Carbohydrates Questions in Gujarati

(A) ગ્લાયકોસિડીક બંધ એ એક પ્રકારનો સહસંયોજક બંધ છે જે કાર્બોદિત (શર્કરા) અણુને બીજા જૂથ સાથે જોડે છે,જે બીજો કાર્બોદિત હોઈ શકે અથવા ન પણ હોઈ શકે.
મોનોસેકેરાઈડ એ કાર્બોદિતનું સૌથી સરળ સ્વરૂપ છે અને તે એક જ શર્કરાના એકમ (દા.ત.,ગ્લુકોઝ,ફ્રુક્ટોઝ) થી બનેલું હોય છે.
તેઓ માત્ર એક જ એકમના બનેલા હોવાથી,તેમાં કોઈ ગ્લાયકોસિડીક બંધ હોતા નથી.
ડાયસેકેરાઈડ,ઓલિગોસેકેરાઈડ અને પોલિસેકરાઈડ એ બે કે તેથી વધુ મોનોસેકેરાઈડ એકમોના ગ્લાયકોસિડીક બંધ દ્વારા જોડાવાથી બને છે.
તેથી,સાચો જવાબ $A$ છે.

(C) એક સ્વસ્થ વ્યક્તિમાં,રુધિરમાં ગ્લુકોઝની સાંદ્રતા એક મર્યાદિત શ્રેણીમાં જળવાઈ રહે છે.
ધોરણ $11$ જીવવિજ્ઞાનના $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તક (પ્રકરણ $9$: જૈવ અણુઓ) મુજબ,સ્વસ્થ વ્યક્તિના રુધિરમાં ગ્લુકોઝની સાંદ્રતા $4.5-5.0 \text{ mM}$ હોય છે.
આ સાંદ્રતા શરીરમાં ચયાપચયની હોમિયોસ્ટેસિસ જાળવવા માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.

(B) સુક્રોઝ એ એક ડાયસેકેરાઈડ છે જે ગ્લુકોઝના એક અણુ અને ફ્રુક્ટોઝના એક અણુના સંઘનનથી બને છે.
તે એક નોન-રિડ્યુસિંગ શર્કરા છે અને વનસ્પતિઓમાં અન્નવાહક (phloem) દ્વારા કાર્બોદિતોનું વહન જે સ્વરૂપે થાય છે,તે મુખ્ય સ્વરૂપ સુક્રોઝ છે.

(A) સ્ટાર્ચ એ એમાયલોઝ અને એમાયલોપેક્ટીનનું બનેલું પોલીસેકેરાઈડ છે। જ્યારે સ્ટાર્ચ આયોડિન $(I_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે, ત્યારે આયોડિનના અણુઓ એમાયલોઝના કુંતલાકાર બંધારણમાં ફસાઈ જાય છે। આ સંકિર્ણ રચનાને કારણે લાક્ષણિક ઘેરો ભૂરો અથવા ભૂરો-કાળો રંગ જોવા મળે છે। તેથી, પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $\text{સ્ટાર્ચ} + I_2 \rightarrow \text{ભૂરો-કાળો સંકિર્ણ}$.

(B) મોનોસેકેરાઈડ્સમાંથી ડાયસેકેરાઈડ્સનું નિર્માણ નીચે મુજબ થાય છે:
$1$. ગ્લુકોઝ + ગ્લુકોઝ $\rightarrow$ માલ્ટોઝ $(P)$
$2$. ગ્લુકોઝ + ગેલેક્ટોઝ $\rightarrow$ લેક્ટોઝ $(Q)$
$3$. ગ્લુકોઝ + ફ્રુકટોઝ $\rightarrow$ સુક્રોઝ $(R)$
તેથી,સાચો ક્રમ $P = \text{માલ્ટોઝ}$,$Q = \text{લેક્ટોઝ}$,અને $R = \text{સુક્રોઝ}$ છે.

(D) વિકલ્પ $D$ સાચો જવાબ છે.
સેલ્યુલોઝ એ એક રેખીય પોલિસેકેરાઇડ છે જે $\beta-1, 4$-ગ્લાયકોસિડિક બંધ દ્વારા જોડાયેલા ગ્લુકોઝ એકમોની લાંબી શૃંખલા ધરાવે છે.
સ્ટાર્ચથી વિપરીત,જેમાં એમાયલોઝ (એક હેલિકલ બંધારણ જે આયોડિનના અણુઓને ફસાવીને વાદળી રંગ આપે છે) હોય છે,સેલ્યુલોઝ જટિલ હેલિકલ બંધારણો બનાવતું નથી.
તેમાં આવા જટિલ હેલિક્સનો અભાવ હોવાથી,તે આયોડિનના અણુઓને પકડી શકતું નથી અને તેથી,તે આયોડિન સાથે વાદળી રંગ આપતું નથી.

(C) ગ્લાયકોજન એ ગ્લુકોઝનું અત્યંત શાખિત પોલિસેકેરાઇડ છે.
$1$. તેમાં માત્ર એક જ રિડ્યુસિંગ છેડો (શૃંખલાની શરૂઆતમાં) અને ઘણા બધા નોન-રિડ્યુસિંગ છેડા (દરેક શાખાના અંતે) હોય છે.
$2$. આ રચનામાં રેખીય શૃંખલાઓમાં $\alpha 1-4$ ગ્લાયકોસિડિક બંધ અને શાખાઓના જોડાણ બિંદુઓ પર $\alpha 1-6$ ગ્લાયકોસિડિક બંધ હોય છે.
$3$. ગ્લાયકોજનમાં,$\alpha 1-4$ ગ્લાયકોસિડિક બંધની સંખ્યા $\alpha 1-6$ ગ્લાયકોસિડિક બંધની સંખ્યા કરતા ઘણી વધારે હોય છે કારણ કે શાખાઓ દર $8-12$ ગ્લુકોઝ એકમો પછી જ જોવા મળે છે.
$4$. તેથી,વિધાન કે '$\alpha 1-6$ ગ્લાયકોસિડિક બંધ એ $\alpha 1-4$ ગ્લાયકોસિડિક બંધ કરતા વધારે છે' તે ખોટું છે.

(A) સેલ્યુલોઝ એ વનસ્પતિની કોષદીવાલમાં જોવા મળતું એક રેખીય,તંતુમય પોલિસેકેરાઈડ છે.
તે એક હોમોપોલિમર છે,જેનો અર્થ છે કે તે માત્ર એક જ પ્રકારના મોનોમરિક એકમોનું બનેલું છે.
સેલ્યુલોઝનો મોનોમરિક એકમ $D$-ગ્લુકોઝ છે,જે $\beta-1, 4$-ગ્લાયકોસિડિક બંધ દ્વારા એકબીજા સાથે જોડાયેલા હોય છે.
તેથી,સાચો જવાબ ગ્લુકોઝ છે.

(A) આયોડિન કસોટી ($I_2$ કસોટી) સ્ટાર્ચની હાજરી ચકાસવા માટે વપરાય છે. સ્ટાર્ચ એમાયલોઝ અને એમાયલોપેક્ટીનનું બનેલું હોય છે. એમાયલોઝ એક કુંતલાકાર અણુ છે જે તેની કુંતલ રચનામાં $I_2$ અણુઓને પકડી રાખી શકે છે,જે ભૂરો-કાળો રંગ આપે છે.
સેલ્યુલોઝ એ $\beta(1 \rightarrow 4)$ ગ્લાયકોસિડિક બંધ દ્વારા જોડાયેલા $\beta$-$D$-ગ્લુકોઝ એકમોનો રેખીય પોલિમર છે. તેની રેખીય રચનાને કારણે,તે સ્ટાર્ચની જેમ જટિલ કુંતલ બનાવતું નથી.
આ કુંતલના અભાવને કારણે,સેલ્યુલોઝ $I_2$ અણુઓને પકડી શકતું નથી અને તેથી તે આયોડિન કસોટીમાં હકારાત્મક પરિણામ આપતું નથી.
આમ,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે,અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી આપે છે કે શા માટે સેલ્યુલોઝ $I_2$ કસોટી આપતું નથી.

(B) લેક્ટોઝ એ બે મોનોસેકેરાઇડ એકમોનો બનેલો ડાયસેકેરાઇડ છે: ગ્લુકોઝ અને ગેલેક્ટોઝ.
લેક્ટેઝ ઉત્સેચક લેક્ટોઝનું તેના ઘટક મોનોસેકેરાઇડ્સમાં જળવિભાજન (hydrolysis) કરે છે.
આ પ્રક્રિયા નીચે મુજબ દર્શાવી શકાય: $\text{લેક્ટોઝ} + \text{H}_2\text{O} \xrightarrow{\text{લેક્ટેઝ}} \text{ગ્લુકોઝ} + \text{ગેલેક્ટોઝ}$.
તેથી,સાચી નીપજો ગ્લુકોઝ અને ગેલેક્ટોઝ છે.

(C) વિધાન $I$ સાચું છે કારણ કે લેક્ટોઝ એ ગ્લુકોઝ અને ગેલેક્ટોઝથી બનેલી ડાયસેકેરાઈડ છે,જે જળવિભાજન પછી આ બે મોનોસેકેરાઈડ આપે છે.
વિધાન $II$ ખોટું છે કારણ કે,જોકે ગેલેક્ટોઝને ગ્લુકોઝ-$6$-ફોસ્ફેટમાં રૂપાંતરિત કરીને ગ્લાયકોલિસિસના માર્ગમાં પ્રવેશ કરાવી શકાય છે,પરંતુ તે શ્વસનમાં સીધી રીતે ગ્લુકોઝ જેવી જ ભૂમિકા ભજવતું નથી. ગ્લુકોઝ એ પ્રાથમિક શ્વસન સબસ્ટ્રેટ છે જે સીધું ગ્લાયકોલિસિસમાં પ્રવેશે છે,જ્યારે ગેલેક્ટોઝને કોષીય શ્વસનમાં ઉપયોગમાં લેવા માટે વધારાના ઉત્સેચકીય રૂપાંતરણના તબક્કાઓની જરૂર પડે છે.

(D) બે મોનોસેકેરાઈડ્સ એક સહસંયોજક બંધ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે જેને ગ્લાયકોસિડિક બંધ કહેવામાં આવે છે.
આ બંધ નિર્જલીકરણ સંશ્લેષણ પ્રક્રિયા દ્વારા બને છે,જેમાં બે મોનોસેકેરાઈડ્સના હાઈડ્રોક્સિલ જૂથો વચ્ચેથી પાણીનો એક અણુ દૂર થાય છે.
આ જોડાણ ડાયસેકેરાઈડ્સ અને પોલીસેકેરાઈડ્સની લાક્ષણિકતા છે.

(A) પ્રાણીઓમાં,કાર્બોહાઇડ્રેટ્સનો પ્રાથમિક સંગ્રહ $Glycogen$ (ગ્લાયકોજન) સ્વરૂપે થાય છે.
$Glycogen$ એ ગ્લુકોઝનું અત્યંત શાખિત પોલિમર છે,જે મુખ્યત્વે યકૃત અને સ્નાયુઓમાં ઉર્જાના અનામત તરીકે સંગ્રહિત થાય છે.
$Starch$ (સ્ટાર્ચ) એ વનસ્પતિઓમાં કાર્બોહાઇડ્રેટ્સનો સંગ્રહિત સ્વરૂપ છે,જ્યારે $Cellulose$ (સેલ્યુલોઝ) એ વનસ્પતિ કોષદીવાલમાં જોવા મળતું બંધારણીય પોલિસેકેરાઇડ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) કાર્બોદિતોનું વર્ગીકરણ તેમના જળવિભાજનની નીપજોના આધારે કરવામાં આવે છે.
$\text{સ્ટાર્ચ}$ અને $\text{ગ્લાયકોજન}$ એ પોલીસેકેરાઈડ્સ છે, જે જળવિભાજન દ્વારા ઘણા મોનોસેકેરાઈડ એકમો આપે છે.
$\text{સુક્રોઝ}$ એ ડાયસેકેરાઈડ છે, જેનું જળવિભાજન કરવાથી બે મોનોસેકેરાઈડ એકમો (ગ્લુકોઝ અને ફ્રુક્ટોઝ) મળે છે.
$\text{ફ્રુક્ટોઝ}$ એ મોનોસેકેરાઈડ છે, જે કાર્બોદિતનું સૌથી સરળ સ્વરૂપ છે અને તેનું વધુ જળવિભાજન કરીને નાના શર્કરાના અણુઓમાં રૂપાંતર કરી શકાતું નથી.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$I$. ગ્લુકોઝ એ પ્રાથમિક શ્વસન સબસ્ટ્રેટ છે અને જીવંત કોષના બળતણ તરીકે કાર્ય કરે છે $(I-c)$.
$II$. ફ્રુક્ટોઝને સામાન્ય રીતે ફળની શર્કરા (fruit sugar) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે $(II-d)$.
$III$. સેલ્યુલોઝ એ બંધારણીય પોલિસેકેરાઇડ છે અને વનસ્પતિ કોષદીવાલનો મુખ્ય ઘટક છે $(III-b)$.
$IV$. સ્ટાર્ચ એ વનસ્પતિઓમાં પ્રાથમિક સંગ્રહિત પોલિસેકેરાઇડ (સંગ્રહિત ખોરાક) છે $(IV-a)$.
તેથી,સાચી જોડ $I-c, II-d, III-b, IV-a$ છે.

(D) શેરડીની ખાંડ (cane sugar) એ સુક્રોઝનું સામાન્ય નામ છે.
સુક્રોઝ એ એક ડાયસેકેરાઈડ છે જે ગ્લુકોઝના એક અણુ અને ફ્રુક્ટોઝના એક અણુથી બનેલું છે,જે ગ્લાયકોસિડિક બંધ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે.
તે મુખ્યત્વે શેરડી અને બીટમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) કાર્બોહાઈડ્રેટ્સ એ પોલીહાઈડ્રોક્સી આલ્ડિહાઈડ અથવા પોલીહાઈડ્રોક્સી કીટોન છે.
આનો અર્થ એ છે કે તેમાં આલ્ડિહાઈડ $(CHO)$ અથવા કીટોન ($C$=$O$) ક્રિયાશીલ સમૂહની સાથે અનેક હાઈડ્રોક્સિલ $(OH)$ સમૂહો હોય છે.
કાર્બોક્સિલ $(COOH)$ સમૂહો કાર્બનિક એસિડ,જેમ કે ફેટી એસિડની લાક્ષણિકતા છે અને તે કાર્બોહાઈડ્રેટ અણુઓની લાક્ષણિકતા નથી.

(D) ડાયસેકેરાઈડ્સ એ કાર્બોહાઈડ્રેટ્સ છે જે ત્યારે બને છે જ્યારે બે મોનોસેકેરાઈડ્સ ગ્લાયકોસિડિક બંધ દ્વારા જોડાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં પાણીના અણુ $(H_2O)$ નો દૂર થવાનો સમાવેશ થાય છે,જેને કન્ડેન્સેશન પ્રક્રિયા અથવા નિર્જલીકરણ સંશ્લેષણ (dehydration synthesis) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,ગ્લુકોઝ અને ફ્રુક્ટોઝમાંથી સુક્રોઝના નિર્માણમાં પાણીના એક અણુનું વિલોપન થાય છે.

(D) મોનોસેકરાઈડ્સ અને ડાયસેકરાઈડ્સ સ્ફટિકમય,સ્વાદમાં ગળ્યા અને પાણીમાં દ્રાવ્ય હોય છે.
તેની સરખામણીમાં,પોલિસેકરાઈડ્સ જેવા કે સ્ટાર્ચ,ગ્લાયકોજન અને સેલ્યુલોઝ એ જટિલ કાર્બોદિતો છે જે ગળ્યા હોતા નથી.
તેઓ અસ્ફટિકમય (ચોક્કસ સ્ફટિકમય બંધારણનો અભાવ) હોય છે અને સામાન્ય રીતે પાણીમાં અદ્રાવ્ય હોય છે.

(C) મોટાભાગના કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ માટે સામાન્ય પ્રમાણસૂચક સૂત્ર $(CH_2O)_n$ છે.
ગેલેક્ટોઝ $(C_6H_{12}O_6)$ આ સૂત્રને અનુસરે છે જ્યાં $n=6$ છે.
માલ્ટોઝ $(C_{12}H_{22}O_{11})$ એ બે ગ્લુકોઝ એકમોમાંથી પાણીનો અણુ દૂર થવાથી બનતી ડાયસેકેરાઇડ છે,અને તે આ ગુણોત્તરની નજીક છે.
ગ્લાયકોજન એ ગ્લુકોઝનું પોલીસેકેરાઇડ છે,જે પણ $(CH_2O)_n$ ગુણોત્તરને અનુસરે છે.
ડિજિટોક્સોઝ એ $C_6H_{12}O_4$ રાસાયણિક સૂત્ર ધરાવતી ડીઓક્સી શર્કરા છે. પ્રમાણભૂત હેક્સોઝની સરખામણીમાં તેમાં એક ઓક્સિજન પરમાણુ ઓછો હોવાથી,તે $(CH_2O)_n$ પ્રમાણસૂચક સૂત્રમાં બંધબેસતી નથી.

(A) . સેલ્યુલોઝ.
સેલ્યુલોઝ એ એક તંતુમય હોમોપોલિસેકેરાઈડ છે જે તમામ વનસ્પતિઓ,કેટલીક ફૂગ અને પ્રોટિસ્ટમાં કોષદીવાલનું બંધારણીય તત્વ બનાવે છે.
તે કપાસના રેસામાં હાજર હોય છે,જે લગભગ શુદ્ધ સેલ્યુલોઝ છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
પોલિસેકેરાઈડમાં,વ્યક્તિગત મોનોસેકેરાઈડ એકમો ગ્લાયકોસિડિક બંધ દ્વારા એકબીજા સાથે જોડાયેલા હોય છે.
આ બંધ એક મોનોસેકેરાઈડના હાઈડ્રોક્સિલ સમૂહ અને નજીકના મોનોસેકેરાઈડના કાર્બન પરમાણુ વચ્ચે નિર્જલીકરણ સંશ્લેષણ પ્રક્રિયા દ્વારા રચાય છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
લેક્ટોઝ એ એક ડાયસેકેરાઇડ શર્કરા છે જે બે મોનોસેકેરાઇડ એકમો: $D$-ગ્લુકોઝ અને $D$-ગેલેક્ટોઝની બનેલી છે.
તે કુદરતી રીતે દૂધ અને ડેરી ઉત્પાદનોમાં જોવા મળે છે,જે શિશુઓ અને યુવાન સસ્તન પ્રાણીઓ માટે ઊર્જાના મુખ્ય સ્ત્રોત તરીકે કાર્ય કરે છે.