Proteins Questions in Gujarati

(D) $Collagen$ એ પ્રાણી સૃષ્ટિમાં સૌથી વધુ જોવા મળતું પ્રોટીન છે. તે એક બંધારણીય પ્રોટીન છે જે સંયોજક પેશીઓનો મુખ્ય ઘટક બનાવે છે. બંધારણીય રીતે,તેને તંતુમય પ્રોટીન તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તેની પોલીપેપ્ટાઈડ શૃંખલાઓ લાંબા,સમાંતર તંતુઓમાં ગોઠવાયેલી હોય છે,જે પેશીઓને મજબૂતી આપે છે. ગોળાકાર પ્રોટીનથી વિપરીત,જે પાણીમાં દ્રાવ્ય હોય છે,$Collagen$ જેવા તંતુમય પ્રોટીન સામાન્ય રીતે અદ્રાવ્ય હોય છે.

(D) પ્રોટીનને તેમના આણ્વિય આકારના આધારે બે મુખ્ય પ્રકારોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: તંતુમય (ફાઈબ્રિલર) અને ગોલીય (ગ્લોબ્યુલર) પ્રોટીન.
ફાઈબ્રિલર પ્રોટીન,જેમ કે $Collagen$,$Elastin$ અને $Myosin$,લાંબી,દોરા જેવી રચના ધરાવે છે અને સામાન્ય રીતે પાણીમાં અદ્રાવ્ય હોય છે.
$Albumin$ એ ગોલીય પ્રોટીન છે,જે આકારમાં ગોળાકાર હોય છે અને સામાન્ય રીતે પાણીમાં દ્રાવ્ય હોય છે.
તેથી,$Albumin$ એ ફાઈબ્રિલર પ્રોટીન નથી.

(A) ઇલાસ્ટિનને શરીરના તમામ પ્રોટીનમાંથી રાસાયણિક ફેરફારો સામે સૌથી વધુ પ્રતિરોધક માનવામાં આવે છે.
હજારો વર્ષ જૂની 'મમી'ઓમાં પણ તેમની ધમનીઓ સારી રીતે સચવાયેલા ઇલાસ્ટિન તંતુઓને કારણે અકબંધ જોવા મળે છે.

(A) કોષકેન્દ્રમાં ક્રોમેટિન હોય છે,જે $DNA$ અને પ્રોટીનનું બનેલું હોય છે. કોષકેન્દ્રમાં $DNA$ સાથે સંકળાયેલા મુખ્ય પ્રોટીન હિસ્ટોન્સ છે. હિસ્ટોન્સ એ બેઝિક પ્રોટીન છે જેને સરળ પ્રોટીન તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તે ફક્ત એમિનો એસિડના બનેલા હોય છે અને તેમાં કોઈ બિન-પ્રોટીન પ્રોસ્થેટિક જૂથો હોતા નથી. તેથી,કોષકેન્દ્રમાં મુખ્યત્વે સરળ પ્રોટીન જોવા મળે છે.

(D) સંયુગ્મી પ્રોટીન એ એવું પ્રોટીન છે જે એક અથવા વધુ બિન-એમિનો એસિડ જૂથો (પ્રોસ્થેટિક જૂથો) સાથે જોડાઈને કાર્ય કરે છે.
$(d)$ ફ્લેવોપ્રોટીન એ એક સંયુગ્મી પ્રોટીન છે કારણ કે તેમાં બિન-પ્રોટીન પ્રોસ્થેટિક જૂથ હોય છે,ખાસ કરીને $FMN$ (ફ્લેવિન મોનોન્યુક્લિયોટાઇડ) અથવા $FAD$ (ફ્લેવિન એડેનાઇન ડાયન્યુક્લિયોટાઇડ).
ગ્લોબ્યુલિન,આલ્બ્યુમિન અને હિસ્ટોન એ સાદા પ્રોટીનના ઉદાહરણો છે,જે ફક્ત એમિનો એસિડના બનેલા હોય છે.

(D) ગ્લાયકોપ્રોટીન એ સંયુગ્મી પ્રોટીનનો એક પ્રકાર છે જેમાં પ્રોટીન અણુઓ કાર્બોદિત જૂથો સાથે સહસંયોજક બંધ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે. તેથી,તે પ્રોટીન અને કાર્બોદિતોનું બનેલું હોય છે.

(B) પ્રોટીનને કોષમાં સૌથી વધુ વિવિધતા ધરાવતા અણુઓ માનવામાં આવે છે કારણ કે તે એમિનો એસિડના પોલિમર છે. $20$ વિવિધ પ્રકારના એમિનો એસિડ હોય છે જે વિવિધ ક્રમ અને લંબાઈમાં ગોઠવાઈને અજોડ બંધારણ અને કાર્ય ધરાવતા પ્રોટીનની વિશાળ શ્રેણી બનાવે છે. આમાં ઉત્સેચકો,બંધારણીય ઘટકો,અંતઃસ્ત્રાવો,એન્ટિબોડીઝ અને વહન કરતા અણુઓનો સમાવેશ થાય છે,જે કોષની લગભગ તમામ પ્રવૃત્તિઓ કરે છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. કોઈપણ કોષ પ્રોટીન વગર જીવી શકતો નથી કારણ કે પ્રોટીન કોષના પાયાના ઘટકો (building blocks) છે. તે કોષની રચનાત્મક આધાર,ઉત્સેચકીય પ્રવૃત્તિ,વહન અને સંકેત પ્રક્રિયાઓ માટે અનિવાર્ય છે. જોકે ઉત્સેચકો પણ પ્રોટીન જ છે,પરંતુ 'પ્રોટીન' એ વધુ વ્યાપક અને પાયાનો ઘટક છે જે કોષના અસ્તિત્વ માટે જરૂરી છે.

(B) પ્રોટીન એ એમિનો એસિડના બનેલા જટિલ કાર્બનિક મેક્રોમોલેક્યુલ્સ છે.
દરેક એમિનો એસિડમાં એક એમિનો ગ્રુપ $(-NH_2)$,એક કાર્બોક્સિલ ગ્રુપ $(-COOH)$,એક હાઇડ્રોજન પરમાણુ અને મધ્યસ્થ આલ્ફા-કાર્બન સાથે જોડાયેલ એક ચલ સાઇડ ચેઇન ($R$-ગ્રુપ) હોય છે.
તમામ એમિનો એસિડમાં અને તેથી તમામ પ્રોટીનમાં હાજર રહેલા મૂળભૂત તત્વો કાર્બન $(C)$,હાઇડ્રોજન $(H)$,ઓક્સિજન $(O)$ અને નાઇટ્રોજન $(N)$ છે.
કેટલાક પ્રોટીનમાં સિસ્ટીન અને મિથિઓનાઇન જેવા એમિનો એસિડની હાજરીને કારણે સલ્ફર $(S)$ પણ હોઈ શકે છે,પરંતુ પ્રોટીનને વ્યાખ્યાયિત કરતી પ્રાથમિક તત્વીય રચના $C, H, O, N$ છે.

(D) સંયુગ્મી પ્રોટીન એવા પ્રોટીન છે જે બિન-પ્રોટીન ઘટકો સાથે સહસંયોજક બંધથી જોડાયેલા હોય છે,જેને પ્રોસ્થેટિક ગ્રુપ કહેવામાં આવે છે.
$A$. ક્રોમોપ્રોટીનમાં પ્રોસ્થેટિક ગ્રુપ તરીકે રંજકદ્રવ્ય હોય છે (દા.ત.,હિમોગ્લોબિન).
$B$. ફોસ્ફોપ્રોટીનમાં પ્રોસ્થેટિક ગ્રુપ તરીકે ફોસ્ફેટ ગ્રુપ હોય છે (દા.ત.,દૂધમાં રહેલું કેસીન).
$C$. ગ્લાયકોપ્રોટીનમાં પ્રોસ્થેટિક ગ્રુપ તરીકે કાર્બોહાઈડ્રેટ્સ હોય છે (દા.ત.,મ્યુસિન).
આ તમામ ઉદાહરણો બિન-પ્રોટીન ઘટકો સાથે જોડાયેલા પ્રોટીન હોવાથી,તે બધાને સંયુગ્મી પ્રોટીન તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(A) પ્રોટીનનું $\alpha$-હેલિકલ બંધારણ $1951$ માં લિનસ પોલિંગ અને રોબર્ટ કોરી દ્વારા સૂચવવામાં આવ્યું હતું. તેમણે પ્રોટીનના દ્વિતીયક બંધારણને નક્કી કરવા માટે એક્સ-રે ક્રિસ્ટલોગ્રાફી ડેટાનો ઉપયોગ કર્યો હતો અને હાઇડ્રોજન બોન્ડિંગની પેટર્ન ઓળખી હતી જે $\alpha$-હેલિક્સને સ્થિર કરે છે.

(C) એલ્યુરોન કણો એ વિશિષ્ટ પ્રોટીન સંગ્રહ કરતા અંગિકાઓ છે જે ઘઉં,મકાઈ અને જવ જેવા ઘણા બીજના ભ્રૂણપોષ (endosperm) માં જોવા મળે છે.
તેઓ મૂળભૂત રીતે પ્રોટીનયુક્ત હોય છે અને અંકુરણ દરમિયાન વિકાસ પામતા ભ્રૂણ માટે અનામત ખોરાક તરીકે કાર્ય કરે છે.

(C) પ્રોટીન એ જટિલ મહાઅણુઓ છે જેને પોલીપેપ્ટાઈડ્સ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તે એમિનો એસિડના પોલીમરાઈઝેશન દ્વારા બનતી રેખીય શૃંખલાઓ છે. આ એમિનો એસિડ એકબીજા સાથે પેપ્ટાઈડ બંધ દ્વારા જોડાઈને લાંબી શૃંખલાઓ બનાવે છે,જે ત્યારબાદ ચોક્કસ ત્રિ-પરિમાણીય બંધારણમાં ગૂંચળાઈને કાર્યશીલ પ્રોટીન બને છે.

(A) પ્રોટીનનું મૂળભૂત બંધારણ,ખાસ કરીને આલ્ફા-હેલિક્સ અને બીટા-પ્લીટેડ શીટ મોડેલ,$1951$ માં લાઇનસ પાઉલિંગ દ્વારા આપવામાં આવ્યું હતું. જી. એન. રામચંદ્રન તેમના 'રામચંદ્રન પ્લોટ' માટે જાણીતા છે,જે પોલીપેપ્ટાઈડ બેકબોનના શક્ય બંધારણો સમજાવે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,લાઇનસ પાઉલિંગ સાચો જવાબ છે કારણ કે તેમણે પ્રોટીનના દ્વિતીયક બંધારણના અભ્યાસમાં પાયાનું કાર્ય કર્યું હતું.

(A) જો એમિનો એસિડમાં કાયરલ કાર્બન પરમાણુ (ચાર અલગ-અલગ સમૂહો સાથે જોડાયેલ અસમપ્રમાણ કાર્બન પરમાણુ) હોય,તો તે પ્રકાશીય રીતે સક્રિય હોય છે.
$Glycine$ $(NH_2-CH_2-COOH)$ માં,મધ્યસ્થ કાર્બન પરમાણુ બે હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ છે.
મધ્યસ્થ કાર્બન સાથે જોડાયેલા બે સમૂહો સમાન હોવાથી,તે અકાયરલ (achiral) છે અને તેથી તે પ્રકાશીય રીતે સક્રિય નથી.
બાકીના તમામ એમિનો એસિડ ($Valine$,$Leucine$,$Isoleucine$) માં કાયરલ કેન્દ્ર હોય છે અને તે પ્રકાશીય રીતે સક્રિય છે.

(C) ગ્લાયસીનને સૌથી સરળ એમિનો એસિડ માનવામાં આવે છે કારણ કે તેની સાઇડ ચેઇન ($R$-ગ્રુપ) માત્ર એક હાઇડ્રોજન પરમાણુ $(H)$ છે.
તેનું રાસાયણિક સૂત્ર $NH_2-CH_2-COOH$ છે.
મોટા ક્રિયાશીલ સમૂહને બદલે હાઇડ્રોજન પરમાણુની હાજરીને કારણે,તે $20$ પ્રમાણિત એમિનો એસિડમાં એકમાત્ર અકાઈરલ (achiral) એમિનો એસિડ છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. સલ્ફર એ સિસ્ટીન અને મિથિઓનાઇન જેવા એમિનો એસિડનો મુખ્ય ઘટક છે. તે બાયોટિન અને થાઇમિન જેવા વિટામિન્સ તેમજ કોએન્ઝાઇમ $A$ માં પણ જોવા મળે છે.

(A) નાઈટ્રોજન એ એમિનો એસિડની સંરચનામાં એક પાયાનું તત્વ છે,જે પ્રોટીનના બંધારણીય એકમો છે.
દરેક એમિનો એસિડમાં એક એમિનો સમૂહ $(-NH_2)$ અને એક કાર્બોક્સિલ સમૂહ $(-COOH)$ હોય છે.
પ્રોટીન એ એમિનો એસિડના પોલિમર હોવાથી,નાઈટ્રોજન તમામ પ્રોટીનનો આવશ્યક ઘટક છે.
લિપિડ્સ અને કાર્બોદિતો મુખ્યત્વે કાર્બન,હાઈડ્રોજન અને ઓક્સિજનના બનેલા હોય છે અને તેમાં બંધારણીય ઘટક તરીકે નાઈટ્રોજન હોતો નથી.

(A) મ્યુસિન એ લાળમાં જોવા મળતું એક પ્રકારનું ગ્લાયકોપ્રોટીન છે.
તે લ્યુબ્રિકન્ટ તરીકે કાર્ય કરે છે જે ખોરાકના બોલસ (કોળિયા) બનાવવામાં મદદ કરે છે અને ગળવાની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવે છે.
ગ્લાયકોપ્રોટીન એવા પ્રોટીન છે જેમાં ઓલિગોસેકેરાઈડ શૃંખલાઓ એમિનો એસિડની પાર્શ્વ-શૃંખલાઓ સાથે સહસંયોજક બંધથી જોડાયેલી હોય છે.

(A) પ્રોટીન એ એમિનો એસિડની લાંબી શૃંખલાઓથી બનેલા જટિલ પોલિમર છે જે પેપ્ટાઇડ બંધ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે. જળવિભાજનની પ્રક્રિયા દરમિયાન,આ પેપ્ટાઇડ બંધો પ્રોટીએઝ અને પેપ્ટિડેઝ જેવા ઉત્સેચકો દ્વારા તોડવામાં આવે છે. પ્રોટીનના સંપૂર્ણ જળવિભાજનનું અંતિમ પરિણામ વ્યક્તિગત એમિનો એસિડનું મિશ્રણ છે,જે ત્યારબાદ શરીર દ્વારા શોષી શકાય છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે. પ્રોટીન એ ખોરાકનો મુખ્ય ઘટક છે જે જીવન માટે અનિવાર્ય છે. તેનો ઉપયોગ શરીરમાં મુખ્યત્વે બંધારણીય પદાર્થો તરીકે થાય છે કારણ કે તે જીવરસ $(protoplasm)$ ના પાયાના ઘટકો છે,જે કોષનો જીવંત ભાગ છે. પ્રોટીન વિના,શરીરની બંધારણીય અખંડિતતા અને સમારકામની પ્રક્રિયાઓ નિષ્ફળ જાય છે,જેના કારણે જીવિત રહેવું અશક્ય બને છે.

(A) પ્રોટીન એ એમિનો એસિડના અણુઓની લાંબી શૃંખલાઓથી બનેલા જટિલ મેક્રોમોલેક્યુલ્સ છે જે પેપ્ટાઇડ બંધ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે.
એમિનો એસિડ એ પ્રોટીનના પાયાના ઘટકો અથવા સૌથી નાના બંધારણીય એકમો છે.
પાચન અથવા જળવિભાજન (hydrolysis) ની પ્રક્રિયા દરમિયાન,પ્રોટીનનું તેમના ઘટક એમિનો એસિડમાં વિઘટન થાય છે.

(B) $\text{કેસીન}$ એ દૂધમાં જોવા મળતું મુખ્ય પ્રોટીન છે। તે યુવાન સસ્તન પ્રાણીઓ માટે પોષણનો એક મહત્વપૂર્ણ સ્ત્રોત છે। $\text{રેનિન}$ એ એક ઉત્સેચક છે જે $\text{કેસીન}$ ના પાચનમાં મદદ કરે છે, જ્યારે $\text{ગેલેક્ટોઝ}$ એ શર્કરા છે અને $\text{ગ્લાયસીન}$ એ એમિનો એસિડ છે।

(B) પ્રોટીનમાં રહેલા એનહાઇડ્રો બંધ (પાણીના અણુને દૂર કરીને બનતા સહસંયોજક બંધ) ને પેપ્ટાઇડ બંધ કહેવામાં આવે છે.
આ બંધ એક એમિનો એસિડના કાર્બોક્સિલ સમૂહ $(-COOH)$ અને બાજુના એમિનો એસિડના એમિનો સમૂહ $(-NH_2)$ વચ્ચે નિર્જલીકરણ સંશ્લેષણ પ્રક્રિયા દ્વારા બને છે.

(C) $\text{આવશ્યક}$ એમિનો એસિડ એવા છે જેનું સંશ્લેષણ માનવ શરીરમાં થઈ શકતું નથી અને તેને ખોરાક દ્વારા મેળવવા પડે છે।
શરીર તેનું ઉત્પાદન કરી શકતું ન હોવાથી, તે અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવા માટે આવશ્યક માનવામાં આવે છે અને તેને ખોરાકના સ્ત્રોતો દ્વારા પૂરા પાડવા જોઈએ।

(B) જ્યારે પ્રોટીનનું અપચય પ્રોટીન સંશ્લેષણ કરતા વધી જાય છે,ત્યારે શરીરના પ્રોટીનનો ઉપયોગ પ્રોટોપ્લાઝમ બનાવવાને બદલે ઉર્જાની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે વધુ થાય છે. પરિણામે,શરીર નબળું પડે છે,થાકી જાય છે અને રોગિષ્ઠ બને છે.

(A) પ્રોટીન શરીરના પાયાના ઘટકો છે.
તે પેશીઓની વૃદ્ધિ,સમારકામ અને જાળવણી માટે આવશ્યક છે.
નવા કોષો મુખ્યત્વે પ્રોટીનથી બનેલા હોય છે,જે કોષ વિભાજન અને બંધારણીય અખંડિતતા માટે જરૂરી છે.
તેથી,કોષોની વૃદ્ધિ અને નવા કોષોના નિર્માણ માટે પ્રોટીન સૌથી આવશ્યક પોષક તત્વ છે.

(A) પ્રોટીન એ ઉચ્ચ આણ્વીય ભાર ધરાવતા જટિલ મહાઅણુઓ છે જેમાં કાર્બન $(C)$,હાઈડ્રોજન $(H)$,ઓક્સિજન $(O)$ અને નાઈટ્રોજન $(N)$ હોય છે.
નાઈટ્રોજનની હાજરી એ મુખ્ય લાક્ષણિકતા છે જે પ્રોટીનને કાર્બોદિત અને ચરબીથી અલગ પાડે છે,જેમાં સામાન્ય રીતે માત્ર $C, H$ અને $O$ હોય છે.
વધુમાં,કેટલાક પ્રોટીનમાં સલ્ફર,ફોસ્ફરસ,આયર્ન,કોપર અથવા આયોડિન જેવા અન્ય તત્વો પણ અલ્પ માત્રામાં હોઈ શકે છે.
તેથી,પ્રોટીન સાચો જવાબ છે.

(C) એમિનો એસિડને માનવ શરીર દ્વારા તેનું સંશ્લેષણ થઈ શકે છે કે નહીં તેના આધારે આવશ્યક અથવા બિન-આવશ્યક તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
આવશ્યક એમિનો એસિડનું સંશ્લેષણ શરીર દ્વારા થઈ શકતું નથી અને તેને આહાર દ્વારા મેળવવું આવશ્યક છે.
બિન-આવશ્યક એમિનો એસિડનું સંશ્લેષણ માનવ શરીર દ્વારા કરી શકાય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Lysine$,$Methionine$ અને $Isoleucine$ એ આવશ્યક એમિનો એસિડ છે.
$Alanine$ એ બિન-આવશ્યક એમિનો એસિડ છે કારણ કે માનવ શરીર પાયરુવેટમાંથી તેનું સંશ્લેષણ કરી શકે છે.

(D) પ્રોટીનનું તેમના રાસાયણિક બંધારણના આધારે સાદા,સંયુગ્મી (conjugated) અને વ્યુત્પન્ન પ્રોટીનમાં વર્ગીકરણ કરવામાં આવે છે.
સાદા પ્રોટીન એવા પ્રોટીન છે જેનું જળવિભાજન (hydrolysis) કરતા માત્ર એમિનો એસિડ જ મળે છે.
સાદા પ્રોટીનના ઉદાહરણોમાં આલ્બ્યુમિન્સ,ગ્લોબ્યુલિન્સ અને હિસ્ટોન્સનો સમાવેશ થાય છે.
ન્યુક્લિયોપ્રોટીન્સ,ગ્લાયકોપ્રોટીન્સ અને લિપોપ્રોટીન્સ એ સંયુગ્મી પ્રોટીનના ઉદાહરણો છે,કારણ કે તેમાં પ્રોટીન ભાગ સાથે બિન-પ્રોટીન પ્રોસ્થેટિક ગ્રુપ (અનુક્રમે ન્યુક્લિક એસિડ,કાર્બોહાઇડ્રેટ અને લિપિડ) જોડાયેલ હોય છે.
તેથી,$D$ સાચો જવાબ છે.

(C) નિકોટિનામાઇડ (નિયાસિન અથવા વિટામિન $B_3$ નું એક સ્વરૂપ) એ પાણીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન છે.
માનવ શરીરમાં,તેનું સંશ્લેષણ આવશ્યક એમિનો એસિડ $Tryptophan$ (ટ્રિપ્ટોફેન) માંથી થઈ શકે છે.
$1 \ mg$ નિયાસિનના સંશ્લેષણ માટે આશરે $60 \ mg$ ટ્રિપ્ટોફેનની જરૂર પડે છે.
આ ચયાપચયની પ્રક્રિયા મુખ્યત્વે યકૃત (liver) માં થાય છે.

(B) સૌથી સરળ એમિનો એસિડ $Glycine$ $(NH_2-CH_2-COOH)$ છે.
તે એકમાત્ર એમિનો એસિડ છે જેમાં કાઇરલ કાર્બન પરમાણુ હોતો નથી,કારણ કે તેની સાઇડ ચેઇન ($R$-ગ્રુપ) માં માત્ર એક હાઇડ્રોજન પરમાણુ $(H)$ હોય છે.
અન્ય એમિનો એસિડમાં $\alpha$-કાર્બન સાથે વધુ જટિલ સાઇડ ચેઇન જોડાયેલી હોય છે.

(B) હિમોગ્લોબિન એ બે ભાગોનું બનેલું ક્રોમોપ્રોટીન છે.
એક ભાગ $(96\%)$ એ ગ્લોબિન $(histone)$ તરીકે ઓળખાતું વિશિષ્ટ સાદું પ્રોટીન છે.
બીજો ભાગ $(4\%)$ એ બિન-વિશિષ્ટ પ્રોસ્થેટિક સમૂહ છે,જે લોહતત્વ ધરાવતું રંજકદ્રવ્ય છે જેને હિમ્ $(haem)$ કહેવામાં આવે છે.

(D) હિમોગ્લોબિન એ એક સંયુક્ત પ્રોટીન છે જે ગ્લોબિન નામના પ્રોટીન ભાગ અને હિમ નામના બિન-પ્રોટીન ભાગનું બનેલું છે.
દરેક હિમ ગ્રુપમાં ફેરસ $(Fe^{2+})$ અવસ્થામાં આયર્નનો પરમાણુ હોય છે.
આ આયર્ન પરમાણુ પોર્ફિરિન રિંગના કેન્દ્રમાં પાયરોલ રિંગના નાઇટ્રોજન પરમાણુઓ સાથે ચાર સવર્ગ સહસંયોજક બંધ દ્વારા જોડાયેલ હોય છે.
વધુમાં,આયર્ન પરમાણુ ગ્લોબિન પ્રોટીન શૃંખલા સાથે ચોક્કસ હિસ્ટિડિન અવશેષ (પ્રોક્સિમલ હિસ્ટિડિન) સાથે સવર્ગ સહસંયોજક બંધ દ્વારા જોડાયેલ હોય છે.

(C) એમિનો એસિડ $Tyrosine$ એ ઘણા મહત્વપૂર્ણ જૈવિક અણુઓના સંશ્લેષણ માટે પુરોગામી (precursor) તરીકે કાર્ય કરે છે.
$1$. $Thyroxine$ $(T_4)$ અને $Triiodothyronine$ $(T_3)$ એ થાયરોઇડ હોર્મોન્સ છે જે $Thyroglobulin$ પ્રોટીનમાં રહેલા $Tyrosine$ અવશેષોમાંથી સંશ્લેષિત થાય છે.
$2$. $Adrenaline$ (એપિનેફ્રાઇન) અને $Noradrenaline$ (નોરએપિનેફ્રાઇન) એ કેટેકોલામાઇન્સ છે જે $L-DOPA$ અને $Dopamine$ દ્વારા $Tyrosine$ માંથી બને છે.
$3$. $Melanin$,જે ત્વચા,વાળ અને આંખના રંગ માટે જવાબદાર રંજકદ્રવ્ય છે,તે પણ $Tyrosinase$ ઉત્સેચકની મદદથી $Tyrosine$ માંથી સંશ્લેષિત થાય છે.

(B) ઇન્સ્યુલિન એક પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે જે કુલ $51$ એમિનો એસિડનો બનેલો છે.
તે બે પોલીપેપ્ટાઈડ શૃંખલાઓ,શૃંખલા $A$ અને શૃંખલા $B$ ધરાવે છે,જે ડાયસલ્ફાઈડ બંધ દ્વારા એકબીજા સાથે જોડાયેલી હોય છે.
શૃંખલા $A$ માં $21$ એમિનો એસિડના અવશેષો હોય છે અને શૃંખલા $B$ માં $30$ એમિનો એસિડના અવશેષો હોય છે.
તેથી,વિકલ્પ $(b)$ સાચું વિધાન છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
મિથિઓનાઇન એ સલ્ફર ધરાવતું એમિનો એસિડ છે કારણ કે તેની સાઇડ ચેઇન ($R$-ગ્રુપ) માં સલ્ફર પરમાણુ હોય છે.
અન્ય સલ્ફર ધરાવતા એમિનો એસિડમાં સિસ્ટીનનો સમાવેશ થાય છે.

(B) પ્રોટીન ડિનેચ્યુરેશન એ એક પ્રક્રિયા છે જેમાં પ્રોટીન બાહ્ય તણાવ અથવા મજબૂત એસિડ,બેઝ,સાંદ્ર અકાર્બનિક ક્ષાર અથવા ગરમી જેવા સંયોજનોના સંપર્કને કારણે તેમની ચતુર્થક,તૃતીયક અને દ્વિતીયક રચનાઓ ગુમાવે છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,પ્રોટીનનું $3D$ બંધારણ (તૃતીયક અને દ્વિતીયક) ખોરવાય છે,જેના કારણે પ્રોટીન ખુલી જાય છે અને તેની જૈવિક સક્રિયતા ગુમાવે છે.
પ્રાથમિક બંધારણ,જે પેપ્ટાઈડ બંધો દ્વારા જોડાયેલા એમિનો એસિડના ક્રમ ($AA$ ક્રમ) દ્વારા વ્યાખ્યાયિત થાય છે,તે અકબંધ રહે છે કારણ કે ડિનેચ્યુરેશન આ સહસંયોજક બંધોને તોડતું નથી.

(C) સૌથી સરળ એમિનો એસિડ $Glycine$ છે.
$Glycine$ માં,$R$-સમૂહ (સાઇડ ચેઇન) એક હાઇડ્રોજન પરમાણુ $(-H)$ છે.
એમિનો એસિડનું સામાન્ય બંધારણ $H_2N-CH(R)-COOH$ છે.
$Glycine$ માટે,$R = H$ હોવાથી,તેનું સૂત્ર $H_2N-CH_2-COOH$ બને છે.
તે એકમાત્ર અકાયરલ (achiral) એમિનો એસિડ છે કારણ કે તેમાં કોઈ કાયરલ કાર્બન પરમાણુ હોતો નથી.

(D) સાચું વિધાન એ છે કે એમિનો એસિડનો ક્રમ પ્રોટીનની પ્રાથમિક રચના નક્કી કરે છે.
$DNA$ એ ડીઓક્સિરાઈબોન્યુક્લિઓટાઈડ્સનો પોલિમર છે,રાઈબોન્યુક્લિઓટાઈડ્સનો નહીં.
બધા કાર્બોહાઈડ્રેટ્સ ગ્લુકોઝમાં વિઘટિત થતા નથી; ઉદાહરણ તરીકે,કેટલાક ફ્રુક્ટોઝ અથવા ગેલેક્ટોઝમાં વિઘટિત થાય છે.
$RNA$ અને $DNA$ બંનેમાં સમાન પ્યુરિન બેઝ (એડેનાઈન અને ગ્વાનિન) હોય છે; તેઓ તેમના પિરિમિડિન બેઝમાં અલગ પડે છે ($RNA$ માં યુરેસિલ વિરુદ્ધ $DNA$ માં થાઈમિન).
પ્રોટીનની પ્રાથમિક રચના પેપ્ટાઈડ બંધ દ્વારા જોડાયેલા એમિનો એસિડના ચોક્કસ ક્રમ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત થાય છે.

(B) રેશમ અને ઊન એ કુદરતી રેસા છે જે પ્રકૃતિમાં પ્રોટીનયુક્ત હોય છે.
રેશમ મુખ્યત્વે ફાઈબ્રોઈન નામના પ્રોટીનનું બનેલું છે.
ઊન મુખ્યત્વે કેરાટિન નામના પ્રોટીનનું બનેલું છે.
પોલિઇથિલિન અને ટેરિલીન એ કૃત્રિમ પોલિમર છે.
સેલ્યુલોઝ એ પોલીસેકેરાઈડ (કાર્બોહાઈડ્રેટ) છે.

(B) બિન-આવશ્યક એમિનો એસિડ એવા એમિનો એસિડ છે જે માનવ શરીર જાતે સંશ્લેષિત કરી શકે છે. આ એમિનો એસિડનું સંશ્લેષણ એ જૈવસંશ્લેષણ પ્રક્રિયા છે,જે પ્રોટીન એનાબોલિઝમનો એક ભાગ છે. એનાબોલિઝમ એટલે એવી ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ જે નાના એકમોમાંથી અણુઓનું નિર્માણ કરે છે,જેમાં ઉર્જાની જરૂર પડે છે. તેથી,બિન-આવશ્યક એમિનો એસિડનું સંશ્લેષણ પ્રોટીન એનાબોલિઝમની પ્રક્રિયા દરમિયાન થાય છે.

(C) દૂધમાં મુખ્યત્વે $Casein$ (કેસીન) નામનું પ્રોટીન જોવા મળે છે.
$Lactose$ (લેક્ટોઝ) એ દૂધમાં જોવા મળતી એક ડાયસેકેરાઈડ શર્કરા છે,પ્રોટીન નથી.
$Myosin$ (માયોસીન) એ સ્નાયુતંતુઓમાં જોવા મળતું પ્રોટીન છે.
$Pepsin$ (પેપ્સીન) એ જઠરમાં જોવા મળતો પાચક ઉત્સેચક છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Casein$ છે.

(B) પ્રોટીનમાં ડાયસલ્ફાઈડ બંધની રચના સિસ્ટીન એમિનો એસિડની શૃંખલામાં રહેલા થાયોલ $(-SH)$ સમૂહોના ઓક્સિડેશન દ્વારા થાય છે.
જ્યારે બે સિસ્ટીન અવશેષો નજીક આવે છે,ત્યારે તેમના થાયોલ સમૂહોનું ઓક્સિડેશન થઈને સહસંયોજક ડાયસલ્ફાઈડ બંધ $(-S-S-)$ બને છે.
આ બંધ પ્રોટીનના તૃતીયક અને ચતુર્થક બંધારણને સ્થિર કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(C) પ્રોટીન દરેક જાતિ માટે અત્યંત વિશિષ્ટ હોય છે. જ્યારે ચરબી,કાર્બોદિત અને વિટામિન વિવિધ સજીવોમાં પ્રમાણમાં સમાન હોય છે,ત્યારે પ્રોટીનનો ક્રમ અને બંધારણ (જે $DNA$ દ્વારા નિર્ધારિત થાય છે) દરેક વ્યક્તિ અને જાતિ માટે અનન્ય હોય છે,જે તેમને વિવિધ પ્રાણીઓમાં સૌથી વધુ પરિવર્તનશીલ ઘટક બનાવે છે.

(B) એમિનો એસિડનું વર્ગીકરણ તેમના $R$-સમૂહની પ્રકૃતિના આધારે કરવામાં આવે છે.
$1$. એસિડિક એમિનો એસિડમાં તેમની શૃંખલામાં વધારાનો કાર્બોક્સિલ સમૂહ $(-COOH)$ હોય છે,જે તેમને એસિડિક બનાવે છે. તેના ઉદાહરણોમાં ગ્લુટામીક એસિડ અને એસ્પાર્ટિક એસિડનો સમાવેશ થાય છે.
$2$. બેઝિક એમિનો એસિડમાં તેમની શૃંખલામાં વધારાનો એમિનો સમૂહ $(-NH_2)$ હોય છે. તેના ઉદાહરણોમાં લાયસીન અને આર્જિનીનનો સમાવેશ થાય છે.
$3$. વેલાઈન જેવા તટસ્થ એમિનો એસિડમાં અધ્રુવીય અથવા ધ્રુવીય વીજભાર રહિત શૃંખલાઓ હોય છે.
તેથી,ગ્લુટામીક એસિડ એ એસિડિક એમિનો એસિડ છે.

(B) એમિનો એસિડનું વર્ગીકરણ તેમના શરીરમાં થતા સંશ્લેષણના આધારે કરવામાં આવે છે.
$1$. આવશ્યક એમિનો એસિડ: આ એમિનો એસિડનું સંશ્લેષણ શરીર દ્વારા થઈ શકતું નથી અને તેને ખોરાક દ્વારા મેળવવા પડે છે.
$2$. બિન-આવશ્યક એમિનો એસિડ: આ એમિનો એસિડનું સંશ્લેષણ શરીર દ્વારા થઈ શકે છે.
તેથી,જે એમિનો એસિડનું સંશ્લેષણ શરીરમાં થતું નથી તેને આવશ્યક એમિનો એસિડ કહેવામાં આવે છે.

(C) પ્રોટીન્સ એ એમિનો એસિડના પોલીમર્સ છે. દરેક એમિનો એસિડમાં એક એમિનો સમૂહ $(-NH_2)$ અને એક કાર્બોક્સિલ સમૂહ $(-COOH)$ હોય છે. એમિનો સમૂહમાં નાઈટ્રોજન હોવાથી,નાઈટ્રોજન એ તમામ પ્રોટીનનો આવશ્યક ઘટક છે. કાર્બોહાઈડ્રેટ્સ,ચરબી અને તેલ મુખ્યત્વે કાર્બન,હાઈડ્રોજન અને ઓક્સિજનના બનેલા હોય છે અને તેમાં બંધારણીય ઘટક તરીકે નાઈટ્રોજન હોતું નથી.

(B) ડાયપેપ્ટાઈડ એ એક અણુ છે જે એક પેપ્ટાઈડ બંધ દ્વારા જોડાયેલા બે એમિનો એસિડનો બનેલો હોય છે.
જ્યારે એક એમિનો એસિડનો કાર્બોક્સિલ સમૂહ $(-COOH)$ બીજા એમિનો એસિડના એમિનો સમૂહ $(-NH_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે પાણીનો એક અણુ $(H_2O)$ દૂર થાય છે,જેના પરિણામે પેપ્ટાઈડ બંધ $(-CO-NH-)$ બને છે.
આમાં બે એમિનો એસિડ સંકળાયેલા હોવાથી,તેને ડાયપેપ્ટાઈડ કહેવામાં આવે છે.

(C) આવશ્યક એમિનો એસિડ તે છે જે માનવ શરીર દ્વારા સંશ્લેષિત થઈ શકતા નથી અને તેને આહાર દ્વારા મેળવવા પડે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Tryptophan$ (ટ્રીપ્ટોફેન) એક આવશ્યક એમિનો એસિડ છે.
એલેનાઈન,ગ્લાયસીન અને ટાયરોસીન બિન-આવશ્યક એમિનો એસિડ છે કારણ કે તે માનવ શરીર દ્વારા સંશ્લેષિત થઈ શકે છે.