Carbohydrates Questions in Gujarati

(C) પેન્ટોઝ શર્કરા એ મોનોસેકેરાઈડ છે જેમાં $5$ કાર્બન પરમાણુઓ હોય છે.
રાઈબ્યુલોઝ $(Ribulose)$ એ કીટોપેન્ટોઝ શર્કરા છે જેનું રાસાયણિક સૂત્ર $C_5H_{10}O_5$ છે.
ગેલેક્ટોઝ $(Galactose)$ એ હેક્ઝોઝ શર્કરા ($6$ કાર્બન) છે.
ડાયહાઈડ્રોક્સી એસિટોન ($Dihydroxy$ $acetone$) એ ટ્રાયોઝ શર્કરા ($3$ કાર્બન) છે.
હેક્ઝોઝ એ $6$ કાર્બન ધરાવતી શર્કરા માટેનો સામાન્ય શબ્દ છે,તે કોઈ ચોક્કસ પેન્ટોઝ શર્કરા નથી.

(C) ગ્લિસરાલ્ડિહાઈડ એ $C_3H_6O_3$ રાસાયણિક સૂત્ર ધરાવતી એક સાદી શર્કરા છે.
તેના બંધારણમાં $3$ કાર્બન પરમાણુઓ આવેલા હોય છે.
શર્કરાનું વર્ગીકરણ તેમાં રહેલા કાર્બન પરમાણુઓની સંખ્યાના આધારે કરવામાં આવે છે.
$3$ કાર્બન પરમાણુ ધરાવતી શર્કરાને ટ્રાયોઝ શર્કરા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,ગ્લિસરાલ્ડિહાઈડ એ ટ્રાયોઝ છે.

(B) ગણવેશનું કાપડ મુખ્યત્વે કપાસમાંથી બનાવવામાં આવે છે, જે એક કુદરતી રેસો છે.
કપાસ $90\%$ સેલ્યુલોઝનું બનેલું હોય છે, જે એક પોલીસેકેરાઇડ છે. તે સેંકડોથી હજારો $\beta(1 \rightarrow 4)$ લિંક્ડ $D$-ગ્લુકોઝ એકમોની રેખીય સાંકળ ધરાવે છે.
સેલ્યુલોઝ વનસ્પતિ કોષદીવાલને માળખાકીય આધાર પૂરો પાડે છે અને તે સુતરાઉ કાપડના ઉત્પાદનમાં વપરાતો મુખ્ય ઘટક છે.

(C) માનવ શરીરમાં,વધારાના ગ્લુકોઝને સંગ્રહ માટે $Glycogen$ (ગ્લાયકોજન) નામના જટિલ કાર્બોદિતમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે.
$Glycogen$ એ એક $polysaccharide$ (પોલિસેકેરાઇડ) છે જે પ્રાણીઓમાં ઉર્જા સંગ્રહના પ્રાથમિક સ્વરૂપ તરીકે કાર્ય કરે છે,જે મુખ્યત્વે યકૃત અને કંકાલ સ્નાયુઓમાં સંગ્રહિત થાય છે.
જ્યારે શરીરને ઉર્જાની જરૂર હોય ત્યારે તેને ઝડપથી ગ્લુકોઝમાં તોડી શકાય છે.

(C) કાર્બોદિતો એ પોલીહાઇડ્રોક્સી આલ્ડિહાઇડ અથવા કીટોન છે અથવા એવા પદાર્થો છે જે જળવિભાજન દ્વારા તે આપે છે. તેમાં શર્કરા,સ્ટાર્ચ અને ગ્લાયકોજનનો સમાવેશ થાય છે.
$A$. સ્ટાર્ચ એ પોલીસેકેરાઇડ (કાર્બોદિત) છે.
$B$. ગ્લાયકોજન એ પોલીસેકેરાઇડ (કાર્બોદિત) છે.
$C$. મીણ એ લિપિડનો એક પ્રકાર છે (લાંબી શૃંખલા ધરાવતા ફેટી એસિડ અને લાંબી શૃંખલા ધરાવતા આલ્કોહોલનો એસ્ટર),તે કાર્બોદિત નથી.
$D$. ગ્લુકોઝ એ મોનોસેકેરાઇડ (કાર્બોદિત) છે.
તેથી,મીણ એ કાર્બોદિત નથી.

(D) સેલ્યુલોઝ એ ગ્લુકોઝના એકમોથી બનેલો પોલિસેકેરાઇડ છે અને તે વનસ્પતિ કોષદીવાલ,કાગળ અને સુતરાઉ રેસાનો મુખ્ય બંધારણીય ઘટક છે.
ઇન્યુલિન એ ફ્રુક્ટોઝનો પોલિમર છે,ગ્લુકોઝનો નહીં,અને તે એક ફ્રુક્ટન (ફ્રુક્ટોઝનો પોલિસેકેરાઇડ) છે જે ડહાલિયા જેવી કેટલીક વનસ્પતિઓના મૂળ અથવા કંદમાં જોવા મળે છે. તેથી,તે સેલ્યુલોઝનું બનેલું નથી.

(C) મોનોસેકેરાઈડ્સને ઓળખવા માટે,ચાલો દરેક ઘટકનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$a$. ગ્લાયસીન: તે એમિનો એસિડ છે,કાર્બોહાઈડ્રેટ નથી.
$b$. સેલ્યુલોઝ: તે પોલિસેકેરાઈડ છે.
$c$. ગ્લાયકોજન: તે પોલિસેકેરાઈડ છે.
$d$. રાઈબોઝ: તે મોનોસેકેરાઈડ છે (પેન્ટોઝ શર્કરા).
$e$. ગેલેક્ટોઝ: તે મોનોસેકેરાઈડ છે (હેક્ઝોઝ શર્કરા).
$f$. લેક્ટોઝ: તે ડાયસેકેરાઈડ છે.
$g$. માલ્ટોઝ: તે ડાયસેકેરાઈડ છે.
તેથી,યાદીમાં આપેલા મોનોસેકેરાઈડ્સ રાઈબોઝ $(d)$ અને ગેલેક્ટોઝ $(e)$ છે.
મોનોસેકેરાઈડ્સની કુલ સંખ્યા $2$ છે.

(D) $1$. $Alanine$ અને $Glycine$ એ એમિનો એસિડ છે,જે પ્રોટીનના બંધારણીય એકમો છે.
$2$. $Lecithin$ એ ફોસ્ફોલિપિડ છે,જે એક પ્રકારનું લિપિડ છે.
$3$. $Inulin$ એ ફ્રુક્ટોઝનો પોલિમર છે,જે એક પોલીસેકેરાઇડ છે અને તેથી તે કાર્બોહાઇડ્રેટ છે.
$4$. આમ,$Inulin$ એ સાચો જવાબ છે.

(C) કાર્બોદિતો પૃથ્વી પરના સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતા જૈવ અણુઓ છે. તેઓ મુખ્યત્વે પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
પ્રકાશસંશ્લેષણ એવા સજીવો દ્વારા કરવામાં આવે છે જેમનામાં હરિતદ્રવ્ય અથવા તેના જેવા રંજકદ્રવ્યો હોય છે,જેમ કે લીલી વનસ્પતિઓ,લીલ અને કેટલાક પ્રકાશસંશ્લેષી બૅક્ટરિયા (જેમ કે સાયનોબૅક્ટરિયા).
ફૂગ અને વાઇરસ પ્રકાશસંશ્લેષણ કરતા નથી અને તેથી તેઓ આ રીતે કાર્બોદિતોનું ઉત્પાદન કરતા નથી.
આમ,સાચો વિકલ્પ કેટલાક બૅક્ટરિયા (પ્રકાશસંશ્લેષી),લીલ અને લીલાં વનસ્પતિ કોષોનો બનેલો છે.

(B) ગ્લાયકોજન એ એક પૉલિસેકેરાઇડ છે જે પ્રાણીઓ અને ફૂગમાં ઉર્જા સંગ્રહના મુખ્ય સ્વરૂપ તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે $D-glucose$ ના એકમોનો બનેલો શાખિત પૉલિમર છે,જેમાં સીધી શૃંખલાઓમાં $\alpha-1,4-glycosidic$ બંધ અને શાખાઓના બિંદુઓ પર $\alpha-1,6-glycosidic$ બંધ જોવા મળે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Glucose$ (ગ્લુકોઝ) છે.

(D) ગ્લાયકોજન એ ગ્લુકોઝનો એક શાખિત પોલીસેકેરાઈડ છે જે પ્રાણીઓ,ફૂગ અને બેક્ટેરિયામાં ઉર્જા સંગ્રહના સ્વરૂપ તરીકે કાર્ય કરે છે. મનુષ્યોમાં,તે મુખ્યત્વે યકૃત (લીવર) અને સ્નાયુ કોષોમાં સંશ્લેષિત અને સંગ્રહિત થાય છે. જ્યારે શરીરને ઉર્જાની જરૂર હોય છે,ત્યારે યકૃત ગ્લાયકોજનનું વિઘટન કરીને તેને ગ્લુકોઝમાં ફેરવે છે અને રુધિરમાં મુક્ત કરે છે. લેક્ટોઝ,ગેલેક્ટોઝ અને એરેબીનોઝ એ યકૃતમાં સંગ્રહિત થતા પોલીસેકેરાઈડ નથી.

(A) પોલીસેકેરાઈડ એ જટિલ કાર્બોદિતો છે જે ઘણા મોનોસેકેરાઈડ એકમોના પોલિમરાઈઝેશન દ્વારા બને છે.
$1$. સ્ટાર્ચ એ વનસ્પતિઓમાં સંગ્રહિત પોલીસેકેરાઈડ છે.
$2$. ગ્લાયકોજન એ પ્રાણીઓમાં સંગ્રહિત પોલીસેકેરાઈડ છે.
$3$. સેલ્યુલોઝ એ વનસ્પતિ કોષદીવાલમાં જોવા મળતું બંધારણીય પોલીસેકેરાઈડ છે.
સુક્રોઝ,માલ્ટોઝ અને લેક્ટોઝ એ ડાયસેકેરાઈડ છે,જ્યારે ગ્લુકોઝ,ફ્રુક્ટોઝ અને ગેલેક્ટોઝ એ મોનોસેકેરાઈડ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ સ્ટાર્ચ,ગ્લાયકોજન અને સેલ્યુલોઝ છે.

(C) સેલ્યુલોઝ એ એક પોલીસેકેરાઈડ છે જે સેંકડોથી હજારો $\beta-D$-ગ્લુકોઝ એકમોની બનેલી રેખીય,અશાખિત શૃંખલા છે.
આ ગ્લુકોઝ એકમો $\beta-1, 4$-ગ્લાયકોસિડિક બંધ દ્વારા એકબીજા સાથે જોડાયેલા હોય છે.
સ્ટાર્ચ (જેમાં $\alpha$-બંધ હોય છે) થી વિપરીત,સેલ્યુલોઝમાં રહેલા $\beta$-બંધો એક સીધી,મજબૂત અને તંતુમય રચના બનાવે છે જે વનસ્પતિ કોષદીવાલને માળખાકીય આધાર આપે છે.

(D) લેક્ટોઝ એ એક ડાયસેકેરાઇડ શર્કરા છે જે સામાન્ય રીતે દૂધમાં જોવા મળે છે.
તે બે મોનોસેકેરાઇડ એકમો વચ્ચેની સંઘનન પ્રક્રિયા દ્વારા બને છે.
લેક્ટોઝ બનાવતા બે મોનોસેકેરાઇડ એકમો $Glucose$ (ગ્લુકોઝ) અને $Galactose$ (ગેલેક્ટોઝ) છે.
આ એકમો $\beta-1,4-glycosidic$ બંધ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) ઈન્યુલિન એ એક પોલીસેકેરાઈડ છે,જે ખાસ કરીને ફ્રુક્ટન પ્રકારનું છે. તે ડહાલિયા જેવી કેટલીક વનસ્પતિઓના મૂળ કે કંદમાં સંગૃહિત ખોરાક તરીકે સંગ્રહિત થાય છે. પેક્ટિન એ સ્થળજ વનસ્પતિઓની પ્રાથમિક કોષદીવાલમાં જોવા મળતું બંધારણીય પોલીસેકેરાઈડ છે. વનસ્પતિ દેહધર્મવિદ્યાના સંદર્ભમાં આ બંનેને સંગૃહિત દ્રવ્યો અથવા અનામત પદાર્થો તરીકે ગણવામાં આવે છે.

(B) સેલ્યુલોઝ એ એક પોલીસેકેરાઇડ છે જે સેંકડોથી હજારોની સંખ્યામાં $\beta(1\rightarrow4)$ લિંક્ડ $D$-ગ્લુકોઝ એકમોની રેખીય શૃંખલા ધરાવે છે.
તે લીલી વનસ્પતિઓ,શેવાળના ઘણા સ્વરૂપો અને ઊમાયસેટ્સની પ્રાથમિક કોષદીવાલનું બંધારણીય ઘટક છે.
તે વનસ્પતિ કોષદીવાલનો મુખ્ય ઘટક હોવાથી,જે પૃથ્વી પરના મોટાભાગના જૈવભાર (biomass) બનાવે છે,તેથી સેલ્યુલોઝને જીવાવરણમાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતું કાર્બનિક સંયોજન માનવામાં આવે છે.

(B) કાઈટિન એ સંધિપાદ (arthropods) ના બાહ્યકંકાલ અને ફૂગની કોષદીવાલમાં જોવા મળતું એક જટિલ બંધારણીય પૉલિસેકેરાઈડ છે.
રાસાયણિક રીતે,તે $N$-એસીટાઈલગ્લુકોસેમાઈનનો પૉલિમર છે,જે ગ્લુકોઝનું વ્યુત્પન્ન છે.
તેના એકમમાં એમિનો સમૂહ (ખાસ કરીને એસીટાઈલેટેડ એમિનો સમૂહ) હોવાથી,તેને નાઇટ્રોજનયુક્ત પૉલિસેકેરાઈડ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(B) નોન-રીડ્યુસીંગ શર્કરા એવો કાર્બોદિત છે જે રિડક્શનકર્તા તરીકે કાર્ય કરી શકતો નથી કારણ કે તેમાં મુક્ત આલ્ડિહાઈડ અથવા કીટોન સમૂહનો અભાવ હોય છે.
માલ્ટોઝ અને લેક્ટોઝ જેવા ડાયસેકેરાઈડ્સમાં,ગ્લાયકોસિડિક બંધ એક શર્કરાના એનોમેરિક કાર્બન સાથે જોડાય છે,પરંતુ બીજી શર્કરા પાસે હજુ પણ મુક્ત એનોમેરિક કાર્બન હોય છે,જે તેમને રીડ્યુસીંગ શર્કરા બનાવે છે.
સુક્રોઝમાં,ગ્લાયકોસિડિક બંધ ગ્લુકોઝ અને ફ્રુક્ટોઝ બંનેના એનોમેરિક કાર્બન (ગ્લુકોઝનો $C_1$ અને ફ્રુક્ટોઝનો $C_2$) વચ્ચે રચાય છે.
આથી,બંને એનોમેરિક કાર્બન બંધમાં સામેલ હોવાથી,કોઈ મુક્ત આલ્ડિહાઈડ કે કીટોન સમૂહ ઉપલબ્ધ હોતો નથી,જે સુક્રોઝને નોન-રીડ્યુસીંગ શર્કરા બનાવે છે.

(D) કાઈટીન એ એક બંધારણીય પોલીસેકેરાઈડ છે જે સંધિપાદના બાહ્યકંકાલ અને ફૂગની કોષદીવાલમાં જોવા મળે છે. તે $N$-એસિટાઇલ ગ્લુકોસેમાઇન (ગ્લુકોઝનું વ્યુત્પન્ન) એકમોનું બનેલું રેખીય પોલીમર છે,જે $\beta-(1,4)$-ગ્લાયકોસિડિક બંધ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે. તેથી,તે $N$-એસિટાઇલ ગ્લુકોસેમાઇનનું પોલીમર છે.

(B) સ્ટાર્ચ વનસ્પતિમાં આદર્શ સંગ્રહી પોલીસેકેરાઈડ છે,જેના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:
$1$. તે રાસાયણિક રીતે નિષ્ક્રિય છે,જે તેને કોષની ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓમાં દખલ કરતા અટકાવે છે.
$2$. તે આસૃતિની દ્રષ્ટિએ નિષ્ક્રિય છે કારણ કે તે એક મોટો અને અદ્રાવ્ય અણુ છે. આ ગુણધર્મને કારણે તે ગ્લુકોઝ જેવા સાદા શર્કરાની જેમ કોષના જલક્ષમતા (water potential) ને અસર કરતું નથી.
તેથી,ગુણધર્મો $(b)$ અને $(d)$ સ્ટાર્ચને સંગ્રહી દ્રવ્ય તરીકે કાર્યક્ષમ બનાવે છે.

(A) શર્કરા (કાર્બોદિતો) એ પોલીહાઇડ્રોક્સી આલ્ડિહાઇડ અથવા પોલીહાઇડ્રોક્સી કીટોન છે.
આનો અર્થ એ છે કે તેમાં અનેક હાઇડ્રોક્સિલ $(-OH)$ સમૂહો અને એક કાર્બોનિલ $(C=O)$ સમૂહ (આલ્ડિહાઇડ અથવા કીટોન સમૂહ) હોય છે.
તેથી,શર્કરા માટે લાક્ષણિક બે ક્રિયાશીલ સમૂહો કાર્બોનિલ અને હાઇડ્રોક્સિલ છે.

(C) લેક્ટોઝ,જેને દૂધની શર્કરા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ફક્ત દૂધમાં જોવા મળે છે અને તેમાં $\beta-1,4$ ગ્લાયકોસિડિક લિંકેજ હોય છે.
તે ગેલેક્ટોઝ અને ગ્લુકોઝના અણુઓ વચ્ચે થતી સંઘનન પ્રક્રિયા (condensation reaction) દ્વારા બનતી ડાયસેકેરાઇડ શર્કરા છે.

(C) સ્ટાર્ચ એ વનસ્પતિ કોષોમાં સંગ્રહિત ખોરાક છે,જ્યારે સેલ્યુલોઝ એ વનસ્પતિની કોષદીવાલનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ બંધારણીય ઘટક છે.
સ્ટાર્ચ અને સેલ્યુલોઝ બંને ગ્લુકોઝના પોલિમર છે.
સ્ટાર્ચ એ $\alpha-D$-ગ્લુકોઝ એકમોનો શાખિત પોલિમર છે જે $\alpha-1,4$-ગ્લાયકોસિડિક બંધ (અને શાખાના બિંદુઓ પર $\alpha-1,6$-ગ્લાયકોસિડિક બંધ) દ્વારા જોડાયેલા હોય છે.
સેલ્યુલોઝ એ $\beta-D$-ગ્લુકોઝ એકમોનો રેખીય પોલિમર છે જે $\beta-1,4$-ગ્લાયકોસિડિક બંધ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે.
સ્ટાર્ચથી વિપરીત,સેલ્યુલોઝ સામાન્ય દ્રાવકોમાં અદ્રાવ્ય છે અને આયોડિન સાથે કોઈ રંગ આપતું નથી.

(B) કાર્બોહાઇડ્રેટને નોન-રિડ્યુસિંગ ત્યારે ગણવામાં આવે છે જો તેમાં મુક્ત આલ્ડિહાઇડ અથવા કીટોન સમૂહનો અભાવ હોય જે રિડ્યુસિંગ એજન્ટ તરીકે કાર્ય કરી શકે.
$Sucrose$ માં,ગ્લાયકોસિડિક બંધ ગ્લુકોઝના $C1$ અને ફ્રુક્ટોઝના $C2$ વચ્ચે બને છે.
આ બંને એનોમેરિક કાર્બન ગ્લાયકોસિડિક બંધમાં જોડાયેલા હોવાથી,તેમાં કોઈ મુક્ત આલ્ડિહાઇડ કે કીટોન સમૂહ ઉપલબ્ધ હોતો નથી.
તેથી,$Sucrose$ એ નોન-રિડ્યુસિંગ શર્કરા છે,જ્યારે $Maltose$,$Lactose$ અને $Ribose$ $5$-ફોસ્ફેટમાં મુક્ત એનોમેરિક કાર્બન હોય છે અને તે રિડ્યુસિંગ શર્કરા છે.

(A) ગ્લાયકોસિડિક બંધ એ સહસંયોજક બંધનો એક પ્રકાર છે જે કાર્બોહાઈડ્રેટના અણુને બીજા સમૂહ સાથે જોડે છે,જે બીજો કાર્બોહાઈડ્રેટ હોઈ શકે અથવા ન પણ હોઈ શકે.
આ બંધો નિર્જલીકરણ પ્રક્રિયા (જેને કન્ડેન્સેશન પ્રક્રિયા પણ કહેવાય છે) દ્વારા બને છે,જેમાં બે મોનોસેકેરાઈડ્સના જોડાણ દરમિયાન પાણીનો એક અણુ દૂર થાય છે.
પોલીસેકેરાઈડ્સમાં,વ્યક્તિગત મોનોસેકેરાઈડ્સ લાંબી શૃંખલા બનાવવા માટે આ ગ્લાયકોસિડિક બંધો દ્વારા જોડાયેલા હોય છે.
કારણ કે બંધનું નિર્માણ નિર્જલીકરણની પ્રક્રિયા દ્વારા થાય છે,તેથી કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી આપે છે.

(N/A) બોલ અને સ્ટીક મોડેલ્સ એ $3-D$ આણ્વિક મોડેલ્સ છે જેનો ઉપયોગ જૈવિક અણુઓની રચનાનું વર્ણન કરવા માટે થઈ શકે છે.
બોલ અને સ્ટીક મોડેલમાં,પરમાણુઓને દડા (બોલ) તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે,જ્યારે પરમાણુઓને જોડી રાખતા બંધોને લાકડીઓ (સ્ટીક) દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે. દ્વિબંધ અને ત્રિબંધને સ્પ્રિંગ્સ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે જે દડાઓ વચ્ચે વળાંકવાળા જોડાણો બનાવે છે. વિવિધ પરમાણુઓનું કદ અને રંગ અલગ-અલગ હોય છે અને તે દડાઓના સાપેક્ષ કદ અને રંગ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
તે જૈવિક અણુઓની રચનાઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરવા માટેનું સૌથી પાયાનું અને સામાન્ય મોડેલ છે.
$D$-ગ્લુકોઝના આપેલા બોલ અને સ્ટીક મોડેલમાં,ઓક્સિજન પરમાણુઓને લાલ દડાઓ દ્વારા,હાઇડ્રોજન પરમાણુઓને વાદળી દડાઓ દ્વારા,જ્યારે કાર્બન પરમાણુઓને રાખોડી દડાઓ દ્વારા દર્શાવવામાં આવ્યા છે.

(N/A) ગુંદર એ હેટરો-પોલિસેકેરાઈડ્સ છે. તે બે કે તેથી વધુ પ્રકારના અલગ-અલગ મોનોસેકેરાઈડ્સના બનેલા હોય છે.
બીજી તરફ,ફેવિકોલ એ પોલીવિનાઈલ આલ્કોહોલ $(PVA)$ નું બનેલું કૃત્રિમ ગુંદર છે. તે એક પોલિમર છે,પરંતુ તે પોલિસેકેરાઈડ નથી.

(N/A) જીવાવરણમાં તમામ વનસ્પતિઓ દ્વારા વાર્ષિક આશરે $100$ અબજ ટન સેલ્યુલોઝનું ઉત્પાદન થાય છે. એવો અંદાજ છે કે એક ટન કાગળ બનાવવા માટે આશરે $17$ સંપૂર્ણ વિકસિત વૃક્ષોની જરૂર પડે છે. વૃક્ષોનો ઉપયોગ માનવીની અન્ય જરૂરિયાતો જેવી કે લાકડું,ખોરાક,દવાઓ અને બળતણ પૂરી કરવા માટે પણ મોટા પાયે થાય છે. આ વિવિધ અને વ્યાપક ઉપયોગોને કારણે,માનવ દ્વારા વનસ્પતિ સામગ્રીના ચોક્કસ વાર્ષિક વપરાશની ગણતરી કરવી મુશ્કેલ છે,પરંતુ તે વનસ્પતિના નોંધપાત્ર નુકસાનનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

(N/A) $\rightarrow$ એસિડ-અદ્રાવ્ય પેલેટમાં અન્ય એક પ્રકારના મહાઅણુ તરીકે પોલિસેકેરાઈડ્સ (કાર્બોદિતો) પણ હોય છે.
$\rightarrow$ પોલિસેકેરાઈડ્સ એ શર્કરાની લાંબી શૃંખલાઓ છે. તે દોરા (શાબ્દિક રીતે સુતરાઉ દોરા) જેવી રચના છે, જેમાં વિવિધ મોનોસેકેરાઈડ્સ બંધારણીય એકમો તરીકે હોય છે.
$\rightarrow$ સેલ્યુલોઝ એ એક પોલિમરિક પોલિસેકેરાઈડ છે જે માત્ર એક જ પ્રકારના મોનોસેકેરાઈડ એટલે કે ગ્લુકોઝનો બનેલો છે. સેલ્યુલોઝ એક હોમોપોલિમર છે.
$\rightarrow$ સ્ટાર્ચ એ સેલ્યુલોઝનું એક સ્વરૂપ છે પરંતુ તે વનસ્પતિ પેશીઓમાં ઉર્જાના સંગ્રહસ્થાન તરીકે હાજર હોય છે.
$\rightarrow$ પ્રાણીઓમાં ગ્લાયકોજન નામનો અન્ય પોલિસેકેરાઈડ હોય છે.
$\rightarrow$ ઇન્યુલિન એ ફ્રુક્ટોઝનો પોલિમર છે.
$\rightarrow$ પોલિસેકેરાઈડ શૃંખલામાં (દા.ત., ગ્લાયકોજન), જમણા છેડાને રિડ્યુસિંગ છેડો અને ડાબા છેડાને નોન-રિડ્યુસિંગ છેડો કહેવામાં આવે છે.
$\rightarrow$ સ્ટાર્ચ કુંતલાકાર દ્વિતીયક બંધારણ બનાવે છે. સ્ટાર્ચ તેના કુંતલાકાર ભાગમાં $I_2$ ના અણુઓને પકડી શકે છે. સ્ટાર્ચ-$I_2$ સંકુલ વાદળી રંગનું હોય છે.
$\rightarrow$ સેલ્યુલોઝમાં જટિલ કુંતલ હોતા નથી અને તેથી તે $I_2$ ને પકડી શકતું નથી.
$\rightarrow$ વનસ્પતિ કોષદીવાલ સેલ્યુલોઝની બનેલી હોય છે. વનસ્પતિના માવા અને સુતરાઉ રેસામાંથી બનાવેલ કાગળ સેલ્યુલોઝયુક્ત હોય છે.
$\rightarrow$ પ્રકૃતિમાં વધુ જટિલ પોલિસેકેરાઈડ્સ પણ જોવા મળે છે. તેમાં એમિનો-શર્કરા અને રાસાયણિક રીતે રૂપાંતરિત શર્કરાઓ (દા.ત., ગ્લુકોઝએમાઈન, $N$-એસીટાઈલ ગેલેક્ટોસેમાઈન, વગેરે) બંધારણીય એકમો તરીકે હોય છે.
$\rightarrow$ સંધિપાદ પ્રાણીઓના બાહ્ય કંકાલમાં કાઈટીન નામનો જટિલ પોલિસેકેરાઈડ હોય છે. આ જટિલ પોલિસેકેરાઈડ્સ હેટરોપોલિમર છે.

(N/A) $(i)$ ગ્લાયકોસિડિક બંધ એ એક પ્રકારનો સહસંયોજક બંધ છે જે કાર્બોહાઇડ્રેટ (શર્કરા) ના અણુને બીજા જૂથ સાથે જોડે છે,જે કાર્બોહાઇડ્રેટ હોઈ શકે અથવા ન પણ હોઈ શકે. તે બે મોનોસેકેરાઇડ્સ વચ્ચે નિર્જલીકરણ (dehydration) પ્રક્રિયા દ્વારા રચાય છે,જેમાં પાણીનો એક અણુ દૂર થાય છે.
$(ii)$ ફોસ્ફોડાયએસ્ટર બંધ ન્યુક્લિક એસિડ ($DNA$ અને $RNA$) માં જોવા મળે છે. તે એક ન્યુક્લિયોટાઇડની શર્કરાના $3'$ કાર્બન પરમાણુને ફોસ્ફેટ જૂથ દ્વારા પછીના ન્યુક્લિયોટાઇડની શર્કરાના $5'$ કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડે છે. ફોસ્ફેટ જૂથની બંને બાજુએ એસ્ટર બંધ હોવાથી,તેને ફોસ્ફોડાયએસ્ટર બંધ કહેવામાં આવે છે.

(B) પ્રોટીનમાં,એમિનો એસિડ એકબીજા સાથે પેપ્ટાઈડ બંધ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે.
તે જ રીતે,પોલિસેકેરાઈડમાં,મોનોસેકેરાઈડના એકમો એકબીજા સાથે ગ્લાયકોસિડિક બંધ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે.
તેથી,સાચો જવાબ ગ્લાયકોસિડિક બંધ છે.

(A) સ્ટાર્ચ એ એમાયલોઝ અને એમાયલોપેક્ટીનનું બનેલું પોલિસેકેરાઇડ છે.
જ્યારે સ્ટાર્ચમાં આયોડિનનું દ્રાવણ ($I_2$ in $KI$) ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે આયોડિનના અણુઓ એમાયલોઝ ઘટકની કુંતલાકાર (helical) રચનામાં ફસાઈ જાય છે.
આ સંકિર્ણ રચનાને કારણે લાક્ષણિક ઘેરો ભૂરો-કાળો રંગ જોવા મળે છે.
તેથી,ઉત્પન્ન થતો સાચો રંગ ભૂરો-કાળો છે.

(A) કપાસના રેસા સેલ્યુલોઝના બનેલા હોય છે,જે વનસ્પતિ કોષદીવાલમાં જોવા મળતું બંધારણીય પોલીસેકેરાઈડ છે.
$(b)$ વંદાનું બાહ્ય કંકાલ કાઈટિનનું બનેલું હોય છે,જે નાઈટ્રોજનયુક્ત પોલીસેકેરાઈડ છે.
$(c)$ યકૃત ગ્લુકોઝનો સંગ્રહ ગ્લાયકોજન સ્વરૂપે કરે છે,જેને પ્રાણી સ્ટાર્ચ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$(d)$ છોલેલા બટાકા સ્ટાર્ચનો સમૃદ્ધ સ્ત્રોત છે,જે વનસ્પતિમાં મુખ્ય સંગ્રહિત પોલીસેકેરાઈડ છે.

(A) $(1)$ સૂત્ર $C_6H_{12}O_6$ એ ગ્લુકોઝ દર્શાવે છે,જે એક સાદી શર્કરા છે અને કોષીય શ્વસન માટેનું પ્રાથમિક સબસ્ટ્રેટ છે.
$(2)$ સૂત્ર $C_2H_5OH$ એ ઇથેનોલ દર્શાવે છે,જે યીસ્ટમાં આલ્કોહોલિક આથવણની પ્રક્રિયાનું નીપજ છે.

(D) લઘુપોષક તત્વો એવા પોષક તત્વો છે જેની શરીરને ઓછી માત્રામાં જરૂર હોય છે,જેમાં વિટામિન્સ અને ખનિજો (જેમ કે આયર્ન,આયોડિન) નો સમાવેશ થાય છે.
ગ્લુકોઝ એ એક સાદી શર્કરા અને કાર્બોદિત છે,જેને ગુરુપોષક તત્વ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે શરીરને ઉર્જા મેળવવા માટે તેની મોટી માત્રામાં જરૂર હોય છે.
તેથી,ગ્લુકોઝ એ લઘુપોષક તત્વ નથી.

(A) એમાયલોપેક્ટીન એ સ્ટાર્ચનો એક મુખ્ય ઘટક છે,જે શાખિત શૃંખલા ધરાવતો પોલીસેકેરાઈડ છે.
તેમાં ગ્લુકોઝના એકમોની લાંબી શૃંખલા હોય છે જે $\alpha-1,4$ ગ્લાયકોસિડિક બંધ દ્વારા જોડાયેલી હોય છે,અને $\alpha-1,6$ ગ્લાયકોસિડિક બંધને કારણે તેમાં શાખાઓ જોવા મળે છે.
તેની અત્યંત શાખિત અને જટિલ રચનાને કારણે,એમાયલોપેક્ટીન પાણીમાં અદ્રાવ્ય છે.
તેથી,સાચું વર્ણન એ છે કે તે $H_{2}O$ માં અદ્રાવ્ય છે અને તેમાં $\alpha-1,4$ અને $\alpha-1,6$ બંને પ્રકારના ગ્લાયકોસિડિક બંધ હોય છે.

(A) બેનેડિક્ટનું દ્રાવણ એ ગ્લુકોઝ જેવી રિડ્યુસિંગ શર્કરાની હાજરી ચકાસવા માટે વપરાતું રાસાયણિક પ્રક્રિયક છે.
જ્યારે ગ્લુકોઝ બેનેડિક્ટના દ્રાવણ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે કોપર$(II)$ આયનો $(Cu^{2+})$ નું કોપર$(I)$ ઓક્સાઈડ $(Cu_2O)$ માં રિડક્શન કરે છે.
અવક્ષેપનો રંગ હાજર રહેલી રિડ્યુસિંગ શર્કરાની સાંદ્રતા પર આધાર રાખે છે.
- લીલા અવક્ષેપ રિડ્યુસિંગ શર્કરાની ઓછી સાંદ્રતા સૂચવે છે.
- પીળાથી નારંગી અવક્ષેપ મધ્યમ સાંદ્રતા સૂચવે છે.
- ઈંટ જેવા લાલ અવક્ષેપ રિડ્યુસિંગ શર્કરાની વધુ સાંદ્રતા સૂચવે છે.
- આ પ્રક્રિયામાં જાંબલી અવક્ષેપ બનતા નથી; તે પ્રોટીન માટેના બ્યુરેટ ટેસ્ટની લાક્ષણિકતા છે.

(A) સુક્રોઝ એ ડાયસેકેરાઇડ છે જે બે મોનોસેકેરાઇડ્સ,ગ્લુકોઝ અને ફ્રુક્ટોઝનું બનેલું છે.
સુક્રોઝમાં,ગ્લાયકોસિડિક બંધ $\alpha$-$D$-ગ્લુકોઝના $C-1$ અને $\beta$-$D$-ફ્રુક્ટોઝના $C-2$ વચ્ચે રચાય છે.
આ વિશિષ્ટ બંધને $\alpha, \beta-1,2$-ગ્લાયકોસિડિક બંધ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) આયોડિન કસોટી એ સ્ટાર્ચની હાજરી શોધવા માટે વપરાતી એક સામાન્ય રાસાયણિક કસોટી છે,જે એક પોલિસેકેરાઈડ છે. જ્યારે સ્ટાર્ચ ધરાવતા નમૂનામાં આયોડિનનું દ્રાવણ ($I_2$ અને $KI$ નું મિશ્રણ) ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે તે ભૂરા-કાળા રંગનું સંકિર્ણ બનાવે છે. આ કસોટી ખાસ કરીને સ્ટાર્ચ માટે છે અને તે મોનોસેકેરાઈડ્સ,ડાયસેકેરાઈડ્સ અને અન્ય પોલિસેકેરાઈડ્સથી તેને અલગ પાડવામાં મદદ કરે છે.

(C) કાઈટિન એ એક જટિલ કાર્બોદિત છે જેને પોલિસેકેરાઈડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તે $N$-એસીટાઈલગ્લુકોસેમાઈન એકમોનો બનેલો પોલિમર છે જે $\beta-1,4$-ગ્લાયકોસિડિક બંધ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે. તે ફૂગની કોષદીવાલ અને સંધિપાદ (arthropods) પ્રાણીઓના બાહ્ય કંકાલના બંધારણીય ઘટક તરીકે કાર્ય કરે છે.

(D) લેક્ટોઝ એ ડાયસેકેરાઇડ છે જે બે મોનોસેકેરાઇડ એકમો: ગેલેક્ટોઝ અને ગ્લુકોઝનો બનેલો છે.
જળવિભાજન દરમિયાન,આ બે એકમો વચ્ચેનો ગ્લાયકોસિડિક બંધ તૂટે છે,જેના પરિણામે એક ગેલેક્ટોઝનો અણુ અને એક ગ્લુકોઝનો અણુ મળે છે.

(D) ગ્લાયકોજન એ એક પોલીસેકેરાઇડ છે જે પ્રાણીઓમાં ગ્લુકોઝના સંગ્રહ સ્વરૂપ તરીકે કાર્ય કરે છે.
સંપૂર્ણ જળવિભાજન પર,ગ્લાયકોજન તેના મોનોમેરિક એકમોમાં વિભાજિત થાય છે,જે ગ્લુકોઝના અણુઓ છે.

(B) આ મોલિશ કસોટી (Molisch test) છે,જે કાર્બોહાઇડ્રેટની હાજરી માટેની એક સંવેદનશીલ રાસાયણિક કસોટી છે.
આ પ્રક્રિયામાં,કાર્બોહાઇડ્રેટના દ્રાવણને $\alpha$-નેપ્થોલના આલ્કોહોલિક દ્રાવણ સાથે મિશ્ર કરવામાં આવે છે.
ત્યારબાદ,કસનળીની બાજુઓ પરથી સાંદ્ર $H_{2}SO_{4}$ ધીમેથી ઉમેરવામાં આવે છે.
સાંદ્ર એસિડ કાર્બોહાઇડ્રેટનું નિર્જલીકરણ કરીને ફુરફ્યુરાલ અથવા તેના વ્યુત્પન્ન બનાવે છે.
આ વ્યુત્પન્ન $\alpha$-નેપ્થોલ સાથે પ્રક્રિયા કરીને બે પ્રવાહીના સ્તરના સંગમ સ્થાને જાંબલી રંગની રીંગ બનાવે છે.

(C) ફ્રુક્ટોઝ એ કુદરતી રીતે જોવા મળતો મોનોસેકેરાઇડ છે જે ઘણા ફળોમાં જોવા મળે છે અને તેને ફળની શર્કરા (fruit sugar) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે કુદરતી રીતે જોવા મળતા તમામ કાર્બોહાઇડ્રેટ્સમાં સૌથી વધુ ગળ્યો છે.
તેની મીઠાશ સુક્રોઝ (ટેબલ સુગર) કરતા આશરે $1.7$ ગણી વધારે હોય છે.

(D) સેલ્યુલોઝ એ એક પોલીસેકેરાઈડ છે જે સેંકડોથી હજારોની સંખ્યામાં $\beta(1 \rightarrow 4)$ લિંક્ડ $D$-ગ્લુકોઝ એકમોની રેખીય શૃંખલા ધરાવે છે. તે લીલી વનસ્પતિઓ,શેવાળના ઘણા સ્વરૂપો અને ઓઓમાયસેટ્સની પ્રાથમિક કોષદીવાલનો બંધારણીય ઘટક છે. તે તમામ વનસ્પતિ કોષદીવાલોનો મુખ્ય બંધારણીય ઘટક હોવાથી,તે પૃથ્વી પરનું સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતું કાર્બનિક સંયોજન છે,જે પ્રકૃતિમાં સૌથી મોટા પાયે સંશ્લેષિત થાય છે.

(B) સેલ્યુલોઝ એ એક જટિલ પોલીસેકેરાઈડ છે જે $\beta-1,4$-ગ્લાયકોસિડિક બંધ દ્વારા જોડાયેલા $\beta$-ગ્લુકોઝ એકમોની લાંબી શૃંખલાનું બનેલું છે.
તેના ઉચ્ચ આણ્વીય દળ અને તેની શૃંખલાઓ વચ્ચેના વ્યાપક હાઇડ્રોજન બંધને કારણે,તે એક સખત,તંતુમય બંધારણ બનાવે છે જે પાણીમાં અદ્રાવ્ય છે.
તેની સરખામણીમાં,ગ્લુકોઝ,ફ્રુક્ટોઝ અને સુક્રોઝ એ સાદી શર્કરાઓ (મોનોસેકેરાઈડ અથવા ડાયસેકેરાઈડ) છે જે પાણીમાં ખૂબ જ દ્રાવ્ય છે.

(A) સેલ્યુલોઝ,સ્ટાર્ચ અને ગ્લાયકોજન એ બધા જટિલ કાર્બોદિતો છે જેને પોલીસેકેરાઈડ્સ કહેવામાં આવે છે.
આ બધા $D-glucose$ ના પુનરાવર્તિત એકમોથી બનેલા પોલીમર છે.
તેથી,તે બધા સમાન મૂળભૂત મોનોસેકેરાઈડ એકમ ધરાવે છે,જે ગ્લુકોઝ છે.

(D) ગ્લાયકોજન એ એક જટિલ કાર્બોદિત છે જેને પોલિસેકેરાઇડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે ગ્લુકોઝના ઘણા મોનોમર એકમોથી બનેલો શાખિત પોલિમર છે.
તે પ્રાણીઓ અને ફૂગમાં ગ્લુકોઝના સંગ્રહનું મુખ્ય સ્વરૂપ છે.

(A) ગ્લુકોઝ એ મોનોસેકેરાઇડ છે,ડાયસેકેરાઇડ નથી. તેથી,વિધાન $A$ ખોટું છે.
સ્ટાર્ચ એ એક જટિલ કાર્બોદિત છે જેને પોલિસેકેરાઇડ કહેવામાં આવે છે.
ગ્લુકોઝ અને ફ્રુક્ટોઝ એ બંધારણીય સમઘટકો (structural isomers) છે,એનોમર્સ નથી.
ઇન્વર્ટ સુગર એ સુક્રોઝના જળવિભાજન દ્વારા મેળવવામાં આવતું ગ્લુકોઝ અને ફ્રુક્ટોઝનું સમાન મોલર મિશ્રણ છે.