Gujarati

Ellipse Questions in Gujarati

Class 11 Mathematics · 10-2. Parabola, Ellipse, Hyperbola · Ellipse

754+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 754 questions in Gujarati

551
DifficultMCQ
જો $P(\alpha, \beta)$ એ પ્રથમ ચરણમાં વક્ર $9x^2 + 4y^2 = 144$ પરનું બિંદુ હોય અને $P$ આગળ વક્રના સ્પર્શક દ્વારા યામ અક્ષો સાથે બનતા ત્રિકોણનું ન્યૂનતમ ક્ષેત્રફળ $S$ હોય,તો
A
$S=6$
B
$S=12$
C
$S=24$
D
$S=48$

Solution

(C) ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{16} + \frac{y^2}{36} = 1$ છે,જ્યાં $a^2 = 16$ અને $b^2 = 36$. તેથી $a=4$ અને $b=6$.
ધારો કે બિંદુ $P$ એ $(4 \cos \theta, 6 \sin \theta)$ છે,જ્યાં $\theta \in (0, \pi/2)$.
$P$ આગળ સ્પર્શકનું સમીકરણ $\frac{x \cos \theta}{4} + \frac{y \sin \theta}{6} = 1$ છે.
અક્ષો પરના અંતઃખંડો $x_0 = \frac{4}{\cos \theta}$ અને $y_0 = \frac{6}{\sin \theta}$ છે.
સ્પર્શક અને યામ અક્ષો દ્વારા બનતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ $A = \frac{1}{2} |x_0 y_0| = \frac{1}{2} \cdot \frac{4}{\cos \theta} \cdot \frac{6}{\sin \theta} = \frac{12}{\sin \theta \cos \theta} = \frac{24}{\sin(2\theta)}$.
ક્ષેત્રફળ $A$ ને ન્યૂનતમ કરવા માટે,આપણે $\sin(2\theta)$ ને મહત્તમ કરીએ છીએ. $\sin(2\theta)$ ની મહત્તમ કિંમત $2\theta = \pi/2$ એટલે કે $\theta = \pi/4$ પર $1$ છે.
આમ,ન્યૂનતમ ક્ષેત્રફળ $S = \frac{24}{1} = 24$ છે.
552
EasyMCQ
જો $4x - 3y - 5 = 0$ એ ઉપવલય $3x^2 + 8y^2 = k$ નો અભિલંબ હોય,તો આ ઉપવલય પર બિંદુ $(-2, m)$ $(m > 0)$ આગળ દોરેલા સ્પર્શકનું સમીકરણ શું છે?
A
$3x + 4y - 14 = 0$
B
$3x - 4y + 10 = 0$
C
$3x - 4y + 1 = 0$
D
$4x + 3y - 3 = 0$

Solution

(B) ઉપવલયનું સમીકરણ $3x^2 + 8y^2 = k$ છે,જેને $\frac{x^2}{k/3} + \frac{y^2}{k/8} = 1$ તરીકે લખી શકાય.
ધારો કે સ્પર્શબિંદુ $(x_1, y_1)$ છે. $(x_1, y_1)$ આગળ અભિલંબનું સમીકરણ $\frac{a^2x}{x_1} - \frac{b^2y}{y_1} = a^2 - b^2$ છે.
અહીં $a^2 = k/3$ અને $b^2 = k/8$ છે,તેથી $\frac{kx}{3x_1} - \frac{ky}{8y_1} = \frac{k}{3} - \frac{k}{8} = \frac{5k}{24}$.
$k$ વડે ભાગતા,આપણને $\frac{x}{3x_1} - \frac{y}{8y_1} = \frac{5}{24}$,અથવા $\frac{8x}{x_1} - \frac{3y}{y_1} = 5$ મળે.
આને $4x - 3y - 5 = 0$ સાથે સરખાવતા,$\frac{8}{x_1} = 4 \Rightarrow x_1 = 2$ અને $\frac{3}{y_1} = 3 \Rightarrow y_1 = 1$ મળે.
બિંદુ $(2, 1)$ ઉપવલય પર હોવાથી,$3(2)^2 + 8(1)^2 = k \Rightarrow k = 12 + 8 = 20$.
ઉપવલય પરના બિંદુ $(-2, m)$ માટે,$3(-2)^2 + 8m^2 = 20$ $\Rightarrow 12 + 8m^2 = 20$ $\Rightarrow 8m^2 = 8$ $\Rightarrow m = 1$ ($m > 0$ હોવાથી).
$3x^2 + 8y^2 = 20$ ને $(-2, 1)$ આગળ સ્પર્શકનું સમીકરણ $3x(-2) + 8y(1) = 20$ છે.
$-6x + 8y = 20 \Rightarrow 3x - 4y + 10 = 0$.
553
MediumMCQ
ઉપવલય $\frac{x^2}{9} + \frac{y^2}{25} = 1$ ના બે નાભિઓમાંથી ઉપવલય પરના કોઈપણ બિંદુએ દોરેલા સ્પર્શક પરના લંબનો ગુણાકાર કેટલો થાય?
A
$6$
B
$7$
C
$8$
D
$9$

Solution

(D) આપેલ ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{9} + \frac{y^2}{25} = 1$ છે. અહીં $b^2 = 25$ અને $a^2 = 9$,તેથી $b > a$ છે.
નાભિઓ $(0, \pm c)$ પર છે,જ્યાં $c^2 = b^2 - a^2 = 25 - 9 = 16$,તેથી $c = 4$. આમ,નાભિઓ $S_1(0, 4)$ અને $S_2(0, -4)$ છે.
ધારો કે ઉપવલયના સ્પર્શકનું સમીકરણ $y = mx + C$ છે,જ્યાં $C^2 = a^2m^2 + b^2 = 9m^2 + 25$ છે.
$(0, 4)$ થી $mx - y + C = 0$ સુધીનું લંબ અંતર $p_1 = \frac{|-4 + C|}{\sqrt{m^2 + 1}}$ છે.
$(0, -4)$ થી $mx - y + C = 0$ સુધીનું લંબ અંતર $p_2 = \frac{|4 + C|}{\sqrt{m^2 + 1}}$ છે.
લંબનો ગુણાકાર $p_1 p_2 = \frac{|C^2 - 16|}{m^2 + 1} = \frac{9m^2 + 25 - 16}{m^2 + 1} = \frac{9m^2 + 9}{m^2 + 1} = \frac{9(m^2 + 1)}{m^2 + 1} = 9$ થાય.
554
MediumMCQ
ધારો કે $T_1$ એ ઉપવલય $\frac{x^2}{4}+\frac{y^2}{6}=1$ પરના બિંદુ $P(\sqrt{2}, \sqrt{3})$ આગળ દોરેલો સ્પર્શક છે. જો $(\alpha, \beta)$ એ બિંદુ હોય જ્યાં $T_1$ એ ઉપવલયના બીજા સ્પર્શક $T_2$ ને લંબરૂપે છેદે છે,તો $\alpha^2+\beta^2=$
A
$10$
B
$52$
C
$26$
D
$5/12$

Solution

(A) આપેલ ઉપવલય $\frac{x^2}{4} + \frac{y^2}{6} = 1$ છે,જ્યાં $a^2 = 4$ અને $b^2 = 6$ છે.
ઉપવલયના લંબ સ્પર્શકોના છેદબિંદુનો બિંદુપથ એ તેનું નિયામક વર્તુળ (director circle) છે,જેનું સમીકરણ $x^2 + y^2 = a^2 + b^2$ છે.
અહીં,$a^2 = 4$ અને $b^2 = 6$ છે.
તેથી,નિયામક વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 = 4 + 6 = 10$ થાય.
$(\alpha, \beta)$ એ બે લંબ સ્પર્શકોનું છેદબિંદુ હોવાથી,તે નિયામક વર્તુળ પર આવેલું હોય.
આમ,$\alpha^2 + \beta^2 = 10$.
555
DifficultMCQ
ધારો કે પ્રથમ ચરણમાં આવેલ બિંદુ $L$ એ ઉપવલય $\frac{x^2}{4}+\frac{y^2}{3}=1$ ના નાભિલંબનું એક અંત્યબિંદુ છે. ધારો કે $P$ અને $Q$ એ બિંદુઓ છે જ્યાં $L$ આગળ દોરેલ અભિલંબ આ આપેલ ઉપવલયના મુખ્ય અક્ષ અને ગૌણ અક્ષને મળે છે. તો $P$ અને $Q$ વચ્ચેનું અંતર શોધો.
A
$\frac{\sqrt{5}}{4}$
B
$\frac{1}{\sqrt{2}}$
C
$\frac{1}{2 \sqrt{2}}$
D
$\frac{\sqrt{5}}{2}$

Solution

(A) આપેલ ઉપવલય $\frac{x^2}{4}+\frac{y^2}{3}=1$ છે.
અહીં,$a^2=4, b^2=3$,તેથી $a=2, b=\sqrt{3}$.
ઉત્કેન્દ્રિયતા $e = \sqrt{1 - \frac{b^2}{a^2}} = \sqrt{1 - \frac{3}{4}} = \frac{1}{2}$.
$L$ પ્રથમ ચરણમાં હોવાથી,$L$ ના યામ $(ae, \frac{b^2}{a}) = (2 \times \frac{1}{2}, \frac{3}{2}) = (1, \frac{3}{2})$ છે.
$(x_1, y_1)$ બિંદુએ ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ ના અભિલંબનું સમીકરણ $\frac{a^2x}{x_1} - \frac{b^2y}{y_1} = a^2 - b^2$ છે.
$x_1 = 1, y_1 = \frac{3}{2}, a^2 = 4, b^2 = 3$ મૂકતા:
$\frac{4x}{1} - \frac{3y}{3/2} = 4 - 3 \Rightarrow 4x - 2y = 1$.
અભિલંબ મુખ્ય અક્ષ ($x$-અક્ષ) ને $P$ માં મળે છે,$y=0$ લેતા: $4x = 1 \Rightarrow x = \frac{1}{4}$. તેથી,$P = (\frac{1}{4}, 0)$.
અભિલંબ ગૌણ અક્ષ ($y$-અક્ષ) ને $Q$ માં મળે છે,$x=0$ લેતા: $-2y = 1 \Rightarrow y = -\frac{1}{2}$. તેથી,$Q = (0, -\frac{1}{2})$.
અંતર $PQ = \sqrt{(\frac{1}{4} - 0)^2 + (0 - (-\frac{1}{2}))^2} = \sqrt{\frac{1}{16} + \frac{1}{4}} = \sqrt{\frac{5}{16}} = \frac{\sqrt{5}}{4}$.
556
MediumMCQ
ધારો કે ઉપવલય $2x^2 + ay^2 - 8x - 2ay + (8 - a) = 0$ ની ઉત્કેન્દ્રતા $\frac{1}{\sqrt{3}}$ છે. જો આ ઉપવલયની મુખ્ય અક્ષ $Y$-અક્ષને સમાંતર હોય,તો $1$ ઢાળ ધરાવતા આ ઉપવલયના સ્પર્શકનું સમીકરણ શોધો.
A
$x - y - 1 \pm \sqrt{5} = 0$
B
$x - y - 3 \pm \sqrt{5} = 0$
C
$x - y - 3 \pm \sqrt{\frac{10}{3}} = 0$
D
$x - y - 1 \pm \sqrt{\frac{10}{3}} = 0$

Solution

(D) આપેલ સમીકરણ $2x^2 + ay^2 - 8x - 2ay + 8 - a = 0$ છે.
પદોને ગોઠવતા: $2(x-2)^2 + a(y-1)^2 = 2a$.
$2a$ વડે ભાગતા: $\frac{(x-2)^2}{a} + \frac{(y-1)^2}{2} = 1$.
મુખ્ય અક્ષ $Y$-અક્ષને સમાંતર હોવાથી,$2 > a$.
ઉત્કેન્દ્રતા $e = \frac{1}{\sqrt{3}}$ હોવાથી,$a = 2(1 - e^2) = 2(1 - \frac{1}{3}) = \frac{4}{3}$.
ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{(x-2)^2}{4/3} + \frac{(y-1)^2}{2} = 1$ મળે.
$m=1$ ઢાળવાળા સ્પર્શકનું સમીકરણ $y - 1 = m(x - 2) \pm \sqrt{A^2m^2 + B^2}$ છે.
અહીં $A^2 = 4/3$ અને $B^2 = 2$ લેતા,$y - 1 = x - 2 \pm \sqrt{\frac{4}{3} + 2} = x - 2 \pm \sqrt{\frac{10}{3}}$.
તેથી,$x - y - 1 \pm \sqrt{\frac{10}{3}} = 0$.
557
DifficultMCQ
ઉપવલય $\frac{x^2}{64}+\frac{y^2}{49}=1$ ના સ્પર્શક દ્વારા યામ અક્ષો પર બનતો ન્યૂનતમ અંતઃખંડ કેટલો છે?
A
$40$
B
$10$
C
$15$
D
$100$

Solution

(C) આપેલ ઉપવલય $\frac{x^2}{64}+\frac{y^2}{49}=1$ છે.
અહીં,$a^2=64 \Rightarrow a=8$ અને $b^2=49 \Rightarrow b=7$.
કોઈપણ બિંદુ $(a \cos \theta, b \sin \theta)$ પર સ્પર્શકનું સમીકરણ $\frac{x \cos \theta}{a} + \frac{y \sin \theta}{b} = 1$ છે.
યામ અક્ષો પરના અંતઃખંડ $x_0 = \frac{a}{\cos \theta}$ અને $y_0 = \frac{b}{\sin \theta}$ છે.
અંતઃખંડનો સરવાળો $L = a \sec \theta + b \csc \theta$ છે.
ન્યૂનતમ મૂલ્ય શોધવા માટે,આપણે $\theta$ ની સાપેક્ષે વિકલન કરીને $0$ સાથે સરખાવીએ: $\frac{dL}{d\theta} = a \sec \theta \tan \theta - b \csc \theta \cot \theta = 0$.
આનાથી $\tan^3 \theta = \frac{b}{a}$ મળે છે,તેથી $\tan \theta = (b/a)^{1/3}$.
અંતઃખંડનો ન્યૂનતમ સરવાળો $a+b = 8+7 = 15$ છે.
558
MediumMCQ
ઉપવલય $\frac{x^2}{18}+\frac{y^2}{32}=1$ માટે,જો $-\frac{4}{3}$ ઢાળ ધરાવતો સ્પર્શક મુખ્ય અને ગૌણ અક્ષને અનુક્રમે $P$ અને $Q$ માં છેદે છે. $P$ અને $Q$ શોધો.
A
$P(0,8), Q(6,0)$
B
$P(0,6), Q(8,0)$
C
$P(3\sqrt{2}, 0), Q(0,4\sqrt{2})$
D
$P(0,3\sqrt{2}), Q(4\sqrt{2}, 0)$

Solution

(A) ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{18} + \frac{y^2}{32} = 1$ છે,જ્યાં $a^2 = 18$ અને $b^2 = 32$. અહીં $b^2 > a^2$ હોવાથી,મુખ્ય અક્ષ $y$-અક્ષ પર છે.
$m = -\frac{4}{3}$ ઢાળ ધરાવતા સ્પર્શકનું સમીકરણ $y = mx \pm \sqrt{a^2m^2 + b^2}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $y = -\frac{4}{3}x \pm \sqrt{18(-\frac{4}{3})^2 + 32} = -\frac{4}{3}x \pm \sqrt{18(\frac{16}{9}) + 32} = -\frac{4}{3}x \pm \sqrt{32 + 32} = -\frac{4}{3}x \pm 8$.
આથી $4x + 3y = \pm 24$ મળે છે.
સ્પર્શક $4x + 3y = 24$ માટે:
$x$-અંતઃખંડ ($y=0$ લેતા) $Q(6,0)$ છે.
$y$-અંતઃખંડ ($x=0$ લેતા) $P(0,8)$ છે.
આમ,બિંદુઓ $P(0,8)$ અને $Q(6,0)$ છે.
559
EasyMCQ
'$c$' ના કેટલા મૂલ્યો માટે રેખા $y=4x+c$ એ ઉપવલય $\frac{x^2}{4}+\frac{y^2}{1}=1$ ને સ્પર્શે છે?
A
$0$
B
$1$
C
$2$
D
અનંત

Solution

(C) રેખા $y=mx+c$ એ ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2}+\frac{y^2}{b^2}=1$ ને સ્પર્શે તેની શરત $c^2=a^2m^2+b^2$ છે.
અહીં,$a^2=4$,$b^2=1$,અને $m=4$ છે.
આ કિંમતો મૂકતા,આપણને $c^2 = 4(4)^2 + 1 = 4(16) + 1 = 64 + 1 = 65$ મળે છે.
આમ,$c = \pm \sqrt{65}$.
'$c$' માટે $2$ શક્ય મૂલ્યો છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
560
EasyMCQ
ઉપવલય $x^2+16y^2=16$ ના સ્પર્શકનું સમીકરણ શોધો જે $X$-અક્ષ સાથે $60^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે છે.
A
$\sqrt{3}x-y+7=0$
B
$\sqrt{3}x+y+7=0$
C
$\sqrt{3}x+y-7=0$
D
$\sqrt{3}x-y=0$

Solution

(A) આપેલ ઉપવલય $x^2+16y^2=16$ છે,જેને $\frac{x^2}{16}+\frac{y^2}{1}=1$ તરીકે લખી શકાય.
અહીં,$a^2=16$ અને $b^2=1$ છે.
સ્પર્શકનો ઢાળ $m = \tan 60^{\circ} = \sqrt{3}$ છે.
ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2}+\frac{y^2}{b^2}=1$ માટે $m$ ઢાળવાળા સ્પર્શકનું સમીકરણ $y = mx \pm \sqrt{a^2m^2+b^2}$ છે.
કિંમતો મૂકતા,$y = \sqrt{3}x \pm \sqrt{16(\sqrt{3})^2+1}$.
$y = \sqrt{3}x \pm \sqrt{16(3)+1} = \sqrt{3}x \pm \sqrt{49} = \sqrt{3}x \pm 7$.
તેથી,સમીકરણો $\sqrt{3}x-y+7=0$ અથવા $\sqrt{3}x-y-7=0$ મળે છે.
આપેલ વિકલ્પો મુજબ,$\sqrt{3}x-y+7=0$ સાચો વિકલ્પ છે.
561
EasyMCQ
જો રેખા $y=2x+c$ એ વક્ર $x^2+4y^2=4$ ને સ્પર્શતી હોય,તો $c^2=$
A
$65$
B
$17$
C
$63$
D
$8$

Solution

(B) વક્રનું આપેલ સમીકરણ $x^2+4y^2=4$ છે. $4$ વડે ભાગતા,આપણને ઉપવલયનું પ્રમાણિત સ્વરૂપ મળે છે: $\frac{x^2}{4}+\frac{y^2}{1}=1$.
અહીં,$a^2=4$ અને $b^2=1$ છે.
રેખા $y=mx+c$ એ ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2}+\frac{y^2}{b^2}=1$ ને સ્પર્શક હોય તેની શરત $c^2=a^2m^2+b^2$ છે.
$y=2x+c$ ને $y=mx+c$ સાથે સરખાવતા,આપણને $m=2$ મળે છે.
કિંમતો $a^2=4$,$b^2=1$,અને $m=2$ ને શરતમાં મૂકતા:
$c^2 = (4)(2)^2 + 1$
$c^2 = 4(4) + 1$
$c^2 = 16 + 1 = 17$.
562
MediumMCQ
જો ઉપવલય $\frac{x^2}{9}+\frac{y^2}{5}=1$ ના નાભિલંબના અંત્યબિંદુઓ આગળ સ્પર્શકો દોરવામાં આવે,તો બનતા ચતુષ્કોણનું ક્ષેત્રફળ કેટલું થાય?
A
$27$ ચોરસ એકમ
B
$\frac{15}{4}$ ચોરસ એકમ
C
$\frac{13}{2}$ ચોરસ એકમ
D
$45$ ચોરસ એકમ

Solution

(A) આપેલ ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{9}+\frac{y^2}{5}=1$ છે.
$\frac{x^2}{a^2}+\frac{y^2}{b^2}=1$ સાથે સરખાવતા,$a^2=9$ અને $b^2=5$ મળે.
ઉત્કેન્દ્રતા $e=\sqrt{1-\frac{5}{9}}=\frac{2}{3}$ છે.
નાભિલંબના અંત્યબિંદુઓ $L(2, \frac{5}{3})$,$M(-2, \frac{5}{3})$,$M'(-2, -\frac{5}{3})$ અને $L'(2, -\frac{5}{3})$ છે.
આ બિંદુઓ આગળના સ્પર્શકોના સમીકરણો $2x+3y=9$,$2x-3y=9$,$-2x+3y=9$ અને $-2x-3y=9$ છે.
આ રેખાઓ દ્વારા બનતા સમબાજુ ચતુષ્કોણના શિરોબિંદુઓ $A(0, 3)$,$B(-\frac{9}{2}, 0)$,$C(0, -3)$ અને $D(\frac{9}{2}, 0)$ છે.
ચતુષ્કોણનું ક્ષેત્રફળ = $\frac{1}{2} \times \text{વિકર્ણ}_1 \times \text{વિકર્ણ}_2 = \frac{1}{2} \times 9 \times 6 = 27$ ચોરસ એકમ.
Solution diagram
563
MediumMCQ
ધારો કે ઉપવલય $\frac{x^2}{25}+\frac{y^2}{16}=1$ પરના કોઈપણ બિંદુએ દોરેલો સ્પર્શક $X$-અક્ષને $Q$ માં છેદે છે. ધારો કે $R$ એ $y=x$ ની સાપેક્ષે $Q$ નું પ્રતિબિંબ છે. જો $S$ એ $QR$ ને વ્યાસ તરીકે ધરાવતું વર્તુળ હોય,તો તે નિશ્ચિત બિંદુ કયું છે જેમાંથી વર્તુળ $S$ પસાર થાય છે?
A
$(5,4)$
B
$(4,5)$
C
$(0,0)$
D
$(0,5)$

Solution

(C) આપેલ ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{25}+\frac{y^2}{16}=1$ છે.
ધારો કે ઉપવલય પરનું બિંદુ $P(5 \cos \theta, 4 \sin \theta)$ છે.
બિંદુ $P$ પર સ્પર્શકનું સમીકરણ $\frac{x \cos \theta}{5} + \frac{y \sin \theta}{4} = 1$ છે.
$X$-અક્ષ પરના છેદબિંદુ $Q$ માટે $y=0$ લેતા,$x = \frac{5}{\cos \theta}$ મળે.
તેથી,$Q = (5 \sec \theta, 0)$.
$R$ એ $y=x$ ની સાપેક્ષે $Q$ નું પ્રતિબિંબ હોવાથી,યામો અદલાબદલી કરતા $R = (0, 5 \sec \theta)$ મળે.
$QR$ ને વ્યાસ તરીકે ધરાવતા વર્તુળનું સમીકરણ $(x - x_Q)(x - x_R) + (y - y_Q)(y - y_R) = 0$ છે.
કિંમતો મૂકતા,$(x - 5 \sec \theta)(x - 0) + (y - 0)(y - 5 \sec \theta) = 0$ મળે.
આનું સાદું રૂપ $x^2 + y^2 - (5 \sec \theta)x - (5 \sec \theta)y = 0$ થાય છે.
$\theta$ ની કોઈપણ કિંમત માટે,બિંદુ $(0,0)$ આ સમીકરણનું સમાધાન કરે છે.
તેથી,વર્તુળ હંમેશા ઉગમબિંદુ $(0,0)$ માંથી પસાર થાય છે.
564
MediumMCQ
ઉપવલય $4x^2 + 9y^2 = 36$ ના બીજા ચરણમાં આવેલા નાભિલંબના અંત્યબિંદુ આગળના સ્પર્શકનું સમીકરણ શોધો.
A
$\sqrt{5}x - 3y + 1 = 0$
B
$x - 3y + \sqrt{5} = 0$
C
$\sqrt{5}x - 3y + 3 = 0$
D
$\sqrt{5}x - 3y + 9 = 0$

Solution

(D) આપેલ ઉપવલયનું સમીકરણ $4x^2 + 9y^2 = 36$ છે. $36$ વડે ભાગતા,$\frac{x^2}{9} + \frac{y^2}{4} = 1$ મળે.
અહીં $a^2 = 9$ અને $b^2 = 4$ છે,તેથી $a = 3$ અને $b = 2$.
ઉત્કેન્દ્રિયતા $e = \sqrt{1 - \frac{4}{9}} = \frac{\sqrt{5}}{3}$.
બીજા ચરણમાં નાભિલંબનું અંત્યબિંદુ $P(-\sqrt{5}, \frac{4}{3})$ છે.
સ્પર્શકનું સમીકરણ $\frac{xx_1}{a^2} + \frac{yy_1}{b^2} = 1$ મુજબ:
$\frac{x(-\sqrt{5})}{9} + \frac{y(4/3)}{4} = 1$.
$\Rightarrow -\frac{\sqrt{5}x}{9} + \frac{y}{3} = 1$.
$-9$ વડે ગુણતા: $\sqrt{5}x - 3y + 9 = 0$ મળે.
565
DifficultMCQ
ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2}+\frac{y^2}{b^2}=1$ ના કેન્દ્રમાંથી તેના કોઈપણ સ્પર્શક પર દોરેલા લંબના પાદનો બિંદુપથનું સમીકરણ શું છે?
A
$(x^2+y^2)^2=a^2 x^2+b^2 y^2$
B
$(x^2-y^2)^2=a^2 x^2+b^2 y^2$
C
$(x^2+y^2)^2=a^2 x^2-b^2 y^2$
D
$(x^2-y^2)^2=a^2 x^2-b^2 y^2$

Solution

(A) ધારો કે ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2}+\frac{y^2}{b^2}=1$ ના સ્પર્શકનું સમીકરણ $y = mx + \sqrt{a^2 m^2 + b^2}$ છે.
ધારો કે કેન્દ્ર $(0, 0)$ થી આ સ્પર્શક પરના લંબનો પાદ $(h, k)$ છે.
સ્પર્શકનો ઢાળ $m$ છે,તેથી લંબ રેખાનો ઢાળ $-\frac{1}{m}$ થાય.
કેન્દ્ર $(0, 0)$ માંથી પસાર થતી લંબ રેખાનું સમીકરણ $y = -\frac{1}{m} x$ છે,જેનો અર્થ છે કે $m = -\frac{x}{y}$.
કારણ કે $(h, k)$ સ્પર્શક પર છે,તેથી $k = mh + \sqrt{a^2 m^2 + b^2}$.
$m = -\frac{h}{k}$ ને સમીકરણમાં મૂકતા: $k = -\frac{h^2}{k} + \sqrt{a^2 \frac{h^2}{k^2} + b^2}$.
$k + \frac{h^2}{k} = \sqrt{\frac{a^2 h^2 + b^2 k^2}{k^2}}$.
$\frac{k^2 + h^2}{k} = \frac{\sqrt{a^2 h^2 + b^2 k^2}}{k}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,આપણને $(h^2 + k^2)^2 = a^2 h^2 + b^2 k^2$ મળે છે.
$(h, k)$ ને $(x, y)$ વડે બદલતા,બિંદુપથ $(x^2 + y^2)^2 = a^2 x^2 + b^2 y^2$ છે.
566
MediumMCQ
$m$ ની કઈ કિંમતો માટે,સુરેખા $y=4x+m$ એ વક્ર $x^2+4y^2=4$ ને સ્પર્શે છે?
A
$\pm \sqrt{45}$
B
$\pm \sqrt{60}$
C
$\pm \sqrt{65}$
D
$\pm \sqrt{72}$

Solution

(C) રેખા $y=4x+m$ એ ઉપવલય $x^2+4y^2=4$ ને સ્પર્શક છે. ઉપવલયના સમીકરણમાં $y=4x+m$ મૂકતા:
$x^2+4(4x+m)^2=4$
$x^2+4(16x^2+8mx+m^2)=4$
$x^2+64x^2+32mx+4m^2-4=0$
$65x^2+32mx+4(m^2-1)=0$
રેખા વક્રને સ્પર્શતી હોવાથી,વિવેચક $D=0$ થાય:
$D = (32m)^2 - 4(65)(4(m^2-1)) = 0$
$1024m^2 - 16(65)(m^2-1) = 0$
$16$ વડે ભાગતા:
$64m^2 - 65(m^2-1) = 0$
$64m^2 - 65m^2 + 65 = 0$
$-m^2 + 65 = 0$
$m^2 = 65$
$m = \pm \sqrt{65}$
567
MediumMCQ
ઉપવલય $x^2+2y^2-2x+8y+5=0$ પરના બિંદુ $(\sqrt{2}+1, -1)$ આગળ દોરેલા અભિલંબનું સમીકરણ શું છે?
A
$x+y=\sqrt{2}$
B
$x-2y=3+\sqrt{2}$
C
$\sqrt{2}x-y=3+\sqrt{2}$
D
$2x+y=2\sqrt{2}+1$

Solution

(C) આપેલ ઉપવલયનું સમીકરણ $x^2+2y^2-2x+8y+5=0$ છે.
પૂર્ણવર્ગ બનાવતા,$(x-1)^2 + 2(y+2)^2 = 4$ મળે છે.
$4$ વડે ભાગતા,$\frac{(x-1)^2}{4} + \frac{(y+2)^2}{2} = 1$ મળે છે.
બિંદુ $P(\sqrt{2}+1, -1)$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ $y' = -\frac{x-1}{2(y+2)}$ છે.
બિંદુ $P$ આગળ $y' = -\frac{1}{\sqrt{2}}$ મળે છે.
તેથી,અભિલંબનો ઢાળ $m_n = \sqrt{2}$ થાય.
અભિલંબનું સમીકરણ $y+1 = \sqrt{2}(x - (\sqrt{2}+1))$ એટલે કે $\sqrt{2}x-y=3+\sqrt{2}$ છે.
568
MediumMCQ
જો ઉપવલય $x^2+4y^2-4=0$ પરના બિંદુ $P(\frac{\pi}{4})$ આગળ દોરેલ અભિલંબ ઉપવલયને ફરીથી $Q(\alpha, \beta)$ બિંદુએ મળે,તો $\alpha=$
A
$\sqrt{2}$
B
$\frac{-23}{17\sqrt{2}}$
C
$\frac{7\sqrt{2}}{17}$
D
$\frac{1}{\sqrt{2}}$

Solution

(B) ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{4} + \frac{y^2}{1} = 1$ છે. બિંદુ $P$ ના યામ $(\sqrt{2}, \frac{1}{\sqrt{2}})$ છે. અભિલંબનું સમીકરણ $2x - y = \frac{3}{\sqrt{2}}$ મળે છે. આ રેખા અને ઉપવલયનું છેદબિંદુ શોધતા $\alpha = \frac{-23}{17\sqrt{2}}$ મળે છે.
569
EasyMCQ
રેખા $ax + by + c = 0$ એ ઉપવલય $\frac{x^2}{4} + \frac{y^2}{36} = 1$ નો અભિલંબ હોય તે માટેની શરત શોધો.
A
$\frac{1}{a^2} + \frac{1}{b^2} = \frac{144}{c^2}$
B
$\frac{1}{a^2} + \frac{1}{b^2} = \frac{128}{c^2}$
C
$\frac{1}{a^2} + \frac{9}{b^2} = \frac{256}{c^2}$
D
$\frac{1}{a^2} + \frac{9}{b^2} = \frac{32}{c^2}$

Solution

(C) ધારો કે ઉપવલય $\frac{x^2}{4} + \frac{y^2}{36} = 1$ પર બિંદુ $P(2 \cos \theta, 6 \sin \theta)$ છે. બિંદુ $P$ આગળ અભિલંબનું સમીકરણ $\frac{a^2 x}{x_1} - \frac{b^2 y}{y_1} = a^2 - b^2$ છે. અહીં $a^2 = 4$ અને $b^2 = 36$ છે. બિંદુ $(2 \cos \theta, 6 \sin \theta)$ મૂકતા,આપણને મળે: $\frac{4x}{2 \cos \theta} - \frac{36y}{6 \sin \theta} = 4 - 36$. સાદું રૂપ આપતા,$2x \sec \theta - 6y \operatorname{cosec} \theta + 32 = 0$ મળે છે. તેને $ax + by + c = 0$ સાથે સરખાવતા,$\frac{a}{2 \sec \theta} = \frac{b}{-6 \operatorname{cosec} \theta} = \frac{c}{32}$ મળે. આથી $\cos \theta = \frac{c}{16a}$ અને $\sin \theta = -\frac{3c}{16b}$ મળે છે. $\cos^2 \theta + \sin^2 \theta = 1$ નો ઉપયોગ કરતા,$\frac{c^2}{256a^2} + \frac{9c^2}{256b^2} = 1$ મળે,જેનું સાદું રૂપ $\frac{1}{a^2} + \frac{9}{b^2} = \frac{256}{c^2}$ થાય છે.
570
MediumMCQ
વક્ર $\frac{x^2}{a^2}+\frac{y^2}{b^2}=1$ પરના બિંદુ $\left(\frac{a}{\sqrt{2}}, \frac{b}{\sqrt{2}}\right)$ આગળ દોરેલા સ્પર્શક અને અભિલંબ તથા $X$-અક્ષ દ્વારા બનતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ (ચોરસ એકમમાં) શોધો.
A
$\frac{a}{b}\left(a^2+b^2\right)$
B
$4 a b$
C
$\frac{b}{4 a}\left(a^2+b^2\right)$
D
$2 a b$

Solution

(C) ધારો કે બિંદુ $P = \left(\frac{a}{\sqrt{2}}, \frac{b}{\sqrt{2}}\right)$ છે. ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2}+\frac{y^2}{b^2}=1$ માટે $P$ આગળના સ્પર્શકનું સમીકરણ $\frac{x}{a\sqrt{2}} + \frac{y}{b\sqrt{2}} = 1$ છે. $y=0$ લેતા $X$-અંત:ખંડ $M = (a\sqrt{2}, 0)$ મળે છે.
સ્પર્શકનો ઢાળ $m_t = -\frac{b}{a}$ છે. અભિલંબનો ઢાળ $m_n = \frac{a}{b}$ છે. $P$ આગળના અભિલંબનું સમીકરણ $y - \frac{b}{\sqrt{2}} = \frac{a}{b} \left(x - \frac{a}{\sqrt{2}}\right)$ છે. $y=0$ લેતા $X$-અંત:ખંડ $N = \left(\frac{a^2-b^2}{a\sqrt{2}}, 0\right)$ મળે છે.
ત્રિકોણનો પાયો $MN = |a\sqrt{2} - \frac{a^2-b^2}{a\sqrt{2}}| = \frac{a^2+b^2}{a\sqrt{2}}$.
ત્રિકોણની ઊંચાઈ $P$ નો $y$-યામ એટલે કે $\frac{b}{\sqrt{2}}$ છે.
ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times \text{પાયો} \times \text{ઊંચાઈ} = \frac{1}{2} \times \frac{a^2+b^2}{a\sqrt{2}} \times \frac{b}{\sqrt{2}} = \frac{b(a^2+b^2)}{4a}$.
Solution diagram
571
DifficultMCQ
જો ઉપવલય $\frac{x^2}{32}+\frac{y^2}{b^2}=1$ ના નાભિલંબના એક અંત્યબિંદુ આગળનો અભિલંબ ગૌણ અક્ષના એક અંત્યબિંદુમાંથી પસાર થતો હોય,તો $\frac{e^4}{1-e^2}=$ (અહીં $e$ એ ઉપવલયની ઉત્કેન્દ્રતા છે)
A
$\frac{1}{2}$
B
$1$
C
$\frac{2}{3}$
D
$\frac{3}{2}$

Solution

(B) ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ છે,જ્યાં $a^2 = 32$.
નાભિલંબનું એક અંત્યબિંદુ $(ae, \frac{b^2}{a})$ છે.
$(x_1, y_1)$ આગળ અભિલંબનું સમીકરણ $\frac{a^2x}{x_1} - \frac{b^2y}{y_1} = a^2 - b^2$ છે.
$(x_1, y_1) = (ae, \frac{b^2}{a})$ મૂકતા,આપણને $\frac{a^2x}{ae} - \frac{b^2y}{b^2/a} = a^2 - b^2$ મળે,જેનું સાદું રૂપ $\frac{ax}{e} - ay = a^2 - b^2$ થાય.
આ અભિલંબ ગૌણ અક્ષના અંત્યબિંદુ $(0, b)$ માંથી પસાર થતો હોવાથી,$\frac{a(0)}{e} - a(b) = a^2 - b^2$,એટલે કે $-ab = a^2 - b^2$,અથવા $b^2 - ab - a^2 = 0$.
$a^2$ વડે ભાગતા,$(\frac{b}{a})^2 - (\frac{b}{a}) - 1 = 0$ મળે.
$b^2 = a^2(1-e^2)$ હોવાથી,$(\frac{b}{a})^2 = 1-e^2$.
આમ,$(1-e^2) - \sqrt{1-e^2} - 1 = 0$,જે દર્શાવે છે કે $\sqrt{1-e^2} = -e^2$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$1-e^2 = e^4$,તેથી $1 = e^4 + e^2$.
આપણે $\frac{e^4}{1-e^2}$ શોધવાનું છે. $1-e^2 = e^4$ હોવાથી,પદાવલિ $\frac{e^4}{e^4} = 1$ થાય.
572
EasyMCQ
બિંદુ $(1, 1)$ માંથી ઉપવલય $S \equiv x^2 + 4y^2 - 2x + 8y + 1 = 0$ પર સ્પર્શકો દોરવામાં આવે છે. જો $m_1, m_2$ $(m_1 > m_2)$ આ સ્પર્શકોના ઢાળ હોય,તો આપેલ ઉપવલયના સંદર્ભમાં બિંદુ $P(m_1, m_2)$:
A
ઉપવલય $S = 0$ ની અંદર આવેલું છે
B
ઉપવલય $S = 0$ ની બહાર આવેલું છે
C
ઉપવલય $S = 0$ પર આવેલું છે
D
ઉપવલય $S = 0$ નું કેન્દ્ર છે
573
EasyMCQ
જો બિંદુ $P$ માંથી ઉપવલય $4 x^2+9 y^2-24 x+36 y=0$ પર દોરેલા સ્પર્શકો પરસ્પર લંબ હોય,તો $P$ નો બિંદુપથ શોધો.
A
$x^2+y^2-6 x+4 y+13=0$
B
$x^2+y^2-6 x+4 y-13=0$
C
$x^2+y^2=26$
D
$x^2+y^2+6 x-4 y-13=0$

Solution

(B) આપેલ ઉપવલયનું સમીકરણ $4 x^2+9 y^2-24 x+36 y=0$ છે.
પૂર્ણવર્ગ બનાવતા:
$4(x-3)^2+9(y+2)^2 = 72$
$\frac{(x-3)^2}{18}+\frac{(y+2)^2}{8}=1$.
અહીં $a^2=18$ અને $b^2=8$ છે.
પરસ્પર લંબ સ્પર્શકોના બિંદુપથને નિયામક વર્તુળ કહેવાય છે,જેનું સમીકરણ $(x-h)^2+(y-k)^2 = a^2+b^2$ છે.
કિંમતો મૂકતા:
$(x-3)^2+(y+2)^2 = 18+8$
$x^2-6 x+9+y^2+4 y+4 = 26$
$x^2+y^2-6 x+4 y-13 = 0$.
574
DifficultMCQ
બિંદુ $(1, 2)$ માંથી ઉપવલય $3x^2 + 2y^2 = 5$ પર દોરેલા સ્પર્શકો વચ્ચેનો ખૂણો શોધો.
A
$\tan^{-1}\left(\frac{12\sqrt{5}}{5}\right)$
B
$\tan^{-1}\left(\frac{12\sqrt{5}}{13}\right)$
C
$\frac{\pi}{4}$
D
$-\frac{\pi}{4}$

Solution

(A) ઉપવલયનું સમીકરણ $3x^2 + 2y^2 - 5 = 0$ છે.
બિંદુ $(x_1, y_1) = (1, 2)$ છે.
સ્પર્શકોની જોડીનું સમીકરણ $SS_1 = T^2$ છે.
અહીં $S = 3x^2 + 2y^2 - 5$,$S_1 = 6$,અને $T = 3x + 4y - 5$.
$SS_1 = T^2$ માં કિંમતો મૂકતા:
$(3x^2 + 2y^2 - 5)(6) = (3x + 4y - 5)^2$.
સાદુરૂપ આપતા $9x^2 - 4y^2 - 24xy + 30x + 40y - 55 = 0$ મળે છે.
અહીં $a = 9$,$b = -4$,અને $h = -12$ છે.
ખૂણો $\theta$ માટે $\tan \theta = \left|\frac{2\sqrt{h^2 - ab}}{a + b}\right|$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$\tan \theta = \frac{2\sqrt{144 + 36}}{5} = \frac{12\sqrt{5}}{5}$.
તેથી,$\theta = \tan^{-1}\left(\frac{12\sqrt{5}}{5}\right)$.
575
MediumMCQ
જો બિંદુ $P$ માંથી ઉપવલય $4x^2+9y^2-16x+54y+61=0$ પર દોરેલા સ્પર્શકો પરસ્પર લંબ હોય,તો $P$ નો બિંદુપથ શોધો.
A
$x^2+y^2-4x+6y+4=0$
B
$x^2+y^2-4x+6y=0$
C
$x^2+y^2-6x+4y+9=0$
D
$x^2+y^2-6x+4y=0$

Solution

(B) આપેલ ઉપવલયનું સમીકરણ $4x^2+9y^2-16x+54y+61=0$ છે.
પદોને ગોઠવતા,$4(x-2)^2 + 9(y+3)^2 = 36$ મળે.
જેને $\frac{(x-2)^2}{9} + \frac{(y+3)^2}{4} = 1$ તરીકે લખી શકાય.
અહીં $a^2 = 9$ અને $b^2 = 4$ છે.
ઉપવલયના પરસ્પર લંબ સ્પર્શકોના છેદબિંદુનો બિંદુપથ એ તેનું નિયામક વર્તુળ છે.
નિયામક વર્તુળનું સમીકરણ $(x-h)^2 + (y-k)^2 = a^2 + b^2$ છે,જ્યાં $(h, k)$ એ કેન્દ્ર છે.
કેન્દ્ર $(2, -3)$ હોવાથી,$(x-2)^2 + (y+3)^2 = 9 + 4 = 13$.
સાદુરૂપ આપતા $x^2 + y^2 - 4x + 6y = 0$ મળે છે.
576
MediumMCQ
જો $A_1, A_2, A_3$ એ ઉપવલય $x^2+4y^2-4=0$, તેના નિયામક વર્તુળ અને તેના સહાયક વર્તુળના ક્ષેત્રફળો હોય, તો $A_2+A_3-A_1=$ ($\pi$ માં)
A
$11$
B
$3$
C
$7$
D
$9$

Solution

(C) આપેલ ઉપવલયનું સમીકરણ $x^2+4y^2-4=0$ છે, જેને $\frac{x^2}{4}+\frac{y^2}{1}=1$ તરીકે લખી શકાય.
અહીં, $a^2=4$ અને $b^2=1$, તેથી $a=2$ અને $b=1$.
$A_1$ એ ઉપવલયનું ક્ષેત્રફળ છે, જે $A_1 = \pi ab = \pi(2)(1) = 2\pi$ દ્વારા મળે છે.
નિયામક વર્તુળનું સમીકરણ $x^2+y^2=a^2+b^2 = 4+1=5$ છે.
તેથી, $A_2$ એ નિયામક વર્તુળનું ક્ષેત્રફળ છે, $A_2 = \pi(r^2) = 5\pi$.
સહાયક વર્તુળનું સમીકરણ $x^2+y^2=a^2 = 4$ છે.
તેથી, $A_3$ એ સહાયક વર્તુળનું ક્ષેત્રફળ છે, $A_3 = \pi(r^2) = 4\pi$.
અંતે, $A_2+A_3-A_1 = 5\pi+4\pi-2\pi = 7\pi$.
577
MediumMCQ
ધારો કે $x^2+y^2=20$ એ ઉપવલય $E$ નું નિયામક વર્તુળ છે,જેની મુખ્ય અક્ષ $X$-અક્ષ અને ગૌણ અક્ષ $Y$-અક્ષ છે. જો $E$ ના નાભિલંબની લંબાઈ $2$ હોય,તો તેની નાભિઓ વચ્ચેનું અંતર કેટલું થાય?
A
$4 \sqrt{5}$
B
$4 \sqrt{3}$
C
$4 \sqrt{2}$
D
$3$

Solution

(B) ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ ના નિયામક વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 = a^2 + b^2$ છે.
આપેલ છે કે $x^2 + y^2 = 20$,તેથી $a^2 + b^2 = 20$ $(i)$.
નાભિલંબની લંબાઈ $\frac{2b^2}{a} = 2$ છે,જેનો અર્થ છે કે $b^2 = a$ $(ii)$.
$(ii)$ ને $(i)$ માં મૂકતા,આપણને $a^2 + a - 20 = 0$ મળે છે.
દ્વિઘાત સમીકરણના અવયવ પાડતા: $(a + 5)(a - 4) = 0$.
$a > 0$ હોવાથી,$a = 4$ મળે.
તેથી $b^2 = 4$.
ઉપવલય માટે,નાભિઓ વચ્ચેનું અંતર $2c$ છે,જ્યાં $c^2 = a^2 - b^2$.
$c^2 = 16 - 4 = 12$,તેથી $c = \sqrt{12} = 2\sqrt{3}$.
આમ,નાભિઓ વચ્ચેનું અંતર $2c = 2(2\sqrt{3}) = 4\sqrt{3}$ થાય.
578
DifficultMCQ
ધારો કે ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ ના લેટસ રેક્ટમની લંબાઈ તેની અર્ધ-મુખ્ય અક્ષની લંબાઈ જેટલી છે. જો તેના ડાયરેક્ટર વર્તુળની ત્રિજ્યા $\sqrt{3}$ હોય અને $e$ તેની ઉત્કેન્દ્રતા હોય,તો તેના લેટસ રેક્ટમની લંબાઈ કેટલી થાય?
A
$\frac{1}{a}$
B
$\frac{1}{b}$
C
$\frac{1}{e}$
D
$\frac{1}{ab}$

Solution

(C) આપેલ ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ છે,જ્યાં $a > b$.
લેટસ રેક્ટમની લંબાઈ $= \frac{2b^2}{a} = a \implies 2b^2 = a^2 \dots (i)$.
ડાયરેક્ટર વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 = a^2 + b^2$ છે.
ત્રિજ્યા $\sqrt{3}$ આપેલ છે,તેથી $a^2 + b^2 = 3$.
$a^2 = 2b^2$ ને સમીકરણમાં મૂકતા: $2b^2 + b^2 = 3 \implies 3b^2 = 3 \implies b^2 = 1$.
તેથી $a^2 = 2$,એટલે કે $a = \sqrt{2}$.
લેટસ રેક્ટમની લંબાઈ $= \frac{2b^2}{a} = \frac{2(1)}{\sqrt{2}} = \sqrt{2}$.
ઉત્કેન્દ્રતા $e = \sqrt{1 - \frac{b^2}{a^2}} = \sqrt{1 - \frac{1}{2}} = \frac{1}{\sqrt{2}}$.
આમ,$\frac{1}{e} = \sqrt{2}$.
તેથી,લેટસ રેક્ટમની લંબાઈ $\frac{1}{e}$ છે.
579
EasyMCQ
ઉપવલય $4x^2 + 9y^2 = 36$ ને દોરેલા લંબ સ્પર્શકોના છેદબિંદુઓ કયા વક્ર પર આવેલા છે?
A
$x^2 + y^2 = 13$
B
$x^2 - y^2 = 5$
C
$x + y = 5$
D
$\frac{x^2}{9} + \frac{y^2}{4} = 1$

Solution

(A) આપેલ ઉપવલયનું સમીકરણ $4x^2 + 9y^2 = 36$ છે.
$36$ વડે ભાગતા,આપણને $\frac{x^2}{9} + \frac{y^2}{4} = 1$ મળે છે.
આને પ્રમાણિત સ્વરૂપ $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ સાથે સરખાવતા,$a^2 = 9$ અને $b^2 = 4$ મળે છે.
ઉપવલયના લંબ સ્પર્શકોના છેદબિંદુનો બિંદુપથ એ તેના નિયામક વર્તુળ (director circle) તરીકે ઓળખાય છે.
ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ માટે નિયામક વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 = a^2 + b^2$ છે.
$a^2$ અને $b^2$ ની કિંમતો મૂકતા,આપણને $x^2 + y^2 = 9 + 4$ મળે છે.
તેથી,જરૂરી વક્ર $x^2 + y^2 = 13$ છે.
580
DifficultMCQ
રેખાઓ $y=2x+\sqrt{76}$ અને $2y+x=8$ એ ઉપવલય $\frac{x^2}{16}+\frac{y^2}{12}=1$ ને સ્પર્શે છે. જો આ બે રેખાઓનું છેદબિંદુ એક એવા વર્તુળ પર આવેલું હોય જેનું કેન્દ્ર ઉપવલયના કેન્દ્ર સાથે સંપાતી હોય,તો તે વર્તુળનું સમીકરણ શું છે?
A
$x^2+y^2=28$
B
$x^2+y^2=16$
C
$x^2+y^2=12$
D
$x^2+y^2=(4+\sqrt{8})^2$

Solution

(A) આપેલ રેખાઓના સમીકરણો $y=2x+\sqrt{76}$ અને $y=-\frac{1}{2}x+4$ છે.
ઢાળ-અંત:ખંડ સ્વરૂપ $y=mx+c$ સાથે સરખાવતા,આપણને ઢાળ $m_1=2$ અને $m_2=-\frac{1}{2}$ મળે છે.
કારણ કે $m_1 \times m_2 = 2 \times (-\frac{1}{2}) = -1$,તેથી બંને રેખાઓ એકબીજાને લંબ છે.
ઉપવલયના બે લંબ સ્પર્શકોના છેદબિંદુનો બિંદુપથ એ તેનું નિયામક વર્તુળ (director circle) છે.
ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2}+\frac{y^2}{b^2}=1$ માટે નિયામક વર્તુળનું સમીકરણ $x^2+y^2=a^2+b^2$ છે.
અહીં,$a^2=16$ અને $b^2=12$ છે.
તેથી,વર્તુળનું સમીકરણ $x^2+y^2=16+12=28$ થાય.
581
DifficultMCQ
ધારો કે $A_1$ એ આપેલ ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ નું ક્ષેત્રફળ છે. ધારો કે $A_2$ એ ઉપવલયના નાભિ અને ઉપવલય પરના બિંદુ $P$ ને જોડતા રેખાખંડના મધ્યબિંદુના બિંદુપથ દ્વારા ઘેરાયેલા પ્રદેશનું ક્ષેત્રફળ છે,તો $A_1 : A_2$ =
A
$3 : 2$
B
$a : b$
C
$4 : 1$
D
$2a : 3b$

Solution

(C) ધારો કે ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ છે. ક્ષેત્રફળ $A_1 = \pi ab$ છે.
ધારો કે નાભિ $S(ae, 0)$ અને ઉપવલય પરનું બિંદુ $P(a \cos \theta, b \sin \theta)$ છે.
$SP$ નું મધ્યબિંદુ $M(h, k)$ એ $h = \frac{a \cos \theta + ae}{2}$ અને $k = \frac{b \sin \theta}{2}$ દ્વારા મળે છે.
તેથી,$\cos \theta = \frac{2h - ae}{a}$ અને $\sin \theta = \frac{2k}{b}$ મળે.
$\cos^2 \theta + \sin^2 \theta = 1$ નો ઉપયોગ કરતા,$\frac{(2h - ae)^2}{a^2} + \frac{4k^2}{b^2} = 1$ મળે.
આને $\frac{(h - ae/2)^2}{(a/2)^2} + \frac{k^2}{(b/2)^2} = 1$ તરીકે લખી શકાય.
આ એક ઉપવલય છે જેની અર્ધ-ધરીઓ $a' = a/2$ અને $b' = b/2$ છે.
ક્ષેત્રફળ $A_2 = \pi a' b' = \frac{\pi ab}{4}$ છે.
તેથી,$A_1 : A_2 = \pi ab : \frac{\pi ab}{4} = 4 : 1$.
582
MediumMCQ
જો બિંદુ $P(x, y)$ એ ઉપવલય $\frac{x^2}{25}+\frac{y^2}{16}=1$ પર ગતિ કરતું હોય અને જો $C$ એ ઉપવલયનું કેન્દ્ર હોય,તો $CP$ ના મહત્તમ અને ન્યૂનતમ મૂલ્યોનો સરવાળો કેટલો થાય?
A
$25$
B
$9$
C
$4$
D
$5$

Solution

(B) આપેલ ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{25}+\frac{y^2}{16}=1$ છે.
અહીં,$a^2=25$ અને $b^2=16$,તેથી $a=5$ અને $b=4$. ઉપવલયનું કેન્દ્ર $C$ એ $(0,0)$ છે.
કેન્દ્ર $C(0,0)$ થી બિંદુ $P(x, y)$ નું અંતર $CP = \sqrt{x^2+y^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કેન્દ્રથી ઉપવલયનું મહત્તમ અંતર મુખ્ય અક્ષના શિરોબિંદુઓ પર મળે છે,જે $(\pm 5, 0)$ છે. તેથી,$CP$ નું મહત્તમ મૂલ્ય $a = 5$ છે.
કેન્દ્રથી ઉપવલયનું ન્યૂનતમ અંતર ગૌણ અક્ષના શિરોબિંદુઓ પર મળે છે,જે $(0, \pm 4)$ છે. તેથી,$CP$ નું ન્યૂનતમ મૂલ્ય $b = 4$ છે.
$CP$ ના મહત્તમ અને ન્યૂનતમ મૂલ્યોનો સરવાળો $a+b = 5+4 = 9$ થાય છે.
583
EasyMCQ
એક ઉપવલયની મુખ્ય અને ગૌણ અક્ષો અનુક્રમે $X$-અક્ષ અને $Y$-અક્ષ પર છે. જો તેના નાભિલંબની લંબાઈ $4$ હોય અને નાભિઓ વચ્ચેનું અંતર $4 \sqrt{2}$ હોય,તો તે ઉપવલયનું સમીકરણ શોધો.
A
$2 x^2+y^2=16$
B
$x^2+2 y^2=16$
C
$\frac{x^2}{2}+\frac{y^2}{3}=1$
D
$\frac{x^2}{3}+\frac{y^2}{2}=1$

Solution

(B) ધારો કે ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ છે,જ્યાં $a > b$.
નાભિલંબની લંબાઈ $\frac{2b^2}{a} = 4$ છે,જેનો અર્થ છે કે $b^2 = 2a$.
નાભિઓ વચ્ચેનું અંતર $2ae = 4\sqrt{2}$ છે,તેથી $ae = 2\sqrt{2}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$a^2e^2 = 8$.
કારણ કે $e^2 = 1 - \frac{b^2}{a^2}$,તેથી $a^2(1 - \frac{b^2}{a^2}) = 8$,જે $a^2 - b^2 = 8$ માં પરિણમે છે.
$b^2 = 2a$ મૂકતા,આપણને $a^2 - 2a - 8 = 0$ મળે છે.
દ્વિઘાત સમીકરણના અવયવ પાડતા,$(a - 4)(a + 2) = 0$.
$a > 0$ હોવાથી,$a = 4$.
તેથી $b^2 = 2(4) = 8$.
ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{16} + \frac{y^2}{8} = 1$ છે,જેનું સાદું રૂપ $x^2 + 2y^2 = 16$ થાય છે.
584
MediumMCQ
વક્ર $\frac{x^2}{a^2}+\frac{y^2}{b^2}=1$ પરના બિંદુ $\left(\frac{a}{\sqrt{2}}, \frac{b}{\sqrt{2}}\right)$ આગળ સ્પર્શક અને અભિલંબ દ્વારા $X$-અક્ષ સાથે બનતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ શોધો.
A
$\frac{a b}{4} \sqrt{a^2+b^2}$
B
$4 a b$
C
$\frac{b}{4 a}\left(a^2+b^2\right)$
D
$\frac{a b}{2} \sqrt{a^2+b^2}$

Solution

(C) આપેલ ઉપવલયનું સમીકરણ: $\frac{x^2}{a^2}+\frac{y^2}{b^2}=1 \dots (i)$
બિંદુ $A\left(\frac{a}{\sqrt{2}}, \frac{b}{\sqrt{2}}\right)$ આગળ સ્પર્શક અને અભિલંબનું સમીકરણ મેળવવા માટે,આપણે પ્રથમ વિકલન $\frac{dy}{dx}$ શોધીશું.
$(i)$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{2x}{a^2} + \frac{2y}{b^2} \frac{dy}{dx} = 0 \implies \frac{dy}{dx} = -\frac{b^2 x}{a^2 y}$.
બિંદુ $A$ આગળ,સ્પર્શકનો ઢાળ $m_T = -\frac{b^2}{a^2} \left( \frac{a/\sqrt{2}}{b/\sqrt{2}} \right) = -\frac{b}{a}$.
અભિલંબનો ઢાળ $m_N = -\frac{1}{m_T} = \frac{a}{b}$.
$A$ આગળ સ્પર્શકનું સમીકરણ: $y - \frac{b}{\sqrt{2}} = -\frac{b}{a} \left( x - \frac{a}{\sqrt{2}} \right) \dots (ii)$.
$A$ આગળ અભિલંબનું સમીકરણ: $y - \frac{b}{\sqrt{2}} = \frac{a}{b} \left( x - \frac{a}{\sqrt{2}} \right) \dots (iii)$.
$X$-અક્ષ પર ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ શોધવા માટે,$(ii)$ અને $(iii)$ માં $y=0$ મૂકો:
સ્પર્શક માટે,$0 - \frac{b}{\sqrt{2}} = -\frac{b}{a} (x - \frac{a}{\sqrt{2}}) \implies \frac{a}{\sqrt{2}} = x - \frac{a}{\sqrt{2}} \implies x = \sqrt{2}a$. બિંદુ $B = (\sqrt{2}a, 0)$.
અભિલંબ માટે,$0 - \frac{b}{\sqrt{2}} = \frac{a}{b} (x - \frac{a}{\sqrt{2}}) \implies -\frac{b^2}{\sqrt{2}a} = x - \frac{a}{\sqrt{2}} \implies x = \frac{a}{\sqrt{2}} - \frac{b^2}{\sqrt{2}a} = \frac{a^2-b^2}{\sqrt{2}a}$. બિંદુ $C = (\frac{a^2-b^2}{\sqrt{2}a}, 0)$.
ત્રિકોણની ઊંચાઈ એ બિંદુ $A$ નો $y$-યામ છે,જે $h = \frac{b}{\sqrt{2}}$ છે.
પાયો $BC = \sqrt{2}a - \frac{a^2-b^2}{\sqrt{2}a} = \frac{2a^2 - a^2 + b^2}{\sqrt{2}a} = \frac{a^2+b^2}{\sqrt{2}a}$.
ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times \text{પાયો} \times \text{ઊંચાઈ} = \frac{1}{2} \times \left( \frac{a^2+b^2}{\sqrt{2}a} \right) \times \left( \frac{b}{\sqrt{2}} \right) = \frac{b(a^2+b^2)}{4a}$.
Solution diagram
585
EasyMCQ
વક્ર $x=3 \cos \theta, y=2 \sin \theta$ પરનું બિંદુ કે જ્યાં સ્પર્શક $X$-અક્ષને લંબ હોય તે છે
A
$(3,0)$
B
$(0,3)$
C
$(0,-3)$
D
$(-3,0)$

Solution

(A) આપેલ વક્ર $x=3 \cos \theta$ અને $y=2 \sin \theta$ છે.
આ એક ઉપવલય $\frac{x^2}{9} + \frac{y^2}{4} = 1$ દર્શાવે છે.
જ્યારે સ્પર્શકનો ઢાળ અવ્યાખ્યાયિત હોય ત્યારે સ્પર્શક $X$-અક્ષને લંબ હોય છે,જે ત્યારે થાય છે જ્યારે $\frac{dx}{d\theta} = 0$ અને $\frac{dy}{d\theta} \neq 0$ હોય.
વિકલન કરતા: $\frac{dx}{d\theta} = -3 \sin \theta$ અને $\frac{dy}{d\theta} = 2 \cos \theta$.
$\frac{dx}{d\theta} = 0$ લેતા,$-3 \sin \theta = 0$ મળે,તેથી $\sin \theta = 0$,જેનો અર્થ છે કે $\theta = 0$ અથવા $\theta = \pi$.
$\theta = 0$ માટે,$x = 3 \cos(0) = 3$ અને $y = 2 \sin(0) = 0$.
$\theta = \pi$ માટે,$x = 3 \cos(\pi) = -3$ અને $y = 2 \sin(\pi) = 0$.
આમ,બિંદુઓ $(3, 0)$ અને $(-3, 0)$ છે.
આપેલ વિકલ્પો સાથે સરખાવતા,$(3, 0)$ એ સાચું બિંદુ છે.
586
MediumMCQ
ઉપવલયનું એક નાભિ $(2,-3)$ છે અને તેની અનુરૂપ નિયામિકા $2x+y=5$ છે. જો ઉપવલયની ઉત્કેન્દ્રતા $\frac{\sqrt{5}}{3}$ હોય,તો બીજી નાભિના યામ શોધો.
A
$(18,5)$
B
$(4,-2)$
C
$(-2,-5)$
D
$(-4,-6)$

Solution

(D) ધારો કે નાભિ $S = (2, -3)$ છે અને નિયામિકા $L: 2x + y - 5 = 0$ છે. ધારો કે બીજી નાભિ $S' = (h, k)$ છે.
ઉપવલયનું કેન્દ્ર $C$ એ નાભિમાંથી પસાર થતી અને નિયામિકાને લંબ રેખા પર આવેલું છે.
નિયામિકાનો ઢાળ $m = -2$ છે,તેથી અક્ષનો ઢાળ $m' = \frac{1}{2}$ થશે.
અક્ષનું સમીકરણ $x - 2y - 8 = 0$ મળે છે.
અક્ષ અને નિયામિકાનું છેદબિંદુ $Z = (3.6, -2.2)$ મળે છે.
ઉપવલય માટે $CS = ae$ અને $CZ = \frac{a}{e}$ હોવાથી $CS = e^2 CZ$ થાય.
અહીં $e^2 = \frac{5}{9}$ હોવાથી,ગણતરી કરતા બીજી નાભિ $S'$ ના યામ $(-4, -6)$ મળે છે.
587
MediumMCQ
$\frac{x^2}{12-\alpha} + \frac{y^2}{\alpha-10} = 1$ દ્વારા દર્શાવેલ વક્ર એ
A
$(10, 12)$ માં $\alpha$ ની કેટલીક કિંમતો માટે અતિવલય છે
B
$(10, 12)$ માં $\alpha$ ની તમામ કિંમતો માટે ઉપવલય છે
C
$(10, 12)$ માં $\alpha$ ની કોઈ કિંમત માટે વર્તુળ છે
D
$(10, 12)$ માં $\alpha$ ની તમામ કિંમતો માટે અતિવલય છે

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ $\frac{x^2}{12-\alpha} + \frac{y^2}{\alpha-10} = 1$ છે.
આ ઉપવલય દર્શાવે તે માટે બંને છેદ ધન હોવા જોઈએ.
ધારો કે $a^2 = 12-\alpha$ અને $b^2 = \alpha-10$.
ઉપવલય માટે,આપણે $12-\alpha > 0$ અને $\alpha-10 > 0$ ની જરૂર છે,જેનો અર્થ છે કે $10 < \alpha < 12$.
કારણ કે તમામ $\alpha \in (10, 12)$ માટે,$12-\alpha$ અને $\alpha-10$ બંને ધન છે,તેથી આ સમીકરણ $(10, 12)$ અંતરાલની તમામ કિંમતો માટે ઉપવલય દર્શાવે છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
588
DifficultMCQ
જો $(1, -2)$ એ ઉપવલય $17x^2 - 2xy + 17y^2 - 32x + 76y + 86 = 0$ નું નાભિ હોય અને $x+y-2=0$ તેની નિયામિકા હોય,તો તેની ઉત્કેન્દ્રતા શોધો.
A
$\frac{1}{5}$
B
$\frac{1}{2}$
C
$\frac{1}{3}$
D
$\frac{1}{4}$

Solution

(C) ઉપવલયની વ્યાખ્યા મુજબ,બિંદુ $P(x, y)$ નું નાભિ $S(1, -2)$ થી અંતર એ નિયામિકા $x+y-2=0$ થી અંતરના $e$ ગણું હોય છે.
$(x-1)^2 + (y+2)^2 = e^2 \frac{(x+y-2)^2}{1^2+1^2}$
$2(x^2 - 2x + 1 + y^2 + 4y + 4) = e^2(x^2 + y^2 + 4 + 2xy - 4x - 4y)$
$(2-e^2)x^2 - 2e^2xy + (2-e^2)y^2 + (4e^2-4)x + (8+4e^2)y + (10-4e^2) = 0$
આ સમીકરણને આપેલ સમીકરણ $17x^2 - 2xy + 17y^2 - 32x + 76y + 86 = 0$ સાથે સરખાવતા:
$\frac{2-e^2}{17} = \frac{-2e^2}{-2} = \frac{4e^2-4}{-32}$
$\frac{2-e^2}{17} = e^2$ લેતા:
$2 - e^2 = 17e^2$ $\Rightarrow 18e^2 = 2$ $\Rightarrow e^2 = \frac{1}{9}$ $\Rightarrow e = \frac{1}{3}$.
589
MediumMCQ
જો $S$ અને $S^{\prime}$ એ ઉપવલય $\frac{x^2}{169}+\frac{y^2}{144}=1$ ના નાભિઓ હોય અને ધન $Y$-અક્ષ પર આવેલું બિંદુ $B$ એ તેના ગૌણ અક્ષનું એક અંત્યબિંદુ હોય,તો ત્રિકોણ $SBS^{\prime}$ નું અંતઃકેન્દ્ર શોધો.
A
$\left(0, \frac{10}{3}\right)$
B
$\left(\frac{13}{3}, \frac{10}{3}\right)$
C
$\left(\frac{10}{3}, \frac{13}{3}\right)$
D
$\left(0, \frac{13}{3}\right)$

Solution

(A) ઉપવલય $\frac{x^2}{169} + \frac{y^2}{144} = 1$ માટે,$a^2 = 169$ અને $b^2 = 144$,તેથી $a = 13$ અને $b = 12$.
ઉત્કેન્દ્રિયતા $e = \sqrt{1 - \frac{144}{169}} = \frac{5}{13}$.
નાભિઓ $S = (5, 0)$ અને $S^{\prime} = (-5, 0)$ છે.
બિંદુ $B = (0, 12)$ છે.
ત્રિકોણ $SBS^{\prime}$ ની બાજુઓ $10, 13, 13$ છે.
અંતઃકેન્દ્રનું સૂત્ર વાપરતા,$x = \frac{13(5) + 13(-5) + 10(0)}{36} = 0$ અને $y = \frac{13(0) + 13(0) + 10(12)}{36} = \frac{120}{36} = \frac{10}{3}$.
આમ,અંતઃકેન્દ્ર $(0, \frac{10}{3})$ છે.
590
MediumMCQ
જો ઉપવલય $\frac{x^2}{9} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ $(b < 3)$ ના નાભિથી તેના અનુરૂપ નિયામિકાનું લંબ અંતર $\frac{4}{\sqrt{5}}$ હોય,તો આ ઉપવલય પર $\left(\frac{3}{\sqrt{2}}, \frac{b}{\sqrt{2}}\right)$ બિંદુએ દોરેલા સ્પર્શકનો ઢાળ શોધો.
A
$-\frac{2}{3}$
B
$\frac{2}{3}$
C
$\frac{3}{2}$
D
$-\frac{3}{2}$

Solution

(A) ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ માટે $a^2 = 9$ $(a = 3)$ અને $b < 3$ છે,ઉત્કેન્દ્રિયતા $e$ માટે $b^2 = a^2(1 - e^2) = 9(1 - e^2)$ થાય.
નાભિ $(ae, 0)$ થી નિયામિકા $x = \frac{a}{e}$ નું અંતર $\frac{a}{e} - ae = \frac{b^2}{ae}$ છે.
આપેલ અંતર $\frac{4}{\sqrt{5}}$ હોવાથી,$\frac{b^2}{3e} = \frac{4}{\sqrt{5}}$.
$b^2 = 9(1 - e^2)$ મૂકતા,$\frac{3(1 - e^2)}{e} = \frac{4}{\sqrt{5}}$.
$e^2 = t$ લેતા,$45t^2 - 106t + 45 = 0$ મળે.
ઉકેલતા $t = e^2 = \frac{5}{9}$ મળે,તેથી $b^2 = 4$ અને $b = 2$.
ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{9} + \frac{y^2}{4} = 1$ છે.
સ્પર્શકનો ઢાળ $m = -\frac{b^2 x_1}{a^2 y_1} = -\frac{4(3/\sqrt{2})}{9(2/\sqrt{2})} = -\frac{2}{3}$ થાય.
591
MediumMCQ
જો $P$ એ ઉપવલય $\frac{x^2}{25} + \frac{y^2}{9} = 1$ પરનું કોઈ બિંદુ હોય અને $S, S^{\prime}$ તેના નાભિઓ હોય,તો $\Delta SPS^{\prime}$ નું મહત્તમ ક્ષેત્રફળ (ચોરસ એકમમાં) =
A
$15$
B
$12$
C
$6$
D
$25$

Solution

(B) ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ માટે,$a^2 = 25$ અને $b^2 = 9$ છે,તેથી $a = 5$ અને $b = 3$.
નાભિઓ $S$ અને $S^{\prime}$ એ $(\pm ae, 0)$ પર છે,જ્યાં $e = \sqrt{1 - \frac{9}{25}} = \frac{4}{5}$.
તેથી,નાભિઓ $S(4, 0)$ અને $S^{\prime}(-4, 0)$ છે.
નાભિઓ વચ્ચેનું અંતર $SS^{\prime} = 2ae = 8$ છે.
$\Delta SPS^{\prime}$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times \text{પાયો} \times \text{વેધ} = \frac{1}{2} \times SS^{\prime} \times |y_P|$.
ક્ષેત્રફળ મહત્તમ ત્યારે થાય જ્યારે $|y_P|$ મહત્તમ હોય,જે $b = 3$ છે.
તેથી,મહત્તમ ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times 8 \times 3 = 12$ ચોરસ એકમ.
592
DifficultMCQ
ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2}+\frac{y^2}{b^2}=1$ પર આવેલા ત્રણ બિંદુઓ $\theta_1, \theta_2, \theta_3$ શિરોબિંદુઓ ધરાવતા સમબાજુ ત્રિકોણનું પરિકેન્દ્ર $(r, s)$ છે. તો $\cos(\theta_1-\theta_2)$,$\cos(\theta_2-\theta_3)$ અને $\cos(\theta_3-\theta_1)$ ની સરેરાશ શોધો.
A
$\frac{1}{2}\left[\frac{3r^2}{a^2}+\frac{3s^2}{b^2}-1\right]$
B
$\frac{3}{2}\left[\frac{r^2}{a^2}+\frac{s^2}{b^2}\right]$
C
$\frac{1}{3}\left[\frac{r^2}{a^2}+\frac{s^2}{b^2}\right]$
D
$\frac{1}{3}\left[\frac{r^2}{a^2}+\frac{s^2}{b^2}+\frac{rs}{ab}\right]$

Solution

(A) ધારો કે સમબાજુ ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ $P_i = (a \cos \theta_i, b \sin \theta_i)$ છે,જ્યાં $i = 1, 2, 3$.
ત્રિકોણ સમબાજુ હોવાથી,તેનું પરિકેન્દ્ર $(r, s)$ એ તેનું મધ્યકેન્દ્ર પણ છે.
તેથી,$r = \frac{a}{3} \sum \cos \theta_i$ અને $s = \frac{b}{3} \sum \sin \theta_i$.
આથી $\sum \cos \theta_i = \frac{3r}{a}$ અને $\sum \sin \theta_i = \frac{3s}{b}$ મળે.
બંનેનો વર્ગ કરીને સરવાળો કરતા,$(\sum \cos \theta_i)^2 + (\sum \sin \theta_i)^2 = \frac{9r^2}{a^2} + \frac{9s^2}{b^2}$.
ડાબી બાજુનું વિસ્તરણ કરતા: $3 + 2(\cos(\theta_1-\theta_2) + \cos(\theta_2-\theta_3) + \cos(\theta_3-\theta_1)) = \frac{9r^2}{a^2} + \frac{9s^2}{b^2}$.
$6$ વડે ભાગતા,સરેરાશ $\frac{1}{3} \sum \cos(\theta_i-\theta_j) = \frac{1}{2} \left[ \frac{3r^2}{a^2} + \frac{3s^2}{b^2} - 1 \right]$ મળે.
593
MediumMCQ
ઉપવલય $9x^2 + 4y^2 - 18x - 16y - 11 = 0$ ની નિયામિકાઓના સમીકરણો શોધો.
A
$y = 2 \pm \frac{9}{\sqrt{5}}$
B
$x = 1 \pm \frac{6}{\sqrt{5}}$
C
$x = 2 \pm \frac{9}{\sqrt{5}}$
D
$y = 1 \pm \frac{6}{\sqrt{5}}$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ: $9x^2 + 4y^2 - 18x - 16y - 11 = 0$
પદોને ગોઠવતા: $9(x-1)^2 + 4(y-2)^2 = 36$
પ્રમાણિત સ્વરૂપ: $\frac{(x-1)^2}{4} + \frac{(y-2)^2}{9} = 1$
અહીં,$a^2 = 4$ અને $b^2 = 9$. મુખ્ય અક્ષ શિરોલંબ છે.
ઉત્કેન્દ્રિયતા $e = \sqrt{1 - \frac{4}{9}} = \frac{\sqrt{5}}{3}$
કેન્દ્ર $(h, k) = (1, 2)$ છે.
નિયામિકાઓના સમીકરણો: $y - k = \pm \frac{b}{e}$
$y - 2 = \pm \frac{3}{\sqrt{5}/3} = \pm \frac{9}{\sqrt{5}}$
$y = 2 \pm \frac{9}{\sqrt{5}}$
594
EasyMCQ
$S^{\prime}$ એ ઉપવલય $\frac{x^2}{25}+\frac{y^2}{b^2}=1, (b < 5)$ નું નાભિ છે જે ઋણ $X$-અક્ષ પર આવેલું છે અને $P(\theta)$ એ આ ઉપવલય પરનું એક બિંદુ છે. જો આ ઉપવલયની નાભિઓ વચ્ચેનું અંતર $8$ હોય અને $S^{\prime}P = 7$ હોય,તો $\theta =$
A
$\frac{\pi}{6}$
B
$\frac{\pi}{3}$
C
$\frac{\pi}{4}$
D
$\frac{2\pi}{3}$

Solution

(B) ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{25} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ છે,જ્યાં $a^2 = 25$,તેથી $a = 5$.
નાભિઓ વચ્ચેનું અંતર $2ae = 8$ આપેલ છે,તેથી $2(5)e = 8$,જે $e = \frac{4}{5}$ આપે છે.
ઋણ $X$-અક્ષ પરના નાભિ $S^{\prime}$ ના યામ $(-ae, 0) = (-4, 0)$ છે.
ઉપવલય પરનું બિંદુ $P$ એ $(a \cos \theta, b \sin \theta) = (5 \cos \theta, b \sin \theta)$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
નાભિ અંતર $S^{\prime}P$ એ $a + ex$ થાય છે.
તેથી,$S^{\prime}P = 5 + 5(\frac{4}{5}) \cos \theta = 5 + 4 \cos \theta$.
$S^{\prime}P = 7$ આપેલ હોવાથી,$5 + 4 \cos \theta = 7$.
$4 \cos \theta = 2 \Rightarrow \cos \theta = \frac{1}{2}$.
તેથી,$\theta = \frac{\pi}{3}$.
595
EasyMCQ
ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ $(a > b)$ ના નાભિલંબની લંબાઈ $\frac{8}{3}$ છે. જો ઉપવલયના કેન્દ્રથી તેના નાભિનું અંતર $\sqrt{5}$ હોય,તો $\sqrt{a^2 + 6ab + b^2} =$
A
$7$
B
$12\sqrt{2}$
C
$3\sqrt{5}$
D
$11$

Solution

(A) ઉપવલયના કેન્દ્રથી નાભિનું અંતર $ae = \sqrt{5}$ છે,તેથી $a^2e^2 = 5$.
$e^2 = 1 - \frac{b^2}{a^2}$ હોવાથી,$a^2(1 - \frac{b^2}{a^2}) = 5$,જેનો અર્થ છે કે $a^2 - b^2 = 5$,અથવા $b^2 = a^2 - 5$.
નાભિલંબની લંબાઈ $\frac{2b^2}{a} = \frac{8}{3}$ છે.
$b^2 = a^2 - 5$ મૂકતા,આપણને $\frac{2(a^2 - 5)}{a} = \frac{8}{3}$ મળે છે.
$6(a^2 - 5) = 8a \Rightarrow 3a^2 - 4a - 15 = 0$.
દ્વિઘાત સમીકરણ ઉકેલતા: $3a^2 - 9a + 5a - 15 = 0 \Rightarrow 3a(a - 3) + 5(a - 3) = 0$.
$a > 0$ હોવાથી,$a = 3$.
તેથી $b^2 = 3^2 - 5 = 4$,એટલે કે $b = 2$.
અંતે,$\sqrt{a^2 + 6ab + b^2} = \sqrt{3^2 + 6(3)(2) + 2^2} = \sqrt{9 + 36 + 4} = \sqrt{49} = 7$.
596
EasyMCQ
$a$ અને $b$ એ ઉપવલયના અર્ધ-મુખ્ય અને અર્ધ-ગૌણ અક્ષો છે જેના અક્ષો યામ અક્ષો પર છે. જો તેના લેટસ રેક્ટમની લંબાઈ $4$ એકમ હોય અને તેના નાભિઓ વચ્ચેનું અંતર $4 \sqrt{2}$ હોય,તો $a^2+b^2=$
A
$24$
B
$18$
C
$16$
D
$12$

Solution

(A) લેટસ રેક્ટમની લંબાઈ $\frac{2b^2}{a} = 4$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જેનો અર્થ છે $b^2 = 2a$.
નાભિઓ વચ્ચેનું અંતર $2ae = 4\sqrt{2}$ છે,તેથી $ae = 2\sqrt{2}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,આપણને $a^2e^2 = 8$ મળે છે.
$e^2 = 1 - \frac{b^2}{a^2}$ હોવાથી,આપણી પાસે $a^2(1 - \frac{b^2}{a^2}) = 8$ છે,જેનું સાદું રૂપ $a^2 - b^2 = 8$ થાય છે.
$b^2 = 2a$ ને સમીકરણમાં મૂકતા,આપણને $a^2 - 2a - 8 = 0$ મળે છે.
દ્વિઘાત સમીકરણના અવયવ પાડતા,$(a - 4)(a + 2) = 0$. $a > 0$ હોવાથી,$a = 4$ મળે છે.
તેથી $b^2 = 2(4) = 8$.
અંતે,$a^2 + b^2 = 4^2 + 8 = 16 + 8 = 24$.
597
EasyMCQ
$S=(-1, 1)$ એ નાભિ છે,$2x-3y+1=0$ એ $S$ ને અનુરૂપ નિયામિકા છે અને $\frac{1}{2}$ એ ઉપવલયની ઉત્કેન્દ્રતા છે. જો $(a, b)$ એ ઉપવલયનું કેન્દ્ર હોય,તો $3a+2b=$
A
$\frac{30}{13}$
B
$\frac{4}{13}$
C
$-1$
D
$0$

Solution

(C) નાભિ $S=(-1, 1)$ અને નિયામિકા $2x-3y+1=0$ છે,ઉત્કેન્દ્રતા $e=\frac{1}{2}$ છે.
ઉપવલયનું કેન્દ્ર $(a, b)$ એ અક્ષ પર આવેલું હોય છે,જે નાભિમાંથી પસાર થાય છે અને નિયામિકાને લંબ હોય છે.
અક્ષનું સમીકરણ $3x+2y+1=0$ મળે છે.
આથી,$3a+2b+1=0 \Rightarrow 3a+2b=-1$.
598
MediumMCQ
જો ઉપવલયનું નાભિ $(-1, -1)$ હોય,આ નાભિને અનુરૂપ નિયામિકાનું સમીકરણ $x + y + 1 = 0$ હોય અને તેની ઉત્કેન્દ્રતા $e = \frac{1}{\sqrt{2}}$ હોય,તો તેના પ્રધાન અક્ષની લંબાઈ શોધો.
A
$2$
B
$1$
C
$4$
D
$3$

Solution

(A) ધારો કે નાભિ $S(-1, -1)$ છે અને નિયામિકા $L: x + y + 1 = 0$ છે. ઉત્કેન્દ્રતા $e = \frac{1}{\sqrt{2}}$ છે.
નાભિ અને નિયામિકા વચ્ચેનું અંતર $d = \frac{|-1 - 1 + 1|}{\sqrt{1^2 + 1^2}} = \frac{1}{\sqrt{2}}$ છે.
ઉપવલય માટે,નાભિ અને નિયામિકા વચ્ચેનું અંતર $\frac{a}{e} - ae = d$ થાય.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{a}{1/\sqrt{2}} - a(\frac{1}{\sqrt{2}}) = \frac{1}{\sqrt{2}}$.
$a\sqrt{2} - \frac{a}{\sqrt{2}} = \frac{1}{\sqrt{2}}$.
$\sqrt{2}$ વડે ગુણતા: $2a - a = 1$,તેથી $a = 1$.
પ્રધાન અક્ષની લંબાઈ $2a = 2(1) = 2$ થાય.
599
MediumMCQ
જો $(3,3)$ અને $(-4,4)$ પર નાભિ ધરાવતું ઉપવલય ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતું હોય,તો તે ઉપવલયની ઉત્કેન્દ્રતા કેટલી થાય?
A
$\frac{5}{7}$
B
$\frac{3}{7}$
C
$\frac{1}{7}$
D
$\frac{4}{7}$

Solution

(A) ધારો કે નાભિઓ $S_1 = (3,3)$ અને $S_2 = (-4,4)$ છે,અને ઉપવલય પરનું બિંદુ $P = (0,0)$ છે.
ઉપવલયની વ્યાખ્યા મુજબ,ઉપવલય પરના કોઈપણ બિંદુથી બે નાભિઓ સુધીના અંતરનો સરવાળો અચળ હોય છે અને તે મુખ્ય અક્ષની લંબાઈ $2a$ જેટલો હોય છે.
$PS_1 + PS_2 = 2a$
$\sqrt{(3-0)^2 + (3-0)^2} + \sqrt{(-4-0)^2 + (4-0)^2} = 2a$
$3\sqrt{2} + 4\sqrt{2} = 2a$
$7\sqrt{2} = 2a \Rightarrow a = \frac{7\sqrt{2}}{2}$.
નાભિઓ વચ્ચેનું અંતર $2ae = S_1S_2$ છે.
$S_1S_2 = \sqrt{(-4-3)^2 + (4-3)^2} = \sqrt{(-7)^2 + (1)^2} = \sqrt{49+1} = \sqrt{50} = 5\sqrt{2}$.
$2ae = 5\sqrt{2}$
$2 \cdot \frac{7\sqrt{2}}{2} \cdot e = 5\sqrt{2}$
$7\sqrt{2} \cdot e = 5\sqrt{2}$
$e = \frac{5}{7}$.
600
EasyMCQ
ધારો કે $S$ અને $S^{\prime}$ એ ઉપવલય $E$ ના નાભિઓ છે અને $B$ એ તેના ગૌણ અક્ષનો એક અંત્યબિંદુ છે. ધારો કે $\angle S^{\prime} SB = \frac{\pi}{6}$ અને $(2 \sqrt{3}, 1)$ એ $E$ પરનું એક બિંદુ છે. જો $X$-અક્ષ એ ઉપવલય $E$ નો મુખ્ય અક્ષ અને $Y$-અક્ષ એ ગૌણ અક્ષ હોય,તો મુખ્ય અક્ષ અને ગૌણ અક્ષની લંબાઈના વર્ગોનો સરવાળો કેટલો થાય?
A
$20$
B
$60$
C
$80$
D
$100$

Solution

(C) ઉપવલય $E$ નું સમીકરણ $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ છે,જ્યાં $a > b$.
નાભિઓ $S(ae, 0)$ અને $S^{\prime}(-ae, 0)$ છે,અને ગૌણ અક્ષનું અંત્યબિંદુ $B(0, b)$ છે.
આપેલ છે કે $\angle S^{\prime} SB = \frac{\pi}{6}$. $\triangle OBS$ માં,$\angle OSB = \frac{\pi}{6}$.
તેથી,$\tan(\frac{\pi}{6}) = \frac{OB}{OS} = \frac{b}{ae} = \frac{1}{\sqrt{3}}$.
આનાથી $3b^2 = a^2e^2$ મળે છે.
કારણ કે $b^2 = a^2(1 - e^2)$,આપણી પાસે $a^2e^2 = a^2 - b^2$ છે.
આને મૂકતા,$3b^2 = a^2 - b^2$,જે $a^2 = 4b^2$ આપે છે.
બિંદુ $(2\sqrt{3}, 1)$ ઉપવલય પર છે,તેથી $\frac{(2\sqrt{3})^2}{a^2} + \frac{1^2}{b^2} = 1$.
$a^2 = 4b^2$ મૂકતા,આપણને $\frac{12}{4b^2} + \frac{1}{b^2} = 1$ મળે છે,જે $\frac{3}{b^2} + \frac{1}{b^2} = 1$ માં સરળ બને છે.
તેથી,$\frac{4}{b^2} = 1$,એટલે કે $b^2 = 4$ અને $a^2 = 16$.
મુખ્ય અક્ષની લંબાઈ $2a$ છે અને ગૌણ અક્ષની લંબાઈ $2b$ છે.
લંબાઈના વર્ગોનો સરવાળો $(2a)^2 + (2b)^2 = 4a^2 + 4b^2 = 4(16) + 4(4) = 64 + 16 = 80$ થાય.
Solution diagram

10-2. Parabola, Ellipse, Hyperbola — Ellipse · Frequently Asked Questions

1Are these 10-2. Parabola, Ellipse, Hyperbola questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a 10-2. Parabola, Ellipse, Hyperbola Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.