Textbook - Acids, Bases and Salts Questions in Gujarati

(A) દહીં અને અન્ય ખાટી વસ્તુઓમાં એસિડ હોય છે. જ્યારે આ પદાર્થોને પિત્તળ અને તાંબાના વાસણોમાં રાખવામાં આવે છે,ત્યારે એસિડ ધાતુ સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને ધાતુના ક્ષાર બનાવે છે અને હાઇડ્રોજન વાયુ મુક્ત કરે છે. આ ધાતુના ક્ષાર ઝેરી હોય છે અને તેનાથી ફૂડ પોઈઝનિંગ થઈ શકે છે,જેના કારણે ખોરાક બગડી જાય છે.

(N/A) જ્યારે એસિડ ધાતુ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે ત્યારે સામાન્ય રીતે હાઇડ્રોજન વાયુ $(H_2)$ મુક્ત થાય છે.
ઉદાહરણ: જ્યારે ઝિંકના ટુકડાઓ મંદ સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે,ત્યારે ઝિંક સલ્ફેટ $(ZnSO_4)$ અને હાઇડ્રોજન વાયુ ઉત્પન્ન થાય છે.
રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$Zn(s) + H_2SO_4(aq) \to ZnSO_4(aq) + H_2(g) \uparrow$
હાઇડ્રોજન વાયુની કસોટી:
હાઇડ્રોજન વાયુની હાજરી ચકાસવા માટે,ઉત્પન્ન થયેલા વાયુને સાબુના દ્રાવણમાંથી પસાર કરો. સાબુના દ્રાવણમાં પરપોટા બને છે,જેમાં હાઇડ્રોજન વાયુ હોય છે. જ્યારે આ સાબુના પરપોટા પાસે સળગતી મીણબત્તી લાવવામાં આવે છે,ત્યારે વાયુ 'પૉપ' અવાજ સાથે સળગે છે,જે હાઇડ્રોજન વાયુની હાજરીની પુષ્ટિ કરે છે.

(N/A) સળગતી મીણબત્તીને ઓલવતો વાયુ કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ છે. કારણ કે પ્રક્રિયામાં ધાતુના સંયોજન $A$ અને હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ વચ્ચેની પ્રક્રિયાથી $CO_2$ અને કેલ્શિયમ ક્લોરાઇડ $(CaCl_2)$ બને છે,તેથી ધાતુનું સંયોજન $A$ કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ $(CaCO_3)$ હોવું જોઈએ.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$CaCO_{3(s)} + 2HCl_{(aq)} \rightarrow CaCl_{2(aq)} + CO_{2(g)} + H_2O_{(l)}$

(N/A) $HCl$ અથવા $HNO_3$ નું હાઇડ્રોજન આયનો બનાવવા માટેનું વિયોજન માત્ર પાણીની હાજરીમાં જ થાય છે.
હાઇડ્રોજન આયનો $(H^+)$ એ $H_2O$ સાથે જોડાઈને હાઇડ્રોનિયમ આયનો $(H_3O^+)$ બનાવે છે,જે એસિડિક ગુણધર્મો માટે જવાબદાર છે.
પ્રક્રિયાઓ નીચે મુજબ છે:
$HCl_{(aq)} \rightarrow H^+_{(aq)} + Cl^-_{(aq)}$
$H^+_{(aq)} + H_2O_{(l)} \rightarrow H_3O^+_{(aq)}$
જોકે ગ્લુકોઝ અને આલ્કોહોલના જલીય દ્રાવણોમાં હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ હોય છે,પરંતુ આ હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ પાણીમાં $H^+$ આયનો તરીકે મુક્ત થતા નથી.
તેથી,તેઓ દ્રાવણમાં હાઇડ્રોજન આયનો મુક્ત કરતા ન હોવાથી,તેઓ એસિડિક ગુણધર્મ દર્શાવતા નથી.

(B) એસિડ એવા પદાર્થો છે જે જલીય દ્રાવણમાં વિયોજન પામીને હાઇડ્રોજન આયનો $(H^+)$ અને સંબંધિત ઋણ આયનો ઉત્પન્ન કરે છે.
આ મુક્ત આયનો દ્રાવણમાં વીજભારના વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.
વિદ્યુત એ વીજભારનો પ્રવાહ હોવાથી,આ આયનોની ગતિ એસિડના જલીય દ્રાવણને વિદ્યુતનું વહન કરવા દે છે.

(B) લિટમસ પેપરનો રંગ હાઇડ્રોજન આયનો $(H^+)$ ની હાજરીને કારણે બદલાય છે.
સૂકો $HCl$ વાયુ મુક્ત $H^+$ આયનો ધરાવતો નથી.
એસિડ માત્ર જલીય દ્રાવણમાં જ વિયોજન પામીને $H^+$ આયનો મુક્ત કરે છે.
અહીં $HCl$ વાયુ સૂકો છે અને લિટમસ પેપર પણ સૂકું છે,તેથી કોઈ વિયોજન થતું નથી અને પરિણામે લિટમસ પેપરનો રંગ બદલાતો નથી.

(C) સાંદ્ર એસિડને પાણીમાં ઓગાળવાની પ્રક્રિયા અત્યંત ઉષ્માક્ષેપક હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તે મોટી માત્રામાં ઉષ્મા મુક્ત કરે છે.
જો પાણીને સાંદ્ર એસિડમાં ઉમેરવામાં આવે,તો ઉત્પન્ન થતી ઉષ્માને કારણે મિશ્રણ બહાર ઉછળી શકે છે અને ગંભીર એસિડના દાઝી જવાની શક્યતા રહે છે.
વધુમાં,અતિશય સ્થાનિક ગરમીને કારણે કાચનું પાત્ર તૂટી શકે છે.
તેથી,હંમેશા એસિડને સતત હલાવતા રહીને ધીમે ધીમે પાણીમાં ઉમેરવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.

(B) જ્યારે પાણી ઉમેરીને એસિડને મંદ કરવામાં આવે છે,ત્યારે એકમ કદ દીઠ હાઇડ્રોનિયમ આયનો $(H_3O^+)$ ની સંખ્યા ઘટે છે.
આ પ્રક્રિયાને મંદન કહેવામાં આવે છે.
પાણી ઉમેરવાને કારણે દ્રાવણનું કદ વધે છે,તેથી એસિડની સાંદ્રતા ઘટે છે,જેના પરિણામે $(H_3O^+)$ આયનોની સાંદ્રતામાં ઘટાડો થાય છે.

(A) જ્યારે સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NaOH)$ ના દ્રાવણમાં વધારાનો બેઇઝ ઓગાળવામાં આવે છે,ત્યારે તે દ્રાવણમાં વધુ હાઇડ્રોક્સાઇડ આયનો $(OH^-)$ મુક્ત કરે છે.
સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ એક પ્રબળ બેઇઝ હોવાથી તે સંપૂર્ણપણે આયનીકરણ પામે છે,તેથી વધુ બેઇઝ ઉમેરવાથી એકમ કદ દીઠ $(OH^-)$ આયનોની કુલ સંખ્યામાં વધારો થાય છે.
આથી,હાઇડ્રોક્સાઇડ આયનો $(OH^-)$ ની સાંદ્રતા વધે છે.

(A) $pH$ માપક્રમ દ્રાવણની એસિડિકતા અથવા બેઝિકતા માપે છે.
$7$ કરતા ઓછું $pH$ મૂલ્ય એસિડિક દ્રાવણ સૂચવે છે,જ્યારે $7$ કરતા વધુ $pH$ મૂલ્ય બેઝિક દ્રાવણ સૂચવે છે.
દ્રાવણ $A$ નો $pH$ $6$ $(< 7)$ હોવાથી,તે એસિડિક છે.
દ્રાવણ $B$ નો $pH$ $8$ $(> 7)$ હોવાથી,તે બેઝિક છે.
હાઇડ્રોજન આયનોની સાંદ્રતા $[H^+]$ એ $pH$ મૂલ્યના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે.
તેથી,ઓછા $pH$ $(6)$ ધરાવતા દ્રાવણ $A$ માં વધુ $pH$ $(8)$ ધરાવતા દ્રાવણ $B$ કરતા હાઇડ્રોજન આયનની સાંદ્રતા વધુ હોય છે.

(A) દ્રાવણની પ્રકૃતિ $H^+_{(aq)}$ આયનોની સાંદ્રતા પર સીધો આધાર રાખે છે.
$1$. જ્યારે $H^+_{(aq)}$ આયનોની સાંદ્રતા વધે છે,ત્યારે દ્રાવણ વધુ એસિડિક બને છે.
$2$. તેનાથી વિપરીત,જ્યારે $H^+_{(aq)}$ આયનોની સાંદ્રતા ઘટે છે,ત્યારે $OH^-$ આયનોની સાપેક્ષ સાંદ્રતા વધે છે,જેનાથી દ્રાવણ વધુ બેઝિક બને છે.

(N/A) હા,બેઝિક દ્રાવણોમાં પણ $H^+_{(aq)}$ આયનો હોય છે. જોકે,તેમાં $H^+_{(aq)}$ આયનોની સાંદ્રતા $OH^-$ આયનોની સાંદ્રતાની સરખામણીમાં ઘણી ઓછી હોય છે. દ્રાવણમાં $OH^-$ આયનોની સાંદ્રતા $H^+_{(aq)}$ આયનો કરતા વધારે હોવાથી,દ્રાવણ બેઝિક ગુણધર્મ ધરાવે છે.

(B) ઉલ્લેખિત પદાર્થો,જેમ કે કળીચૂનો $(CaO)$,ફોડેલો ચૂનો $(Ca(OH)_2)$ અને ચોક $(CaCO_3)$,સ્વભાવે બેઝિક હોય છે.
જો જમીન ખૂબ જ એસિડિક હોય,તો તે ઘણા પાકોના વિકાસ માટે અયોગ્ય બની જાય છે.
વધારાની એસિડિકતાને તટસ્થ કરવા અને ખેતી માટે જમીનની ગુણવત્તા સુધારવા માટે,ખેડૂત આ બેઝિક પદાર્થોને ખેતરમાં ઉમેરે છે.
તેથી,જ્યારે જમીન ખૂબ જ એસિડિક હોય ત્યારે ખેડૂત આ પદાર્થો સાથે જમીનની સારવાર કરે છે.

(B) રાસાયણિક સૂત્ર $CaOCl_2$ એ કેલ્શિયમ ઓક્સિક્લોરાઈડ દર્શાવે છે.
તેનું સામાન્ય નામ બ્લીચિંગ પાવડર છે.
તેનો ઉપયોગ પાણીના શુદ્ધિકરણ માટે અને કાપડ ઉદ્યોગમાં સુતરાઉ અને શણના કાપડને બ્લીચ કરવા માટે વ્યાપકપણે થાય છે.

(C) કેલ્શિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ,જેનું રાસાયણિક સૂત્ર $Ca(OH)_2$ છે,તે ક્લોરીન વાયુ $(Cl_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને બ્લીચિંગ પાવડર બનાવે છે,જેને રાસાયણિક રીતે કેલ્શિયમ ઓક્સિક્લોરાઇડ $(CaOCl_2)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયાનું રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે: $Ca(OH)_2 + Cl_2 \rightarrow CaOCl_2 + H_2O$.

(D) વોશિંગ સોડા (ધોવાનો સોડા),જેનું રાસાયણિક નામ સોડિયમ કાર્બોનેટ ડેકાહાઇડ્રેટ $(Na_2CO_3 \cdot 10H_2O)$ છે,તેનો ઉપયોગ કઠિન પાણીને નરમ બનાવવા માટે થાય છે. તે કઠિન પાણીમાં રહેલા કેલ્શિયમ અને મેગ્નેશિયમના ક્ષારો સાથે પ્રક્રિયા કરીને અદ્રાવ્ય અવક્ષેપ બનાવે છે,જેનાથી પાણીની કઠિનતા દૂર થાય છે.

(N/A) જ્યારે સોડિયમ હાઇડ્રોજનકાર્બોનેટ $(NaHCO_3)$ ના દ્રાવણને ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેનું ઉષ્મીય વિઘટન થઈને સોડિયમ કાર્બોનેટ $(Na_2CO_3)$,પાણી $(H_2O)$ અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ વાયુ ઉત્પન્ન થાય છે.
આ પ્રક્રિયાનું રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$2NaHCO_3(s) \xrightarrow{\Delta} Na_2CO_3(s) + H_2O(l) + CO_2(g) \uparrow$

(N/A) પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસ અને પાણી વચ્ચેની પ્રક્રિયાનું રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$CaSO_4 \cdot \frac{1}{2}H_2O + 1\frac{1}{2}H_2O \rightarrow CaSO_4 \cdot 2H_2O$
આ પ્રક્રિયામાં,પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસ (કેલ્શિયમ સલ્ફેટ હેમિહાઇડ્રેટ) પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને જિપ્સમ (કેલ્શિયમ સલ્ફેટ ડાયહાઇડ્રેટ) બનાવે છે,જે એક સખત ઘન પદાર્થ છે.

(C) બેઝ લાલ લિટમસને ભૂરું બનાવે છે,જ્યારે એસિડ ભૂરા લિટમસને લાલ બનાવે છે.
બેઝિક દ્રાવણનું $pH$ મૂલ્ય $7$ કરતા વધારે હોય છે.
આપેલ દ્રાવણ લાલ લિટમસને ભૂરું બનાવે છે,તેથી તે સ્વભાવે બેઝિક છે.
તેથી,તેનો $pH$ $10$ હોવાની શક્યતા છે (કારણ કે $10 > 7$).

(D) કચરેલા ઈંડાના કવચ મુખ્યત્વે કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ $(CaCO_3)$ ના બનેલા હોય છે.
જ્યારે કોઈ એસિડ,જેમ કે હાઈડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$,કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે કાર્બન ડાયોક્સાઈડ વાયુ $(CO_2)$ ઉત્પન્ન કરે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા: $CaCO_3 + 2HCl \rightarrow CaCl_2 + H_2O + CO_2 \uparrow$.
કાર્બન ડાયોક્સાઈડ વાયુ ચૂનાના પાણી $(Ca(OH)_2)$ ને દૂધિયું બનાવે છે,કારણ કે તેમાં અદ્રાવ્ય કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ $(CaCO_3)$ બને છે.
તેથી,દ્રાવણમાં $HCl$ હોવું જોઈએ.

(A) સ્ટોઇકિયોમેટ્રીના નિયમ મુજબ,$NaOH$ અને $HCl$ વચ્ચેની તટસ્થીકરણની પ્રક્રિયા નિશ્ચિત પ્રમાણમાં થાય છે.
આપેલ છે કે $NaOH$ ના $10 \,mL$ ને સંપૂર્ણ તટસ્થ કરવા માટે $HCl$ ના $8 \,mL$ ની જરૂર પડે છે.
જો $NaOH$ નું કદ બમણું કરીને $20 \,mL$ કરવામાં આવે,તો જરૂરી $HCl$ નું પ્રમાણ પણ પ્રમાણસર બમણું થશે.
ગણતરી: $(20 \,mL \,NaOH / 10 \,mL \,NaOH) \times 8 \,mL \,HCl = 2 \times 8 \,mL = 16 \,mL$.
તેથી,$16 \,mL$ $HCl$ દ્રાવણની જરૂર પડશે.

(B) અપચો જઠરમાં વધારાના એસિડના ઉત્પાદનને કારણે થાય છે. એન્ટાસિડ એ મંદ બેઝ છે જે આ વધારાના એસિડને તટસ્થ કરે છે,જેનાથી દુખાવો અને બળતરામાં રાહત મળે છે. તેથી,અપચાની સારવાર માટે એન્ટાસિડનો ઉપયોગ થાય છે.

(N/A) શબ્દ સમીકરણ: $\text{સલ્ફ્યુરિક એસિડ} + \text{ઝિંક} \rightarrow \text{ઝિંક સલ્ફેટ} + \text{હાઇડ્રોજન}$
સંતુલિત સમીકરણ: $H_2SO_{4(aq)} + Zn_{(s)} \rightarrow ZnSO_{4(aq)} + H_{2(g)}$
$(b)$ શબ્દ સમીકરણ: $\text{હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ} + \text{મેગ્નેશિયમ} \rightarrow \text{મેગ્નેશિયમ ક્લોરાઇડ} + \text{હાઇડ્રોજન}$
સંતુલિત સમીકરણ: $2HCl_{(aq)} + Mg_{(s)} \rightarrow MgCl_{2(aq)} + H_{2(g)}$

(N/A) $1$. બે લોખંડની ખીલીઓ લો અને તેને રબરના બૂચ પર લગાવો. આ બૂચને $100\,mL$ ના બીકરમાં મૂકો.
$2$. ખીલીઓને એક બલ્બ અને સ્વિચ દ્વારા $6\,V$ ની બેટરીના બે ટર્મિનલ સાથે જોડો.
$3$. બીકરમાં થોડું મંદ $HCl$ ઉમેરો અને વિદ્યુતપ્રવાહ ચાલુ કરો. બલ્બ પ્રકાશિત થશે,જે દર્શાવે છે કે $HCl$ માં $H^+$ આયનોની હાજરીને કારણે તે વિદ્યુતનું વહન કરે છે.
$4$. આ જ પ્રયોગ ગ્લુકોઝના દ્રાવણ અને આલ્કોહોલના દ્રાવણ સાથે અલગ-અલગ રીતે કરો.
$5$. અવલોકન: ગ્લુકોઝ અને આલ્કોહોલના દ્રાવણના કિસ્સામાં બલ્બ પ્રકાશિત થતો નથી.
$6$. નિષ્કર્ષ: ગ્લુકોઝ અને આલ્કોહોલ જલીય દ્રાવણમાં આયનોમાં વિયોજન પામતા નથી. તેઓ $H^+$ આયનો ઉત્પન્ન કરતા ન હોવાથી,તેઓ હાઇડ્રોજન ધરાવતા હોવા છતાં એસિડિક ગુણધર્મો દર્શાવતા નથી.

(C) નિસ્યંદિત પાણી એ પાણીનું શુદ્ધ સ્વરૂપ છે અને તેમાં કોઈપણ ઓગળેલા આયનીય ઘટકો હોતા નથી. વિદ્યુત વહન માટે આયનોની ગતિ જરૂરી હોવાથી,નિસ્યંદિત પાણી વિદ્યુતનું વહન કરતું નથી.
વરસાદનું પાણી જ્યારે વાતાવરણમાંથી નીચે પડે છે,ત્યારે તે $CO_2$ અને $SO_2$ જેવા વાયુઓને ઓગાળીને એસિડ (જેમ કે કાર્બોનિક એસિડ અને સલ્ફ્યુરિક એસિડ) બનાવે છે. આ એસિડ આયનોમાં વિભાજિત થાય છે,જે વરસાદના પાણીને વિદ્યુતનું વહન કરવામાં મદદ કરે છે.

(A) પાણીની ગેરહાજરીમાં એસિડ એસિડિક ગુણધર્મ દર્શાવતા નથી કારણ કે એસિડમાંથી હાઇડ્રોજન આયનો $(H^+)$ નું વિયોજન માત્ર પાણીની હાજરીમાં જ થાય છે.
આ હાઇડ્રોજન આયનો $(H^+)$ ની હાજરી જ પદાર્થના એસિડિક ગુણધર્મ માટે જવાબદાર છે.
પાણીની ગેરહાજરીમાં,એસિડના અણુઓ $H^+$ આયનો મુક્ત કરતા નથી,અને તેથી,તેઓ એસિડિક ગુણધર્મો દર્શાવતા નથી.

(A) તટસ્થ: દ્રાવણ $D$ $(pH = 7)$.
$(b)$ પ્રબળ બેઝિક: દ્રાવણ $C$ $(pH = 11)$.
$(c)$ પ્રબળ એસિડિક: દ્રાવણ $B$ $(pH = 1)$.
$(d)$ નિર્બળ એસિડિક: દ્રાવણ $A$ $(pH = 4)$.
$(e)$ નિર્બળ બેઝિક: દ્રાવણ $E$ $(pH = 9)$.
હાઇડ્રોજન-આયન સાંદ્રતા $[H^+]$ એ $pH$ મૂલ્યના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે. તેથી,હાઇડ્રોજન-આયન સાંદ્રતાનો વધતો ક્રમ નીચે મુજબ છે:
$pH \, 11 < pH \, 9 < pH \, 7 < pH \, 4 < pH \, 1$ (એટલે કે $C < E < D < A < B$).

(A) ટેસ્ટ ટ્યુબ $A$ માં પરપોટા (fizzing) વધુ જોરથી થશે,જેમાં હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ ઉમેરવામાં આવ્યું છે.
આનું કારણ એ છે કે $HCl$ એ પ્રબળ એસિડ છે,જ્યારે $CH_3COOH$ એ નિર્બળ એસિડ છે.
પ્રબળ એસિડ પાણીમાં સંપૂર્ણપણે આયનીકરણ પામે છે અને નિર્બળ એસિડની તુલનામાં હાઇડ્રોજન આયનો $(H^+)$ ની વધુ સાંદ્રતા ઉત્પન્ન કરે છે.
મેગ્નેશિયમ અને એસિડ વચ્ચેની પ્રતિક્રિયા હાઇડ્રોજન આયનો $(H^+)$ ની સાંદ્રતા પર આધારિત હોવાથી,ટેસ્ટ ટ્યુબ $A$ માં પ્રતિક્રિયા ઝડપથી થાય છે,જેના પરિણામે હાઇડ્રોજન વાયુ વધુ જોરથી ઉત્પન્ન થાય છે.

(N/A) તાજા દૂધનો $pH$ $6$ હોય છે. જ્યારે દૂધ દહીંમાં ફેરવાય છે,ત્યારે આ પ્રક્રિયામાં $Lactobacillus$ જેવા બેક્ટેરિયા દ્વારા લેક્ટોઝ શર્કરાનું લેક્ટિક એસિડમાં રૂપાંતર થાય છે. લેક્ટિક એસિડ સ્વભાવે એસિડિક હોવાથી,દ્રાવણમાં હાઇડ્રોજન આયનો $(H^+)$ ની સાંદ્રતા વધે છે. પરિણામે,જેમ દૂધ વધુ એસિડિક બને છે તેમ $pH$ નું મૂલ્ય $6$ થી ઘટી જાય છે.

(N/A) દૂધવાળો તાજા દૂધની $pH$ ને $6$ થી થોડી આલ્કલાઇન તરફ બદલે છે જેથી દૂધ જલ્દી ખાટું ન થાય. આલ્કલાઇન સ્થિતિમાં,લેક્ટિક એસિડ ઉત્પન્ન કરતા બેક્ટેરિયાની વૃદ્ધિ અટકે છે,જે દૂધને બગડતું અટકાવે છે.
$(b)$ કારણ કે આ દૂધ સામાન્ય દૂધ કરતા થોડું બેઝિક હોય છે,તેથી આથવણની પ્રક્રિયા દરમિયાન બેક્ટેરિયા દ્વારા ઉત્પન્ન થતો લેક્ટિક એસિડ ઉમેરેલા ખાવાના સોડા દ્વારા તટસ્થ થઈ જાય છે. તેથી,દૂધને દહીં બનવા માટે જરૂરી એસિડિટીના સ્તર સુધી પહોંચવામાં વધુ સમય લાગે છે.

(N/A) પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસ $(POP)$ ને ભેજ-પ્રતિરોધક પાત્રમાં સંગ્રહિત કરવું જોઈએ કારણ કે તે એક પાવડર જેવો પદાર્થ છે જે વાતાવરણના ભેજ સાથે પ્રક્રિયા કરીને જીપ્સમ તરીકે ઓળખાતો સખત ઘન પદાર્થ બનાવે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$CaSO_4 \cdot \frac{1}{2}H_2O + 1\frac{1}{2}H_2O \rightarrow CaSO_4 \cdot 2H_2O$ (જીપ્સમ,એક સખત ઘન પદાર્થ).

(A) જે પ્રક્રિયામાં એસિડ અને બેઇઝ એકબીજા સાથે પ્રક્રિયા કરીને ક્ષાર અને પાણી આપે છે,તેને તટસ્થીકરણની પ્રક્રિયા કહેવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયામાં ઉષ્મા સ્વરૂપે ઉર્જા મુક્ત થાય છે.
ઉદાહરણ $(i)$: સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NaOH)$ અને હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ વચ્ચેની પ્રક્રિયા:
$NaOH + HCl \rightarrow NaCl + H_2O$
ઉદાહરણ $(ii)$: અપચો (જે જઠરમાં વધુ પડતા હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડના ઉત્પાદનને કારણે થાય છે) દરમિયાન,આપણે એન્ટાસિડ (સામાન્ય રીતે મિલ્ક ઓફ મેગ્નેશિયા,$Mg(OH)_2$,જે સ્વભાવે બેઝિક છે) લઈએ છીએ. એન્ટાસિડ વધારાના એસિડને તટસ્થ કરે છે અને આમ અપચામાંથી રાહત આપે છે.
$Mg(OH)_2 + 2HCl \rightarrow MgCl_2 + 2H_2O$

(N/A) વોશિંગ સોડા અને બેકિંગ સોડાના બે મહત્વના ઉપયોગો નીચે મુજબ છે:
$(1)$ વોશિંગ સોડા:
$(a)$ તેનો ઉપયોગ કાચ,સાબુ અને કાગળના ઉદ્યોગોમાં થાય છે.
$(b)$ તેનો ઉપયોગ પાણીની કાયમી કઠિનતા દૂર કરવા માટે થાય છે.
$(2)$ બેકિંગ સોડા:
$(a)$ તેનો ઉપયોગ બેકિંગ પાવડર બનાવવા માટે થાય છે. બેકિંગ પાવડર એ બેકિંગ સોડા અને ટાર્ટરિક એસિડ નામના મંદ એસિડનું મિશ્રણ છે. જ્યારે તેને ગરમ કરવામાં આવે અથવા પાણીમાં ભેળવવામાં આવે,ત્યારે તે $CO_{2}$ મુક્ત કરે છે જે બ્રેડ અથવા કેકને પોચી અને ફૂલેલી બનાવે છે.
$(b)$ તેનો ઉપયોગ સોડા-એસિડ અગ્નિશામક યંત્રોમાં થાય છે.

(N/A) શબ્દ સમીકરણ: $\text{સલ્ફ્યુરિક એસિડ} + \text{એલ્યુમિનિયમ} \rightarrow \text{એલ્યુમિનિયમ સલ્ફેટ} + \text{હાઇડ્રોજન}$
સંતુલિત સમીકરણ: $3H_{2}SO_{4(aq)} + 2Al_{(s)} \rightarrow Al_{2}(SO_{4})_{3(aq)} + 3H_{2(g)}$
$(b)$ શબ્દ સમીકરણ: $\text{હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ} + \text{લોખંડ} \rightarrow \text{આયર્ન(II) ક્લોરાઇડ} + \text{હાઇડ્રોજન}$
સંતુલિત સમીકરણ: $Fe_{(s)} + 2HCl_{(aq)} \rightarrow FeCl_{2(aq)} + H_{2(g)}$

(N/A) $1$. દરેક દ્રાવણનું એક ટીપું લાલ લિટમસ પેપર પર મૂકો. જે દ્રાવણ લાલ લિટમસ પેપરને ભૂરું બનાવે છે તે બેઝિક દ્રાવણ છે.
$2$. હવે,આપણી પાસે બે કસનળીઓ બાકી રહી છે: એકમાં નિસ્યંદિત પાણી (તટસ્થ) છે અને બીજીમાં એસિડિક દ્રાવણ છે.
$3$. ઓળખાયેલા બેઝિક દ્રાવણનું એક ટીપું લો અને તેને બાકી રહેલા બે અજ્ઞાત દ્રાવણોના એક-એક ટીપા સાથે અલગ-અલગ મિશ્ર કરો.
$4$. આ મિશ્રણોને લાલ લિટમસ પેપર વડે તપાસો. જે મિશ્રણ લાલ લિટમસ પેપરને ભૂરું બનાવે છે તે સૂચવે છે કે ઉમેરવામાં આવેલું દ્રાવણ તટસ્થ (નિસ્યંદિત પાણી) હતું,કારણ કે બેઝિક ગુણધર્મ જળવાઈ રહે છે.
$5$. જે મિશ્રણ લાલ લિટમસ પેપરનો રંગ બદલતું નથી તે સૂચવે છે કે ઉમેરવામાં આવેલું દ્રાવણ એસિડિક હતું,કારણ કે એસિડે બેઝને તટસ્થ કરી દીધો છે.