Lipid Questions in Gujarati

(A) ફોસ્ફોલિપિડ્સ એવા અણુઓ છે જે જલરાગી (પાણીને પ્રેમ કરનાર) શીર્ષ અને જલવિરાગી (પાણીથી દૂર રહેનાર) પૂંછડી બંને ધરાવે છે.
તેઓ ધ્રુવીય અને અધ્રુવીય બંને ભાગો ધરાવતા હોવાથી,તેમને એમ્ફિપેથિક અણુઓ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
આ ગુણધર્મ જૈવિક પટલમાં લિપિડ દ્વિસ્તરની રચના માટે આવશ્યક છે.

(C) લિપિડ્સ એ કાર્બનિક સંયોજનો છે જે સ્વભાવે અધ્રુવીય (non-polar) હોય છે.
પાણી એ ધ્રુવીય દ્રાવક છે.
'જેવું દ્રાવ્ય તેવું દ્રાવક' (like dissolves like) ના સિદ્ધાંત મુજબ,ધ્રુવીય પદાર્થો ધ્રુવીય દ્રાવકોમાં ઓગળે છે,જ્યારે અધ્રુવીય પદાર્થો ઓગળતા નથી.
લિપિડના અણુઓ હાઇડ્રોફોબિક (જલવિરાગી) હોવાથી,તેઓ પાણીના અણુઓ સાથે આંતરક્રિયા કરતા નથી અને તેથી તે પાણીમાં અદ્રાવ્ય હોય છે.

(C) લેસિથિન એ એક પ્રકારનું ફોસ્ફોલિપિડ છે જે સામાન્ય રીતે વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓના કોષરસસ્તરમાં જોવા મળે છે.
તે ખાસ કરીને તેલીબિયાંમાં,જેમ કે સોયાબીનમાં પુષ્કળ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે,જ્યાં તે એક મહત્વપૂર્ણ બંધારણીય ઘટક અને ફેટી એસિડના સ્ત્રોત તરીકે કાર્ય કરે છે.
લેસિથિન એ ગ્લિસરોફોસ્ફોલિપિડ છે જે ગ્લિસરોલ,ફેટી એસિડ્સ,ફોસ્ફોરિક એસિડ અને કોલિનનું બનેલું હોય છે.

(C) ફોસ્ફરસ એ ફોસ્ફોલિપિડ્સનો મુખ્ય ઘટક છે,જે કોષરસસ્તરના આવશ્યક બંધારણીય ઘટકો છે.
લેસિથિન એ એક પ્રકારનું ફોસ્ફોલિપિડ (ફોસ્ફેટીડાયલકોલિન) છે જે તેની રાસાયણિક સંરચનામાં ફોસ્ફેટ સમૂહ ધરાવે છે.
વિટામિન $A$,વિટામિન $C$ અને ગ્લાયસીન તેમની આણ્વિય સંરચનામાં ફોસ્ફરસ ધરાવતા નથી.

(A) એક ગ્રામ ચરબીમાં રહેલી ઉર્જા આશરે $9.8 \ kcal$ અથવા $41 \ kJ$ હોય છે.
આ મૂલ્ય અન્ય શ્વસન સબસ્ટ્રેટ જેવા કે કાર્બોદિત $(4.1 \ kcal/g)$ અને પ્રોટીન ($5.65 \ kcal/g$ બોમ્બ કેલરીમીટરમાં,$4.0 \ kcal/g$ શારીરિક રીતે) ની સરખામણીમાં નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે.
તેથી,ચરબી પ્રતિ એકમ દળ દીઠ સૌથી વધુ ઉર્જા પ્રદાન કરે છે.

(D) કોલેસ્ટરોલ એ એક મહત્વપૂર્ણ લિપિડ અણુ છે જે સ્ટીરોઈડ હોર્મોન્સ, પિત્ત એસિડ અને વિટામિન $D$ માટે પુરોગામી (precursor) તરીકે કાર્ય કરે છે।
જોકે તે શરીરના લગભગ તમામ કોષકેન્દ્ર ધરાવતા કોષોમાં સંશ્લેષિત થઈ શકે છે, પરંતુ મનુષ્યમાં કોલેસ્ટરોલના જૈવસંશ્લેષણનું મુખ્ય સ્થાન યકૃત $(Liver)$ છે।
દૈનિક કુલ કોલેસ્ટરોલ ઉત્પાદનનો આશરે $25\%$ હિસ્સો યકૃતમાં થાય છે, જે રુધિરમાં કોલેસ્ટરોલના હોમિયોસ્ટેસિસને નિયંત્રિત કરવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે।

(D) ચરબી ઊર્જાના ઉત્તમ સ્ત્રોત છે કારણ કે તે ઓક્સિડેટિવ વિઘટન દરમિયાન સમાન વજનના કાર્બોહાઇડ્રેટ્સની તુલનામાં બમણી કરતા પણ વધુ ઊર્જા આપે છે.
ચરબી શરીરમાં લગભગ શુદ્ધ,નિર્જલીકૃત (unhydrated) સ્વરૂપમાં સંગ્રહિત થાય છે,જે તેને ગ્લાયકોજનની તુલનામાં પ્રતિ એકમ દળ દીઠ વધુ ઊર્જા-સઘન બનાવે છે.
વધુમાં,તે હાઇડ્રોફોબિક હોવાથી અને સંગ્રહ માટે પાણીની જરૂર પડતી નથી,તેથી તે સમાન પ્રમાણમાં સંગ્રહિત ઊર્જા માટે એડિપોઝ પેશીઓમાં ઘણી ઓછી જગ્યા રોકે છે.

(D) સ્ટેરોલ્સ એ જટિલ ચક્રીય આલ્કોહોલ છે જેમને લિપિડ્સ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ હાઇડ્રોફોબિક છે અને કાર્બનિક દ્રાવકોમાં દ્રાવ્ય છે.
તેમને લિપિડ્સ માનવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ ફેટી એસિડ્સ સાથે એસ્ટર બનાવી શકે છે,જે ઘણા લિપિડ અણુઓનો લાક્ષણિક ગુણધર્મ છે.
જોકે કોલેસ્ટ્રોલ એ એક પ્રકારનું સ્ટેરોલ છે,પરંતુ તેમને લિપિડ્સ તરીકે વર્ગીકૃત કરવાનું કારણ તેમની ફેટી એસિડ્સ સાથે એસ્ટર બનાવવાની ક્ષમતા છે.

(B) બ્રાઉન એડિપોઝ પેશી $(BAT)$ થર્મોજેનેસિસ (ઉષ્મા ઉત્પન્ન કરવા) માટે વિશિષ્ટ છે. બ્રાઉન ફેટના કોષોમાં મોટી સંખ્યામાં કણાભસૂત્ર હોય છે,જે પેશીને તેનો લાક્ષણિક કથ્થઈ રંગ આપે છે અને તે $ATP$ ને બદલે ગરમી ઉત્પન્ન કરવા માટે ઓક્સિડેટીવ ફોસ્ફોરાયલેશનને અનકપલ કરવા માટે જવાબદાર છે. તેનાથી વિપરીત,વ્હાઇટ એડિપોઝ પેશી $(WAT)$ માં કણાભસૂત્ર ઓછા હોય છે અને તેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે ઉર્જા સંગ્રહ માટે થાય છે.

(A) વિટામિન $E$ (ટોકોફેરોલ) શરીરમાં એક શક્તિશાળી એન્ટીઑકિસડન્ટ તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય કોષ પટલને મુક્ત રેડિકલ દ્વારા થતા ઓક્સિડેટીવ નુકસાનથી બચાવવાનું છે.
પોલીઅનસેચ્યુરેટેડ ફેટી એસિડ્સના ઓક્સિડેશનને અટકાવીને,તે કોષોમાં લિપિડ પટલની અખંડિતતા અને સ્વાસ્થ્ય જાળવવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) લોહીમાં ઉચ્ચ કોલેસ્ટ્રોલ ધરાવતા દર્દીઓને વનસ્પતિ તેલનું સેવન કરવાની સલાહ આપવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં અસંતૃપ્ત ફેટી એસિડ્સ હોય છે. આ તેલમાં ઓછા આણ્વીય ભારવાળા લિપિડ્સ હોય છે અને તે લાલ માંસ,ઘી અથવા માખણ જેવા પ્રાણીજન્ય ઉત્પાદનોમાં જોવા મળતી સંતૃપ્ત ચરબીની તુલનામાં વધુ સ્વાસ્થ્યપ્રદ છે,જે હૃદયરોગનું જોખમ વધારે છે.

(A) વિટામિન $D$ (ખાસ કરીને કોલેકેલ્સિફેરોલ અથવા વિટામિન $D_3$) માનવ ત્વચામાં ત્યારે સંશ્લેષિત થાય છે જ્યારે $7$-ડીહાઈડ્રોકોલેસ્ટેરોલ સૂર્યપ્રકાશમાંથી આવતા અલ્ટ્રાવાયોલેટ $B$ $(UVB)$ કિરણોના સંપર્કમાં આવે છે.
આ ફોટોકેમિકલ પ્રતિક્રિયા $7$-ડીહાઈડ્રોકોલેસ્ટેરોલને પ્રીવિટામિન $D_3$ માં રૂપાંતરિત કરે છે,જે ત્યારબાદ થર્મલ આઈસોમેરાઈઝેશન દ્વારા વિટામિન $D_3$ માં ફેરવાય છે.

(B) લિપિડ્સ,ખાસ કરીને ટ્રાયગ્લિસરાઈડ્સ,એસ્ટર છે જે ગ્લિસરોલના એક અણુ સાથે જોડાયેલા ત્રણ ફેટી એસિડના અણુઓથી બનેલા હોય છે.
જળવિભાજનની પ્રક્રિયા દરમિયાન,પાણી અને ઉત્સેચકો (જેમ કે લાઈપેઝ) ની હાજરીમાં એસ્ટર બંધ તૂટી જાય છે.
આ પ્રક્રિયાના પરિણામે તેના ઘટક ભાગો: ફેટી એસિડ અને ગ્લિસરોલ મુક્ત થાય છે.

(D) ફેટી એસિડનું વર્ગીકરણ તેમની હાઇડ્રોકાર્બન શૃંખલામાં રહેલા દ્વિબંધની હાજરીના આધારે કરવામાં આવે છે.
સંતૃપ્ત ફેટી એસિડમાં કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચે માત્ર એકલ બંધ હોય છે (દા.ત.,પામિટિક એસિડ અને સ્ટીઅરિક એસિડ).
અસંતૃપ્ત ફેટી એસિડમાં તેમની હાઇડ્રોકાર્બન શૃંખલામાં કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચે એક અથવા વધુ દ્વિબંધ હોય છે (દા.ત.,ઓલિક એસિડ).
તેથી,અસંતૃપ્ત ફેટી એસિડની મુખ્ય લાક્ષણિકતા એક અથવા વધુ દ્વિબંધની હાજરી છે.

(B) માખણ મુખ્યત્વે ચરબી (લિપિડ્સ) થી બનેલું છે,જ્યારે ખાંડ એ કાર્બોહાઇડ્રેટ છે.
ચરબી એ કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ કરતા વધુ ઉર્જા સભર હોય છે કારણ કે તે વધુ રિડ્યુસ્ડ સ્વરૂપમાં હોય છે.
ચરબીના અણુમાં ખાંડના અણુની તુલનામાં કાર્બન-હાઇડ્રોજન $(C-H)$ બંધોનું પ્રમાણ ઓક્સિજન-હાઇડ્રોજન $(O-H)$ બંધો કરતા વધારે હોય છે.
કોષીય શ્વસન દરમિયાન,આ $C-H$ બંધોનું ઓક્સિડેશન કાર્બોહાઇડ્રેટ્સના ઓક્સિડેશન કરતા પ્રતિ એકમ દળ દીઠ નોંધપાત્ર રીતે વધુ ઉર્જા મુક્ત કરે છે.

(A) ટ્રાયગ્લિસરાઈડ અણુ એ ગ્લિસરોલના એક અણુ અને ફેટી એસિડના ત્રણ અણુઓના એસ્ટરીકરણ દ્વારા બને છે.
જળવિભાજન (hydrolysis) ની પ્રક્રિયા દરમિયાન,એક ટ્રાયગ્લિસરાઈડ અણુ ફેટી એસિડના ત્રણ અણુઓ અને ગ્લિસરોલના એક અણુમાં વિભાજિત થાય છે.

(B) સ્ટેરોઇડ હોર્મોન્સ એ હોર્મોન્સનો એક વર્ગ છે જે કોલેસ્ટ્રોલમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
કોલેસ્ટ્રોલ એ કોર્ટિસોલ,એલ્ડોસ્ટેરોન,ટેસ્ટોસ્ટેરોન અને ઇસ્ટ્રોજન સહિતના તમામ સ્ટેરોઇડ હોર્મોન્સના સંશ્લેષણ માટે મૂળભૂત માળખાકીય પુરોગામી તરીકે કાર્ય કરે છે.
આ હોર્મોન્સ લિપિડ-દ્રાવ્ય હોય છે અને કોષની અંદરના રીસેપ્ટર્સ સાથે જોડાવા માટે કોષ પટલમાંથી સરળતાથી પસાર થઈ શકે છે.

(C) નાળિયેરનો ભ્રૂણપોષ લિપિડ્સ (ચરબી) અને પ્રોટીનથી સમૃદ્ધ હોય છે,જે વિકાસ પામતા ભ્રૂણ માટે અનામત ખોરાક તરીકે કાર્ય કરે છે.
કપાસના રેસા મુખ્યત્વે સેલ્યુલોઝના બનેલા હોય છે.
બટાકાના કંદ સ્ટાર્ચથી સમૃદ્ધ હોય છે.
વટાણાના ભ્રૂણ પ્રોટીન અને કાર્બોહાઇડ્રેટ્સથી સમૃદ્ધ હોય છે.

(C) માછલીને પ્રોટીનનો એક સ્વસ્થ સ્ત્રોત માનવામાં આવે છે. લાલ માંસ (જેમ કે બીફ અથવા પોર્ક) ની સરખામણીમાં,માછલીમાં કોલેસ્ટ્રોલનું પ્રમાણ નોંધપાત્ર રીતે ઓછું હોય છે. આ તેને હૃદય માટે સ્વાસ્થ્યપ્રદ આહાર બનાવે છે.

(D) જાતીય અંતઃસ્ત્રાવોને સ્ટીરોઈડ અંતઃસ્ત્રાવો તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
સ્ટીરોઈડ એ કોલેસ્ટ્રોલમાંથી મેળવેલા લિપિડ્સનો એક પ્રકાર છે.
કોલેસ્ટ્રોલ એ શરીરમાં વિવિધ સ્ટીરોઈડ અંતઃસ્ત્રાવોના સંશ્લેષણ માટે પુરોગામી (precursor) તરીકે કાર્ય કરે છે,જેમાં પ્રોજેસ્ટેરોન અને ઇસ્ટ્રોજન (માદા જાતીય અંતઃસ્ત્રાવો) અને ટેસ્ટોસ્ટેરોન (નર જાતીય અંતઃસ્ત્રાવ) નો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,જાતીય અંતઃસ્ત્રાવો રાસાયણિક રીતે સ્ટીરોઈડ છે.

(B) માખણમાં $Butyric \ acid$ (જેને $Butanoic \ acid$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) ની સાંદ્રતા વધુ હોય છે.
$Butyric \ acid$ એ ચાર-કાર્બન ધરાવતો ફેટી એસિડ છે જે માખણને તેનો વિશિષ્ટ સ્વાદ અને સુગંધ આપે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) લિપિડ એ ફેટ્ટિ એસિડ અને ગ્લિસરોલ જેવા આલ્કોહોલના એસ્ટર છે. જળવિભાજનની પ્રક્રિયા દરમિયાન,લિપિડ તેના ઘટક એકમોમાં વિભાજિત થાય છે,જે ફેટ્ટિ એસિડ અને ગ્લિસરોલ છે. આ પ્રક્રિયા લિપેઝ નામના ઉત્સેચકો દ્વારા ઉદ્દીપિત થાય છે.

(A) $\beta$-ઓક્સિડેશન એ એક ચયાપચયની પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા ફેટી એસિડના અણુઓનું વિઘટન થઈને એસિટિલ-CoA $(Acetyl-CoA)$ ઉત્પન્ન થાય છે,જે ત્યારબાદ સાઇટ્રિક એસિડ ચક્રમાં પ્રવેશે છે.
સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં,આ પ્રક્રિયા મુખ્યત્વે કણાભસૂત્રના આધારકમાં થાય છે,જ્યાં $\beta$-ઓક્સિડેશન માર્ગ માટે જરૂરી ઉત્સેચકો આવેલા હોય છે.

(D) જૈવિક અણુઓની ઉર્જા સામગ્રી તેમના કેલરી મૂલ્ય અથવા ઉર્જા ઘનતાના સંદર્ભમાં માપવામાં આવે છે.
ચરબી (લિપિડ્સ) આશરે $9.45 \ kcal/g$ ઉર્જા પ્રદાન કરે છે,જ્યારે કાર્બોદિત અને પ્રોટીન અનુક્રમે આશરે $4.1 \ kcal/g$ અને $5.65 \ kcal/g$ (કુલ ઉર્જા) પ્રદાન કરે છે.
ક્રિએટીનાઈન ફોસ્ફેટ એ સ્નાયુ કોષોમાં ઝડપી $ATP$ પુનઃજનન માટે વપરાતું ઉચ્ચ-ઉર્જા ફોસ્ફેટ સંયોજન છે,પરંતુ પ્રતિ ગ્રામ કુલ ઉર્જા ઘનતાની દ્રષ્ટિએ,આપેલા વિકલ્પોમાંથી ચરબીમાં સૌથી વધુ ઉર્જા હોય છે.

(D) પોષક તત્વોની ઉર્જાનું મૂલ્ય ગ્રોસ કેલરીફિક વેલ્યુ અથવા ફિઝિયોલોજિકલ ફ્યુઅલ વેલ્યુના સંદર્ભમાં માપવામાં આવે છે.
- કાર્બોદિતો (જેમ કે સ્ટાર્ચ અને સુક્રોઝ) ની ગ્રોસ કેલરીફિક વેલ્યુ $4.1 \text{ kcal/g}$ છે.
- પ્રોટીનની ગ્રોસ કેલરીફિક વેલ્યુ $5.65 \text{ kcal/g}$ છે.
- લિપિડ્સ (ચરબી) ની ગ્રોસ કેલરીફિક વેલ્યુ $9.45 \text{ kcal/g}$ છે.
તેથી,કાર્બોદિતો અને પ્રોટીનની તુલનામાં લિપિડ્સ પ્રતિ ગ્રામ સૌથી વધુ ઉર્જા પ્રદાન કરે છે.

(B) કાર્બોદિત આશરે $4.0 \ kcal/g$ ઉર્જા પૂરી પાડે છે.
ચરબી (લિપિડ્સ) આશરે $9.0 \ kcal/g$ ઉર્જા પૂરી પાડે છે.
કારણ કે $9.0 \ kcal/g$ એ $4.0 \ kcal/g$ ના બમણા કરતા પણ વધારે છે,તેથી ચરબી એવો પદાર્થ છે જે કાર્બોદિતની સરખામણીમાં બે ગણા કરતાં વધારે ઉર્જા ઉત્પન્ન કરે છે.

(D) $1$. ગ્લિસરોલનું બંધારણ $CH_2OH-CHOH-CH_2OH$ છે,જે ટ્રાયહાઈડ્રોક્સિ પ્રોપેન છે.
$2$. સેલ્યુલોઝમાં સ્ટાર્ચ જેવી જટિલ કુંતલાકાર રચના હોતી નથી,તેથી તે આયોડિનના અણુઓને પકડી શકતું નથી અને આયોડિન સાથે વાદળી-કાળો રંગ આપતું નથી.
$3$. સ્વસ્થ પુખ્ત વ્યક્તિના રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું સામાન્ય પ્રમાણ $4.2-6.1 \ mmol/L$ ની રેન્જમાં હોય છે.
$4$. લિપિડને ચોક્કસ રીતે મેક્રોમોલેક્યુલ ગણી શકાય નહીં. જોકે તે એસિડ-અદ્રાવ્ય અંશમાં જોવા મળે છે,પરંતુ તેમનું આણ્વીય દળ $800 \ Da$ થી વધતું નથી,જ્યારે મેક્રોમોલેક્યુલ્સનું આણ્વીય દળ સામાન્ય રીતે $10,000 \ Da$ કે તેથી વધુ હોય છે. તેથી,લિપિડ મેક્રોમોલેક્યુલ છે તે વિધાન ખોટું છે.

(D) કોલેસ્ટ્રોલ એ એક આવશ્યક લિપિડ અણુ છે જે સ્ટીરોઈડ અંતઃસ્ત્રાવો,પિત્ત એસિડ અને વિટામિન $D$ માટે પુરોગામી (precursor) તરીકે કાર્ય કરે છે. માનવ શરીરમાં કોલેસ્ટ્રોલના સંશ્લેષણ માટેનું મુખ્ય સ્થાન યકૃત છે. જોકે લગભગ તમામ કોષકેન્દ્ર ધરાવતા કોષો કોલેસ્ટ્રોલનું સંશ્લેષણ કરી શકે છે,પરંતુ શરીરમાં ઉત્પન્ન થતા મોટાભાગના કોલેસ્ટ્રોલ માટે યકૃત જવાબદાર છે.

(B) પામિટીક એસિડ એ સંતૃપ્ત ફેટી એસિડ છે જેનું રાસાયણિક સૂત્ર $CH_3(CH_2)_{14}COOH$ છે.
તેમાં $15$ કાર્બન પરમાણુઓની લાંબી હાઇડ્રોકાર્બન શૃંખલા અને કાર્બોક્સિલ સમૂહ $(-COOH)$ માં $1$ કાર્બન પરમાણુ હોય છે.
તેથી,પામિટીક એસિડના એક અણુમાં કાર્બનના કુલ પરમાણુઓની સંખ્યા $15 + 1 = 16$ થાય છે.

(D) લિપિડ એ ફેટી એસિડ અને ગ્લિસરોલના એસ્ટર છે.
ગ્લિસરોલ (ટ્રાયહાઇડ્રોક્સી પ્રોપેન) સાથે જોડાયેલા ફેટી એસિડની સંખ્યાના આધારે,લિપિડનું વર્ગીકરણ નીચે મુજબ કરવામાં આવે છે:
$1$. જો એક ફેટી એસિડ જોડાયેલ હોય,તો તેને મોનોગ્લિસરાઇડ કહેવામાં આવે છે.
$2$. જો બે ફેટી એસિડ જોડાયેલા હોય,તો તેને ડાયગ્લિસરાઇડ કહેવામાં આવે છે.
$3$. જો ત્રણ ફેટી એસિડ જોડાયેલા હોય,તો તેને ટ્રાયગ્લિસરાઇડ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,લિપિડ આ ત્રણેય સ્વરૂપોમાં હોઈ શકે છે.

(C) લિપિડ્સ એ કાર્બનિક સંયોજનોનો એક વૈવિધ્યસભર સમૂહ છે જે સામાન્ય રીતે સ્વભાવે જલવિરાગી (hydrophobic) હોય છે.
$1$. લિપિડ્સને તેમની દ્રાવ્યતાના ગુણધર્મો દ્વારા વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે,કોઈ એક ચોક્કસ રાસાયણિક બંધારણ દ્વારા નહીં; તેઓ પાણીમાં અદ્રાવ્ય હોય છે પરંતુ અધ્રુવીય કાર્બનિક દ્રાવકોમાં દ્રાવ્ય હોય છે.
$2$. જોકે ઘણા લિપિડ્સમાં ફેટી એસિડ્સ હોય છે (જેમ કે ટ્રાયગ્લિસરાઈડ્સ,ફોસ્ફોલિપિડ્સ અને મીણ),પરંતુ બધા લિપિડ્સમાં ફેટી એસિડ્સ હોતા નથી (દા.ત.,કોલેસ્ટ્રોલ જેવા સ્ટીરોઈડ્સ).
$3$. ટ્રાયગ્લિસરાઈડ્સ એ લિપિડનો એક ચોક્કસ પ્રકાર છે,તે એવી શ્રેણી નથી જેમાં બધા લિપિડ્સનો સમાવેશ થાય.
$4$. તેથી,બધા લિપિડ્સમાં સૌથી સાર્વત્રિક લાક્ષણિકતા તેમની પાણીમાં અદ્રાવ્યતા છે.

(A) $Gaucher's$ રોગ એ $glucocerebrosidase$ ઉત્સેચકની ઉણપને કારણે થતી આનુવંશિક ખામી છે.
આ ઉત્સેચક $glucocerebroside$ નામની ચરબીયુક્ત પદાર્થને તોડવા માટે જવાબદાર છે.
આ ઉત્સેચકની ઉણપને કારણે,$glucocerebroside$ બરોળ,યકૃત અને અસ્થિમજ્જા જેવા વિવિધ અંગોમાં જમા થાય છે.
તેથી,તેને લિપિડ (ચરબી) ના અનિયમિત ચયાપચય સાથે સંબંધિત લાયસોસોમલ સ્ટોરેજ ડિસઓર્ડર તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(D) સરળ લિપિડ એ ફેટી એસિડ અને વિવિધ આલ્કોહોલના એસ્ટર છે.
સૌથી સામાન્ય સરળ લિપિડ ટ્રાયગ્લિસરાઇડ્સ છે,જે ગ્લિસરોલના એક અણુ અને ફેટી એસિડના ત્રણ અણુઓના એસ્ટરીકરણ દ્વારા બને છે.
તેથી,ગ્લિસરોલ અને ફેટી એસિડ બંને સરળ લિપિડના આવશ્યક ઘટકો છે.

(C) કાર્બોદિત એ પોલીહાઈડ્રોક્સી આલ્ડિહાઈડ અથવા કીટોન છે અથવા એવા પદાર્થો છે જે જળવિભાજન દ્વારા આ આપે છે।
$\text{સ્ટાર્ચ}$ એ પોલીસેકેરાઈડ (કાર્બોદિત) છે।
$\text{ગ્લાયકોજન}$ એ સંગ્રહિત પોલીસેકેરાઈડ (કાર્બોદિત) છે।
$\text{ગ્લુકોઝ}$ એ મોનોસેકેરાઈડ (કાર્બોદિત) છે।
$\text{મીણ}$ (Wax) એ લિપિડનો એક પ્રકાર છે, જે ખાસ કરીને લાંબી શૃંખલા ધરાવતા ફેટી એસિડ્સ અને લાંબી શૃંખલા ધરાવતા આલ્કોહોલનું એસ્ટર છે। તેથી, તે કાર્બોદિત નથી।

(A) ફેટી એસિડ એ લાંબી એલિફેટિક શૃંખલા ધરાવતા કાર્બોક્સિલિક એસિડ છે,જે સંતૃપ્ત અથવા અસંતૃપ્ત હોઈ શકે છે. જૈવિક પ્રણાલીઓમાં,આ લાંબી શૃંખલાઓ એસિટિલ-CoA માંથી મેળવેલા $2$-કાર્બન એકમો (એસિટિલ જૂથો) ના પોલિમરાઈઝેશન દ્વારા સંશ્લેષિત થાય છે. આ પ્રક્રિયાને ફેટી એસિડ સંશ્લેષણ અથવા લિપોજેનેસિસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જેમાં લાંબી હાઈડ્રોકાર્બન પૂંછડી બનાવવા માટે કાર્બન ઘટકો એકબીજા સાથે જોડાય છે.

(C) આવશ્યક ફેટી એસિડ્સ એવા છે જેનું સંશ્લેષણ માનવ શરીર દ્વારા થઈ શકતું નથી અને તેને આહાર દ્વારા મેળવવા પડે છે. લિનોલીક એસિડ એ એક પોલીઅનસેચ્યુરેટેડ ઓમેગા-$6$ ફેટી એસિડ છે,જેને મનુષ્યો માટે આવશ્યક ફેટી એસિડ ગણવામાં આવે છે. ગ્લિસરોલ અને કોલેસ્ટેરોલનું સંશ્લેષણ માનવ શરીરમાં વિવિધ ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ દ્વારા થાય છે. તેથી,લિનોલીક એસિડ સાચો જવાબ છે.

(B) માનવ શરીરમાં કોલેસ્ટેરોલના સંશ્લેષણ માટે $\text{યકૃત}$ એ પ્રાથમિક સ્થાન છે। તે લિપિડ ચયાપચયમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે, જેમાં કોલેસ્ટેરોલ, પિત્ત ક્ષાર અને લિપોપ્રોટીનનું ઉત્પાદન સામેલ છે। જોકે અન્ય પેશીઓ પણ કોલેસ્ટેરોલનું સંશ્લેષણ કરી શકે છે, પરંતુ શરીરના મોટાભાગના કોલેસ્ટેરોલના ઉત્પાદન માટે $\text{યકૃત}$ જવાબદાર છે।

(A) કોષરસસ્તર મુખ્યત્વે લિપિડ અને પ્રોટીનનું બનેલું હોય છે. લિપિડ્સ દ્વિસ્તરીય ગોઠવણી ધરાવે છે,જેમાં ધ્રુવીય શીર્ષ બહારની તરફ અને જલવિરાગી પૂંછડીઓ અંદરની તરફ હોય છે. આ લિપિડ્સ મુખ્યત્વે ફોસ્ફોલિપિડ્સ છે,જે કોષરસસ્તરને રચનાત્મક મજબૂતી અને તરલતા પ્રદાન કરે છે.

(B) લિપિડ્સ (ખાસ કરીને ટ્રાયગ્લિસરાઈડ્સ) એ ફેટ્ટી એસિડ અને ગ્લિસરોલના એસ્ટર છે.
જલવિભાજનની પ્રક્રિયા દરમિયાન,લાઈપેઝ જેવા ઉત્સેચકો દ્વારા એસ્ટર બંધો તોડવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયાના પરિણામે લિપિડના પાચનની અંતિમ નીપજ તરીકે ફેટ્ટી એસિડ અને ગ્લિસરોલ ઉત્પન્ન થાય છે.

(A) સ્ટિરોઈડ એ લિપિડ્સનો એક પ્રકાર છે જે ચાર જોડાયેલી વલયો ધરાવતા કાર્બન માળખા દ્વારા ઓળખાય છે.
કોલેસ્ટેરોલ એ સૌથી સામાન્ય પ્રાણી સ્ટિરોઈડ છે અને તે અન્ય તમામ સ્ટિરોઈડ હોર્મોન્સ જેવા કે ઇસ્ટ્રોજન,ટેસ્ટોસ્ટેરોન અને કોર્ટિસોલના જૈવસંશ્લેષણ માટે પુરોગામી (precursor) તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેથી,સ્ટિરોઈડ બંધારણીય રીતે કોલેસ્ટેરોલમાંથી મેળવવામાં આવે છે.

(C) કોલેસ્ટેરોલ એ લિપિડનો એક પ્રકાર છે જે સ્ટીરોઈડ્સના વર્ગમાં આવે છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,તેને સ્ટિરોલ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં સ્ટીરોઈડ ન્યુક્લિયસ સાથે જોડાયેલ હાઈડ્રોક્સિલ સમૂહ હોય છે.
તે પ્રાણી કોષરસસ્તરનો એક આવશ્યક ઘટક છે અને સ્ટીરોઈડ અંતઃસ્ત્રાવો,પિત્ત એસિડ અને વિટામિન $D$ ના સંશ્લેષણ માટેનું પુરોગામી (precursor) છે.

(C) પ્રોસ્ટાગ્લેન્ડિન્સ એ શારીરિક રીતે સક્રિય લિપિડ સંયોજનોનો એક સમૂહ છે જે પ્રાણીઓમાં અંતઃસ્ત્રાવ જેવી વિવિધ અસરો ધરાવે છે. તેઓ ફેટી એસિડ્સમાંથી ઉત્સેચકીય રીતે મેળવવામાં આવે છે,ખાસ કરીને $20$-કાર્બન અસંતૃપ્ત ફેટી એસિડ્સ જેવા કે એરાકીડોનિક એસિડમાંથી. તેથી,તેમને ફેટી એસિડના વ્યુત્પન્ન તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(B) હાઈડ્રોક્સી પ્રોજેસ્ટોરોન એ એક કૃત્રિમ પ્રોજેસ્ટિન છે,જે પ્રોજેસ્ટોરોન અંતઃસ્ત્રાવનું વ્યુત્પન્ન છે. પ્રોજેસ્ટોરોન અને તેના વ્યુત્પન્નો સ્ટીરોઈડ તરીકે ઓળખાતા રાસાયણિક સંયોજનોના વર્ગમાં આવે છે. સ્ટીરોઈડ્સ ચાર જોડાયેલા વલયો ધરાવતા કાર્બન માળખા દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે. તેથી,હાઈડ્રોક્સી પ્રોજેસ્ટોરોનનું વર્ગીકરણ સ્ટીરોઈડ તરીકે કરવામાં આવે છે.

(B) મધમાખીનું મીણ એ મધમાખીઓ દ્વારા સ્ત્રવિત કુદરતી મીણ છે. રાસાયણિક રીતે,તે લાંબી શૃંખલા ધરાવતા ફેટી એસિડ્સ અને લાંબી શૃંખલા ધરાવતા આલ્કોહોલનું એસ્ટર છે. તેના અધ્રુવીય હાઈડ્રોકાર્બન સ્વભાવને કારણે,તે જલવિરાગી (hydrophobic) છે,જેનો અર્થ છે કે તે પાણીમાં અદ્રાવ્ય છે. જો કે,તે ઈથર,ક્લોરોફોર્મ અને બેન્ઝીન જેવા કાર્બનિક દ્રાવકોમાં સરળતાથી દ્રાવ્ય છે. તેથી,સાચું વિધાન એ છે કે તે પાણીમાં અદ્રાવ્ય અને ઈથરમાં દ્રાવ્ય છે.

(B) મધમાખીનું મીણ એ મધમાખીઓ દ્વારા સ્ત્રવિત કુદરતી મીણ છે. રાસાયણિક રીતે,તે એસ્ટર્સ,ફેટી એસિડ્સ અને લાંબી શૃંખલા ધરાવતા આલ્કોહોલનું મિશ્રણ છે. તે એક અધ્રુવીય લિપિડ જેવો પદાર્થ હોવાથી,તે પાણી,દૂધ અથવા મધ જેવા ધ્રુવીય દ્રાવકોમાં અદ્રાવ્ય છે. જો કે,તે ઈથર,ક્લોરોફોર્મ અને બેન્ઝીન જેવા અધ્રુવીય કાર્બનિક દ્રાવકોમાં સંપૂર્ણપણે દ્રાવ્ય છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) મધમાખીનું મીણ એ લિપિડ્સનું એક જટિલ મિશ્રણ છે,જેમાં ફેટી એસિડ્સ,આલ્કોહોલ અને હાઇડ્રોકાર્બનનો સમાવેશ થાય છે.
તેની અધ્રુવીય (non-polar) પ્રકૃતિને કારણે,તે પાણીમાં અદ્રાવ્ય છે.
જોકે,તે ક્લોરોફોર્મ,ઇથર અને બેન્ઝીન જેવા કાર્બનિક દ્રાવકોમાં સંપૂર્ણપણે દ્રાવ્ય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,ક્લોરોફોર્મ એક જાણીતું કાર્બનિક દ્રાવક છે જેમાં મધમાખીનું મીણ સંપૂર્ણપણે ઓગળી જાય છે.

(D) મધમાખીનું મીણ એ મધમાખી દ્વારા સ્ત્રવિત લિપિડ આધારિત પદાર્થ છે. તે જલવિરાગી (hydrophobic) છે,જેનો અર્થ છે કે તે પાણીમાં અદ્રાવ્ય છે. તેથી,વિધાન $S$ ખોટું છે.
મધમાખીના મીણનો ઉપયોગ વિવિધ ઔષધીય હેતુઓ માટે થાય છે,જેમ કે મલમ,બામ અને ગોળીઓ પરના પડ તરીકે,કારણ કે તે રક્ષણાત્મક અને નરમ ગુણધર્મો ધરાવે છે. તેથી,વિધાન $R$ સાચું છે.
આમ,$S$ ખોટું છે અને $R$ સાચું છે,તેથી સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B, C, D) મધમાખીનું મીણ એ મધમાખીઓ દ્વારા સ્ત્રવિત કુદરતી મીણ છે. તે હાઇડ્રોકાર્બન,ફેટી એસિડ્સ અને એસ્ટર્સનું જટિલ મિશ્રણ છે. તે એક અધ્રુવીય લિપિડ પદાર્થ હોવાથી,તે પાણીમાં અદ્રાવ્ય છે. જો કે,તે $Chloroform$,$Benzene$ અને $Ether$ જેવા કાર્બનિક દ્રાવકોમાં દ્રાવ્ય છે. પ્રશ્નમાં દ્રાવ્યતા વિશે પૂછવામાં આવ્યું હોવાથી,$Chloroform$,$Benzene$ અને $Ether$ ત્રણેય કાર્બનિક દ્રાવકો છે જેમાં મધમાખીનું મીણ ઓગળી શકે છે. સામાન્ય રીતે,જીવવિજ્ઞાનના સંદર્ભમાં એવું નોંધવામાં આવે છે કે મધમાખીનું મીણ $Chloroform$ અથવા $Ether$ જેવા કાર્બનિક દ્રાવકોમાં દ્રાવ્ય છે.

(A) સંતૃપ્ત ફેટી એસિડમાં તેમની હાઇડ્રોકાર્બન શૃંખલામાં કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચે માત્ર એકલ બંધ હોય છે।
પામિટિક એસિડ ($16$ કાર્બન) અને સ્ટિયરિક એસિડ ($18$ કાર્બન) સામાન્ય સંતૃપ્ત ફેટી એસિડ છે।
બ્યુટિરિક એસિડ ($4$ કાર્બન) પણ એક સંતૃપ્ત ફેટી એસિડ છે।
ઓલિક એસિડ એ અસંતૃપ્ત ફેટી એસિડ છે કારણ કે તેમાં કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચે એક દ્વિબંધ હોય છે ($18:1$ $\Delta^9$)।
તેથી, ઓલિક એસિડ સાચો જવાબ છે।

(C) સ્ટેરોલ્સ એ સ્ટેરોઇડ્સનો એક પેટા-સમૂહ છે જેમાં $C-3$ સ્થાન પર હાઇડ્રોક્સિલ સમૂહ અને $C-17$ સ્થાન પર હાઇડ્રોકાર્બન શૃંખલા હોય છે. સ્ટેરોલનું મૂળભૂત બંધારણ સ્ટેરોઇડ ન્યુક્લિયસ છે,જે ચાર જોડાયેલી વલયોનું બનેલું હોય છે. સ્ટેરોલ (જેમ કે કોલેસ્ટરોલ) ને લાક્ષણિકતા આપતો મુખ્ય ક્રિયાશીલ સમૂહ ત્રીજા કાર્બન પર જોડાયેલો હાઇડ્રોક્સિલ સમૂહ $(-OH)$ છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.