1}{4}$
C
$\frac{1}{2}$
D
$\frac{2}{3}$

Solution

(C) ધારો કે પ્રારંભિક ઊંચાઈ $h = 1\,m = 100\,cm$ છે અને પ્રથમ અથડામણ પછીની ઊંચાઈ $h_1 = 25\,cm$ છે.
જ્યારે કોઈ પદાર્થને $h$ ઊંચાઈ પરથી પાડવામાં આવે,ત્યારે જમીન સાથે અથડાતા પહેલા તેનો વેગ $u = \sqrt{2gh}$ હોય છે.
અથડામણ પછી,જો પદાર્થ $h_1$ ઊંચાઈ સુધી ઉછળે,તો અથડામણ પછી તરત જ તેનો વેગ $v = \sqrt{2gh_1}$ હોય છે.
પુનઃપ્રાપ્તિનો ગુણાંક $e$ એ અલગ થવાના વેગ અને નજીક આવવાના વેગના ગુણોત્તર તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે.
$e = \frac{v}{u} = \frac{\sqrt{2gh_1}}{\sqrt{2gh}} = \sqrt{\frac{h_1}{h}}$.
આપેલ કિંમતો મૂકતા:
$e = \sqrt{\frac{25\,cm}{100\,cm}} = \sqrt{\frac{1}{4}} = \frac{1}{2}$.
Solution diagram
56
DifficultMCQ
એક કણ $h$ ઊંચાઈ પરથી સ્થિર સમક્ષિતિજ સપાટી પર પડે છે અને ઉછળે છે. જો $e$ એ રિસ્ટિટ્યુશનનો ગુણાંક હોય,તો સ્થિર થતા પહેલા કણ દ્વારા કાપવામાં આવેલું કુલ અંતર કેટલું હશે?
A
$h\left( \frac{1 + e^2}{1 - e^2} \right)$
B
$h\left( \frac{1 - e^2}{1 + e^2} \right)$
C
$\frac{h}{2}\left( \frac{1 - e^2}{1 + e^2} \right)$
D
$\frac{h}{2}\left( \frac{1 + e^2}{1 - e^2} \right)$

Solution

(A) કણ $h$ ઊંચાઈ પરથી પડે છે. પ્રથમ અથડામણ પછી,તે $h_1 = e^2 h$ ઊંચાઈ સુધી ઉછળે છે.
બીજી અથડામણ પછી,તે $h_2 = e^2 h_1 = e^4 h$ ઊંચાઈ સુધી ઉછળે છે,અને આ રીતે આગળ વધે છે.
કાપેલું કુલ અંતર $S$ એ પ્રારંભિક પતન અને ત્યારબાદના તમામ ઉપર અને નીચેના માર્ગોનો સરવાળો છે:
$S = h + 2h_1 + 2h_2 + 2h_3 + \dots$
$S = h + 2(e^2 h) + 2(e^4 h) + 2(e^6 h) + \dots$
$S = h + 2e^2 h (1 + e^2 + e^4 + \dots)$
આ એક ભૂમિતિ શ્રેણી છે જેમાં પ્રથમ પદ $a = 1$ અને સામાન્ય ગુણોત્તર $r = e^2$ છે. તેનો સરવાળો $\frac{1}{1 - e^2}$ થાય છે.
$S = h + 2e^2 h \left( \frac{1}{1 - e^2} \right)$
$S = h \left( 1 + \frac{2e^2}{1 - e^2} \right) = h \left( \frac{1 - e^2 + 2e^2}{1 - e^2} \right)$
$S = h \left( \frac{1 + e^2}{1 - e^2} \right)$
Solution diagram
57
DifficultMCQ
$m$ દળનો એક દડો $V$ ઝડપથી ગતિ કરે છે,જે આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. તે સ્થિર રહેલા $2m$ દળના દડા સાથે અસ્થિતિસ્થાપક અથડામણ અનુભવે છે. અથડામણ પછી $2m$ દળના દડાનો વેગ કેટલો હશે?
Question diagram
A
$\frac{3V}{8}$
B
$\frac{3V}{4}$
C
$\frac{3\sqrt{3}V}{4}$
D
$\frac{\sqrt{3}V}{4}$

Solution

(D) અથડામણ બંને દડાઓના કેન્દ્રોને જોડતી રેખા પર થાય છે. વેગ સદિશ $V$ અને અથડામણની રેખા વચ્ચેનો ખૂણો $30^{\circ}$ છે.
અથડામણની રેખા પર વેગનો ઘટક $u = V \cos 30^{\circ} = \frac{\sqrt{3}V}{2}$ છે.
ધારો કે અથડામણ પછી અથડામણની રેખા પર $2m$ દળના દડાનો વેગ $v_1$ અને $m$ દળના દડાનો વેગ $v_2$ છે.
અથડામણની રેખા પર રેખીય વેગમાનના સંરક્ષણનો નિયમ લાગુ પાડતા:
$m u = m v_2 + (2m) v_1$
$u = v_2 + 2v_1$ --- $(1)$
રેસ્ટિટ્યુશનના ગુણાંકનું સૂત્ર $(e = 1/2)$ લાગુ પાડતા:
$e = \frac{v_1 - v_2}{u}$
$\frac{1}{2} = \frac{v_1 - v_2}{u}$
$u = 2v_1 - 2v_2$ --- $(2)$
સમીકરણ $(1)$ અને $(2)$ નો સરવાળો કરતા:
$2u = 4v_1 - v_2 + v_2 = 4v_1$
$v_1 = \frac{u}{2} = \frac{\sqrt{3}V}{2 \times 2} = \frac{\sqrt{3}V}{4}$.
Solution diagram
58
MediumMCQ
$1.0 \ kg$ દળનો એક દડો $25 \ cm$ ની ઊંચાઈ પરથી જમીન પર શિરોલંબ નીચે પડે છે. તે $4 \ cm$ ની ઊંચાઈ સુધી ઉછળે છે. આ અથડામણ માટે પુનઃસ્થાપન ગુણાંક (coefficient of restitution) કેટલો હશે?
A
$0.16$
B
$0.32$
C
$0.40$
D
$0.56$

Solution

(C) અથડામણ પહેલાં દડાનો વેગ $u = \sqrt{2gh}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $h = 25 \ cm = 0.25 \ m$ છે.
$u = \sqrt{2 \times 9.8 \times 0.25} = \sqrt{4.9} \ m/s$.
અથડામણ પછી તરત જ દડાનો વેગ $v = \sqrt{2gh'}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $h' = 4 \ cm = 0.04 \ m$ છે.
$v = \sqrt{2 \times 9.8 \times 0.04} = \sqrt{0.784} \ m/s$.
પુનઃસ્થાપન ગુણાંક $e$ એ દૂર જવાનો વેગ અને નજીક આવવાના વેગનો ગુણોત્તર છે: $e = \frac{v}{u}$.
$e = \sqrt{\frac{2gh'}{2gh}} = \sqrt{\frac{h'}{h}}$.
કિંમતો મૂકતા: $e = \sqrt{\frac{4 \ cm}{25 \ cm}} = \sqrt{\frac{4}{25}} = \frac{2}{5} = 0.4$.
59
MediumMCQ
$0.01\, kg$ દળની એક ગોળી $500\, m/s$ ની ઝડપે ગતિ કરતી વખતે $2\, kg$ દળના બ્લોક સાથે અથડાય છે અને તેમાંથી આડી દિશામાં પસાર થાય છે. આ બ્લોક $5\, m$ લાંબી દોરી વડે લટકાવેલ છે. બ્લોકનું ગુરુત્વકેન્દ્ર $0.1\, m$ જેટલું ઊંચે જાય છે. બ્લોકમાંથી બહાર નીકળ્યા પછી ગોળીની ઝડપ કેટલી હશે? (ગોળીને પસાર થવાનો સમય નગણ્ય છે,$g = 9.8\, m/s^2$)
Question diagram
A
$110$
B
$120$
C
$220$
D
$280$

Solution

(C) ધારો કે $m_b = 0.01\, kg$ એ ગોળીનું દળ છે,$v_i = 500\, m/s$ તેનો પ્રારંભિક વેગ છે,અને $v_f$ તેનો અંતિમ વેગ છે.
ધારો કે $M = 2\, kg$ એ બ્લોકનું દળ છે અને $V$ એ ગોળી બહાર નીકળ્યા પછી તરત જ બ્લોકનો વેગ છે.
બ્લોક માટે યાંત્રિક ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમનો ઉપયોગ કરતા,બ્લોક દ્વારા મેળવેલ ગતિ ઉર્જા એ મેળવેલ સ્થિતિ ઉર્જા જેટલી હોય છે: $\frac{1}{2} M V^2 = Mgh$.
$V = \sqrt{2gh} = \sqrt{2 \times 9.8 \times 0.1} = \sqrt{1.96} = 1.4\, m/s$.
હવે,આડી દિશામાં રેખીય વેગમાન સંરક્ષણના નિયમનો ઉપયોગ કરતા:
$m_b v_i = m_b v_f + M V$.
$0.01 \times 500 = 0.01 \times v_f + 2 \times 1.4$.
$5 = 0.01 v_f + 2.8$.
$0.01 v_f = 5 - 2.8 = 2.2$.
$v_f = \frac{2.2}{0.01} = 220\, m/s$.
Solution diagram
60
DifficultMCQ
એક દડો $p$ વેગમાન સાથે જમીન પર શિરોલંબ પડે છે અને ત્યારબાદ વારંવાર ઉછળે છે. જો પુનઃપ્રાપ્તિનો ગુણાંક $e$ હોય, તો દડા દ્વારા જમીન પર આપવામાં આવેલું કુલ વેગમાન કેટલું હશે?
A
$p(1+e)$
B
$\frac{p}{1-e}$
C
$p(1+\frac{1}{e})$
D
$p(\frac{1+e}{1-e})$

Solution

(D) દરેક અથડામણ દરમિયાન વેગમાનમાં થતો ફેરફાર એ જમીન પર આપવામાં આવેલો આઘાત (impulse) છે.
પ્રથમ અથડામણ માટે, દડો $p$ (નીચેની તરફ) વેગમાન સાથે આવે છે અને $ep$ (ઉપરની તરફ) વેગમાન સાથે ઉછળે છે. વેગમાનમાં ફેરફાર $\Delta p_1 = p - (-ep) = p(1+e)$ છે.
બીજી અથડામણ માટે, દડો $ep$ (નીચેની તરફ) વેગમાન સાથે આવે છે અને $e^2p$ (ઉપરની તરફ) વેગમાન સાથે ઉછળે છે. વેગમાનમાં ફેરફાર $\Delta p_2 = ep - (-e^2p) = ep(1+e)$ છે.
ત્રીજી અથડામણ માટે, ફેરફાર $\Delta p_3 = e^2p(1+e)$ છે, અને આ રીતે આગળ વધે છે.
જમીન પર આપવામાં આવેલું કુલ વેગમાન આ તમામ આઘાતોનો સરવાળો છે:
$\Delta p_{total} = p(1+e) + ep(1+e) + e^2p(1+e) + \dots$
$\Delta p_{total} = p(1+e) [1 + e + e^2 + \dots]$
અનંત ગુણોત્તર શ્રેણીના સરવાળાના સૂત્ર $S = \frac{1}{1-e}$ નો ઉપયોગ કરતા (જ્યાં $|e| < 1$):
$\Delta p_{total} = p(1+e) \cdot \frac{1}{1-e} = p(\frac{1+e}{1-e})$.
Solution diagram
61
MediumMCQ
$m$ દળનો એક કણ $e$ જેટલા પુનઃપ્રાપ્તિ ગુણાંક (coefficient of restitution) સાથે જમીન પર અથડાય છે. આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ ખૂણાઓ $\theta$ અને $\alpha$ વચ્ચેનો સંબંધ શોધો.
Question diagram
A
$\frac{\tan \alpha}{\tan \theta} = e$
B
$\frac{\tan \theta}{\tan \alpha} = e$
C
$\tan^2 \theta + \tan^2 \alpha = 1$
D
$\tan^2 \theta + \tan^2 \alpha = e^2$

Solution

(B) ધારો કે અથડામણ પહેલાં કણનો વેગ $u$ છે અને અથડામણ પછી $v$ છે.
જમીનને સમાંતર વેગનો ઘટક બદલાતો નથી કારણ કે સપાટીને સમાંતર કોઈ આઘાતી બળ લાગતું નથી:
$v \sin \alpha = u \sin \theta$ --- $(1)$
જમીનને લંબ વેગનો ઘટક પુનઃપ્રાપ્તિ ગુણાંક $e$ મુજબ બદલાય છે:
$v \cos \alpha = e u \cos \theta$ --- $(2)$
સમીકરણ $(1)$ ને સમીકરણ $(2)$ વડે ભાગતા:
$\frac{v \sin \alpha}{v \cos \alpha} = \frac{u \sin \theta}{e u \cos \theta}$
$\tan \alpha = \frac{\tan \theta}{e}$
પદોને ગોઠવતા,આપણને મળે છે:
$\frac{\tan \theta}{\tan \alpha} = e$
Solution diagram
62
DifficultMCQ
એક દડો $P$ સ્થિર રહેલા બીજા સમાન દડા $Q$ સાથે અથડાય છે. અથડામણ પછી દડા $Q$ નો વેગ દડા $P$ ના વેગ કરતા બમણો થાય તે માટે રિસ્ટિટ્યુશન ગુણાંક $e$ નું મૂલ્ય કેટલું હોવું જોઈએ?
A
$1/3$
B
$1/2$
C
$1/4$
D
$1/6$

Solution

(A) ધારો કે બંને દડાનું દળ $m$ છે. ધારો કે દડા $P$ નો પ્રારંભિક વેગ $u_1$ છે અને દડા $Q$ નો પ્રારંભિક વેગ $u_2 = 0$ છે. અથડામણ પછી,તેમના વેગ અનુક્રમે $v_1$ અને $v_2$ છે.
રેખીય વેગમાન સંરક્ષણના નિયમ મુજબ: $m u_1 + 0 = m v_1 + m v_2 \implies u_1 = v_1 + v_2$.
રિસ્ટિટ્યુશન ગુણાંક $e$ ની વ્યાખ્યા મુજબ: $e = \frac{v_2 - v_1}{u_1 - u_2} \implies e u_1 = v_2 - v_1$.
બંને સમીકરણોનો સરવાળો કરતા: $(1+e) u_1 = 2 v_2 \implies v_2 = \frac{1+e}{2} u_1$.
બંને સમીકરણોની બાદબાકી કરતા: $(1-e) u_1 = 2 v_1 \implies v_1 = \frac{1-e}{2} u_1$.
આપેલ છે કે $v_2 = 2 v_1$,તેથી કિંમતો મૂકતા:
$\frac{1+e}{2} u_1 = 2 \left( \frac{1-e}{2} \right) u_1$.
$1 + e = 2(1 - e) \implies 1 + e = 2 - 2e$.
$3e = 1 \implies e = 1/3$.
63
MediumMCQ
એક દડાને $H = 3.2\, m$ ની ઊંચાઈએથી $6\, m/s$ ના વેગ સાથે શિરોલંબ નીચેની તરફ ફેંકવામાં આવે છે. જો તે પાછો તે જ ઊંચાઈ સુધી ઉછળે,તો પુનઃપ્રાપ્તિ ગુણાંક (coefficient of restitution) $e$ કેટલો હશે? $[g = 10\, m/s^2]$
A
$0.5$
B
$0.6$
C
$0.7$
D
$0.8$

Solution

(D) ધારો કે $u = 6\, m/s$ એ શરૂઆતનો નીચેની તરફનો વેગ છે અને $H = 3.2\, m$ એ ઊંચાઈ છે.
સૌ પ્રથમ,$v^2 = u^2 + 2gH$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને જમીન સાથે અથડાતા પહેલા દડાનો વેગ $v$ શોધો:
$v^2 = 6^2 + 2 \times 10 \times 3.2 = 36 + 64 = 100$
$v = 10\, m/s$.
ધારો કે $v'$ એ અથડામણ પછી તરત જ દડાનો વેગ છે. દડો ફરીથી તે જ ઊંચાઈ $H$ સુધી પહોંચતો હોવાથી,તે ઊંચાઈ સુધી પહોંચવા માટે જરૂરી વેગ $v' = \sqrt{2gH} = \sqrt{2 \times 10 \times 3.2} = \sqrt{64} = 8\, m/s$ થશે.
પુનઃપ્રાપ્તિ ગુણાંક $e$ એ અથડામણ પછીના વેગ અને અથડામણ પહેલાના વેગનો ગુણોત્તર છે:
$e = \frac{v'}{v} = \frac{8}{10} = 0.8$.
64
DifficultMCQ
એક દડો આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ સમક્ષિતિજ સપાટી સાથે અથડાય છે. જો પુનઃપ્રાપ્તિનો ગુણાંક $e = 1/\sqrt{3}$ હોય,તો ખૂણો $\theta$ ............... $^o$ થશે.
Question diagram
A
$45$
B
$60$
C
$30$
D
$0$

Solution

(B) જ્યારે દડો સપાટી સાથે અથડાય છે,ત્યારે સપાટીને સમાંતર વેગનો ઘટક બદલાતો નથી (ઘર્ષણ નથી તેમ ધારતા),જ્યારે સપાટીને લંબ ઘટક પુનઃપ્રાપ્તિના ગુણાંક $e$ મુજબ બદલાય છે.
$1$. વેગનો સમક્ષિતિજ ઘટક અચળ રહે છે:
$v' \sin \theta = v \sin 45^{\circ}$ --- $(1)$
$2$. અથડામણ પછી વેગનો શિરોલંબ ઘટક $v'_{y} = e v_{y}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$v' \cos \theta = e (v \cos 45^{\circ})$ --- $(2)$
$3$. સમીકરણ $(1)$ ને સમીકરણ $(2)$ વડે ભાગતા:
$\frac{v' \sin \theta}{v' \cos \theta} = \frac{v \sin 45^{\circ}}{e v \cos 45^{\circ}}$
$\tan \theta = \frac{\tan 45^{\circ}}{e}$
$4$. આપેલ છે કે $e = 1/\sqrt{3}$ અને $\tan 45^{\circ} = 1$:
$\tan \theta = \frac{1}{1/\sqrt{3}} = \sqrt{3}$
$5$. તેથી,$\theta = \tan^{-1}(\sqrt{3}) = 60^{\circ}$.
Solution diagram
65
DifficultMCQ
એક પદાર્થને જમીનથી $h$ ઊંચાઈએથી નીચે પાડવામાં આવે છે. દરેક વખતે જ્યારે તે જમીન સાથે અથડાય છે,ત્યારે તે તેની ગતિઊર્જાના $50\%$ ગુમાવે છે. જેમ $t \to \infty$ થાય તેમ પદાર્થે કાપેલું કુલ અંતર કેટલું હશે?
A
$3\,h$
B
$\infty$
C
$\frac{5}{3}\,h$
D
$\frac{8}{3}\,h$

Solution

(A) જ્યારે પદાર્થ જમીન સાથે અથડાય છે,ત્યારે તેની ગતિઊર્જા તેના પ્રારંભિક મૂલ્યના $50\%$ થઈ જાય છે. ધારો કે અથડામણ પહેલાંનો વેગ $v$ છે અને અથડામણ પછીનો વેગ $v'$ છે.
$\frac{1}{2}m(v')^2 = \frac{50}{100} \times \frac{1}{2}mv^2 \Rightarrow v' = \frac{v}{\sqrt{2}}$.
પ્રત્યાવસ્થાન ગુણાંક $e$ ને $e = \frac{v'}{v} = \frac{1}{\sqrt{2}}$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
$h$ ઊંચાઈએથી નીચે પાડવામાં આવેલા પદાર્થ દ્વારા અનેક ઉછાળા દરમિયાન કાપવામાં આવેલું કુલ અંતર $H$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$H = h + 2h(e^2) + 2h(e^4) + 2h(e^6) + \dots$
આ એક ભૂમિતિ શ્રેણી છે: $H = h + 2h \left( \frac{e^2}{1 - e^2} \right) = h \left( \frac{1 - e^2 + 2e^2}{1 - e^2} \right) = h \left( \frac{1 + e^2}{1 - e^2} \right)$.
$e^2 = \frac{1}{2}$ મૂકતા:
$H = h \left( \frac{1 + 1/2}{1 - 1/2} \right) = h \left( \frac{3/2}{1/2} \right) = 3h$.
66
MediumMCQ
$2v$ ની ઝડપે ગતિ કરતા $m$ દળના કણનું,તે જ દિશામાં $v$ ની ઝડપે ગતિ કરતા $2m$ દળના કણ સાથે અથડામણ થાય છે. અથડામણ પછી,પ્રથમ દળ સંપૂર્ણપણે સ્થિર થઈ જાય છે જ્યારે બીજું દળ $m$ દળના બે કણોમાં વિભાજિત થાય છે,જે મૂળ દિશા સાથે $45^o$ ના ખૂણે ગતિ કરે છે. ગતિ કરતા દરેક કણની ઝડપ કેટલી હશે?
A
$v / (2\sqrt{2})$
B
$2\sqrt{2}v$
C
$\sqrt{2}v$
D
$v / \sqrt{2}$

Solution

(B) ગતિની મૂળ દિશામાં રેખીય વેગમાન સંરક્ષણના નિયમ મુજબ:
પ્રારંભિક વેગમાન = અંતિમ વેગમાન
$m(2v) + (2m)(v) = m(0) + m(v') \cos(45^o) + m(v') \cos(45^o)$
$2mv + 2mv = 0 + 2mv' \cos(45^o)$
$4mv = 2mv' (1 / \sqrt{2})$
$4v = v' \sqrt{2}$
$v' = 4v / \sqrt{2} = 2\sqrt{2}v$
તેથી,ગતિ કરતા દરેક કણની ઝડપ $2\sqrt{2}v$ છે.
Solution diagram
67
DifficultMCQ
જો પુનઃપ્રાપ્તિનો ગુણાંક (coefficient of restitution) $0.5$ હોય,તો અમુક ઊંચાઈએથી ફેંકવામાં આવેલા દડાના દરેક ઉછાળ વખતે ઉર્જામાં થતો પ્રતિશત ઘટાડો કેટલો હશે?
A
$12.5$
B
$25$
C
$50$
D
$75$

Solution

(D) અથડામણ પહેલાં દડાની પ્રારંભિક ગતિ ઉર્જા $K_i = \frac{1}{2} m v_i^2$ છે.
અથડામણ પછી,દડાનો વેગ $v_f = e v_i$ થાય છે,જ્યાં $e$ એ પુનઃપ્રાપ્તિનો ગુણાંક છે.
અંતિમ ગતિ ઉર્જા $K_f = \frac{1}{2} m v_f^2 = \frac{1}{2} m (e v_i)^2 = e^2 K_i$ છે.
ગતિ ઉર્જામાં થતો ઘટાડો $\Delta K = K_i - K_f = K_i - e^2 K_i = K_i(1 - e^2)$ છે.
ઉર્જામાં થતો પ્રતિશત ઘટાડો $\frac{\Delta K}{K_i} \times 100\% = (1 - e^2) \times 100\%$ છે.
અહીં $e = 0.5$ આપેલ છે,તેથી પ્રતિશત ઘટાડો $(1 - (0.5)^2) \times 100\% = (1 - 0.25) \times 100\% = 0.75 \times 100\% = 75\%$ થાય.
68
DifficultMCQ
$M$ દળનો એક દડો $h$ ઊંચાઈ પરથી જમીન પર પડે છે. જો રિસ્ટિટ્યુશનનો ગુણાંક $e$ હોય,તો બે અથડામણ પછી દડા દ્વારા પ્રાપ્ત થતી ઊંચાઈ કેટલી હશે?
A
$e^2h$
B
$eh^2$
C
$e^4h$
D
$h/e^4$

Solution

(C) ધારો કે પ્રથમ અથડામણ પહેલાં દડાનો પ્રારંભિક વેગ $u = \sqrt{2gh}$ છે.
પ્રથમ અથડામણ પછી,દડાનો વેગ $v_1 = eu = e\sqrt{2gh}$ થાય છે.
પ્રથમ અથડામણ પછી પ્રાપ્ત થતી ઊંચાઈ $h_1 = \frac{v_1^2}{2g} = \frac{e^2(2gh)}{2g} = e^2h$ છે.
બીજી અથડામણ પછી,દડાનો વેગ $v_2 = ev_1 = e(e\sqrt{2gh}) = e^2\sqrt{2gh}$ થાય છે.
બીજી અથડામણ પછી પ્રાપ્ત થતી ઊંચાઈ $h_2 = \frac{v_2^2}{2g} = \frac{(e^2\sqrt{2gh})^2}{2g} = \frac{e^4(2gh)}{2g} = e^4h$ છે.
69
MediumMCQ
$4.9 \, m$ ની ઊંચાઈ પરથી મુક્ત પતન કરતો એક દડો સમક્ષિતિજ સપાટી સાથે અથડાય છે. જો પુનઃપ્રાપ્તિનો ગુણાંક $e = \frac{3}{4}$ હોય,તો દડો બીજી વાર સપાટી સાથે .............. $s$ પછી અથડાશે.
A
$1$
B
$1.5$
C
$2$
D
$3$

Solution

(B) દડાને પ્રથમ વખત સપાટી સુધી પહોંચવા માટે લાગતો સમય $t_1 = \sqrt{\frac{2h}{g}} = \sqrt{\frac{2 \times 4.9}{9.8}} = \sqrt{1} = 1 \, s$ છે.
પ્રથમ અથડામણ પહેલાં દડાનો વેગ $v = \sqrt{2gh} = \sqrt{2 \times 9.8 \times 4.9} = 9.8 \, m/s$ છે.
પ્રથમ ઉછાળા પછી દડાનો વેગ $v' = e \times v = \frac{3}{4} \times 9.8 = 7.35 \, m/s$ થાય છે.
મહત્તમ ઊંચાઈ સુધી પહોંચવા અને સપાટી પર પાછા આવવા માટે લાગતો સમય (બીજા ઉછાળા માટેનો ઉડ્ડયન સમય) $t_2 = \frac{2v'}{g} = \frac{2 \times 7.35}{9.8} = 1.5 \, s$ છે.
આમ,દડો પ્રથમ અથડામણના $1.5 \, s$ પછી બીજી વાર સપાટી સાથે અથડાશે.
70
MediumMCQ
$6\, m/s$ ના વેગથી ગતિ કરતો એક દડો સમાન સ્થિર દડા સાથે અથડાય છે. અથડામણ પછી,દરેક દડો મૂળ ગતિની દિશા સાથે $30^{\circ}$ ના ખૂણે ગતિ કરે છે. અથડામણ પછી દડાઓની ઝડપ કેટલી હશે?
A
$\frac{\sqrt{3}}{2}\, m/s$
B
$3\, m/s$
C
$2\sqrt{3}\, m/s$
D
$\sqrt{3}\, m/s$

Solution

(C) ધારો કે દરેક દડાનું દળ $m$ છે. પ્રથમ દડાનો પ્રારંભિક વેગ $u_1 = 6\, m/s$ છે અને બીજા દડાનો વેગ $u_2 = 0$ છે.
ધારો કે અથડામણ પછી દરેક દડાની અંતિમ ઝડપ $v$ છે.
ગતિની મૂળ દિશા ($X$-અક્ષ) પર રેખીય વેગમાન સંરક્ષણના નિયમ મુજબ:
$m u_1 + m u_2 = m v \cos 30^{\circ} + m v \cos 30^{\circ}$
$m(6) + m(0) = 2 m v \cos 30^{\circ}$
$6 = 2 v \left( \frac{\sqrt{3}}{2} \right)$
$6 = v \sqrt{3}$
$v = \frac{6}{\sqrt{3}} = 2\sqrt{3}\, m/s$.
Solution diagram
71
EasyMCQ
બે ગોળાકાર દ્રઢ પદાર્થો વચ્ચેની અસ્થિતિસ્થાપક અથડામણ માટે:
A
કુલ ગતિઊર્જાનું સંરક્ષણ થાય છે
B
કુલ સ્થિતિઊર્જાનું સંરક્ષણ થાય છે
C
રેખીય વેગમાનનું સંરક્ષણ થતું નથી
D
રેખીય વેગમાનનું સંરક્ષણ થાય છે

Solution

(D) કોઈપણ અથડામણ (સ્થિતિસ્થાપક કે અસ્થિતિસ્થાપક) માં,તંત્ર પર કોઈ બાહ્ય બળ લાગતું ન હોય ત્યાં સુધી તંત્રનું કુલ રેખીય વેગમાન સંરક્ષિત રહે છે.
અસ્થિતિસ્થાપક અથડામણમાં,ગતિઊર્જાનું સંરક્ષણ થતું નથી,પરંતુ રેખીય વેગમાન હંમેશા સંરક્ષિત રહે છે.
72
Difficult
$m$ દળનો એક દડો,જે $2v_0$ ઝડપથી ગતિ કરે છે,તે સ્થિર રહેલા સમાન દળના દડા સાથે અસ્થિતિસ્થાપક રીતે $(e > 0)$ અથડાય છે. સાબિત કરો કે
$(a)$ હેડ-ઓન અથડામણ માટે,બંને દડા આગળની દિશામાં ગતિ કરે છે.
$(b)$ સામાન્ય અથડામણ માટે,વિખેરાયેલા દડાઓના બે વેગ વચ્ચેનો ખૂણો $90^o$ કરતા ઓછો હોય છે.

Solution

(A-D) ધારો કે અથડામણ પછી બે દડાઓના વેગ $v_{1}$ અને $v_{2}$ છે.
રેખીય વેગમાન સંરક્ષણના નિયમ મુજબ:
$2mv_0 = mv_1 + mv_2$
$\therefore 2v_0 = v_1 + v_2$
પુનઃપ્રાપ્તિ ગુણાંક $e$ ની વ્યાખ્યા મુજબ:
$e = \frac{v_2 - v_1}{2v_0 - 0} \Rightarrow v_2 - v_1 = 2v_0e$
બંને સમીકરણોનો સરવાળો કરતા:
$(v_1 + v_2) + (v_2 - v_1) = 2v_0 + 2v_0e$
$2v_2 = 2v_0(1 + e) \Rightarrow v_2 = v_0(1 + e)$
બંને સમીકરણોની બાદબાકી કરતા:
$(v_1 + v_2) - (v_2 - v_1) = 2v_0 - 2v_0e$
$2v_1 = 2v_0(1 - e) \Rightarrow v_1 = v_0(1 - e)$
કારણ કે $0 < e < 1$,તેથી $v_1$ અને $v_2$ બંને ધન છે,જેનો અર્થ છે કે બંને દડા આગળની દિશામાં ગતિ કરે છે.
$(b)$ સામાન્ય અથડામણ માટે,રેખીય વેગમાન સંરક્ષણના નિયમ મુજબ:
$\vec{p} = \vec{p_1} + \vec{p_2}$
અસ્થિતિસ્થાપક અથડામણ માટે ગતિઊર્જાનો વ્યય થાય છે,તેથી:
$\frac{p^2}{2m} > \frac{p_1^2}{2m} + \frac{p_2^2}{2m} \Rightarrow p^2 > p_1^2 + p_2^2$
$\vec{p}, \vec{p_1},$ અને $\vec{p_2}$ દ્વારા રચાયેલા સદિશ ત્રિકોણ માટે કોસાઇનના નિયમનો ઉપયોગ કરતા:
$p^2 = p_1^2 + p_2^2 - 2p_1p_2 \cos(180^o - \theta) = p_1^2 + p_2^2 + 2p_1p_2 \cos \theta$
કારણ કે $p^2 > p_1^2 + p_2^2$,તેથી $2p_1p_2 \cos \theta > 0$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $\cos \theta > 0$.
તેથી,$\theta < 90^o$ થાય છે.
Solution diagram
73
Medium
સમાન ગોળા અને લંબાઈ ધરાવતા બે લોલકને સામાન્ય આધાર પર એવી રીતે લટકાવવામાં આવ્યા છે કે સ્થિર સ્થિતિમાં બંને ગોળા સંપર્કમાં હોય (આકૃતિ). એક ગોળાને $10^{\circ}$ જેટલું સ્થાનાંતરિત કરીને મુક્ત કરવામાં આવે છે જેથી તે બીજા ગોળા સાથે સ્થિતિસ્થાપક રીતે અથડાય.
$(a)$ બંને ગોળાની ગતિનું વર્ણન કરો.
$(b)$ $0 \leqslant t \leqslant 2T$ સમય માટે,દરેક લોલકની ઊર્જામાં સમય સાથે થતા ફેરફારને દર્શાવતો આલેખ દોરો,જ્યાં $T$ એ દરેક લોલકનો આવર્તકાળ છે.
Question diagram

Solution

(N/A) આકૃતિ ધ્યાનમાં લો જેમાં ગોળા $B$ ને $\theta$ ખૂણે સ્થાનાંતરિત કરીને મુક્ત કરવામાં આવે છે.
$t=0$ સમયે,ધારો કે ગોળો $B$ જમણી બાજુ $\theta=10^{\circ}$ સ્થાનાંતરિત છે. તેને સ્થિતિ ઊર્જા $E_{1}=E$ આપવામાં આવી છે. $A$ ની ઊર્જા $E_{2}=0$ છે.
જ્યારે $B$ ને મુક્ત કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે $t=T/4$ સમયે $A$ ને અથડાય છે. સમાન દળ ધરાવતા પદાર્થો વચ્ચેની સ્થિતિસ્થાપક અથડામણમાં,તેઓ વેગની આપ-લે કરે છે. આમ,$B$ સ્થિર થાય છે અને $A$ ને $B$ નો વેગ મળે છે. તેથી,$E_{1}=0$ અને $E_{2}=E$.
$t=2T/4$ સમયે,$B$ તેની જમણી અંતિમ સ્થિતિએ પહોંચે છે જ્યારે $A$ ની ગતિ ઊર્જા $PE=E_{2}=E$ માં રૂપાંતરિત થાય છે. $B$ ની ઊર્જા $E_{1}=0$ છે.
$t=3T/4$ સમયે,$A$ તેની મધ્યમાન સ્થિતિએ પહોંચે છે,જ્યારે તેની $PE$ નું $KE=E_{2}=E$ માં રૂપાંતર થાય છે. તે $B$ સાથે સ્થિતિસ્થાપક રીતે અથડાય છે અને તેની સંપૂર્ણ ઊર્જા $B$ ને સ્થાનાંતરિત કરે છે. આમ,$E_{2}=0$ અને $E_{1}=E$. આ સમગ્ર પ્રક્રિયાનું પુનરાવર્તન થાય છે.
$(b)$ $B$ અને $A$ ની ઊર્જાના મૂલ્યો નીચેના કોષ્ટકમાં દર્શાવેલ છે:
સમય $(t)$$B$ ની ઊર્જા $(E_{1})$$A$ ની ઊર્જા $(E_{2})$
$0$$E$$0$
$T/4$$0$$E$
$2T/4$$0$$E$
$3T/4$$E$$0$
$4T/4$$E$$0$
$5T/4$$0$$E$
$6T/4$$0$$E$
$7T/4$$E$$0$
$8T/4$$E$$0$
74
DifficultMCQ
$M$ દળ અને $L$ લંબાઈનો એક સમાન સળિયો લીસા આડા સપાટી પર મૂકવામાં આવ્યો છે. $m$ દળનો એક કણ સળિયાના એક છેડા પર સળિયાને લંબ $v$ વેગ સાથે અથડાય છે. જો અથડામણ પછી કણ સ્થિર થઈ જાય,તો અથડામણ પછી સળિયાના દ્રવ્યમાન કેન્દ્રનો વેગ કેટલો હશે?
A
$v/2$
B
$mv/M$
C
$mv/(M+m)$
D
$v$

Solution

(B) રેખીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,અથડામણ પહેલાનું કુલ વેગમાન અને અથડામણ પછીનું કુલ વેગમાન સમાન રહેવું જોઈએ.
અથડામણ પહેલાં,તંત્રનું વેગમાન $p_i = mv$ છે.
અથડામણ પછી,કણ સ્થિર થઈ જાય છે,તેથી તેનું વેગમાન $0$ છે. ધારો કે સળિયાના દ્રવ્યમાન કેન્દ્રનો વેગ $V_{cm}$ છે. સળિયાનું વેગમાન $MV_{cm}$ છે.
રેખીય વેગમાનના સંરક્ષણ મુજબ: $mv = 0 + MV_{cm}$.
તેથી,સળિયાના દ્રવ્યમાન કેન્દ્રનો વેગ $V_{cm} = mv/M$ થશે.
75
DifficultMCQ
એક રબરનો દડો જમીનથી $5\, m$ ની ઊંચાઈએથી છોડવામાં આવે છે. તે વારંવાર ઉછળે છે અને હંમેશા તે જે ઊંચાઈએથી પડે છે તેની $\frac{81}{100}$ ઊંચાઈ સુધી પાછો આવે છે. દડાની સરેરાશ ઝડપ શોધો. ($g = 10\, m/s^2$ લો)
A
$3.0$
B
$3.50$
C
$2.0$
D
$2.50$

Solution

(D) પ્રારંભિક ઊંચાઈ $h = 5\, m$ છે. દરેક ઉછાળા પછી દડો તેની અગાઉની ઊંચાઈના $\frac{81}{100}$ ભાગ સુધી ઉપર જાય છે. તેથી,$e^2 = \frac{81}{100}$,જેનો અર્થ છે કે રિસ્ટિટ્યુશનનો ગુણાંક $e = 0.9$ છે.
કુલ અંતર $S = h + 2(fh) + 2(f^2h) + \dots = h \left( \frac{1+f}{1-f} \right)$.
$h = 5$ અને $f = 0.81$ મૂકતા: $S = 5 \left( \frac{1.81}{0.19} \right) \approx 47.63\, m$.
કુલ સમય $t = \sqrt{\frac{2h}{g}} \left( \frac{1+e}{1-e} \right)$.
$h = 5, g = 10, e = 0.9$ મૂકતા: $t = \sqrt{\frac{2 \times 5}{10}} \left( \frac{1+0.9}{1-0.9} \right) = 19\, s$.
સરેરાશ ઝડપ $v_{av} = \frac{S}{t} = \frac{47.63}{19} \approx 2.5\, m/s$.
76
DifficultMCQ
$9\, m/s$ ની ઝડપ ધરાવતો એક દડો સ્થિર રહેલા સમાન દળના બીજા દડા સાથે અથડાય છે. અથડામણ પછી,દરેક દડાની દિશા મૂળ દિશા સાથે $30^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે છે. અથડામણ પછી દડાઓના વેગનો ગુણોત્તર $x : y$ છે,જ્યાં $x$ એ........ છે.
A
$3$
B
$2$
C
$0$
D
$1$

Solution

(D) ધારો કે દરેક દડાનું દળ $m$ છે. દડા $A$ નો પ્રારંભિક વેગ $u_1 = 9\, m/s$ છે અને દડા $B$ નો વેગ $u_2 = 0$ છે.
અથડામણ પછી,ધારો કે દડા $A$ અને $B$ ના વેગ અનુક્રમે $v_1$ અને $v_2$ છે,જે બંને મૂળ દિશા સાથે $30^{\circ}$ ના ખૂણે છે.
$y$-અક્ષ પર રેખીય વેગમાન સંરક્ષણના નિયમ મુજબ (ગતિની પ્રારંભિક દિશાને લંબ):
$\sum P_{iy} = \sum P_{fy}$
$0 = m v_1 \sin 30^{\circ} - m v_2 \sin 30^{\circ}$
દળ સમાન હોવાથી અને $\sin 30^{\circ} \neq 0$ હોવાથી,આપણને મળે છે:
$v_1 \sin 30^{\circ} = v_2 \sin 30^{\circ}$
$v_1 = v_2$
તેથી,વેગનો ગુણોત્તર $v_1 : v_2$ એ $1 : 1$ છે.
આમ,$x = 1$.
Solution diagram
77
AdvancedMCQ
એક ઇલેક્ટ્રોન શરૂઆતમાં તેના ગ્રાઉન્ડ સ્ટેટમાં રહેલા મુક્ત અણુ સાથે અથડાય છે. આ અથડામણ અણુને ઉત્તેજિત અવસ્થામાં છોડે છે જે મેટાસ્ટેબલ છે અને રેડિયેશન દ્વારા ગ્રાઉન્ડ સ્ટેટમાં પાછું આવતું નથી. ધારો કે $K$ એ ઇલેક્ટ્રોન અને અણુની પ્રારંભિક ગતિઊર્જાનો સરવાળો છે અને $p$ એ તેમના પ્રારંભિક વેગમાનનો સરવાળો છે. ધારો કે $K^{\prime}$ અને $p^{\prime}$ એ અથડામણ પછીની સમાન ભૌતિક રાશિઓ દર્શાવે છે. તો,
A
$K = K^{\prime}, p = p^{\prime}$
B
$K^{\prime} < K, p = p^{\prime}$
C
$K = K^{\prime}, p \neq p^{\prime}$
D
$K^{\prime} < K, p \neq p^{\prime}$

Solution

(B) આ અથડામણમાં,ઇલેક્ટ્રોન તેની ગતિઊર્જાનો અમુક ભાગ અણુને ગ્રાઉન્ડ સ્ટેટમાંથી ઉત્તેજિત મેટાસ્ટેબલ અવસ્થામાં લઈ જવા માટે આપે છે.
જેহেতু કેટલીક ગતિઊર્જા અણુની આંતરિક સ્થિતિઊર્જામાં રૂપાંતરિત થાય છે,તેથી સિસ્ટમની કુલ ગતિઊર્જા ઘટે છે. તેથી,આ અથડામણ અસ્થિતિસ્થાપક (inelastic) છે,અને $K^{\prime} < K$ થાય છે.
રેખીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,અલગ કરેલી સિસ્ટમનું કુલ વેગમાન અચળ રહે છે,પછી ભલે અથડામણ સ્થિતિસ્થાપક હોય કે અસ્થિતિસ્થાપક.
આમ,કુલ પ્રારંભિક વેગમાન $p$ એ કુલ અંતિમ વેગમાન $p^{\prime}$ જેટલું જ હોવું જોઈએ,એટલે કે $p = p^{\prime}$.
આ બંનેને જોડતા,આપણને $K^{\prime} < K$ અને $p = p^{\prime}$ મળે છે.
78
MediumMCQ
$m$ દળનો એક દડો $v$ વેગથી ગતિ કરીને સ્થિર રહેલા $m$ દળના બીજા દડા સાથે સીધી અથડામણ કરે છે. જો રિસ્ટિટ્યુશનનો ગુણાંક $e$ હોય,અથડામણ પછી પ્રથમ દડાનો વેગ $v_1$ અને બીજા દડાનો વેગ $v_2$ હોય,તો:
A
$v_1 = \frac{(1+e)v}{2}, v_2 = \frac{(1-e)v}{2}$
B
$v_1 = \frac{(1-e)v}{2}, v_2 = \frac{(1+e)v}{2}$
C
$v_1 = \frac{v}{2}, v_2 = -\frac{v}{2}$
D
$v_1 = (1+e)v, v_2 = (1-e)v$

Solution

(B) સમાન દળ $m$ ધરાવતા બે પદાર્થો વચ્ચેની સીધી અથડામણ માટે,જ્યાં બીજો પદાર્થ શરૂઆતમાં સ્થિર છે $(u_2 = 0)$ અને પ્રથમ પદાર્થનો પ્રારંભિક વેગ $u_1 = v$ છે:
$1$. રેખીય વેગમાનનું સંરક્ષણ: $mv + 0 = mv_1 + mv_2 \implies v = v_1 + v_2$.
$2$. રિસ્ટિટ્યુશનના ગુણાંકની વ્યાખ્યા: $e = \frac{v_2 - v_1}{u_1 - u_2} = \frac{v_2 - v_1}{v - 0} \implies ev = v_2 - v_1$.
$3$. બંને સમીકરણોનો સરવાળો કરતા: $v + ev = (v_1 + v_2) + (v_2 - v_1) = 2v_2 \implies v_2 = \frac{(1+e)v}{2}$.
$4$. સમીકરણોની બાદબાકી કરતા: $v - ev = (v_1 + v_2) - (v_2 - v_1) = 2v_1 \implies v_1 = \frac{(1-e)v}{2}$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
79
MediumMCQ
એક દડો $20 \, m/s$ ની ઝડપે ગતિ કરે છે અને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ એક લીસી સપાટી સાથે અથડાય છે. દડાના વેગમાં થતા ફેરફારનું મૂલ્ય ........... $m/s$ હશે.
Question diagram
A
$10 \sqrt{3}$
B
$20 \sqrt{3}$
C
$\frac{40}{\sqrt{3}}$
D
$40$

Solution

(B) આકૃતિ પરથી,દડો સપાટી સાથે લંબની સાપેક્ષે $30^{\circ}$ ના ખૂણે અથડાય છે અને તેટલા જ ખૂણે પાછો ફરે છે.
પ્રારંભિક વેગ સદિશ: $\vec{v}_i = (20 \sin 30^{\circ} \hat{i} - 20 \cos 30^{\circ} \hat{j}) \, m/s$
અંતિમ વેગ સદિશ: $\vec{v}_f = (-20 \sin 30^{\circ} \hat{i} - 20 \cos 30^{\circ} \hat{j}) \, m/s$
વેગમાં ફેરફાર: $\Delta \vec{v} = \vec{v}_f - \vec{v}_i$
$\Delta \vec{v} = (-20 \sin 30^{\circ} \hat{i} - 20 \cos 30^{\circ} \hat{j}) - (20 \sin 30^{\circ} \hat{i} - 20 \cos 30^{\circ} \hat{j})$
$\Delta \vec{v} = -40 \sin 30^{\circ} \hat{i}$
જો લંબને $x$-અક્ષ પર લેવામાં આવે,તો વેગમાં ફેરફારનું મૂલ્ય $2v \cos 30^{\circ} = 2 \times 20 \times \frac{\sqrt{3}}{2} = 20\sqrt{3} \, m/s$ મળે છે.
80
MediumMCQ
સમાન દળ ધરાવતા બે દડાઓ સામસામે અથડાય છે,જ્યારે દરેક $6 \, m/s$ ની ઝડપે ગતિ કરી રહ્યા હતા. જો પુનઃપ્રાપ્તિનો ગુણાંક (coefficient of restitution) $e = 1/3$ હોય,તો અથડામણ પછી દરેક દડાની ઝડપ ............ $m/s$ હશે.
A
$18$
B
$4$
C
$6$
D
$2$

Solution

(D) ધારો કે બંને દડાના દળ $m_1 = m_2 = m$ છે.
પ્રારંભિક વેગ $u_1 = 6 \, m/s$ અને $u_2 = -6 \, m/s$ છે.
પુનઃપ્રાપ્તિનો ગુણાંક $e = \frac{v_2 - v_1}{u_1 - u_2}$ છે,જ્યાં $v_1$ અને $v_2$ એ અંતિમ વેગ છે.
સમાન દળ અને સામસામેની અથડામણ માટે,અંતિમ વેગનું સૂત્ર $v_1 = \frac{(m_1 - em_2)u_1 + m_2(1+e)u_2}{m_1 + m_2}$ અને $v_2 = \frac{(m_2 - em_1)u_2 + m_1(1+e)u_1}{m_1 + m_2}$ છે.
$m_1 = m_2 = m$,$u_1 = 6$,અને $u_2 = -6$ મૂકતા:
$v_1 = \frac{(m - em)(6) + m(1+e)(-6)}{2m} = -6e$.
$v_2 = \frac{(m - em)(-6) + m(1+e)(6)}{2m} = 6e$.
અહીં $e = 1/3$ આપેલ છે,તેથી દરેક દડાની ઝડપ $|v| = 6 \times (1/3) = 2 \, m/s$ થશે.
81
MediumMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ,એક નાનો દડો $u$ ઝડપ સાથે એક લીસી અને સમક્ષિતિજ સપાટી પર ત્રાંસો અથડાય છે,જેના $x$ અને $y$ ઘટકો દર્શાવેલ છે. જો રિસ્ટિટ્યુશનનો ગુણાંક $\frac{1}{2}$ હોય,તો અથડામણ પછી તરત જ તેના $x$ અને $y$ ઘટકો $v_x$ અને $v_y$ અનુક્રમે કેટલા હશે?
Question diagram
A
$2 \, m/s, 2 \, m/s$
B
$2 \, m/s, 1 \, m/s$
C
$4 \, m/s, 1 \, m/s$
D
$4 \, m/s, 2 \, m/s$

Solution

(A) સપાટી લીસી અને સમક્ષિતિજ હોવાથી,અથડામણ દરમિયાન $x$-દિશામાં કોઈ આઘાતી બળ લાગતું નથી. તેથી,$x$-દિશામાં વેગનો ઘટક બદલાતો નથી.
$v_x = u_x = 2 \, m/s$
$y$-દિશામાં (સપાટીને લંબ),રિસ્ટિટ્યુશનનો ગુણાંક $e$ એ અલગ થવાના વેગ અને નજીક આવવાના વેગના ગુણોત્તર તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે.
$e = \frac{v_y}{u_y}$
આપેલ છે કે $e = \frac{1}{2}$ અને $u_y = 4 \, m/s$,તેથી:
$v_y = e \times u_y = \frac{1}{2} \times 4 = 2 \, m/s$
આમ,અથડામણ પછી તરત જ ઘટકો $v_x = 2 \, m/s$ અને $v_y = 2 \, m/s$ છે.
82
MediumMCQ
$10 \,g$ દળની એક ગોળી $20 \,m/s$ ની ઝડપે ગતિ કરીને ઘર્ષણરહિત સપાટી પર રાખેલા $990 \,g$ દળના બરફના બ્લોક સાથે અથડાય છે અને તેમાં ખૂંપી જાય છે. જો ગુમાવેલી ગતિઊર્જા $(KE)$ ના $50 \%$ બરફને ઓગાળવા માટે વપરાય,તો કેટલો બરફ ઓગળશે? (બરફના બ્લોક અને ગોળીનું પ્રારંભિક તાપમાન $= 0^{\circ}C$,બરફની ગલનગુપ્ત ઉષ્મા $L = 80 \,cal/g = 336 \,J/g$)
A
$0.001$
B
$0.002$
C
$0.003$
D
$0.004$

Solution

(C) $1$. ગોળીની પ્રારંભિક ગતિઊર્જાની ગણતરી: $KE_i = \frac{1}{2} m v^2 = \frac{1}{2} \times 0.01 \,kg \times (20 \,m/s)^2 = 2 \,J$.
$2$. વેગમાન સંરક્ષણના નિયમનો ઉપયોગ કરીને તંત્રનો અંતિમ વેગ શોધો: $m_b v_b = (m_b + m_i) v_f \Rightarrow 0.01 \times 20 = (0.01 + 0.99) v_f \Rightarrow v_f = 0.2 \,m/s$.
$3$. તંત્રની અંતિમ ગતિઊર્જા: $KE_f = \frac{1}{2} (m_b + m_i) v_f^2 = \frac{1}{2} \times 1 \,kg \times (0.2 \,m/s)^2 = 0.02 \,J$.
$4$. ગુમાવેલી ગતિઊર્જા: $\Delta KE = KE_i - KE_f = 2 - 0.02 = 1.98 \,J$.
$5$. બરફ ઓગાળવા માટે ઉપલબ્ધ ઉર્જા: $Q = 50\% \text{ of } \Delta KE = 0.5 \times 1.98 = 0.99 \,J \approx 1 \,J$.
$6$. ઓગળેલા બરફનું દળ: $m_{melt} = \frac{Q}{L} = \frac{1 \,J}{336 \,J/g} \approx 0.00297 \,g \approx 0.003 \,g$.
83
MediumMCQ
એક દડાને $20\,m$ ની ઊંચાઈ પરથી નીચે પાડવામાં આવે છે. જો દડા અને ભોંયતળિયા વચ્ચેના અથડામણ માટેનો પ્રત્યવસ્થાન ગુણાંક (coefficient of restitution) $0.5$ હોય,તો ભોંયતળિયા સાથે અથડાયા પછી,દડો $.............m$ ની ઊંચાઈ સુધી ઉછળશે.
A
$4$
B
$3$
C
$5$
D
$2$

Solution

(C) જ્યારે કોઈ દડાને $h$ ઊંચાઈ પરથી નીચે પાડવામાં આવે અને તે $e$ પ્રત્યવસ્થાન ગુણાંક સાથે ભોંયતળિયા સાથે અથડાય,ત્યારે તે જે ઊંચાઈ $h^{\prime}$ સુધી ઉછળે છે તે સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $h^{\prime} = e^2 h$.
આપેલ છે:
પ્રારંભિક ઊંચાઈ $h = 20\,m$.
પ્રત્યવસ્થાન ગુણાંક $e = 0.5$.
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$h^{\prime} = (0.5)^2 \times 20\,m$.
$h^{\prime} = 0.25 \times 20\,m$.
$h^{\prime} = 5\,m$.
તેથી,દડો $5\,m$ ની ઊંચાઈ સુધી ઉછળશે.
84
DifficultMCQ
એક પદાર્થને $h_1$ ઊંચાઈથી જમીન પર પાડવામાં આવે છે અને જમીન સાથે અથડાયા પછી,તે $h_2$ ઊંચાઈ સુધી ઉછળે છે. જો જમીન સાથે અથડાયા પહેલા અને પછીના પદાર્થના વેગનો ગુણોત્તર $4$ હોય,તો પદાર્થની ગતિ ઊર્જામાં થતો પ્રતિશત ઘટાડો $\frac{x}{4}$ છે. $x$ નું મૂલ્ય $.......$ છે.
A
$374$
B
$373$
C
$375$
D
$365$

Solution

(C) ધારો કે $V_1$ એ જમીન સાથે અથડાયા પહેલાનો વેગ છે અને $V_2$ એ જમીન સાથે અથડાયા પછીનો વેગ છે.
આપેલ છે કે વેગનો ગુણોત્તર $\frac{V_1}{V_2} = 4$ છે,જેનો અર્થ છે કે $V_1 = 4V_2$.
જમીન સાથે અથડાયા પહેલાની ગતિ ઊર્જા $KE_{before} = \frac{1}{2}mV_1^2$ છે.
જમીન સાથે અથડાયા પછીની ગતિ ઊર્જા $KE_{after} = \frac{1}{2}mV_2^2 = \frac{1}{2}m\left(\frac{V_1}{4}\right)^2 = \frac{1}{2}mV_1^2 \times \frac{1}{16}$ છે.
ગતિ ઊર્જામાં થતો ઘટાડો $\Delta KE = KE_{before} - KE_{after} = \frac{1}{2}mV_1^2 \left(1 - \frac{1}{16}\right) = \frac{15}{32}mV_1^2$ છે.
ગતિ ઊર્જામાં થતો પ્રતિશત ઘટાડો $\frac{\Delta KE}{KE_{before}} \times 100 = \left(1 - \frac{1}{16}\right) \times 100 = \frac{15}{16} \times 100 = \frac{1500}{16} = \frac{375}{4} \%$ છે.
આને $\frac{x}{4} \%$ સાથે સરખાવતા,આપણને $x = 375$ મળે છે.
85
MediumMCQ
એક ગતિશીલ દડો સ્થિર રહેલા સમાન દડા સાથે સીધી અથડામણ કરે છે. જો અથડામણ દરમિયાન ગતિ ઊર્જાનો $\frac{1}{4}$ ભાગ ગુમાવાય,તો રિસ્ટિટ્યુશનના ગુણાંકનું મૂલ્ય કેટલું હશે?
A
$\frac{1}{2 \sqrt{2}}$
B
$\frac{1}{\sqrt{3}}$
C
$\frac{1}{\sqrt{2}}$
D
$\frac{\sqrt{3}}{2}$

Solution

(C) બે સમાન દળ $m$ ધરાવતા દડાઓ વચ્ચેની સીધી અથડામણ માટે,જ્યાં એક દડો સ્થિર છે,ગતિ ઊર્જામાં થતો ઘટાડો $\Delta KE$ નીચે મુજબ છે:
$\Delta KE = \frac{1}{2} \frac{m_1 m_2}{m_1 + m_2} (1 - e^2) (u_1 - u_2)^2$
અહીં $m_1 = m_2 = m$,$u_1 = u$,અને $u_2 = 0$ હોવાથી:
$\Delta KE = \frac{1}{2} \frac{m^2}{2m} (1 - e^2) u^2 = \frac{1}{4} m u^2 (1 - e^2)$
આપેલ છે કે $\Delta KE = \frac{1}{4} KE_{initial} = \frac{1}{4} (\frac{1}{2} m u^2)$
તેથી,$\frac{1}{4} m u^2 (1 - e^2) = \frac{1}{4} (\frac{1}{2} m u^2)$
$(1 - e^2) = \frac{1}{2}$
$e^2 = 1 - \frac{1}{2} = \frac{1}{2}$
$e = \frac{1}{\sqrt{2}}$
86
MediumMCQ
$9 \ m/s$ ના વેગથી ગતિ કરતો એક દડો બીજા સમાન સ્થિર દડા સાથે અથડાય છે. અથડામણ પછી,બંને દડા પ્રારંભિક દિશા સાથે $30^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવતી દિશામાં ગતિ કરે છે. અથડામણ પછી તેમની ઝડપ કેટલી હશે $-$
A
$\frac{5}{\sqrt{3}} \ m/s$
B
$3 \sqrt{3} \ m/s$
C
$\frac{10}{\sqrt{3}} \ m/s$
D
$52 \ m/s$

Solution

(B) ધારો કે દરેક દડાનું દળ $m$ છે. પ્રથમ દડાનો પ્રારંભિક વેગ $u = 9 \ m/s$ છે અને બીજો દડો સ્થિર છે $(u_2 = 0)$.
ગતિની પ્રારંભિક દિશામાં રેખીય વેગમાન સંરક્ષણના નિયમ $(COLM)$ મુજબ:
$m \times u = m \times v \cos 30^{\circ} + m \times v \cos 30^{\circ}$
$m \times 9 = 2 \times m \times v \times \cos 30^{\circ}$
$9 = 2 \times v \times \frac{\sqrt{3}}{2}$
$9 = v \sqrt{3}$
$v = \frac{9}{\sqrt{3}} = 3 \sqrt{3} \ m/s$
આમ,અથડામણ પછી બંને દડાની ઝડપ $3 \sqrt{3} \ m/s$ હશે.
Solution diagram
87
DifficultMCQ
એક દડો સમાન દળ ધરાવતા સ્થિર દડા સાથે સીધો અથડાય છે. જો અથડામણ દરમિયાન ગતિઊર્જાનો $1/4$ ભાગ ગુમાવાય,તો પુનઃપ્રાપ્તિ સહગુણક (coefficient of restitution) નું મૂલ્ય કેટલું હશે?
A
$1 / (2 \sqrt{2})$
B
$1 / \sqrt{3}$
C
$1 / \sqrt{2}$
D
$\sqrt{3} / 2$

Solution

(C) સમાન દળ $m$ ધરાવતા બે પદાર્થો વચ્ચેની અથડામણમાં,જ્યાં એક પદાર્થ સ્થિર છે,ગતિઊર્જામાં થતો ઘટાડો નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\Delta KE = \frac{1}{2} \frac{m_1 m_2}{m_1 + m_2} (1 - e^2) (u_1 - u_2)^2$.
અહીં $m_1 = m_2 = m$,$u_1 = u$,અને $u_2 = 0$ લેતા,સૂત્ર આ મુજબ બને છે: $\Delta KE = \frac{1}{2} \frac{m^2}{2m} (1 - e^2) u^2 = \frac{1}{4} m (1 - e^2) u^2$.
આપણને આપેલ છે કે ગતિઊર્જામાં થતો ઘટાડો એ પ્રારંભિક ગતિઊર્જા $(KE_i = \frac{1}{2} m u^2)$ ના $1/4$ ભાગ જેટલો છે.
તેથી,$\frac{1}{4} m (1 - e^2) u^2 = \frac{1}{4} (\frac{1}{2} m u^2)$.
બંને બાજુ $\frac{1}{4} m u^2$ વડે ભાગતા,આપણને મળે છે: $1 - e^2 = \frac{1}{2}$.
તેથી,$e^2 = 1 - 1/2 = 1/2$.
વર્ગમૂળ લેતા,$e = 1 / \sqrt{2}$ મળે છે.
88
MediumMCQ
દડો $1$ સ્થિર રહેલા બીજા સમાન દડા સાથે અથડાય છે. અથડામણ પછી બીજા દડાનો વેગ પહેલા દડાના વેગ કરતાં બમણો થાય તે માટે પુનઃપ્રાપ્તિ ગુણાંક $e$ નું મૂલ્ય કેટલું હશે?
A
$\frac{1}{3}$
B
$\frac{1}{2}$
C
$\frac{1}{4}$
D
$\frac{1}{6}$

Solution

(A) ધારો કે દરેક દડાનું દળ $m$ છે. ધારો કે પહેલા દડાનો પ્રારંભિક વેગ $u$ છે અને બીજા દડાનો વેગ $0$ છે. અથડામણ પછીના વેગ અનુક્રમે $v_1$ અને $v_2$ છે. પ્રશ્ન મુજબ,$v_2 = 2v_1$.
રેખીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ $(COLM)$ મુજબ:
$m(u) + m(0) = m(v_1) + m(v_2)$
$u = v_1 + v_2$
કારણ કે $v_2 = 2v_1$,તેથી $u = v_1 + 2v_1 = 3v_1$,જેનો અર્થ છે કે $v_1 = \frac{u}{3}$ અને $v_2 = \frac{2u}{3}$.
પુનઃપ્રાપ્તિ ગુણાંક $e$ નીચે મુજબ વ્યાખ્યાયિત થયેલ છે:
$e = \frac{v_2 - v_1}{u_1 - u_2}$
કિંમતો મૂકતા:
$e = \frac{2v_1 - v_1}{u - 0} = \frac{v_1}{u}$
કારણ કે $v_1 = \frac{u}{3}$,આપણને મળે છે:
$e = \frac{u/3}{u} = \frac{1}{3}$
Solution diagram
89
EasyMCQ
એક કાચનો દડો $a \hat{i} - b \hat{j}$ વેગ સાથે એક લીસી સમક્ષિતિજ સપાટી સાથે અથડાય છે. જો અથડામણનો પ્રત્યવસ્થાન ગુણાંક $e$ હોય,તો અથડામણ પછી તરત જ દડાનો વેગ શોધો. ($x$-અક્ષ જમીન પર છે અને $y$-અક્ષ શિરોલંબ છે).
A
$e a \hat{i} + b \hat{j}$
B
$a \hat{i} - e b \hat{j}$
C
$e a \hat{i} - b \hat{j}$
D
$a \hat{i} + e b \hat{j}$

Solution

(D) અથડામણ પહેલાં દડાનો વેગ $\vec{v}_{initial} = a \hat{i} - b \hat{j}$ છે.
સપાટી લીસી હોવાથી,કોઈ ઘર્ષણ નથી,તેથી વેગનો સમક્ષિતિજ ઘટક બદલાતો નથી: $v_{x, final} = v_{x, initial} = a \hat{i}$.
અથડામણને કારણે વેગનો શિરોલંબ ઘટક બદલાય છે. પ્રત્યવસ્થાન ગુણાંક $e$ ની વ્યાખ્યા મુજબ,લંબ દિશામાં અલગ થવાનો વેગ એ લંબ દિશામાં નજીક આવવાના વેગ કરતાં $e$ ગણો હોય છે.
$v_{y, final} = e \times |v_{y, initial}| = e b$.
દડો ઉપરની તરફ ઉછળે છે,તેથી અંતિમ શિરોલંબ વેગ ધન $y$-દિશામાં છે: $\vec{v}_{y, final} = e b \hat{j}$.
તેથી,અથડામણ પછી તરત જ દડાનો વેગ $\vec{v}_{final} = a \hat{i} + e b \hat{j}$ છે.
90
MediumMCQ
$4 \ m/s$ ના વેગથી ગતિ કરતો એક દડો તેનાથી બમણા દળના સ્થિર દડા સાથે સીધી અથડામણ કરે છે. જો પ્રત્યવસ્થાન ગુણાંક (coefficient of restitution) $0.2$ હોય,તો અથડામણ પછી તેમના વેગ ($m/s$ માં) કેટલા હશે?
A
$0.8, 1.6$
B
$0.8, 0.4$
C
$0.2, 0.4$
D
$0.6, 1.2$

Solution

(A) ધારો કે પ્રથમ દડાનું દળ $m$ છે અને તેનો પ્રારંભિક વેગ $u_1 = 4 \ m/s$ છે. બીજા દડાનું દળ $2m$ છે અને તેનો પ્રારંભિક વેગ $u_2 = 0 \ m/s$ છે.
વેગમાન સંરક્ષણના નિયમ મુજબ:
$m_1 u_1 + m_2 u_2 = m_1 v_1 + m_2 v_2$
$m(4) + 2m(0) = m v_1 + 2m v_2$
$4 = v_1 + 2v_2$ --- (સમીકરણ $1$)
પ્રત્યવસ્થાન ગુણાંક $e = 0.2$ નો ઉપયોગ કરતા:
$e = \frac{v_2 - v_1}{u_1 - u_2}$
$0.2 = \frac{v_2 - v_1}{4 - 0}$
$v_2 - v_1 = 0.8$ --- (સમીકરણ $2$)
સમીકરણ $1$ અને સમીકરણ $2$ નો સરવાળો કરતા:
$(v_1 + 2v_2) + (v_2 - v_1) = 4 + 0.8$
$3v_2 = 4.8 \Rightarrow v_2 = 1.6 \ m/s$
$v_2$ ની કિંમત સમીકરણ $2$ માં મુકતા:
$1.6 - v_1 = 0.8 \Rightarrow v_1 = 0.8 \ m/s$
આમ,અથડામણ પછીના વેગ $0.8 \ m/s$ અને $1.6 \ m/s$ છે.
91
MediumMCQ
$m$ દળ ધરાવતો પદાર્થ $u$ વેગથી ગતિ કરે છે અને $M$ દળ ધરાવતા સ્થિર પદાર્થ સાથે અથડાય છે. અથડામણ બાદ પ્રથમ પદાર્થ સ્થિર થઈ જાય છે. તો અથડામણ ગુણાંક (coefficient of restitution) કેટલો હશે?
A
$\frac{m}{M+m}$
B
$\frac{M-m}{M+m}$
C
$\frac{m}{M}$
D
$1$

Solution

(C) ધારો કે પ્રથમ પદાર્થનું દળ $m$ છે અને તેનો પ્રારંભિક વેગ $u$ છે. બીજા પદાર્થનું દળ $M$ છે અને તેનો પ્રારંભિક વેગ $0$ છે. અથડામણ પછી,પ્રથમ પદાર્થ સ્થિર થઈ જાય છે $(v_1 = 0)$.
રેખીય વેગમાન સંરક્ષણના નિયમ મુજબ:
$m u + M(0) = m(0) + M v_2$
$m u = M v_2$
$v_2 = \frac{m u}{M}$
અથડામણ ગુણાંક $e$ એ છૂટા પડવાના સાપેક્ષ વેગ અને નજીક આવવાના સાપેક્ષ વેગનો ગુણોત્તર છે:
$e = \frac{v_2 - v_1}{u_1 - u_2}$
કિંમતો મૂકતા:
$e = \frac{\frac{m u}{M} - 0}{u - 0} = \frac{m u / M}{u} = \frac{m}{M}$
92
MediumMCQ
એક પદાર્થ $1 \ m$ ની ઊંચાઈ પરથી $0.6$ જેટલા પ્રત્યવસ્થાન ગુણાંક (coefficient of restitution) ધરાવતી સપાટી પર પડે છે. તો તે પદાર્થ કેટલી ઊંચાઈ સુધી ઉછળશે ($m$ માં)?
A
$1$
B
$0.36$
C
$0.4$
D
$0.6$

Solution

(B) જ્યારે કોઈ પદાર્થ $h_1$ ઊંચાઈ પરથી પડે છે,ત્યારે અથડામણ પહેલાં તેનો વેગ $v_b = \sqrt{2gh_1}$ હોય છે.
અથડામણ પછી,પદાર્થનો વેગ $v_f = e \cdot v_b$ થાય છે,જ્યાં $e$ એ પ્રત્યવસ્થાન ગુણાંક છે.
ત્યારબાદ પદાર્થ $h_2$ ઊંચાઈ સુધી ઉપર જાય છે,જ્યાં $v_f = \sqrt{2gh_2}$ થાય છે.
સમીકરણમાં $v_f$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને $\sqrt{2gh_2} = e \sqrt{2gh_1}$ મળે છે.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$2gh_2 = e^2 (2gh_1)$ મળે છે,જેનું સાદું રૂપ $h_2 = e^2 h_1$ થાય છે.
અહીં $e = 0.6$ અને $h_1 = 1 \ m$ આપેલ છે:
$h_2 = (0.6)^2 \times 1 \ m = 0.36 \ m$.
93
MediumMCQ
$m$ દળનો એક ગોળો $v$ વેગથી ગતિ કરે છે અને તેટલા જ દળના સ્થિર રહેલા બીજા ગોળા સાથે સીધી અથડામણ કરે છે. બીજા ગોળાના અંતિમ વેગ અને પ્રથમ ગોળાના પ્રારંભિક વેગનો ગુણોત્તર કેટલો થાય? (જ્યાં $e$ એ રિસ્ટિટ્યુશનનો ગુણાંક છે અને અથડામણ અસ્થિતિસ્થાપક છે.)
A
$\frac{e-1}{2}$
B
$\frac{e}{2}$
C
$\frac{e+1}{2}$
D
$e$

Solution

(C) ધારો કે બંને ગોળાઓનું દળ $m$ છે. પ્રથમ ગોળાનો પ્રારંભિક વેગ $v$ છે અને બીજા ગોળાનો $0$ છે. ધારો કે તેમના અંતિમ વેગ અનુક્રમે $V_1$ અને $V_2$ છે.
રેખીય વેગમાન સંરક્ષણના નિયમ મુજબ:
$m v + m(0) = m V_1 + m V_2$
$v = V_1 + V_2$ --- $(1)$
રિસ્ટિટ્યુશનના ગુણાંક $e$ ની વ્યાખ્યા મુજબ:
$e = \frac{V_2 - V_1}{u_1 - u_2}$
$e = \frac{V_2 - V_1}{v - 0}$
$e v = V_2 - V_1$ --- $(2)$
સમીકરણ $(1)$ અને $(2)$ નો સરવાળો કરતા:
$v + e v = (V_1 + V_2) + (V_2 - V_1)$
$v(1 + e) = 2 V_2$
$V_2 = \frac{v(e + 1)}{2}$
બીજા ગોળાના અંતિમ વેગ $(V_2)$ અને પ્રથમ ગોળાના પ્રારંભિક વેગ $(v)$ નો ગુણોત્તર:
$\frac{V_2}{v} = \frac{e + 1}{2}$
Solution diagram
94
EasyMCQ
$m$ દળનો એક કણ $M$ દળના સ્થિર કણ સાથે અથડાય છે। અથડામણ પછી $m$ દળનો કણ સ્થિર થઈ જાય છે। તો અથડામણનો પ્રત્યવસ્થાન ગુણાંક (coefficient of restitution) કેટલો હશે?
A
$\frac{M}{m}$
B
$\frac{m+M}{M}$
C
$\frac{M-m}{M+m}$
D
$\frac{m}{M}$

Solution

(D) ધારો કે $m$ દળના કણનો પ્રારંભિક વેગ $u$ છે અને અથડામણ પછી $M$ દળના કણનો વેગ $v_M$ છે। $m$ દળનો કણ અથડામણ પછી સ્થિર થઈ જાય છે,તેથી તેનો અંતિમ વેગ $0$ છે।
રેખીય વેગમાન સંરક્ષણના નિયમ મુજબ:
$mu + M(0) = m(0) + Mv_M$
$mu = Mv_M$
$v_M = \frac{m}{M}u$
પ્રત્યવસ્થાન ગુણાંક $e$ એ અથડામણ પછીના સાપેક્ષ વેગ અને અથડામણ પહેલાના સાપેક્ષ વેગનો ગુણોત્તર છે:
$e = \frac{v_M - 0}{u - 0} = \frac{v_M}{u}$
$v_M$ ની કિંમત મૂકતા:
$e = \frac{(m/M)u}{u} = \frac{m}{M}$
95
DifficultMCQ
$m$ દળનો એક લાકડાનો બ્લોક $v$ વેગથી ગતિ કરે છે અને સ્થિર રહેલા $4m$ દળના બીજા બ્લોક સાથે અથડાય છે. અથડામણ પછી $m$ દળનો બ્લોક સ્થિર થઈ જાય છે. તો રિસ્ટિટ્યુશનનો ગુણાંક કેટલો હશે?
A
$0.70$
B
$0.25$
C
$0.40$
D
$0.50$

Solution

(B) આપેલ છે: પ્રથમ બ્લોકનું દળ $M_1 = m$,પ્રારંભિક વેગ $u_1 = v$,અંતિમ વેગ $v_1 = 0$.
બીજા બ્લોકનું દળ $M_2 = 4m$,પ્રારંભિક વેગ $u_2 = 0$,અંતિમ વેગ $v_2 = ?$.
રેખીય વેગમાન સંરક્ષણના નિયમ મુજબ:
$M_1 u_1 + M_2 u_2 = M_1 v_1 + M_2 v_2$
$m(v) + 4m(0) = m(0) + 4m(v_2)$
$mv = 4mv_2$
$v_2 = \frac{v}{4}$
રિસ્ટિટ્યુશનનો ગુણાંક $e$ નીચે મુજબ વ્યાખ્યાયિત થાય છે:
$e = \frac{v_2 - v_1}{u_1 - u_2}$
કિંમતો મૂકતા:
$e = \frac{\frac{v}{4} - 0}{v - 0} = \frac{v/4}{v} = \frac{1}{4} = 0.25$.
96
EasyMCQ
$20 \,m$ ની ઊંચાઈએ રાખેલો એક દડો મુક્ત પતન કરીને જમીન સાથે અથડાય છે. અથડામણનો પ્રત્યવસ્થાન ગુણાંક (coefficient of restitution) $0.4$ છે. પ્રથમ ઉછાળા પછી દડાનો ઉપરની તરફનો વેગ કેટલો હશે ($\,m/s$ માં)? $[g = 10 \,m/s^2]$.
A
$8$
B
$12$
C
$4$
D
$16$

Solution

(A) આપેલ છે: ઊંચાઈ $h = 20 \,m$, ગુરુત્વપ્રવેગ $g = 10 \,m/s^2$, અને પ્રત્યવસ્થાન ગુણાંક $e = 0.4$.
સૌ પ્રથમ, ગતિના સમીકરણ $v^2 = u^2 + 2gh$ નો ઉપયોગ કરીને જમીન સાથે અથડાતા પહેલા દડાનો વેગ $v$ શોધીએ (જ્યાં પ્રારંભિક વેગ $u = 0$ છે):
$v = \sqrt{2gh} = \sqrt{2 \times 10 \times 20} = \sqrt{400} = 20 \,m/s$.
પ્રત્યવસ્થાન ગુણાંક $e$ એ દૂર જવાનો વેગ (ઉછાળાનો વેગ $v'$) અને નજીક આવવાના વેગ (અથડામણનો વેગ $v$) ના ગુણોત્તર તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે:
$e = \frac{v'}{v}$.
તેથી, ઉપરની તરફનો ઉછાળાનો વેગ $v'$ નીચે મુજબ મળે:
$v' = e \times v = 0.4 \times 20 = 8 \,m/s$.
97
MediumMCQ
$20 \,m$ ની ઊંચાઈએ રાખેલો એક દડો શિરોલંબ નીચેની દિશામાં મુક્ત પતન કરે છે અને જમીન સાથે અથડાય છે. રિસ્ટિટ્યુશનનો ગુણાંક $0.4$ છે. પ્રથમ ઉછાળા પછી દડાનો વેગ કેટલો હશે ($\,ms^{-1}$ માં)? $\left[g=10 \,ms^{-2}\right]$
A
$4$
B
$8$
C
$12$
D
$16$

Solution

(B) સૌ પ્રથમ, ગતિના સમીકરણ $v^2 = u^2 + 2gh$ નો ઉપયોગ કરીને જમીન સાથે અથડાય તે પહેલાં દડાનો વેગ શોધો. દડો મુક્ત પતન કરે છે, તેથી પ્રારંભિક વેગ $u = 0$ છે.
$v^2 = 0 + 2 \times 10 \times 20 = 400$
$v = \sqrt{400} = 20 \,ms^{-1}$.
રિસ્ટિટ્યુશનનો ગુણાંક $e$ એ ઉછાળાના વેગ $(v')$ અને અથડામણના વેગ $(v)$ ના ગુણોત્તર તરીકે વ્યાખ્યાયિત થયેલ છે: $e = \frac{v'}{v}$.
અહીં $e = 0.4$ આપેલ છે, તેથી પ્રથમ ઉછાળા પછીનો વેગ $v' = e \times v$ થશે.
$v' = 0.4 \times 20 = 8 \,ms^{-1}$.
98
DifficultMCQ
$1 \,kg$ નો દડો $12 \,ms^{-1}$ ની ઝડપે ગતિ કરે છે અને તે વિરુદ્ધ દિશામાં $24 \,ms^{-1}$ ની ઝડપે ગતિ કરતા $2 \,kg$ ના દડા સાથે અથડાય છે. જો પ્રત્યવસ્થાન ગુણાંક $2/3$ હોય, તો અથડામણ પછી તેમના વેગ કેટલા હશે?
A
$-4 \,ms^{-1}, -28 \,ms^{-1}$
B
$-28 \,ms^{-1}, -4 \,ms^{-1}$
C
$4 \,ms^{-1}, 28 \,ms^{-1}$
D
$28 \,ms^{-1}, 4 \,ms^{-1}$

Solution

(B) આપેલ છે: $m_1 = 1 \,kg$, $u_1 = 12 \,ms^{-1}$, $m_2 = 2 \,kg$, $u_2 = -24 \,ms^{-1}$ (ઋણ નિશાની વિરુદ્ધ દિશા સૂચવે છે).
પ્રત્યવસ્થાન ગુણાંક $e = 2/3$.
પ્રત્યવસ્થાન ગુણાંકનું સૂત્ર $e = \frac{v_2 - v_1}{u_1 - u_2}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{2}{3} = \frac{v_2 - v_1}{12 - (-24)} = \frac{v_2 - v_1}{36}$.
તેથી, $v_2 - v_1 = 24$ ... $(i)$.
રેખીય વેગમાન સંરક્ષણના નિયમ મુજબ: $m_1 u_1 + m_2 u_2 = m_1 v_1 + m_2 v_2$.
$(1)(12) + (2)(-24) = (1)v_1 + (2)v_2$.
$12 - 48 = v_1 + 2v_2 \Rightarrow v_1 + 2v_2 = -36$ ... (ii).
$(i)$ પરથી, $v_2 = v_1 + 24$. આ કિંમત (ii) માં મૂકતા:
$v_1 + 2(v_1 + 24) = -36$.
$v_1 + 2v_1 + 48 = -36 \Rightarrow 3v_1 = -84 \Rightarrow v_1 = -28 \,ms^{-1}$.
તેથી $v_2 = -28 + 24 = -4 \,ms^{-1}$.
આમ, અથડામણ પછીના વેગ $-28 \,ms^{-1}$ અને $-4 \,ms^{-1}$ છે.
99
EasyMCQ
એક દડો જમીન સાથે અથડાય છે અને અસ્થિતિસ્થાપક અથડામણ પછી પાછો ફરે છે. આ કિસ્સામાં:
A
દડાનું વેગમાન સંરક્ષિત રહે છે
B
દડાની યાંત્રિક ઉર્જા સંરક્ષિત રહે છે
C
દડા અને પૃથ્વીનું કુલ વેગમાન સંરક્ષિત રહે છે
D
દડા અને પૃથ્વીની કુલ યાંત્રિક ઉર્જા સંરક્ષિત રહે છે

Solution

(C) રેખીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,જો કોઈ તંત્ર પર લાગતું પરિણામી બાહ્ય બળ શૂન્ય હોય,તો તંત્રનું કુલ વેગમાન સંરક્ષિત રહે છે.
જ્યારે દડો જમીન સાથે અથડાય છે,ત્યારે દડા અને પૃથ્વી (જમીન) વચ્ચેની આંતરક્રિયામાં આંતરિક બળોનો સમાવેશ થાય છે. દડા અને પૃથ્વીના તંત્ર પર કોઈ બાહ્ય બળ લાગતું ન હોવાથી,તંત્રનું કુલ વેગમાન સંરક્ષિત રહે છે.
અસ્થિતિસ્થાપક અથડામણમાં,ગતિ ઉર્જા સંરક્ષિત રહેતી નથી કારણ કે કેટલીક ઉર્જા ગરમી,અવાજ અથવા વિરૂપણ ઉર્જા તરીકે વ્યય પામે છે.
તેથી,દડાની યાંત્રિક ઉર્જા સંરક્ષિત રહેતી નથી,અને અસ્થિતિસ્થાપક અથડામણ દરમિયાન ઉર્જાના વ્યયને કારણે દડા અને પૃથ્વીની કુલ યાંત્રિક ઉર્જા પણ સંરક્ષિત રહેતી નથી.

Work, Energy, Power and Collision — Inelastic Collision · Frequently Asked Questions

1Are these Work, Energy, Power and Collision questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Work, Energy, Power and Collision Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.