How to analyse chemical composition? Questions in Gujarati

(A) પાણી એ જીવંત કોષોમાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતો રાસાયણિક ઘટક છે. તે સામાન્ય રીતે કુલ કોષીય દ્રવ્યના $70-90\%$ જેટલો હિસ્સો ધરાવે છે. તેથી,તે કોષના $\frac{1}{2}$ (એટલે કે $50\%$) કરતા વધુ ભાગ બનાવે છે.

(A) જીવરસ એ કોષનો જીવંત ભાગ છે. તે મુખ્યત્વે ચાર તત્વોનો બનેલો છે: $Oxygen$ $(O)$, $Carbon$ $(C)$, $Hydrogen$ $(H)$, અને $Nitrogen$ $(N)$. આ તત્વો જીવરસના કુલ દળના લગભગ $95-99\%$ ભાગનું નિર્માણ કરે છે, જે પ્રોટીન, કાર્બોદિત, લિપિડ્સ અને ન્યુક્લિક એસિડ જેવા કાર્બનિક અણુઓનો આધાર બનાવે છે.

(B) કોષના જીવરસમાં પાણી $(H_2O)$ સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતો ઘટક છે, જે કુલ વજનના આશરે $70-90\%$ જેટલો હોય છે. પાણી હાઇડ્રોજન અને ઓક્સિજનનું બનેલું હોવાથી, અને ઓક્સિજનના પરમાણુઓ હાઇડ્રોજનના પરમાણુઓ કરતા નોંધપાત્ર રીતે ભારે હોવાથી, જીવરસમાં રહેલા તમામ તત્વોમાં ઓક્સિજનનું દળની દ્રષ્ટિએ પ્રમાણ સૌથી વધુ હોય છે. તેથી, ઓક્સિજન એ દળની દ્રષ્ટિએ સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતું તત્વ છે.

(A) કાર્બનિક સંયોજનો એવા રાસાયણિક સંયોજનો તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે જેમાં કાર્બન-હાઇડ્રોજન બંધ હોય છે.
કાર્બન એ પાયાનું તત્વ છે જે કાર્બોદિત,પ્રોટીન,લિપિડ્સ અને ન્યુક્લિક એસિડ સહિતના તમામ કાર્બનિક અણુઓનો મુખ્ય આધાર બનાવે છે.
તેથી,તમામ કાર્બનિક સંયોજનોમાં કાર્બન હંમેશા હાજર હોય છે.

(A) સજીવોમાં,પેશીઓના તત્વકીય વિશ્લેષણથી જાણવા મળે છે કે કાર્બન $(C)$,હાઇડ્રોજન $(H)$,ઓક્સિજન $(O)$ અને નાઇટ્રોજન $(N)$ સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતા તત્વો છે.
આ ચાર તત્વો મળીને સજીવ દ્રવ્યના કુલ દળના આશરે $99\%$ જેટલો ભાગ બનાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C, H, O, N$ છે.

(D) રાસાયણિક સંયોજન એ એક એવો પદાર્થ છે જે ત્યારે બને છે જ્યારે બે અથવા વધુ અલગ રાસાયણિક તત્વો એકબીજા સાથે રાસાયણિક રીતે જોડાય છે.
સંયોજનમાં,વિવિધ તત્વોના પરમાણુઓ નિશ્ચિત પ્રમાણમાં રાસાયણિક બંધો (આયનીય,સહસંયોજક અથવા ધાત્વીય) દ્વારા એકસાથે જોડાયેલા હોય છે.
તેથી,સંયોજનને તત્વથી અલગ પાડતી મુખ્ય લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમાં રાસાયણિક રીતે જોડાયેલા ઓછામાં ઓછા બે અલગ પ્રકારના પરમાણુઓ (તત્વો) હોવા જોઈએ.

(D) કાર્બનિક સંયોજનોને એવા રાસાયણિક સંયોજનો તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે જેમાં કાર્બન-હાઇડ્રોજન બંધ હોય છે. તમામ કાર્બનિક સંયોજનો દ્વારા વહેંચાયેલ મૂળભૂત લાક્ષણિકતા એ કાર્બન બેકબોનની હાજરી છે,જે સામાન્ય રીતે હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ હોય છે. જોકે બધા કાર્બનિક સંયોજનો હાઇડ્રોફોબિક,ઉદ્દીપક અથવા પ્રોટીન સંશ્લેષણમાં સામેલ હોતા નથી,પરંતુ કાર્બન-હાઇડ્રોજન માળખું એ કાર્બનિક રસાયણશાસ્ત્રની મુખ્ય લાક્ષણિકતા છે.

(A) $\text{પરમાણુ}$ $(Atom)$ એ તત્વનો સૌથી નાનો એકમ છે જે તે તત્વના તમામ રાસાયણિક ગુણધર્મો જાળવી રાખે છે.
$\text{પરમાણુઓ}$ એ $\text{પ્રોટોન}$, $\text{ન્યુટ્રોન}$ અને $\text{ઇલેક્ટ્રોન}$ જેવા અપરમાણ્વીય કણોના બનેલા હોય છે.
જોકે $\text{અણુઓ}$ $(molecules)$ એ $\text{પરમાણુઓના}$ સમૂહથી બને છે, પરંતુ $\text{પરમાણુ}$ પોતે જ પાયાનો એકમ છે જે તત્વની ઓળખ અને ગુણધર્મો નક્કી કરે છે.

(C) પરમાણુના રાસાયણિક ગુણધર્મો મુખ્યત્વે તેની સૌથી બહારની કક્ષામાં રહેલા ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા અને ગોઠવણી દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે,જેને સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન (valence electrons) કહેવામાં આવે છે.
આ ઇલેક્ટ્રોન રાસાયણિક બંધન (જેમ કે આયનિક અથવા સહસંયોજક બંધ) માં ભાગ લે છે,જે નક્કી કરે છે કે પરમાણુ અન્ય પરમાણુઓ સાથે કેવી રીતે પ્રતિક્રિયા આપશે.
જોકે પ્રોટોન તત્વની ઓળખ નક્કી કરે છે,પરંતુ તેની પ્રતિક્રિયાશીલતા અને રાસાયણિક વર્તન ઇલેક્ટ્રોન ગોઠવણી દ્વારા સંચાલિત થાય છે.

(B) સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં,જીવંત પેશીઓના તત્ત્વાત્મક વિશ્લેષણ પરથી જાણવા મળે છે કે કાર્બન,હાઇડ્રોજન અને ઓક્સિજન સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતા તત્વો છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,ફોસ્ફરસ $(P)$ એ ન્યુક્લિક એસિડ ($DNA$ અને $RNA$),કોષરસપટલમાં રહેલા ફોસ્ફોલિપિડ્સ અને $ATP$ નો એક મહત્વપૂર્ણ ઘટક છે. આથી,અન્ય આપેલા તત્વોની તુલનામાં સુકોષકેન્દ્રી કોષોની રચનામાં ફોસ્ફરસનું પ્રમાણ વધુ હોય છે.

(B) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તકના કોષના સરેરાશ બંધારણના ડેટા મુજબ,પાણી એ કુલ કોષીય દ્રવ્યનો સૌથી મોટો ભાગ છે.
પાણી કોષના કુલ બંધારણના આશરે $70-90\%$ જેટલું હોય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$65\%$ એ સજીવમાં પાણીનું પ્રમાણ દર્શાવતું સૌથી યોગ્ય મૂલ્ય છે.

(C) જીવંત કોષનું રાસાયણિક બંધારણ દર્શાવે છે કે પાણી એ સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતો ઘટક છે.
તે સામાન્ય રીતે કુલ કોષીય દળના $70-90\%$ જેટલું હોય છે.
પાણી સાર્વત્રિક દ્રાવક તરીકે કાર્ય કરે છે અને કોષની અંદર થતી તમામ જૈવરાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓ માટે માધ્યમ પૂરું પાડે છે.
પાણીની સરખામણીમાં પ્રોટીન, કાર્બોદિત અને ચરબી ઓછા પ્રમાણમાં હોય છે.

(D) માનવ શરીરના તત્વોના વિશ્લેષણ મુજબ,સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતા તત્વો ઓક્સિજન $(O)$,કાર્બન $(C)$,હાઇડ્રોજન $(H)$ અને નાઇટ્રોજન $(N)$ છે.
સિલિકોન $(Si)$ એ માનવ શરીરમાં મુખ્ય બંધારણીય તત્વોની સરખામણીમાં નહિવત અથવા અલ્પ માત્રામાં જોવા મળે છે.

(D) જ્યારે સજીવ પેશીઓને ટ્રાયક્લોરોએસેટિક એસિડ $(TCA)$ માં પીસવામાં આવે છે,ત્યારે મિશ્રણને ગાળીને બે અંશો મેળવવામાં આવે છે: એસિડ-દ્રાવ્ય પુલ (ગળાયેલું દ્રાવણ) અને એસિડ-અદ્રાવ્ય અંશ (અવક્ષેપ).
$1$. એસિડ-દ્રાવ્ય પુલમાં ઓછા આણ્વીય દળ ધરાવતા સંયોજનો (જૈવિક સૂક્ષ્મ અણુઓ) જેવા કે મોનોસેકેરાઈડ,એમિનો એસિડ અને ન્યુક્લિઓટાઈડ્સ જોવા મળે છે.
$2$. એસિડ-અદ્રાવ્ય અંશમાં મહાઅણુઓ (જૈવિક મહાઅણુઓ) જેવા કે પ્રોટીન,પોલિસેકેરાઈડ અને ન્યુક્લિક એસિડ જોવા મળે છે.
$3$. લિપિડ એક અપવાદ છે; જોકે તેમનું આણ્વીય દળ ઓછું હોય છે,છતાં તેઓ એસિડ-અદ્રાવ્ય અંશમાં જોવા મળે છે કારણ કે તેઓ પુટિકાઓ બનાવે છે જે ગળણીમાંથી પસાર થઈ શકતી નથી.
તેથી,મોનોસેકેરાઈડ એસિડ-દ્રાવ્ય પુલમાં જોવા મળે છે.

(A) સાચા દ્રાવણમાં,દ્રાવ્યના કણો આણ્વિક અથવા આયનીય સ્તરે વિખરાયેલા હોય છે.
આ કણોનું કદ સામાન્ય રીતે $1$ નેનોમીટર ($1$ $nm$) કરતા ઓછું હોય છે,જે $0.001$ $\mu m$ ની સમકક્ષ છે.
આ કદના કણો નરી આંખે કે સામાન્ય સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર નીચે પણ જોઈ શકાતા નથી અને તે ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે નીચે બેસી જતા નથી.

(C) ક્રોમેટોગ્રાફી પદ્ધતિનો વિકાસ સૌપ્રથમ રશિયન વનસ્પતિશાસ્ત્રી મિખાઇલ ત્સ્વેટ $(Mikhail\, Tswett)$ દ્વારા $1900$ માં કરવામાં આવ્યો હતો.
તેમણે આ પદ્ધતિનો ઉપયોગ વનસ્પતિના રંજકદ્રવ્યો જેવા કે ક્લોરોફિલ અને કેરોટીનોઇડ્સને અલગ કરવા માટે કર્યો હતો,જેમાં તેમણે આ રંજકદ્રવ્યોના દ્રાવણને કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ જેવા શોષક પદાર્થની કોલમમાંથી પસાર કર્યું હતું.
તેથી,સાચો જવાબ $Tswett$ છે.

(C) સજીવ પેશીઓમાં ખૂબ જ અલ્પ માત્રામાં (ટ્રેસ માત્રામાં) રહેલા કાર્બનિક ઘટકોને $Chromatography$ (વર્ણલેખિકી) અને $Spectroscopy$ જેવી પદ્ધતિઓ દ્વારા ઓળખી અને અલગ કરી શકાય છે.
$Chromatography$ એ મિશ્રણને તેના ઘટકોમાં અલગ કરવા માટેની એક પ્રયોગશાળા પદ્ધતિ છે.
આ ઘટકો ખૂબ જ સૂક્ષ્મ માત્રામાં હોવાથી,સામાન્ય રાસાયણિક પદ્ધતિઓ ઘણીવાર અપૂરતી હોય છે,તેથી અલગ કરવા અને ઓળખવા માટે $Chromatography$ એ શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ છે.

(C) જૈવિક પ્રણાલીઓમાં,જીવંત કોષોનું રાસાયણિક બંધારણ અત્યંત જટિલ હોય છે. જીવંત પેશીઓના રાસાયણિક વિશ્લેષણ અંગેના પ્રમાણભૂત જૈવિક અભ્યાસો અને $NCERT$ ના સંદર્ભો અનુસાર,જીવંત કોષોમાં જોવા મળતા વિવિધ રાસાયણિક સંયોજનો (જૈવ-અણુઓ) ની સંખ્યા આશરે $5000$ કે તેથી વધુ હોવાનું અનુમાન છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) પાણી એ જીવંત કોષોમાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતો રાસાયણિક ઘટક છે,જે કોષના કુલ દળના આશરે $70 \%$ થી $90 \%$ જેટલો હિસ્સો ધરાવે છે. તે જૈવરાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓ માટે દ્રાવક તરીકે,વહન માટેના માધ્યમ તરીકે અને બંધારણીય ઘટક તરીકે કાર્ય કરે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) કાર્બનિક સંયોજનો એવા રાસાયણિક સંયોજનો તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે જેમાં કાર્બન-હાઇડ્રોજન બંધ હોય છે. જૈવિક પ્રણાલીઓમાં,કાર્બોદિતો,લિપિડ્સ,પ્રોટીન અને ન્યુક્લિક એસિડ જેવા કાર્બનિક અણુઓ મુખ્યત્વે કાર્બન $(C)$,હાઇડ્રોજન $(H)$ અને ઓક્સિજન $(O)$ ના બનેલા હોય છે. જોકે નાઇટ્રોજન $(N)$,સલ્ફર $(S)$ અને ફોસ્ફરસ $(P)$ પણ ઘણા કાર્બનિક અણુઓમાં (જેમ કે પ્રોટીન અને ન્યુક્લિક એસિડમાં) જોવા મળે છે,પરંતુ કાર્બન,હાઇડ્રોજન અને ઓક્સિજન આ બંધારણોમાં સૌથી પાયાના અને સર્વવ્યાપી તત્વો છે. તેથી,$C, H$ અને $O$ એ મુખ્ય ઘટકો છે.

(C) જૈવિક અણુઓ એટલે જીવંત પેશીઓમાં મળી આવતા કાર્બનિક સંયોજનો.
જીવંત પેશીઓના રાસાયણિક વિશ્લેષણ મુજબ,સજીવને જીવંત પેશીઓમાંથી જે પણ કાર્બન સંયોજનો મળે છે,તેને જૈવિક અણુઓ કહેવામાં આવે છે.
જોકે જીવંત સજીવોમાં અકાર્બનિક તત્વો અને સંયોજનો પણ હાજર હોય છે,પરંતુ 'જૈવિક અણુઓ' શબ્દ ખાસ કરીને એમિનો એસિડ,શર્કરા,ન્યુક્લિઓટાઈડ્સ અને લિપિડ્સ જેવા કાર્બનિક સંયોજનો માટે વપરાય છે.

(D) જીવંત સજીવો વિવિધ જટિલ કાર્બનિક અને અકાર્બનિક સંયોજનોના બનેલા હોય છે. આ આવશ્યક ઘટકો (જેમ કે પ્રોટીન,ન્યુક્લિક એસિડ,કાર્બોદિતો અને લિપિડ્સ) નું સંશ્લેષણ કરવા માટે,સજીવોએ તેમના પર્યાવરણમાંથી પાયાના કાચા માલ મેળવવો પડે છે. આ કાચા માલમાં વિવિધ અણુઓ અને તત્વો (જેમ કે $C, H, O, N, P, S$ વગેરે) નો સમાવેશ થાય છે,જેનો ઉપયોગ શરીરના બંધારણીય અને કાર્યાત્મક ઘટકો બનાવવા માટે ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ દ્વારા કરવામાં આવે છે.

(D) જૈવિક તંત્રમાં,જીવંત પેશીઓના રાસાયણિક વિશ્લેષણથી કાર્બનિક અને અકાર્બનિક બંને સંયોજનોની હાજરી જોવા મળે છે.
અકાર્બનિક દ્રવ્યો એવા પદાર્થો છે જેમાં કાર્બન-હાઇડ્રોજન બંધ હોતા નથી.
પાણી $(H_2O)$,વિવિધ ખનીજતત્વો અને ખનીજ ક્ષારો (જેમ કે $NaCl$,$CaCO_3$ વગેરે) ને સજીવોના અકાર્બનિક ઘટકો તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
તેથી,આપેલ તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(C) જીવંત પેશીઓના રાસાયણિક વિશ્લેષણથી જાણવા મળે છે કે તેમાં વિવિધ પ્રકારના રાસાયણિક સંયોજનો હોય છે. આ સંયોજનોને મુખ્યત્વે બે શ્રેણીઓમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. કાર્બનિક સંયોજનો: આ કાર્બન ધરાવતા સંયોજનો છે જેમ કે પ્રોટીન,કાર્બોદિત,લિપિડ્સ અને ન્યુક્લિક એસિડ.
$2$. અકાર્બનિક સંયોજનો: આમાં પાણી,ખનિજો,ક્ષાર અને વાયુઓનો સમાવેશ થાય છે જેમાં કાર્બન-કાર્બન બંધ હોતા નથી.
તેથી,કાર્બનિક અને અકાર્બનિક બંને સંયોજનો કોષીય બંધારણના આવશ્યક ઘટકો છે.

(B) કાર્બનિક સંયોજનો એ કાર્બન આધારિત અણુઓ છે જે સામાન્ય રીતે સજીવોમાં જોવા મળે છે,જેમ કે પ્રોટીન,ચરબી,કાર્બોદિતો અને ન્યુક્લિક એસિડ.
ખનીજતત્વો એ અકાર્બનિક પદાર્થો છે જે વિવિધ શારીરિક પ્રક્રિયાઓ માટે આવશ્યક છે,પરંતુ તેમાં કાર્બન-કાર્બન અથવા કાર્બન-હાઇડ્રોજન બંધ હોતા નથી.
તેથી,ખનીજતત્વોને અકાર્બનિક સંયોજનો તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(A) કાર્બનિક સંયોજનો એવા રાસાયણિક સંયોજનો તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે જેમાં કાર્બન-હાઇડ્રોજન બંધ હોય છે. કાર્બનિક સંયોજનોમાં જોવા મળતા સૌથી સામાન્ય તત્વો કાર્બન $(C)$,હાઇડ્રોજન $(H)$,ઓક્સિજન $(O)$,નાઇટ્રોજન $(N)$,ફોસ્ફરસ $(P)$ અને સલ્ફર $(S)$ છે. જોકે ક્લોરિન $(Cl)$ કેટલાક કાર્બનિક સંયોજનોમાં (ઓર્ગેનોક્લોરાઇડ્સ) જોવા મળી શકે છે,પરંતુ તે કાર્બનિક સંયોજનની વ્યાખ્યા માટે કાર્બન અને હાઇડ્રોજનની જેમ પાયાનું કે આવશ્યક તત્વ નથી. મૂળભૂત જૈવિક અણુઓના સંદર્ભમાં,$Cl$ ને ઘણીવાર કાર્બનિક જૈવ-અણુઓના બંધારણીય ઘટકને બદલે અકાર્બનિક આયન અથવા અલ્પ માત્રામાં મળતું તત્વ ગણવામાં આવે છે.

(B) સજીવ પેશીઓ (વનસ્પતિ,પ્રાણી અથવા સૂક્ષ્મજીવો) ના તત્વાત્મક વિશ્લેષણથી જાણવા મળે છે કે તેમાં કાર્બન $(C)$,હાઇડ્રોજન $(H)$,ઓક્સિજન $(O)$,નાઇટ્રોજન $(N)$,સલ્ફર $(S)$,સોડિયમ $(Na)$,કેલ્શિયમ $(Ca)$,મેગ્નેશિયમ $(Mg)$ અને સિલિકોન $(Si)$ જેવા વિવિધ તત્વો હાજર હોય છે. તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી સૌથી સચોટ જવાબ કાર્બન,હાઇડ્રોજન,ઓક્સિજન અને અન્ય તત્વો છે. આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) જૈવિક અભ્યાસમાં,સજીવ પેશીઓમાં જોવા મળતા રાસાયણિક સંયોજનોને તેમની રાસાયણિક પ્રકૃતિના આધારે મુખ્યત્વે બે જૂથોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. અકાર્બનિક સંયોજનો: જેમાં પાણી,ખનીજો અને ક્ષારોનો સમાવેશ થાય છે.
$2$. કાર્બનિક સંયોજનો: જેમાં કાર્બન આધારિત અણુઓ જેવા કે કાર્બોદિતો,પ્રોટીન,લિપિડ્સ અને ન્યુક્લિક એસિડનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,સાચું વર્ગીકરણ અકાર્બનિક અને કાર્બનિક સંયોજનો છે.

(B) જૈવિક પ્રણાલીઓમાં,જીવંત પેશીઓના રાસાયણિક વિશ્લેષણથી કાર્બનિક અને અકાર્બનિક બંને સંયોજનોની હાજરી જોવા મળે છે.
અકાર્બનિક સંયોજનો તે છે જેમાં કાર્બન-હાઇડ્રોજન બંધ હોતા નથી.
પાણી $(H_2O)$ અને વિવિધ ખનીજક્ષારો (જેમ કે $NaCl$,$MgCl_2$,$CaCO_3$ વગેરે) એ જીવંત સજીવોમાં જોવા મળતા અકાર્બનિક પદાર્થોના મુખ્ય ઉદાહરણો છે.
તેથી,પાણી અને ખનીજક્ષારોને અકાર્બનિક સંયોજનો તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(C) પાણી એ સજીવોમાં,જેમાં મનુષ્યોનો પણ સમાવેશ થાય છે,સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતું રાસાયણિક સંયોજન છે.
માનવ શરીરમાં,ઉંમર,જાતિ અને શરીરના બંધારણને આધારે,પાણી સામાન્ય રીતે કુલ શરીરના વજનના આશરે $65\%$ થી $78\%$ જેટલું હોય છે.
તેથી,સાચી શ્રેણી $65\%$ થી $78\%$ છે.

(A) પાણી એ સજીવોમાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતો રાસાયણિક ઘટક છે. સામાન્ય જીવંત કોષમાં,પાણી કોષના કુલ દળના આશરે $70-90\%$ જેટલું હોય છે. આટલું ઊંચું પાણીનું પ્રમાણ કોષીય બંધારણ જાળવી રાખવા,જૈવરાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓ માટે દ્રાવક તરીકે કામ કરવા અને પોષક તત્વો તથા નકામા પદાર્થોના વહન માટે અત્યંત આવશ્યક છે.

(D) પાણી $(H_2O)$ ને તેની ઉચ્ચ ધ્રુવીયતા અને હાઇડ્રોજન બંધ બનાવવાની ક્ષમતાને કારણે સાર્વત્રિક દ્રાવક માનવામાં આવે છે. તે આયનીય સંયોજનો,ધ્રુવીય સહસંયોજક અણુઓ અને ઘણા જૈવિક મેક્રોમોલેક્યુલ્સ સહિત વિવિધ પ્રકારના પદાર્થોને ઓગાળી શકે છે,જે તેને જીવન પ્રક્રિયાઓ માટે આવશ્યક બનાવે છે.

(C) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તક મુજબ,પાણી એ સજીવોમાં જોવા મળતું સૌથી વધુ પ્રમાણમાં રહેલું રાસાયણિક સંયોજન છે. તે સામાન્ય રીતે કોષના કુલ દ્રવ્યમાનના $70-90\%$ જેટલું હોય છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$65\%$ કે તેથી વધુ એ સજીવોમાં જોવા મળતા પાણીના પ્રમાણનું સૌથી સચોટ નિરૂપણ છે.

(C) પાણી એ સજીવોમાં જોવા મળતું સૌથી વધુ પ્રમાણમાં રહેલું રાસાયણિક સંયોજન છે. માનવ શરીરમાં,ઉંમર,જાતિ અને શરીરના બંધારણના આધારે પાણીનું પ્રમાણ સામાન્ય રીતે કુલ શરીરના વજનના આશરે $55\%$ થી $78\%$ જેટલું હોય છે. આ શ્રેણીને જૈવિક અભ્યાસોમાં પ્રમાણભૂત શારીરિક મૂલ્ય તરીકે સ્વીકારવામાં આવે છે.

(D) પાણી $(H_2O)$ એ ઓક્સિજન અને હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ વચ્ચેની વિદ્યુતઋણતાના તફાવતને કારણે ધ્રુવીય અણુ છે.
આ ધ્રુવીયતા પાણીને વિવિધ દ્રાવ્યો સાથે હાઇડ્રોજન બંધ બનાવવાની ક્ષમતા આપે છે,જે તેને આયનીય અને ધ્રુવીય પદાર્થો માટે ઉત્તમ દ્રાવક બનાવે છે.
તેથી,પાણીની ધ્રુવીયતા એ મુખ્ય ગુણધર્મ છે જે તેને જૈવિક પ્રણાલીઓમાં કાર્યક્ષમ દ્રાવક તરીકે કાર્ય કરવા સક્ષમ બનાવે છે.

(C) સજીવોમાં વજનના આધારે તત્વોનું પ્રમાણ જોઈએ તો ઑક્સિજન $(O)$ સૌથી વધુ હોય છે,ત્યારબાદ કાર્બન $(C)$,હાઇડ્રોજન $(H)$ અને નાઇટ્રોજન $(N)$ આવે છે.
સજીવ પેશીઓના પ્રમાણભૂત વિશ્લેષણ મુજબ,વજનના આધારે અંદાજિત ટકાવારી આ મુજબ છે: ઑક્સિજન $\approx 65\%$,કાર્બન $\approx 18.5\%$,હાઇડ્રોજન $\approx 3.3\%$,અને નાઇટ્રોજન $\approx 3.3\%$.
આ ચાર તત્વોનો ચઢતો ક્રમ $(H < N < C < O)$ થાય છે,એટલે કે હાઇડ્રોજન,નાઇટ્રોજન,કાર્બન અને ઑક્સિજન.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,વિકલ્પ $C$ એ આ તત્વોના વધતા ક્રમનું સૌથી નજીકનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

(D) જીવંત સજીવો મુખ્યત્વે કાર્બન $(C)$,હાઇડ્રોજન $(H)$,ઑક્સિજન $(O)$,નાઇટ્રોજન $(N)$,ફૉસ્ફરસ $(P)$ અને સલ્ફર $(S)$ જેવા તત્વોના બનેલા હોય છે. આ છ તત્વો તમામ જીવંત સજીવોના જૈવભારનો મોટો હિસ્સો બનાવે છે. તેથી,સાચી જોડી ફૉસ્ફરસ અને સલ્ફર છે.

(B) પાણી એ મનુષ્યો સહિતના તમામ સજીવોમાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતું રાસાયણિક ઘટક છે.
$NCERT$ પાઠ્યપુસ્તકના કોષના બંધારણના ડેટા મુજબ,પાણી કોષના કુલ દળના આશરે $70\%$ થી $90\%$ જેટલું હોય છે.
સમગ્ર માનવ શરીરના સંદર્ભમાં,સરેરાશ પાણીનું પ્રમાણ આશરે $65\%$ થી $70\%$ માનવામાં આવે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$65\%$ એ માનવ શરીરના બંધારણ માટે સૌથી પ્રમાણિત મૂલ્ય છે.

(B) સજીવોમાં,કાર્બન $(C)$,હાઇડ્રોજન $(H)$,ઓક્સિજન $(O)$ અને નાઇટ્રોજન $(N)$ એ મુખ્ય તત્વો છે જે જૈવભારનો મોટો હિસ્સો બનાવે છે.
આ ચાર તત્વો પ્રોટીન,ન્યુક્લિક એસિડ,કાર્બોદિત અને લિપિડ જેવા કાર્બનિક અણુઓના આવશ્યક ઘટકો છે.
પાણીને બાદ કરતાં,આ ચાર તત્વો સજીવતંત્રના કુલ તત્વોના બંધારણમાં આશરે $99\%$ જેટલો હિસ્સો ધરાવે છે.

(A) જીવરસ એ કોષનો જીવંત ભાગ છે. જ્યારે જીવંત પેશીઓના રાસાયણિક બંધારણનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવે છે,ત્યારે પાણી એ સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતો રાસાયણિક ઘટક છે,ત્યારબાદ કાર્બનિક સંયોજનો આવે છે. જીવરસ બનાવતા કાર્બનિક અણુઓમાં રહેલા તત્વોમાં,$Carbon$ $(C)$ એ સૌથી પાયાનો અને મુખ્ય ઘટક છે,કારણ કે તે પ્રોટીન,કાર્બોદિતો,લિપિડ્સ અને ન્યુક્લિક એસિડ જેવા તમામ જૈવિક મહાઅણુઓનો મુખ્ય આધાર બનાવે છે. તેથી,જીવરસના પદાર્થોમાં $Carbon$ એ પ્રાથમિક તત્વ છે.

(D) વિધાન $A$ ખોટું છે કારણ કે $CO_2$ ને અકાર્બનિક સંયોજન તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે,કારણ કે તેમાં કાર્બન હોવા છતાં તેમાં કાર્બન-હાઇડ્રોજન બંધનો અભાવ હોય છે.
કારણ $R$ સાચું છે કારણ કે $CO_2$ માં કાર્બન પરમાણુ હોય છે.
તેથી,$A$ ખોટું છે અને $R$ સાચું છે.

(D) કાર્બનિક સંયોજનો એવા રાસાયણિક સંયોજનો તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે જેમાં કાર્બન પરમાણુઓ હોય છે,જે સામાન્ય રીતે હાઇડ્રોજન,ઓક્સિજન,નાઇટ્રોજન અથવા અન્ય તત્વો સાથે જોડાયેલા હોય છે.
$1$. તે મૂળભૂત રીતે $C$ પરમાણુઓ ધરાવે છે.
$2$. સજીવોમાં જોવા મળતા મોટાભાગના કાર્બનિક સંયોજનો (જૈવિક અણુઓ) $C, H$ અને $O$ પરમાણુઓના બનેલા હોય છે.
$3$. આ સંયોજનોનું બંધારણીય માળખું $C-C, C-H$ અને $C-O$ જેવા સહસંયોજક બંધો દ્વારા રચાય છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો કાર્બનિક સંયોજનોની લાક્ષણિકતાઓને યોગ્ય રીતે વર્ણવે છે.

(B) જીવરસ એ કોષનો જીવંત ભાગ છે જે કોષરસસ્તરથી ઘેરાયેલો હોય છે. તે આયનો,એમિનો એસિડ,મોનોસેકેરાઈડ્સ અને પાણી જેવા નાના અણુઓ તથા ન્યુક્લિક એસિડ,પ્રોટીન,લિપિડ્સ અને પોલિસેકેરાઈડ્સ જેવા મહાઅણુઓનું મિશ્રણ છે. આ બધામાં,$Carbon$ એ પાયાનું તત્વ છે જે જીવરસમાં હાજર તમામ કાર્બનિક અણુઓ (જૈવિક અણુઓ) નો મુખ્ય આધાર બનાવે છે. તેથી,જીવરસના મોટાભાગના પદાર્થોમાં $Carbon$ ને મુખ્ય ઘટક માનવામાં આવે છે.

(A) જૈવિક તંત્રમાં,અણુઓને તેમના આણ્વીય ભારના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
એસિડ-અદ્રાવ્ય અંશમાં જોવા મળતા સંયોજનોને સામાન્ય રીતે જૈવિક મહાઅણુઓ કહેવામાં આવે છે,જેનો આણ્વીય ભાર $1000 \text{ Dalton}$ કરતા વધારે હોય છે.
તેનાથી વિપરીત,એસિડ-દ્રાવ્ય અંશ (ગાળણ) માં જોવા મળતા સંયોજનોને સૂક્ષ્મઅણુઓ અથવા જૈવિક સૂક્ષ્મઅણુઓ કહેવામાં આવે છે,જેનો આણ્વીય ભાર $1000 \text{ Dalton}$ કરતા ઓછો હોય છે.
તેથી,$1000 \text{ Dalton}$ કરતા ઓછો આણ્વીય ભાર ધરાવતા અણુને સૂક્ષ્મઅણુ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(B) જીવરસ વિવિધ કાર્બનિક અને અકાર્બનિક સંયોજનોનો બનેલો છે. સજીવોમાં હાજર રહેલા તત્વોમાં,$Carbon$ (કાર્બન) એ તમામ કાર્બનિક અણુઓ (જેમ કે કાર્બોદિતો,પ્રોટીન,લિપિડ્સ અને ન્યુક્લિક એસિડ) નો પાયાનો ઘટક છે,જે જીવરસનો મુખ્ય ભાગ બનાવે છે. તેથી,$Carbon$ ને મુખ્ય ઘટક માનવામાં આવે છે.

(D) સજીવ પેશીઓના તત્વીય વિશ્લેષણથી જાણવા મળે છે કે કાર્બન $(C)$,હાઇડ્રોજન $(H)$ અને ઑક્સિજન $(O)$ એ સજીવોમાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતા તત્વો છે.
આ ત્રણેય તત્વો મળીને વજનની દ્રષ્ટિએ કુલ કોષીય દ્રવ્યના આશરે $93$% ભાગ બનાવે છે.
તેથી,આપેલ તમામ વિકલ્પો સાચા છે કારણ કે તે જૈવિક અણુઓના મુખ્ય ઘટકો છે.

(D) ખોટું છે કારણ કે $CO_2$ ને અકાર્બનિક સંયોજન તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. તેમાં કાર્બન હોવા છતાં,તેમાં $C-H$ બંધનો અભાવ હોય છે અને તે સામાન્ય રીતે જૈવિક પ્રણાલીઓને બદલે ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય પ્રક્રિયાઓ સાથે સંકળાયેલું છે.
$R$ સાચું છે કારણ કે $CO_2$ માં કાર્બનનો પરમાણુ હોય છે,જે તેને કાર્બન ધરાવતું સંયોજન બનાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તક મુજબ,સજીવોમાં પાણી સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતું રાસાયણિક સંયોજન છે. તેનું પ્રમાણ સામાન્ય રીતે કોષના કુલ દળના $70\%$ થી $90\%$ જેટલું હોય છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$75\%$ એ સજીવમાં પાણીના પ્રમાણ માટે સૌથી યોગ્ય મૂલ્ય છે.

(C) પાણી એ સજીવોમાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતો રાસાયણિક ઘટક છે,જે કોષીય દ્રવ્યનો મોટો હિસ્સો ધરાવે છે.
પ્રમાણભૂત જૈવિક માહિતી મુજબ,પાણી સામાન્ય રીતે જીવંત કોષના કુલ વજનના $70$ થી $90 \%$ જેટલું હોય છે.
તેથી,સાચી શ્રેણી $70$ થી $90 \%$ છે.

(B) ધોરણ $11$ જીવવિજ્ઞાન (પ્રકરણ: જૈવિક અણુઓ) મુજબ,વિવિધ જૈવિક તંત્રોમાં પાણીનું પ્રમાણ નીચે મુજબ છે:
$1$. કોષમાં પાણીનું પ્રમાણ સામાન્ય રીતે $70-90\%$ હોય છે.
$2$. માનવ શરીરમાં પાણીનું પ્રમાણ આશરે $65\%$ હોય છે.
$3$. સજીવોમાં પાણીનું પ્રમાણ $55-78\%$ ની વચ્ચે હોય છે.
આ મુજબ:
$(1)$ સાથે $(b)$ $(70-90\%)$
$(2)$ સાથે $(c)$ $(65\%)$
$(3)$ સાથે $(a)$ $(55-78\%)$
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,યોગ્ય ક્રમ $(1-b), (2-a), (3-c)$ પસંદ કરવામાં આવે છે.