Mix Examples- Biomolecules Questions in Gujarati

(B) $ATP$ (એડેનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ) ને કોષનું ઉર્જા ચલણ કહેવામાં આવે છે.
તે સ્નાયુઓના સંકોચન,સક્રિય વહન અને જૈવસંશ્લેષણ સહિતની વિવિધ કોષીય પ્રવૃત્તિઓ માટે ઉર્જાનો તાત્કાલિક અને તૈયાર સ્ત્રોત પૂરો પાડે છે.
જોકે ગ્લુકોઝ અને ગ્લાયકોજન એ ઉર્જા સંગ્રહ કરતા અણુઓ છે,પરંતુ કોષ દ્વારા તેમની ઉર્જાનો ઉપયોગ કરી શકાય તે પહેલાં તેમને કોષીય શ્વસન દ્વારા તોડીને $ATP$ ઉત્પન્ન કરવા પડે છે.

(A) સાચો ક્રમ $\text{એમિનો એસિડ } \rightarrow \text{પ્રોટીન } \rightarrow \text{ઉત્સેચક}$ છે.
એમિનો એસિડ એ પ્રોટીનના પાયાના એકમો (મોનોમર્સ) છે.
પ્રોટીન એ એમિનો એસિડના પોલીમરાઈઝેશન દ્વારા બનતા પોલીમર્સ છે.
ઉત્સેચકો એ વિશિષ્ટ પ્રોટીન (ઘણીવાર પ્રોસ્થેટિક ગ્રુપ સાથે) છે જે કોષની અંદર જૈવરાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓને ઉદ્દીપ્ત કરે છે.
તેથી, સંશ્લેષણનો માર્ગ મોનોમર્સમાંથી પોલીમર્સ બનવાના ક્રમને અનુસરે છે, જે પછી ઉત્સેચક તરીકે કાર્ય કરે છે.

(A) પાણીને તેની ધ્રુવીય પ્રકૃતિને કારણે ઘણીવાર $Universal$ $Solvent$ (સાર્વત્રિક દ્રાવક) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
જ્યારે કોઈ પદાર્થને પાણીમાં ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે ધ્રુવીય પાણીના અણુઓનો આંશિક વિદ્યુતભાર દ્રાવ્યના વીજભારિત આયનો અથવા આંશિક વીજભારિત ધ્રુવીય અણુઓ તરફ આકર્ષાય છે.
આ આકર્ષણ પાણીના અણુઓને દ્રાવ્યના કણોને ઘેરી લેવા અને અલગ કરવામાં મદદ કરે છે,જેનાથી વિવિધ પ્રકારના પદાર્થો સરળતાથી ઓગળી જાય છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે. પાણી રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓ માટે ઊર્જા પૂરી પાડતું નથી. કોષીય પ્રક્રિયાઓ માટે જરૂરી ઊર્જા $ATP$ $(Adenosine Triphosphate)$ દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવે છે. પાણી એક સાર્વત્રિક દ્રાવક તરીકે કાર્ય કરે છે, ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ માટે માધ્યમ પૂરું પાડે છે અને કોષની અંદર આયનીકરણની પ્રક્રિયાઓમાં ભાગ લે છે.

(B) સાચો જવાબ $K^+$ છે.
પોટેશિયમ $(K^+)$ એ જીવંત કોષોમાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતો આંતરકોષીય ધન આયન (cation) છે.
તે કોષની વિદ્યુતીય તટસ્થતા જાળવવામાં,આસૃતિ દબાણનું નિયમન કરવામાં અને કોષરસના મિશ્રણોને સ્થિર કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તે પ્રોટીન સંશ્લેષણ અને વિવિધ ઉત્સેચકોની સક્રિયતા માટે પણ આવશ્યક છે.

(D) શરીરના પ્રવાહીની $pH$ યોગ્ય શારીરિક કાર્ય સુનિશ્ચિત કરવા માટે મર્યાદિત શ્રેણીમાં જાળવવામાં આવે છે.
શરીરમાં ફોસ્ફેટ બફર સિસ્ટમ જેવી બફર સિસ્ટમ્સ આ નિયમનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,સોડિયમ અને પોટેશિયમ ફોસ્ફેટ્સનું મિશ્રણ કોષની અંદરના અને બહારના પ્રવાહીમાં અસરકારક બફર તરીકે કાર્ય કરે છે,જે વધારાના એસિડ અથવા બેઝને તટસ્થ કરીને અચળ $pH$ જાળવી રાખે છે.

(D) એનાબોલિક પ્રક્રિયાઓ એ ચયાપચયના માર્ગો છે જે નાના એકમોમાંથી અણુઓનું નિર્માણ કરે છે,જેમાં ઉર્જાની જરૂર પડે છે.
$(a)$ કાર્બોદિતનું સંશ્લેષણ (દા.ત.,પ્રકાશસંશ્લેષણ) એ એનાબોલિક પ્રક્રિયા છે.
$(b)$ ચરબીનું સંશ્લેષણ (લિપોજેનેસિસ) એ એનાબોલિક પ્રક્રિયા છે.
$(c)$ પ્રોટીનનું સંશ્લેષણ (ભાષાંતર) એ એનાબોલિક પ્રક્રિયા છે.
તેથી,સૂચિબદ્ધ તમામ પ્રક્રિયાઓ એનાબોલિક છે.

(B) $ATP$ (એડેનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ) ને કોષનું ઉર્જા ચલણ કહેવામાં આવે છે.
તે ઉર્જાથી સમૃદ્ધ સંયોજન છે જેમાં ઉર્જા ટર્મિનલ પાયરોફોસ્ફેટ બંધમાં સંગ્રહિત હોય છે.
જ્યારે જળવિભાજન દ્વારા આ બંધ તૂટે છે,ત્યારે વિવિધ કોષીય પ્રવૃત્તિઓ કરવા માટે ઉર્જા મુક્ત થાય છે,જે તેને ઉર્જાનો તાત્કાલિક સ્ત્રોત બનાવે છે.

(C) $ATP$ એટલે એડેનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ. તે કોષના મુખ્ય ઉર્જા ચલણ તરીકે કાર્ય કરે છે. $ATP$ માં ઉર્જા ફોસ્ફેટ જૂથો વચ્ચેના ફોસ્ફોએનહાઇડ્રાઇડ બંધોમાં સંગ્રહિત થાય છે. આને ખાસ કરીને ઉચ્ચ ઉર્જા ધરાવતા ફોસ્ફેટ બંધ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. જ્યારે હાઇડ્રોલિસિસ દ્વારા આ બંધો તૂટે છે,ત્યારે મોટી માત્રામાં ઉર્જા મુક્ત થાય છે,જેનો ઉપયોગ વિવિધ કોષીય પ્રક્રિયાઓ માટે કરવામાં આવે છે.

(B) $ATP$ (એડેનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ) ને કોષનું ઉર્જા ચલણ કહેવામાં આવે છે.
તે સ્નાયુઓના સંકોચન,ચેતા આવેગનું વહન અને રાસાયણિક સંશ્લેષણ જેવી વિવિધ કોષીય પ્રવૃત્તિઓ માટે ઉર્જાના તાત્કાલિક સ્ત્રોત તરીકે કાર્ય કરે છે.
જ્યારે જળવિભાજન દ્વારા $ATP$ નો અંતિમ ફોસ્ફેટ બંધ તૂટે છે,ત્યારે મોટી માત્રામાં ઉર્જા મુક્ત થાય છે,જેનો ઉપયોગ કોષ જૈવિક કાર્યો કરવા માટે કરે છે.

(A) $ATP$ (એડેનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ) ને કોષનું ઉર્જા ચલણ કહેવામાં આવે છે. તેમાં ઉચ્ચ-ઉર્જા ધરાવતા ફોસ્ફેટ બંધ હોય છે. જ્યારે અંતિમ ફોસ્ફેટ બંધનું જળવિભાજન થાય છે,ત્યારે મોટી માત્રામાં મુક્ત ઉર્જા મુક્ત થાય છે,જેનો ઉપયોગ વિવિધ કોષીય પ્રક્રિયાઓ માટે થાય છે. તેની સરખામણીમાં,$ADP$ માં $ATP$ કરતા ઓછી ઉર્જા હોય છે કારણ કે તેમાં એક ફોસ્ફેટ બંધ ઓછો હોય છે. $CO_2$ અને $H_2O$ એ કોષીય શ્વસનની નીપસનનાં નિમ્ન-ઉર્જા ધરાવતા અંતિમ ઉત્પાદનો છે અને તે $ATP$ ની જેમ ઉર્જા વાહક તરીકે કાર્ય કરતા નથી.

(A) $ATP$ (એડેનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ) ના એક અણુનું $ADP$ (એડેનોસિન ડાયફોસ્ફેટ) અને અકાર્બનિક ફોસ્ફેટ $(Pi)$ માં જળવિભાજન થવાથી પ્રમાણભૂત પરિસ્થિતિઓમાં આશરે $7.3 \ kcal$ પ્રતિ મોલ ઉર્જા મુક્ત થાય છે.
$ATP + H_2O \rightarrow ADP + Pi + 7.3 \ kcal$.

(B) જ્યારે ફળો અને શાકભાજીને કાપવામાં આવે છે,ત્યારે વનસ્પતિ કોષોમાં રહેલા ફિનોલિક સંયોજનો (જેમ કે ટેનિક એસિડ) હવામાં રહેલા ઓક્સિજનના સંપર્કમાં આવે છે.
આયર્ન આયનો (જે ઘણીવાર ધાતુની છરીમાંથી સ્થાનાંતરિત થાય છે) અને પોલીફેનોલ ઓક્સિડેઝ ઉત્સેચકની હાજરીમાં,આ સંયોજનોનું ઓક્સિડેશન થાય છે.
આ ઓક્સિડેશનની પ્રક્રિયા મેલેનિન તરીકે ઓળખાતા ઘેરા રંગના રંજકદ્રવ્યો બનાવે છે,જેના કારણે કાપેલી સપાટી કથ્થઈ કે ઘેરી થઈ જાય છે.

(B) $ATP$ (એડેનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ) કોષના મુખ્ય ઉર્જા ચલણ તરીકે કાર્ય કરે છે.
જ્યારે $ATP$ નું $ADP$ (એડેનોસિન ડાયફોસ્ફેટ) માં રૂપાંતર થાય છે,ત્યારે જળવિભાજન (hydrolysis) દ્વારા અંતિમ ફોસ્ફેટ બંધ તૂટે છે.
આ પ્રક્રિયામાં મોટી માત્રામાં ઉર્જા મુક્ત થાય છે,જેનો ઉપયોગ કોષ દ્વારા વિવિધ જૈવિક પ્રક્રિયાઓ કરવા માટે થાય છે.

(D) $ATP$ (એડેનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ) ની શોધ $1926$ માં કાર્લ લોહમેન દ્વારા કરવામાં આવી હતી.
ત્યારબાદ,$1941$ માં ફ્રિટ્ઝ લિપમેન દ્વારા $ATP$ ચક્રનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું હતું,જેના માટે તેમને $1953$ માં નોબેલ પુરસ્કાર એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.

(A) પ્રમાણિત પરિસ્થિતિઓમાં એક $ATP$ અણુનું $ADP$ અને અકાર્બનિક ફોસ્ફેટ $(Pi)$ માં જળવિભાજન થવાથી આશરે $7.3 \ kcal/mol$ ઉર્જા મુક્ત થાય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$8 \ kcal$ એ પ્રમાણિત જૈવિક અંદાજની સૌથી નજીકની કિંમત છે.

(A) $ATP$ એટલે એડેનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ $(Adenosine triphosphate)$. તે એક જટિલ કાર્બનિક રસાયણ છે જે જીવંત કોષોમાં ઘણી પ્રક્રિયાઓ જેવી કે સ્નાયુઓનું સંકોચન, ચેતા આવેગનું વહન અને રાસાયણિક સંશ્લેષણ માટે ઊર્જા પૂરી પાડે છે। તેને ઘણીવાર કોષનું ઊર્જા ચલણ $(energy currency)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) $ATP$ (એડેનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ) એ ઊર્જાથી ભરપૂર અણુ છે.
ઊર્જા મુખ્યત્વે ઉચ્ચ-ઊર્જા ધરાવતા ટર્મિનલ ફોસ્ફેટ બંધોમાં સંગ્રહિત હોય છે,જેને ખાસ કરીને પાયરોફોસ્ફેટ બંધ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
જ્યારે આ બંધોનું જળવિભાજન (hydrolysis) થાય છે,ત્યારે કોષીય કાર્ય કરવા માટે મોટી માત્રામાં મુક્ત ઊર્જા મુક્ત થાય છે.

(B) પેન્ટોઝ ફોસ્ફેટ પાથવે $(PPP)$ એરિથ્રોઝ-$4$-ફોસ્ફેટ પૂરું પાડે છે,જે શિકિમિક એસિડના સંશ્લેષણ માટે જરૂરી એક મુખ્ય મધ્યવર્તી ઘટક છે.
શિકિમિક એસિડ વનસ્પતિઓમાં એરોમેટિક એમિનો એસિડ અને વિવિધ એરોમેટિક રિંગ સંયોજનોના જૈવસંશ્લેષણ માટે એક મહત્વપૂર્ણ પુરોગામી (precursor) તરીકે કાર્ય કરે છે.

(C) પેન્ટોઝ ફોસ્ફેટ પાથવે $(PPP)$,જેને હેક્સોઝ મોનોફોસ્ફેટ શંટ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ગ્લાયકોલિસિસનો એક વૈકલ્પિક ચયાપચયનો માર્ગ છે.
તેનું મુખ્ય મહત્વ નીચે મુજબ છે:
$1$. $NADPH$ નું ઉત્પાદન,જે રિડક્ટિવ જૈવસંશ્લેષણ (દા.ત.,ફેટી એસિડ સંશ્લેષણ) માટે આવશ્યક છે.
$2$. રાઈબોઝ-$5$-ફોસ્ફેટનું નિર્માણ,જે ન્યુક્લિયોટાઈડ સંશ્લેષણ માટે પુરોગામી છે.
$3$. $3, 4, 5, 6,$ અને $7$ કાર્બન અણુઓ ધરાવતા વિવિધ શર્કરાના મધ્યવર્તી સંયોજનોનું ઉત્પાદન,જે વિવિધ જૈવસંશ્લેષણ માર્ગોમાં વપરાય છે.
$4$. આમાંથી કેટલાક મધ્યવર્તી સંયોજનો,જેમ કે એરિથ્રોઝ-$4$-ફોસ્ફેટ અને સેડોહેપ્ટ્યુલોઝ-$7$-ફોસ્ફેટ,કેલ્વિન ચક્રમાં $CO_2$ ના સ્થાપન માટે મહત્વપૂર્ણ છે.
તેથી,વિકલ્પ $(a)$ અને $(b)$ બંને સાચા છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. માનવ શરીરમાં,ગ્લુકોઝનું ગ્લાયકોજનમાં રૂપાંતર (ગ્લાયકોજેનેસિસ) થાય છે અને તે મુખ્યત્વે યકૃત અને કંકાલ સ્નાયુઓમાં સંગ્રહિત થાય છે. સંગ્રહિત ગ્લાયકોજનની કુલ માત્રા આશરે $400 \text{ g}$ હોય છે,જેમાંથી લગભગ $100 \text{ g}$ યકૃતમાં અને $300 \text{ g}$ સ્નાયુઓમાં સંગ્રહિત થાય છે.

(A) ગ્લુકોઝમાંથી ગ્લાયકોજન બનાવવાની પ્રક્રિયાને $Glycogenesis$ (ગ્લાયકોજેનેસિસ) કહેવામાં આવે છે.
યકૃતમાં,વધારાના ગ્લુકોઝને સંગ્રહ માટે ગ્લાયકોજનમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે,જે રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે.
$Glycolysis$ (ગ્લાયકોલિસિસ) એ ગ્લુકોઝનું પાયરુવેટમાં વિઘટન છે.
$Glycogenolysis$ (ગ્લાયકોજીનોલિસિસ) એ ગ્લાયકોજનનું ગ્લુકોઝમાં વિઘટન છે.
તેથી,ગ્લાયકોજનના સંશ્લેષણ માટેનો સાચો શબ્દ $Glycogenesis$ છે.

(C) ઉત્સેચકો,વિટામિન્સ અને અંતઃસ્ત્રાવો એ બધા આવશ્યક જૈવિક રસાયણો છે જે સજીવના શરીરમાં વિવિધ શારીરિક પ્રક્રિયાઓના નિયમનકાર તરીકે કાર્ય કરે છે.
ઉત્સેચકો જૈવિક ઉદ્દીપક તરીકે કાર્ય કરીને જૈવરાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓને ઝડપી બનાવે છે.
અંતઃસ્ત્રાવો રાસાયણિક સંદેશાવાહક તરીકે કાર્ય કરે છે જે શરીરની પ્રવૃત્તિઓનું સંકલન કરે છે.
વિટામિન્સ ચયાપચયના માર્ગો માટે સહ-કારક અથવા આવશ્યક ઘટકો તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેથી,તે બધા સામૂહિક રીતે શરીરના ચયાપચય અને શારીરિક કાર્યોની નિયમનકારી પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે.

(B) વિટામિન્સને તેમની દ્રાવ્યતાના આધારે મુખ્યત્વે બે જૂથોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. ચરબીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન્સ: આમાં વિટામિન $A, D, E$ અને $K$ નો સમાવેશ થાય છે. તે શરીરની ચરબીયુક્ત પેશીઓમાં સંગ્રહિત થાય છે.
$2$. પાણીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન્સ: આમાં વિટામિન $B$-કોમ્પ્લેક્સ અને વિટામિન $C$ નો સમાવેશ થાય છે. તે શરીરમાં મોટા પ્રમાણમાં સંગ્રહિત થતા નથી અને પેશાબ દ્વારા ઉત્સર્જિત થાય છે,તેથી આહાર દ્વારા તેનું નિયમિત સેવન કરવું જરૂરી છે.

(C) વિટામિન્સને તેમની દ્રાવ્યતાના આધારે બે શ્રેણીઓમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: પાણીમાં દ્રાવ્ય અને ચરબીમાં દ્રાવ્ય.
પાણીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન્સમાં વિટામિન $B$ કોમ્પ્લેક્સ અને વિટામિન $C$ નો સમાવેશ થાય છે.
ચરબીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન્સમાં વિટામિન $A, D, E$ અને $K$ નો સમાવેશ થાય છે.
આ વિટામિન્સ શરીરની ચરબીયુક્ત પેશીઓ અને યકૃતમાં સંગ્રહિત થાય છે,અને તેમના શોષણ માટે આહારમાં ચરબીની જરૂર હોય છે.

(A) વિટામિન $C$ ને રાસાયણિક રીતે એસ્કોર્બિક એસિડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેને એન્ટી-સ્કોર્બ્યુટિક ફેક્ટર પણ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેની ઉણપથી સ્કર્વી નામનો રોગ થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) વિટામિન $D$ ને રાસાયણિક રીતે કેલ્સિફેરોલ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે ચરબીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન છે જે કેલ્શિયમ અને ફોસ્ફરસના શોષણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,જે હાડકાં અને દાંતના સ્વાસ્થ્યને જાળવવા માટે આવશ્યક છે.

(C) વિટામિન $C$ (એસ્કોર્બિક એસિડ) ગરમી અને ઓક્સિડેશન પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ છે. જ્યારે વિટામિન $C$ ધરાવતા ખોરાકને રાંધવામાં આવે છે અથવા ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે વિટામિનનું બંધારણ તૂટી જાય છે,જેના પરિણામે તેનો નાશ થાય છે. તેથી,તેને 'હીટ લેબાઈલ' (ગરમીથી નાશ પામતું) ગણવામાં આવે છે.

(A) હાયપરકેરાટોસિસ એ ત્વચાના બહારના સ્તર (સ્ટ્રેટમ કોર્નિયમ) ના જાડા થવા દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવતી સ્થિતિ છે.
તે વિટામિન $A$ (રેટિનોલ) ના વધુ પડતા સેવનને કારણે થતા હાયપરવિટામિનોસિસ $A$ નું એક સુસ્થાપિત ક્લિનિકલ લક્ષણ છે.
વધારાનું વિટામિન $A$ સામાન્ય કેરાટિનોસાઇટ વિભેદનમાં દખલ કરે છે,જેના પરિણામે કેરાટિનનો ભરાવો થાય છે અને હાયપરકેરાટોસિસ સાથે સંકળાયેલ ત્વચાનું જાડું થવું જોવા મળે છે.

(C) "વિટામિન" શબ્દ $1912$ માં કેસિમિર ફંક દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો. તેમણે આ શબ્દ "વિટા" (જીવન) અને "એમાઈન" (કારણ કે તેમને શરૂઆતમાં લાગતું હતું કે બધા વિટામિન એમાઈન છે) શબ્દો પરથી મેળવ્યો હતો. તેથી, વિકલ્પ $C$ સાચો જવાબ છે.

(D) વિટામિન્સને તેમની દ્રાવ્યતાના આધારે બે શ્રેણીઓમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: ચરબીમાં દ્રાવ્ય અને પાણીમાં દ્રાવ્ય.
ચરબીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન્સમાં $A, D, E,$ અને $K$ નો સમાવેશ થાય છે.
પાણીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન્સમાં $B$-કોમ્પ્લેક્સ જૂથ અને વિટામિન $C$ નો સમાવેશ થાય છે.
એન્ટી-ઓક્સિડન્ટ એ એક એવો અણુ છે જે અન્ય અણુઓના ઓક્સિડેશનને અટકાવે છે,જે કોષોને મુક્ત રેડિકલ દ્વારા થતા નુકસાનથી બચાવે છે.
વિટામિન $C$ (એસ્કોર્બિક એસિડ) એ પાણીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન છે જે માનવ શરીરમાં શક્તિશાળી એન્ટી-ઓક્સિડન્ટ તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેથી,વિટામિન $C$ પાણીમાં દ્રાવ્ય અને એન્ટી-ઓક્સિડન્ટ બંને છે.

(D) વિટામિન $B_{12}$ ને રાસાયણિક રીતે $Cyanocobalamin$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તે પાણીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન છે જે મગજ અને ચેતાતંત્રના કાર્યમાં અને રક્તકણોના નિર્માણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. તે પેલાગ્રા (વિટામિન $B_3$ ની ઉણપથી થાય છે),પીળા ઉત્સેચકો (ફ્લેવિન ઉત્સેચકો) અથવા બેરી-બેરી (વિટામિન $B_1$ ની ઉણપથી થાય છે) સાથે સંબંધિત નથી.

(D) વિટામિન $B_{12}$,જેને કોબાલામિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એક જટિલ ઓર્ગેનોમેટાલિક સંયોજન છે.
તેમાં કોરિન રિંગ સિસ્ટમ સાથે જોડાયેલ કેન્દ્રીય કોબાલ્ટ આયન $(Co^{3+})$ હોય છે.
તેની રચનાની એક લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમાં કોબાલ્ટ પરમાણુ સાથે જોડાયેલ સાયનાઇડ જૂથ $(-CN)$ હોય છે,જે કોબાલ્ટ-સાયનાઇડ જોડાણ બનાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) વિટામિનને બે શ્રેણીઓમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: ચરબીમાં દ્રાવ્ય અને પાણીમાં દ્રાવ્ય.
ચરબીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન $(A, D, E, K)$ શરીરની ચરબીયુક્ત પેશીઓ અને યકૃતમાં સંગ્રહિત થાય છે,તેથી તે સરળતાથી ઉત્સર્જિત થતા નથી.
પાણીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન ($B$-કોમ્પ્લેક્સ અને $C$) શરીરમાં નોંધપાત્ર માત્રામાં સંગ્રહિત થતા નથી.
પાણીમાં દ્રાવ્ય વિટામિનની વધારાની માત્રા કિડની દ્વારા ગળાઈને મૂત્ર દ્વારા ઉત્સર્જિત થાય છે.
તેથી,વિટામિન $C$ એ એવું વિટામિન છે જે સામાન્ય રીતે માનવ મૂત્રમાં ઉત્સર્જિત થાય છે.

(A) વિટામિનનો સિદ્ધાંત $1912$ માં ફ્રેડરિક ગૌલેન્ડ હોપકિન્સ અને કેસિમીર ફંક દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો.
કેસિમીર ફંકને 'વિટામિન' (vital amine) શબ્દ આપવાનો શ્રેય જાય છે,જ્યારે તેમણે ચોખાના ઉપરના પડમાંથી એક એવો પદાર્થ અલગ કર્યો જે બેરીબેરી રોગને મટાડી શકતો હતો.
હોપકિન્સે એ સાબિત કરીને મહત્વનું યોગદાન આપ્યું કે અમુક સહાયક ખોરાકના ઘટકો (વિટામિન્સ) સ્વાસ્થ્ય અને વૃદ્ધિ માટે અત્યંત આવશ્યક છે,ભલે તે ખૂબ જ અલ્પ માત્રામાં હોય.

(B) વિટામિન $D$ જઠરાંત્રિય માર્ગમાંથી કેલ્શિયમના શોષણ માટે આવશ્યક છે.
વિટામિન $D$ નું વધુ પડતું સેવન રુધિરમાં કેલ્શિયમનું પ્રમાણ અસામાન્ય રીતે વધારી દે છે,જેને $Hypercalcemia$ (હાયપરકેલ્સેમિયા) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ વધારાનું કેલ્શિયમ ઘણીવાર હાડકાના પુનઃશોષણ (bone reabsorption) દ્વારા હાડકામાંથી મુક્ત થાય છે,જે હાડકાંને નબળા પાડી શકે છે અને નરમ પેશીઓમાં કેલ્શિયમ જમા થવાનું કારણ બને છે.

(D) વિટામિન $D$ ને એન્ટી-રેચિટીક વિટામિન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે આંતરડામાંથી કેલ્શિયમ અને ફોસ્ફરસના શોષણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,જે હાડકાના તંદુરસ્ત વિકાસ માટે આવશ્યક છે.
વિટામિન $D$ ની ઉણપથી બાળકોમાં સુકતાન (રેકેટ્સ) અને પુખ્ત વયના લોકોમાં ઓસ્ટિઓમલેશિયા થાય છે,જેમાં હાડકાં નરમ અને નબળા પડી જાય છે.

(C) એન્ટી-સ્કોર્બ્યુટિક વિટામિન એ $Vitamin \ C$ (એસ્કોર્બિક એસિડ) છે.
તેને એન્ટી-સ્કોર્બ્યુટિક કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે મનુષ્યોમાં સ્કર્વી તરીકે ઓળખાતો ઉણપનો રોગ અટકાવે છે.

(B) વિટામિન $B$ કોમ્પ્લેક્સમાં ઘણા પાણીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન્સનો સમાવેશ થાય છે જે કોષીય ચયાપચયમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
$Riboflavin$ એ વિટામિન $B_2$ છે.
$Cyanocobalamine$ એ વિટામિન $B_{12}$ છે.
$Nicotinamide$ એ વિટામિન $B_3$ (નિયાસિન) નું એક સ્વરૂપ છે.
$Nicotin$ (નિકોટિન) એ વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતું એક આલ્કલોઇડ છે,ખાસ કરીને તમાકુમાં,અને તે વિટામિન નથી કે વિટામિન $B$ સમૂહનો ભાગ પણ નથી.

(A) વિટામિન $A$ ની શોધ $1915$ માં $McCollum$ અને $Davis$ દ્વારા કરવામાં આવી હતી.
તેમણે તેને માખણ અને ઈંડાની જરદીમાંથી અલગ કર્યું હતું અને તેને ચરબીમાં દ્રાવ્ય વૃદ્ધિ પરિબળ તરીકે ઓળખાવ્યું હતું.

(C) વિટામિન $E$ (ટોકોફેરોલ) પ્રકાશ પ્રત્યે સંવેદનશીલ છે અને અલ્ટ્રાવાયોલેટ $(UV)$ કિરણોના સંપર્કમાં આવવાથી નાશ પામે છે. તે ઓક્સિડેશન માટે પણ સંવેદનશીલ છે,જેના કારણે તેની જૈવિક સક્રિયતા ગુમાવાય છે.

(C) વિટામિન $M$ એ ફોલિક એસિડ (જેને વિટામિન $B_9$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) માટે વપરાતું જૂનું નામ છે.
ઐતિહાસિક રીતે તેને વિટામિન $M$ નામ આપવામાં આવ્યું હતું કારણ કે તે વાંદરાઓના વિકાસ માટે આવશ્યક હોવાનું જણાયું હતું (અહીં $M$ અક્ષર 'monkey' માટે વપરાયો છે).
ફોલિક એસિડ $DNA$ સંશ્લેષણ,સમારકામ અને મિથાઈલેશન માટે નિર્ણાયક છે,અને તે રક્તકણોના ઉત્પાદનમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.

(B) ગાયનું દૂધ મુખ્યત્વે $Riboflavin$ (જેને $Vitamin B_2$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) ની હાજરીને કારણે થોડું પીળાશ પડતું દેખાય છે.
$Riboflavin$ એ પાણીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન છે જે નારંગી-પીળા રંગનું રંજકદ્રવ્ય ધરાવે છે,જે દૂધને આ લાક્ષણિક રંગ આપે છે.

(B) વિટામિન્સને તેમની દ્રાવ્યતાના આધારે બે જૂથોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: ચરબીમાં દ્રાવ્ય અને પાણીમાં દ્રાવ્ય.
ચરબીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન્સ (જેમ કે $A, D, E, K$) શરીરની ચરબીયુક્ત પેશીઓ અને યકૃતમાં સંગ્રહિત થઈ શકે છે,તેથી તેમને દરરોજ લેવાની જરૂર હોતી નથી.
પાણીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન્સ (જેમ કે $B$-કોમ્પ્લેક્સ અને $C$) શરીરમાં નોંધપાત્ર માત્રામાં સંગ્રહિત થતા નથી અને પેશાબ દ્વારા બહાર નીકળી જાય છે.
તેથી,શ્રેષ્ઠ સ્વાસ્થ્ય જાળવવા માટે પાણીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન્સ આપણા દૈનિક આહાર દ્વારા લેવા આવશ્યક છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
વિટામિન $C$ (એસ્કોર્બિક એસિડ,$C_6H_8O_6$) ને એન્ટિસ્કોર્બ્યુટિક વિટામિન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે તાજા શાકભાજી અને ખાટાં ફળો જેવા કે લીંબુ,નારંગી,ટામેટાં અને અનાનસમાં વિપુલ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.
વિટામિન $C$ કોલેજન તંતુઓના સંશ્લેષણ માટે આવશ્યક છે,જે ઘા રૂઝાવવા અને સંયોજક પેશીઓની જાળવણી માટે મહત્વપૂર્ણ છે.
વિટામિન $C$ ની ઉણપથી સ્કર્વી નામનો રોગ થાય છે,જેમાં પેઢામાંથી રક્તસ્ત્રાવ અને ઘા રૂઝાવવામાં વિલંબ જેવા લક્ષણો જોવા મળે છે.
ઘણા પ્રાણીઓ તેનું સંશ્લેષણ કરી શકે છે,પરંતુ મનુષ્યો અને વાંદરાઓએ તેને તેમના આહાર દ્વારા મેળવવું પડે છે.

(A) વિટામિન $A$ ને એન્ટિઝેરોપ્થેલ્મિયા વિટામિન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તેની ઉણપથી ઝેરોપ્થેલ્મિયા થાય છે,જે આંખના નેત્રપટલ (conjunctiva) અને કોર્નિયામાં શુષ્કતા દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવતી સ્થિતિ છે.
વિટામિન $A$ (રેટિનોલ) દ્રષ્ટિ અને અધિચ્છદીય પેશીઓના સ્વાસ્થ્યને જાળવવા માટે આવશ્યક છે.

(C) માછલીના લીવરનું તેલ,જેમ કે કોડ-લિવર ઓઈલ,ચરબીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન્સનો જાણીતો કુદરતી સ્ત્રોત છે.
ખાસ કરીને,તે વિટામિન $A$ (રેટિનોલ) અને વિટામિન $D$ (કેલ્સિફેરોલ) થી ભરપૂર હોય છે.
વિટામિન $A$ દ્રષ્ટિ અને રોગપ્રતિકારક શક્તિ માટે જરૂરી છે,જ્યારે વિટામિન $D$ કેલ્શિયમના શોષણ અને હાડકાના સ્વાસ્થ્ય માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.

(D) ફોલિક એસિડને વિટામિન $B_9$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે અને પેન્ટોથેનિક એસિડને વિટામિન $B_5$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ બંને વિટામિન્સ પાણીમાં દ્રાવ્ય છે અને વિટામિન $B$ કોમ્પ્લેક્સ જૂથના આવશ્યક ઘટકો છે.
તેથી,તેઓ વિટામિન $B$ કોમ્પ્લેક્સ પરિવારના સભ્યો છે.

(A) કોષીય અંતઃસ્થ પ્રવાહી $(ICF)$ માં પોટેશિયમ આયનો $(K^+)$ અને મેગ્નેશિયમ આયનો $(Mg^{2+})$ ની સાંદ્રતા વધુ હોય છે,જેમાં પોટેશિયમ સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતું કોષીય અંતઃસ્થ ધન આયન છે.
તેની સરખામણીમાં,કોષબાહ્ય પ્રવાહી $(ECF)$ માં સોડિયમ આયનો $(Na^+)$ અને ક્લોરાઇડ આયનો $(Cl^-)$ વધુ પ્રમાણમાં હોય છે.
તેથી,પોટેશિયમ એ મુખ્ય કોષીય અંતઃસ્થ ધન આયન છે.