Gujarati

Measurement of Volume and Surface Area Questions in Gujarati

Competitive Exam Quantitative Aptitude · Mensuration · Measurement of Volume and Surface Area

265+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 265 questions in Gujarati

151
MediumMCQ
એક ગોળાનો વ્યાસ $6 \, cm$ છે. તેને ઓગાળીને $0.2 \, cm$ વ્યાસના તારમાં ફેરવવામાં આવે છે. તારની લંબાઈ મીટર $(m)$ માં શોધો.
A
$24$
B
$28$
C
$36$
D
$32$

Solution

(C) ગોળાની ત્રિજ્યા $(r_s)$ $6/2 = 3 \, cm$ છે.
ગોળાનું ઘનફળ $V = \frac{4}{3} \pi r_s^3 = \frac{4}{3} \pi (3)^3 = 36 \pi \, cm^3$ થાય.
તાર નળાકાર આકારનો છે. તારની ત્રિજ્યા $(r_w)$ $0.2/2 = 0.1 \, cm$ છે.
ધારો કે તારની લંબાઈ $l$ છે. તારનું ઘનફળ $V = \pi r_w^2 l = \pi (0.1)^2 l = 0.01 \pi l \, cm^3$ થાય.
ગોળાને ઓગાળીને તાર બનાવવામાં આવતો હોવાથી,બંનેના ઘનફળ સમાન હોય:
$36 \pi = 0.01 \pi l$
$l = \frac{36}{0.01} = 3600 \, cm$.
લંબાઈને મીટરમાં ફેરવતા: $3600 \, cm = 36 \, m$.
152
MediumMCQ
એક શંકુ આકારના વર્તુળાકાર તંબુની ઊંચાઈ $9 \, m$ છે અને તેના વર્તુળાકાર પાયાનો પરિઘ $44 \, m$ છે. તંબુમાં કેટલી હવા સમાઈ શકે? ($m^3$ માં) ($\pi = \frac{22}{7}$ નો ઉપયોગ કરો)
A
$362$
B
$462$
C
$562$
D
$662$

Solution

(B) ધારો કે શંકુના પાયાની ત્રિજ્યા $r$ છે.
આપેલ છે કે,પાયાનો પરિઘ $= 2 \pi r = 44 \, m$.
$\therefore r = \frac{44 \times 7}{2 \times 22} = 7 \, m$.
શંકુની ઊંચાઈ $h = 9 \, m$ છે.
તંબુમાં સમાયેલી હવાનું ઘનફળ એ શંકુના ઘનફળ જેટલું હોય છે.
ઘનફળ $= \frac{1}{3} \pi r^2 h$.
ઘનફળ $= \frac{1}{3} \times \frac{22}{7} \times 7 \times 7 \times 9$.
ઘનફળ $= 22 \times 7 \times 3 = 462 \, m^3$.
153
EasyMCQ
જો ગોલકની ત્રિજ્યા બમણી કરવામાં આવે,તો તેના પૃષ્ઠફળમાં કેટલા ટકા $(\%)$ વધારો થાય?
A
$100$
B
$200$
C
$300$
D
$50$

Solution

(C) ધારો કે ગોલકની મૂળ ત્રિજ્યા $r$ છે.
મૂળ પૃષ્ઠફળ $A_1 = 4 \pi r^2$ છે.
જો ત્રિજ્યા બમણી કરવામાં આવે,તો નવી ત્રિજ્યા $r' = 2r$ થાય.
નવું પૃષ્ઠફળ $A_2 = 4 \pi (2r)^2 = 4 \pi (4r^2) = 16 \pi r^2$ થાય.
પૃષ્ઠફળમાં થયેલો વધારો $A_2 - A_1 = 16 \pi r^2 - 4 \pi r^2 = 12 \pi r^2$ છે.
ટકાવારીમાં વધારો $\frac{\text{વધારો}}{\text{મૂળ પૃષ્ઠફળ}} \times 100 = \frac{12 \pi r^2}{4 \pi r^2} \times 100 = 3 \times 100 = 300 \%$ થાય.
154
EasyMCQ
એક નળાકારની ઊંચાઈમાં $8 \%$ નો ઘટાડો કરવામાં આવે છે,જ્યારે તેની ત્રિજ્યા અપરિવર્તિત રહે છે. તેના ઘનફળમાં કેટલા ટકા ફેરફાર થશે?
A
$8 \%$ વધારો
B
$12 \%$ ઘટાડો
C
$8 \%$ ઘટાડો
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) નળાકારનું ઘનફળ $V$ સૂત્ર $V = \pi r^2 h$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $r$ ત્રિજ્યા છે અને $h$ ઊંચાઈ છે.
જ્યાર ત્રિજ્યા $r$ અપરિવર્તિત રહે છે,ત્યારે ઘનફળ $V$ એ ઊંચાઈ $h$ ના સમપ્રમાણમાં હોય છે $(V \propto h)$.
જો ઊંચાઈ $h$ માં $8 \%$ નો ઘટાડો કરવામાં આવે,તો નવી ઊંચાઈ $h'$ એ $h' = h - 0.08h = 0.92h$ થશે.
નવું ઘનફળ $V'$ એ $V' = \pi r^2 (0.92h) = 0.92 V$ થશે.
ઘનફળમાં થતો ટકાવારી ફેરફાર $\frac{V' - V}{V} \times 100 \%$ દ્વારા મળે છે.
$= \frac{0.92V - V}{V} \times 100 \% = -0.08 \times 100 \% = -8 \%$.
ઋણ નિશાની ઘટાડો સૂચવે છે.
તેથી,નળાકારના ઘનફળમાં $8 \%$ નો ઘટાડો થાય છે.
155
MediumMCQ
એક નળાકારની ત્રિજ્યામાં $20 \%$ નો વધારો કરવામાં આવે છે,જ્યારે તેની ઊંચાઈ અપરિવર્તિત રહે છે. તો તેના ઘનફળમાં થતો ટકાવારી વધારો કેટલો હશે?
A
$33 \%$
B
$44 \%$
C
$22 \%$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) ધારો કે મૂળ ત્રિજ્યા $r$ છે અને મૂળ ઊંચાઈ $h$ છે. મૂળ ઘનફળ $V_1 = \pi r^2 h$ છે.
નવી ત્રિજ્યા $r' = r + 0.20r = 1.2r$ થાય છે. ઊંચાઈ $h$ સમાન રહે છે.
નવું ઘનફળ $V_2 = \pi (1.2r)^2 h = \pi (1.44r^2) h = 1.44 \pi r^2 h$ થાય.
ઘનફળમાં થતો વધારો = $V_2 - V_1 = 1.44 \pi r^2 h - \pi r^2 h = 0.44 \pi r^2 h$.
ટકાવારી વધારો = $\left( \frac{\text{વધારો}}{\text{મૂળ ઘનફળ}} \right) \times 100 = \left( \frac{0.44 \pi r^2 h}{\pi r^2 h} \right) \times 100 = 44 \%$.
156
MediumMCQ
એક નક્કર શંકુના પાયાની ત્રિજ્યા $9\, cm$ અને તેની ઊંચાઈ $21\, cm$ છે. તેને પાયાને સમાંતર બે કાપ મૂકીને $3$ ભાગમાં કાપવામાં આવે છે. આ કાપ પાયાથી અનુક્રમે $7\, cm$ અને $14\, cm$ ની ઊંચાઈએ છે. તો ઉપરના,મધ્યના અને નીચેના ભાગોની વક્ર સપાટીના ક્ષેત્રફળનો ગુણોત્તર કેટલો થશે?
A
$1: 4: 8$
B
$1: 3: 5$
C
$1: 3: 9$
D
$1: 6: 12$

Solution

(B) ધારો કે શંકુની કુલ ઊંચાઈ $H = 21\, cm$ અને પાયાની ત્રિજ્યા $R = 9\, cm$ છે. તિર્યક ઊંચાઈ $L = \sqrt{R^2 + H^2} = \sqrt{9^2 + 21^2} = 3\sqrt{58}\, cm$ છે.
સમરૂપ ત્રિકોણના ગુણધર્મ મુજબ,શિરોબિંદુથી $h$ ઊંચાઈએ ત્રિજ્યા $r = (R/H)h$ અને તિર્યક ઊંચાઈ $l = (L/H)h$ થાય.
શંકુની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $S = \pi r l = \pi (R L / H^2) h^2$ થાય.
શિરોબિંદુથી ઊંચાઈઓ $h_1 = 7\, cm$,$h_2 = 14\, cm$,અને $h_3 = 21\, cm$ છે.
ઉપરના ભાગનું ક્ષેત્રફળ $S_1 = k(7^2) = 49k$,જ્યાં $k = \pi R L / H^2$.
ઉપરના બે ભાગોનું કુલ ક્ષેત્રફળ $S_2 = k(14^2) = 196k$.
આખા શંકુનું ક્ષેત્રફળ $S_3 = k(21^2) = 441k$.
ઉપરના ભાગનું ક્ષેત્રફળ $A_1 = 49k$.
મધ્યના ભાગનું ક્ષેત્રફળ $A_2 = S_2 - S_1 = 147k$.
નીચેના ભાગનું ક્ષેત્રફળ $A_3 = S_3 - S_2 = 245k$.
ગુણોત્તર $A_1 : A_2 : A_3 = 49 : 147 : 245 = 1 : 3 : 5$ થાય.
157
MediumMCQ
એક નક્કર નળાકારના પાયાની ત્રિજ્યા $14\, cm$ અને ઊંચાઈ $15\, cm$ છે. આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ દરેક પાયામાંથી સમાન નાના નળાકારો કાપવામાં આવે છે. દરેક નાના નળાકારની ઊંચાઈ $5\, cm$ અને ત્રિજ્યા $7\, cm$ છે. બાકી રહેલા ભાગનું કુલ પૃષ્ઠફળ ($cm^2$ માં) કેટલું હશે?
Question diagram
A
$3740$
B
$3432$
C
$3124$
D
$42818$

Solution

(B) બાકી રહેલા ભાગનું કુલ પૃષ્ઠફળ નીચે મુજબ છે:
$1$. મૂળ નળાકારની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ: $2\pi Rh = 2 \times \frac{22}{7} \times 14 \times 15 = 1320\, cm^2$.
$2$. મૂળ નળાકારના બે પાયાનું ક્ષેત્રફળ માઈનસ બે વર્તુળાકાર કાપનું ક્ષેત્રફળ: $2 \times (\pi R^2 - \pi r^2) = 2 \times \pi \times (14^2 - 7^2) = 2 \times \frac{22}{7} \times (196 - 49) = 2 \times \frac{22}{7} \times 147 = 924\, cm^2$.
$3$. કાપેલા બે નાના નળાકારોની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ: $2 \times (2\pi rh) = 2 \times (2 \times \frac{22}{7} \times 7 \times 5) = 880\, cm^2$.
$4$. બે નાના નળાકારોના આંતરિક વર્તુળાકાર પાયાનું ક્ષેત્રફળ: $2 \times (\pi r^2) = 2 \times \frac{22}{7} \times 7^2 = 308\, cm^2$.
કુલ પૃષ્ઠફળ = $1320 + 924 + 880 + 308 = 3432\, cm^2$.
158
EasyMCQ
$28\, cm$ વ્યાસ ધરાવતા અર્ધગોલકની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ ($cm^{2}$ માં) શોધો.
A
$1152$
B
$1024$
C
$956$
D
$1232$

Solution

(D) અર્ધગોલકનો વ્યાસ $d = 28\, cm$ છે.
તેથી,ત્રિજ્યા $r = d / 2 = 28 / 2 = 14\, cm$ થાય.
અર્ધગોલકની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $(CSA)$ શોધવાનું સૂત્ર $CSA = 2 \pi r^{2}$ છે.
કિંમતો મૂકતા,$CSA = 2 \times (22 / 7) \times 14 \times 14$.
$CSA = 2 \times 22 \times 2 \times 14$.
$CSA = 44 \times 28 = 1232\, cm^{2}$.
159
DifficultMCQ
એક નળાકારની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ અને ઘનફળનો ગુણોત્તર $1:7$ છે. તેની કુલ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ અને ઘનફળનો ગુણોત્તર $187:770$ છે. તો તેની પાયાની ત્રિજ્યા અને ઊંચાઈનો ગુણોત્તર કેટલો હશે?
A
$5:8$
B
$4:9$
C
$3:7$
D
$7:10$

Solution

(D) ધારો કે ત્રિજ્યા $r$ અને ઊંચાઈ $h$ છે.
વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $(CSA)$ $= 2\pi rh$,ઘનફળ $(V) = \pi r^2h$.
આપેલ છે કે $\frac{2\pi rh}{\pi r^2h} = \frac{1}{7} \Rightarrow \frac{2}{r} = \frac{1}{7} \Rightarrow r = 14$.
કુલ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $(TSA)$ $= 2\pi rh + 2\pi r^2 = 2\pi r(h+r)$.
આપેલ છે કે $\frac{2\pi r(h+r)}{\pi r^2h} = \frac{187}{770}$.
$r = 14$ મૂકતા:
$\frac{2(h+14)}{14h} = \frac{187}{770} \Rightarrow \frac{h+14}{7h} = \frac{187}{770}$.
$\frac{h+14}{7h} = \frac{17}{70} \Rightarrow 10(h+14) = 17h$.
$10h + 140 = 17h \Rightarrow 7h = 140 \Rightarrow h = 20$.
ત્રિજ્યા અને ઊંચાઈનો ગુણોત્તર $r:h = 14:20 = 7:10$ છે.
160
MediumMCQ
એક અર્ધગોલકને સમઘનની ઉપર મૂકવામાં આવ્યો છે. તેનો આગળનો દેખાવ આપેલી આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. આકૃતિની કુલ ઊંચાઈ $221 \ cm$ છે. અર્ધગોલકની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ અને સમઘનની કુલ સપાટીના ક્ષેત્રફળનો ગુણોત્તર $11:42$ છે. આકૃતિનું કુલ ઘનફળ ($cm^3$ માં) કેટલું છે?
Question diagram
A
$3318.33$
B
$3462.67$
C
$3154.67$
D
$3248.33$

Solution

(B) ધારો કે સમઘનની બાજુ $a$ છે અને અર્ધગોલકની ત્રિજ્યા $r$ છે. અર્ધગોલક સમઘન પર મૂકેલ હોવાથી,અર્ધગોલકનો વ્યાસ સમઘનની બાજુ જેટલો થાય,તેથી $2r = a$,અથવા $r = a/2$.
આકૃતિની કુલ ઊંચાઈ $a + r = 21 \ cm$ (પ્રશ્નમાં ટાઈપિંગ ભૂલ હોઈ શકે,ગણતરી મુજબ $21$ લેતા).
$r = a/2$ મૂકતા,$a + a/2 = 21$,જે સૂચવે છે કે $3a/2 = 21$,તેથી $a = 14 \ cm$ અને $r = 7 \ cm$.
અર્ધગોલકની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $2\pi r^2$ છે અને સમઘનની કુલ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $6a^2$ છે.
ગુણોત્તર $\frac{2\pi r^2}{6a^2} = \frac{11}{42}$ આપેલ છે.
$r = a/2$ મૂકતા,$\frac{2\pi (a/2)^2}{6a^2} = \frac{\pi}{12} = \frac{11}{42}$ મળે છે.
$\pi \approx 22/7$ લેતા,$\frac{22/7}{12} = \frac{11}{42}$ થાય છે,જે સાચું છે.
કુલ ઘનફળ $V$ એ સમઘન અને અર્ધગોલકના ઘનફળનો સરવાળો છે:
$V = a^3 + \frac{2}{3}\pi r^3 = 14^3 + \frac{2}{3} \times \frac{22}{7} \times 7^3 = 2744 + 718.67 = 3462.67 \ cm^3$.
161
MediumMCQ
$3 \text{ cm}$ ત્રિજ્યા ધરાવતા $10$ સમાન નક્કર ગોળાકાર દડાઓને ઓગાળીને એક મોટો ગોળો બનાવવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયામાં $20 \%$ પદાર્થનો વ્યય થાય છે. તો નવા બનેલા ગોળાની ત્રિજ્યા ($\text{cm}$ માં) કેટલી હશે?
A
$24$
B
$12$
C
$8$
D
$6$

Solution

(D) એક ગોળાકાર દડાનું ઘનફળ $V = \frac{4}{3} \pi r^3$ છે,જ્યાં $r = 3 \text{ cm}$ છે.
$10$ દડાઓનું કુલ ઘનફળ $= 10 \times \frac{4}{3} \pi (3)^3 = 10 \times \frac{4}{3} \pi (27) = 360 \pi \text{ cm}^3$.
પ્રક્રિયામાં $20 \%$ પદાર્થનો વ્યય થતો હોવાથી,નવા ગોળાનું ઘનફળ $V_{new}$ એ કુલ પ્રારંભિક ઘનફળના $80 \%$ હશે.
$V_{new} = 0.80 \times 360 \pi = 288 \pi \text{ cm}^3$.
ધારો કે નવા ગોળાની ત્રિજ્યા $R$ છે. તેથી,$\frac{4}{3} \pi R^3 = 288 \pi$.
બંને બાજુ $\pi$ વડે ભાગતા અને $\frac{3}{4}$ વડે ગુણતા:
$R^3 = 288 \times \frac{3}{4} = 72 \times 3 = 216$.
બંને બાજુ ઘનમૂળ લેતા,$R = \sqrt[3]{216} = 6 \text{ cm}$.
162
MediumMCQ
એક લંબવૃત્તીય નળાકારની ઊંચાઈ $18 \, cm$ અને ત્રિજ્યા $7 \, cm$ છે. આ નળાકારને પાયાને સમાંતર $2$ કાપ મૂકીને ત્રણ સમાન ભાગોમાં કાપવામાં આવે છે. કુલ સપાટીના ક્ષેત્રફળમાં કેટલા ટકાનો વધારો થશે ($\%$ માં)?
A
$62$
B
$56$
C
$48$
D
$52$

Solution

(B) મૂળ નળાકારનું કુલ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $(TSA)$ $2 \pi r(r + h)$ દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા: $TSA_{original} = 2 \times \frac{22}{7} \times 7 \times (7 + 18) = 44 \times 25 = 1100 \, cm^2$.
જ્યારે નળાકારને પાયાને સમાંતર $2$ કાપ મૂકીને $3$ સમાન ભાગોમાં કાપવામાં આવે છે,ત્યારે દરેક નવા નળાકારની ઊંચાઈ $h' = \frac{18}{3} = 6 \, cm$ અને ત્રિજ્યા $r = 7 \, cm$ રહે છે.
એક નાના નળાકારનું $TSA = 2 \pi r(r + h') = 2 \times \frac{22}{7} \times 7 \times (7 + 6) = 44 \times 13 = 572 \, cm^2$.
ત્રણ નાના નળાકારોનું કુલ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $3 \times 572 = 1716 \, cm^2$ થાય.
સપાટીના ક્ષેત્રફળમાં વધારો $1716 - 1100 = 616 \, cm^2$ છે.
ટકાવારીમાં વધારો $\frac{616}{1100} \times 100 = 56 \%$ છે.
163
MediumMCQ
એક પોલા શંકુના પાયાની ત્રિજ્યા $8\, cm$ છે અને તેની ઊંચાઈ $15\, cm$ છે. શંકુની અંદર સૌથી મોટી ત્રિજ્યાનો ગોળો મૂકવામાં આવે છે. શંકુના પાયાની ત્રિજ્યા અને ગોળાની ત્રિજ્યાનો ગુણોત્તર કેટલો છે?
A
$5:3$
B
$4:1$
C
$2:1$
D
$7:3$

Solution

(A) ધારો કે શંકુના પાયાની ત્રિજ્યા $R = 8\, cm$ અને ઊંચાઈ $H = 15\, cm$ છે.
શંકુની તિર્યક ઊંચાઈ $L = \sqrt{R^2 + H^2} = \sqrt{8^2 + 15^2} = \sqrt{64 + 225} = \sqrt{289} = 17\, cm$ થાય.
ધારો કે શંકુમાં સમાઈ શકે તેવા સૌથી મોટા ગોળાની ત્રિજ્યા $r$ છે.
શંકુમાં અંતર્ગત ગોળાની ત્રિજ્યાનું સૂત્ર $r = \frac{R \cdot H}{R + L}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $r = \frac{8 \cdot 15}{8 + 17} = \frac{120}{25} = 4.8\, cm$.
આપણે શંકુના પાયાની ત્રિજ્યા $(R)$ અને ગોળાની ત્રિજ્યા $(r)$ નો ગુણોત્તર શોધવાનો છે:
ગુણોત્તર $= R : r = 8 : 4.8$.
સરળ બનાવવા માટે,બંને બાજુ $10$ વડે ગુણતા: $80 : 48$.
$16$ વડે ભાગતા: $80/16 : 48/16 = 5 : 3$.
આમ,ગુણોત્તર $5:3$ છે.
164
EasyMCQ
એક અર્ધગોલકની કુલ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $41.58 \text{ cm}^2$ છે. તેની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ શોધો ($\text{cm}^2$ માં).
A
$27.72$
B
$55.44$
C
$9.24$
D
$13.86$

Solution

(A) અર્ધગોલકની કુલ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $(TSA)$ શોધવાનું સૂત્ર $TSA = 3\pi r^2$ છે.
આપેલ છે કે $TSA = 41.58 \text{ cm}^2$,તેથી $3\pi r^2 = 41.58$.
બંને બાજુ $3$ વડે ભાગતા,આપણને $\pi r^2 = \frac{41.58}{3} = 13.86 \text{ cm}^2$ મળે છે.
અર્ધગોલકની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $(CSA)$ શોધવાનું સૂત્ર $CSA = 2\pi r^2$ છે.
$\pi r^2$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને $CSA = 2 \times 13.86 = 27.72 \text{ cm}^2$ મળે છે.
165
EasyMCQ
$14 \, cm$ પાયાની ત્રિજ્યા અને $10 \, cm$ ઊંચાઈ ધરાવતા નળાકારની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ ($cm^2$ માં) કેટલું થાય?
A
$440$
B
$880$
C
$220$
D
$1320$

Solution

(B) નળાકારની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $(CSA)$ શોધવાનું સૂત્ર $CSA = 2 \pi rh$ છે.
અહીં ત્રિજ્યા $r = 14 \, cm$ અને ઊંચાઈ $h = 10 \, cm$ આપેલ છે.
$\pi = \frac{22}{7}$ લેતા,કિંમતો મૂકતા:
$CSA = 2 \times \frac{22}{7} \times 14 \times 10$
$CSA = 2 \times 22 \times 2 \times 10$
$CSA = 880 \, cm^2$.
166
MediumMCQ
એક લંબવૃત્તીય શંકુના પાયાની પરિમિતિ $132 \, cm$ છે. જો શંકુની ઊંચાઈ $72 \, cm$ હોય,તો શંકુનું કુલ પૃષ્ઠફળ ($cm^2$ માં) કેટલું થાય?
A
$6600$
B
$6336$
C
$4224$
D
$5784$

Solution

(B) લંબવૃત્તીય શંકુના પાયાની પરિમિતિ $2 \pi r = 132 \, cm$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$\pi = \frac{22}{7}$ લેતા,$2 \times \frac{22}{7} \times r = 132$.
$r = \frac{132 \times 7}{44} = 21 \, cm$.
ત્રાંસી ઊંચાઈ $l = \sqrt{h^2 + r^2} = \sqrt{72^2 + 21^2} = \sqrt{5184 + 441} = \sqrt{5625} = 75 \, cm$.
શંકુનું કુલ પૃષ્ઠફળ $(TSA)$ = $\pi r(l + r)$.
$TSA = \frac{22}{7} \times 21 \times (75 + 21) = 22 \times 3 \times 96 = 66 \times 96 = 6336 \, cm^2$.
167
MediumMCQ
$4\, cm$ ત્રિજ્યા અને $7\, cm$ ઊંચાઈ ધરાવતો એક નક્કર લંબવૃત્તીય શંકુ $5\, cm$ ત્રિજ્યા અને $8\, cm$ ઊંચાઈ ધરાવતા નળાકાર પાત્રમાં મૂકવામાં આવે છે. નળાકાર પાત્રને સંપૂર્ણપણે ભરવા માટે કેટલા પાણીની ($cm^3$ માં) જરૂર પડશે?
A
$1022.48$
B
$1533.72$
C
$511.24$
D
$255.62$

Solution

(C) નળાકાર પાત્રનું ઘનફળ $V_{cyl} = \pi r_1^2 h_1 = \pi \times 5^2 \times 8 = 200\pi\, cm^3$.
નક્કર શંકુનું ઘનફળ $V_{cone} = \frac{1}{3} \pi r_2^2 h_2 = \frac{1}{3} \times \pi \times 4^2 \times 7 = \frac{112}{3}\pi\, cm^3$.
જરૂરી પાણીનું ઘનફળ = $V_{cyl} - V_{cone} = 200\pi - \frac{112}{3}\pi = \frac{600\pi - 112\pi}{3} = \frac{488}{3}\pi\, cm^3$.
$\pi \approx 3.14159$ લેતા,ઘનફળ $\approx \frac{488}{3} \times 3.14159 \approx 511.03\, cm^3$.
આપેલા વિકલ્પો મુજબ,સૌથી નજીકની કિંમત $511.24\, cm^3$ છે.
168
MediumMCQ
એક નહેરનો આડછેદ સમદ્વિબાજુ સમલંબ ચતુષ્કોણ આકારનો છે,જે તળિયે $4 \ m$ પહોળો અને ઉપરના ભાગે $5 \ m$ પહોળો છે. જો નહેરની ઊંડાઈ $2 \ m$ હોય અને તેની લંબાઈ $120 \ m$ હોય,તો આ નહેરની મહત્તમ ક્ષમતા કેટલી હશે? ($m^3$ માં)
A
$2160$
B
$3240$
C
$4320$
D
$1080$

Solution

(D) નહેરની મહત્તમ ક્ષમતા એ નહેરના ઘનફળ જેટલી હોય છે,જે આડછેદનું ક્ષેત્રફળ અને નહેરની લંબાઈનો ગુણાકાર છે.
આડછેદ એ સમદ્વિબાજુ સમલંબ ચતુષ્કોણ છે જેની સમાંતર બાજુઓ $a = 4 \ m$ અને $b = 5 \ m$ છે,અને ઊંચાઈ (ઊંડાઈ) $h = 2 \ m$ છે.
સમલંબ ચતુષ્કોણનું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times (a + b) \times h$
ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times (4 + 5) \times 2 = 9 \ m^2$
ઘનફળ (ક્ષમતા) $= \text{ક્ષેત્રફળ} \times \text{લંબાઈ} = 9 \times 120 = 1080 \ m^3$.
169
MediumMCQ
એક અર્ધગોલકની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $27.72 \text{ cm}^2$ છે અને તેનું ઘનફળ $19.404 \text{ cm}^3$ છે. તેની ત્રિજ્યા $\text{cm}$ માં શોધો.
A
$4.2$
B
$2.1$
C
$0.7$
D
$1.05$

Solution

(B) અર્ધગોલકની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $(CSA)$ શોધવાનું સૂત્ર $2 \pi r^2$ છે.
આપેલ છે કે $CSA = 27.72 \text{ cm}^2$.
$2 \times \frac{22}{7} \times r^2 = 27.72$
$r^2 = \frac{27.72 \times 7}{44} = 0.63 \times 7 = 4.41$
$r = \sqrt{4.41} = 2.1 \text{ cm}$.
ઘનફળ સાથે ચકાસણી કરતા: અર્ધગોલકના ઘનફળ $(V)$ નું સૂત્ર $\frac{2}{3} \pi r^3$ છે.
$V = \frac{2}{3} \times \frac{22}{7} \times (2.1)^3 = \frac{2}{3} \times \frac{22}{7} \times 9.261 = 44 \times 0.441 = 19.404 \text{ cm}^3$.
બંને શરતો સંતોષાય છે,તેથી ત્રિજ્યા $2.1 \text{ cm}$ છે.
170
DifficultMCQ
$12\, cm$ ઊંચાઈ ધરાવતા અને $6\sqrt{2}\, cm$ વિકર્ણવાળા ચોરસ પાયા ધરાવતા લંબ પિરામિડનું ઘનફળ ($cm^{3}$ માં) કેટલું થાય?
A
$864$
B
$432$
C
$144$
D
$288$

Solution

(C) ચોરસ પાયાનો વિકર્ણ $d = 6\sqrt{2}\, cm$ આપેલ છે.
$a$ બાજુવાળા ચોરસનો વિકર્ણ $d = a\sqrt{2}$ હોવાથી,$a\sqrt{2} = 6\sqrt{2}$,જેનો અર્થ છે કે $a = 6\, cm$.
ચોરસ પાયાનું ક્ષેત્રફળ $A = a^{2} = 6^{2} = 36\, cm^{2}$ થાય.
પિરામિડનું ઘનફળ $V$ શોધવાનું સૂત્ર $V = \frac{1}{3} \times \text{પાયાનું ક્ષેત્રફળ} \times \text{ઊંચાઈ}$ છે.
આપેલ કિંમતો મૂકતા,$V = \frac{1}{3} \times 36 \times 12$.
$V = 12 \times 12 = 144\, cm^{3}$.
171
MediumMCQ
$24 \, cm$ ઊંચાઈ અને $8 \, cm$ પાયાની ત્રિજ્યા ધરાવતા એક નક્કર શંકુને ઓગાળીને $6 \, cm$ ત્રિજ્યા અને $6 \, cm$ ઊંચાઈ ધરાવતો નક્કર નળાકાર બનાવવામાં આવે છે. આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં કેટલા ટકા પદાર્થનો બગાડ થાય છે ($\%$ માં)?
A
$48.5$
B
$37.5$
C
$57.8$
D
$64$

Solution

(C) નક્કર શંકુનું ઘનફળ $V_{cone} = \frac{1}{3} \pi r_1^2 h_1 = \frac{1}{3} \times \pi \times 8^2 \times 24 = 512 \pi \, cm^3$ છે.
બનાવવામાં આવેલા નક્કર નળાકારનું ઘનફળ $V_{cylinder} = \pi r_2^2 h_2 = \pi \times 6^2 \times 6 = 216 \pi \, cm^3$ છે.
બગડેલા પદાર્થનું ઘનફળ $V_{wasted} = V_{cone} - V_{cylinder} = 512 \pi - 216 \pi = 296 \pi \, cm^3$ છે.
બગડેલા પદાર્થની ટકાવારી $\frac{V_{wasted}}{V_{cone}} \times 100 = \frac{296 \pi}{512 \pi} \times 100 = \frac{296}{512} \times 100 = 57.8125 \% \approx 57.8 \%$ થાય છે.
172
MediumMCQ
$7 \, cm$ પાયાની ત્રિજ્યા અને $20 \, cm$ લંબાઈ ધરાવતા એક નક્કર નળાકારને તેની ઊંચાઈથી બે સમાન ભાગમાં કાપવામાં આવે છે. તો કુલ સપાટીના ક્ષેત્રફળમાં કેટલા ટકાનો વધારો થશે?
A
$29.28$
B
$25.93$
C
$27.62$
D
$32.83$

Solution

(B) મૂળ નક્કર નળાકારનું કુલ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $(TSA)$ શોધવાનું સૂત્ર: $TSA = 2 \pi r(r + h)$ છે.
અહીં $r = 7 \, cm$ અને $h = 20 \, cm$ કિંમતો મૂકતા:
$TSA_{original} = 2 \times \frac{22}{7} \times 7 \times (7 + 20) = 44 \times 27 = 1188 \, cm^2$.
જ્યારે નળાકારને તેની ઊંચાઈથી બે ભાગમાં કાપવામાં આવે છે,ત્યારે આપણને બે સમાન નળાકાર મળે છે,જેની ઊંચાઈ $h' = \frac{20}{2} = 10 \, cm$ થાય છે.
દરેક નવા નળાકારનું $TSA = 2 \pi r(r + h') = 2 \times \frac{22}{7} \times 7 \times (7 + 10) = 44 \times 17 = 748 \, cm^2$.
બંને નવા નળાકારોનું કુલ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ: $2 \times 748 = 1496 \, cm^2$.
સપાટીના ક્ષેત્રફળમાં થયેલો વધારો: $1496 - 1188 = 308 \, cm^2$.
ટકાવારીમાં વધારો: $\frac{308}{1188} \times 100 \approx 25.93 \%$.
173
DifficultMCQ
$2 \, cm$,$4 \, cm$ અને $6 \, cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા ત્રણ ગોળાકાર દડાઓને ઓગાળીને એક નવો ગોળાકાર દડો બનાવવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયામાં $25 \%$ પદાર્થનો વ્યય થાય છે. તો નવા દડાની ત્રિજ્યા ($cm$ માં) કેટલી હશે?
A
$6$
B
$8$
C
$12$
D
$16$

Solution

(A) ગોળાનું ઘનફળ $V = \frac{4}{3} \pi r^3$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
ત્રણેય ગોળાઓનું કુલ ઘનફળ $= \frac{4}{3} \pi (2^3 + 4^3 + 6^3) = \frac{4}{3} \pi (8 + 64 + 216) = \frac{4}{3} \pi (288) = 384 \pi \, cm^3$.
$25 \%$ પદાર્થનો વ્યય થતો હોવાથી,નવા ગોળાનું ઘનફળ કુલ પ્રારંભિક ઘનફળના $75 \%$ હશે.
નવા ગોળાનું ઘનફળ $= 0.75 \times 384 \pi = 288 \pi \, cm^3$.
ધારો કે નવા ગોળાની ત્રિજ્યા $R$ છે. તેથી,$\frac{4}{3} \pi R^3 = 288 \pi$.
$R^3 = 288 \times \frac{3}{4} = 72 \times 3 = 216$.
$R = \sqrt[3]{216} = 6 \, cm$.
174
MediumMCQ
$36 \, cm$ ઊંચાઈ અને $9 \, cm$ પાયાની ત્રિજ્યા ધરાવતા એક નક્કર શંકુને ઓગાળીને $9 \, cm$ ત્રિજ્યા અને $9 \, cm$ ઊંચાઈ ધરાવતો નક્કર નળાકાર બનાવવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયામાં કેટલા ટકા પદાર્થનો બગાડ થાય છે ($\%$ માં)?
A
$25$
B
$0$
C
$5$
D
$10$

Solution

(A) શંકુનું ઘનફળ $V_1 = \frac{1}{3} \pi r_1^2 h_1 = \frac{1}{3} \pi (9)^2 (36) = \frac{1}{3} \pi (81) (36) = 972 \pi \, cm^3$.
નળાકારનું ઘનફળ $V_2 = \pi r_2^2 h_2 = \pi (9)^2 (9) = 729 \pi \, cm^3$.
બગડેલા પદાર્થનું ઘનફળ $= V_1 - V_2 = 972 \pi - 729 \pi = 243 \pi \, cm^3$.
બગડેલા પદાર્થની ટકાવારી $= \left( \frac{\text{બગડેલું ઘનફળ}}{\text{મૂળ ઘનફળ}} \right) \times 100 = \left( \frac{243 \pi}{972 \pi} \right) \times 100$.
$= \frac{1}{4} \times 100 = 25 \%$.
175
EasyMCQ
એક પૈડાની ત્રિજ્યા $3.5 \, cm$ છે. $20$ પરિભ્રમણમાં પૈડા દ્વારા કાપવામાં આવેલું અંતર ($cm$ માં) કેટલું હશે?
A
$220$
B
$440$
C
$880$
D
$1320$

Solution

(B) પૈડાનો પરિઘ એ એક પૂર્ણ પરિભ્રમણમાં તેણે કાપેલું અંતર છે,જે સૂત્ર $C = 2 \pi r$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ ત્રિજ્યા $r = 3.5 \, cm$ માટે,પરિઘ:
$C = 2 \times \frac{22}{7} \times 3.5 = 2 \times 22 \times 0.5 = 22 \, cm$.
$20$ પરિભ્રમણમાં કાપેલું કુલ અંતર શોધવા માટે,આપણે પરિઘને પરિભ્રમણની સંખ્યા સાથે ગુણીએ છીએ:
$\text{કુલ અંતર} = \text{પરિઘ} \times \text{પરિભ્રમણની સંખ્યા} = 22 \, cm \times 20 = 440 \, cm$.
176
EasyMCQ
$2$ $metre$ લાંબા,$2$ $metre$ પહોળા અને $6$ $metre$ ઊંચા રૂમમાં મૂકી શકાય તેવા સૌથી લાંબા સળિયાની લંબાઈ ($metre$ માં) કેટલી છે?
A
$8$
B
$2 \sqrt{11}$
C
$3 \sqrt{11}$
D
$10$

Solution

(B) રૂમમાં મૂકી શકાય તેવા સૌથી લાંબા સળિયાની લંબાઈ એ લંબઘનના અવકાશી વિકર્ણની લંબાઈ જેટલી હોય છે.
લંબઘનના અવકાશી વિકર્ણનું સૂત્ર $\sqrt{l^2 + b^2 + h^2}$ છે,જ્યાં $l$ લંબાઈ છે,$b$ પહોળાઈ છે અને $h$ ઊંચાઈ છે.
આપેલ છે: $l = 2 \text{ m}$,$b = 2 \text{ m}$,$h = 6 \text{ m}$.
સૌથી લાંબો સળિયો $= \sqrt{2^2 + 2^2 + 6^2}$
$= \sqrt{4 + 4 + 36}$
$= \sqrt{44}$
$= \sqrt{4 \times 11}$
$= 2 \sqrt{11} \text{ m}$.
177
EasyMCQ
એક પૈડાની ત્રિજ્યા $21 \, cm$ છે। $10$ પરિભ્રમણમાં પૈડા દ્વારા કાપવામાં આવેલું અંતર ($cm$ માં) કેટલું હશે?
A
$660$
B
$1320$
C
$1980$
D
$2640$

Solution

(B) એક પરિભ્રમણમાં પૈડા દ્વારા કાપવામાં આવેલું અંતર તેના પરિઘ જેટલું હોય છે.
પૈડાનો પરિઘ $= 2 \pi r$
આપેલ છે,ત્રિજ્યા $r = 21 \, cm$.
પરિઘ $= 2 \times \frac{22}{7} \times 21 = 2 \times 22 \times 3 = 132 \, cm$.
$10$ પરિભ્રમણમાં કાપેલું અંતર $= 10 \times (\text{પરિઘ})$
$= 10 \times 132 = 1320 \, cm$.
178
EasyMCQ
$5\, m$ વ્યાસ અને $10\, m$ લંબાઈ ધરાવતી એક નળાકાર ટનલ લોખંડની શીટમાંથી બનાવવાની છે. જરૂરી લોખંડની શીટનું ક્ષેત્રફળ ..........$\pi\, m^2$ થશે.
A
$52$
B
$50$
C
$51$
D
$49$

Solution

(B) ટનલ એક લંબવૃત્તીય નળાકાર છે. જરૂરી લોખંડની શીટનું ક્ષેત્રફળ એ નળાકારની વક્ર સપાટીના ક્ષેત્રફળ જેટલું હોય છે.
આપેલ છે: વ્યાસ $d = 5\, m$,તેથી ત્રિજ્યા $r = d/2 = 2.5\, m$.
લંબાઈ (ઊંચાઈ) $h = 10\, m$.
વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $= 2\pi rh$.
કિંમતો મૂકતા: ક્ષેત્રફળ $= 2 \times \pi \times 2.5 \times 10 = 50\pi\, m^2$.
આમ,જરૂરી ક્ષેત્રફળ $50\pi\, m^2$ છે.
179
MediumMCQ
એક લંબચોરસ પાણીની ટાંકી $80 \, m \times 40 \, m$ ની છે. તેમાં $40 \, cm^2$ ના મુખવાળી પાઇપ દ્વારા $10 \, km/h$ ની ઝડપે પાણી આવે છે. અડધા કલાકમાં ટાંકીમાં પાણીની સપાટી કેટલી ઊંચી આવશે (સેમીમાં)?
A
$3/2$
B
$4/9$
C
$5/9$
D
$5/8$

Solution

(D) $1$. તમામ એકમોને મીટર અને કલાકમાં ફેરવો:
ટાંકીના પાયાનું ક્ષેત્રફળ = $80 \, m \times 40 \, m = 3200 \, m^2$.
પાઇપના મુખનું ક્ષેત્રફળ = $40 \, cm^2 = 40 \times 10^{-4} \, m^2 = 0.004 \, m^2$.
પાણીની ઝડપ = $10 \, km/h = 10000 \, m/h$.
સમય = $0.5 \, h$.
$2$. $0.5 \, h$ માં ટાંકીમાં આવતા પાણીનું ઘનફળ:
ઘનફળ = $\text{પાઇપનું ક્ષેત્રફળ} \times \text{ઝડપ} \times \text{સમય} = 0.004 \, m^2 \times 10000 \, m/h \times 0.5 \, h = 20 \, m^3$.
$3$. પાણીની સપાટીમાં વધારો $(h)$ શોધો:
ઘનફળ = $\text{પાયાનું ક્ષેત્રફળ} \times h$
$20 \, m^3 = 3200 \, m^2 \times h$
$h = 20 / 3200 \, m = 1 / 160 \, m$.
$4$. $h$ ને સેમીમાં ફેરવો:
$h = (1 / 160) \times 100 \, cm = 100 / 160 \, cm = 5/8 \, cm$.
180
DifficultMCQ
$21\, cm$ વ્યાસ અને $38\, cm$ ઊંચાઈ ધરાવતો એક લંબવૃત્તીય નળાકાર આઈસ્ક્રીમથી ભરેલો છે. આ આઈસ્ક્રીમને $12\, cm$ ઊંચાઈ અને $7\, cm$ વ્યાસ ધરાવતા શંકુ આકારના પાત્રમાં ભરવાનો છે,જેની ઉપરના ભાગે અર્ધગોળાકાર આકાર છે. આઈસ્ક્રીમથી ભરી શકાય તેવા આવા શંકુઓની સંખ્યા કેટલી હશે?
A
$54$
B
$44$
C
$36$
D
$24$

Solution

(A) નળાકારનું ઘનફળ $= \pi R^2 H = \pi \times (10.5)^2 \times 38 = 4189.5\pi\, cm^3$.
એક આઈસ્ક્રીમ કોનનું ઘનફળ (શંકુ + અર્ધગોલક) $= \frac{1}{3}\pi r^2 h + \frac{2}{3}\pi r^3$.
અહીં $r = 3.5\, cm$ અને $h = 12\, cm$ છે.
ઘનફળ $= \frac{1}{3}\pi (3.5)^2 (12) + \frac{2}{3}\pi (3.5)^3 = \pi (49) + \pi (\frac{343}{12}) = \frac{931}{12}\pi\, cm^3$.
કોનની સંખ્યા $= \frac{\text{નળાકારનું ઘનફળ}}{\text{એક કોનનું ઘનફળ}} = \frac{4189.5\pi}{931\pi / 12} = \frac{4189.5 \times 12}{931} = 54$.
181
EasyMCQ
એક ગોળાકાર માછલીઘરમાં $11$ માછલીઓ રહી શકે છે,અને દરેક માછલીને $1.54 \, m^3$ પાણીની જરૂર પડે છે. તો માછલીઘરનું કદ કેટલું હશે? ($m^3$ માં)
A
$11.24$
B
$16.94$
C
$10.25$
D
$17.84$

Solution

(B) માછલીઘરનું કુલ કદ એ માછલીઓની સંખ્યા અને દરેક માછલી માટે જરૂરી પાણીના કદના ગુણાકાર જેટલું હોય છે.
આપેલ છે:
માછલીઓની સંખ્યા $= 11$
દરેક માછલી માટે જરૂરી કદ $= 1.54 \, m^3$
કુલ કદ $= 11 \times 1.54 \, m^3$
કુલ કદ $= 16.94 \, m^3$
182
MediumMCQ
કાટકોણ ત્રિકોણાકાર પાયા ધરાવતા પ્રિઝમની ઊંચાઈ $25\, cm$ છે. જો ત્રિકોણની ટૂંકી બાજુઓનો ગુણોત્તર $1: 2$ હોય અને પ્રિઝમનું ઘનફળ $100\, cm^3$ હોય, તો ત્રિકોણની સૌથી લાંબી બાજુની લંબાઈ કેટલી હશે?
A
$\sqrt{5}\, cm$
B
$2\sqrt{5}\, cm$
C
$5\sqrt{2}\, cm$
D
$5\, cm$

Solution

(B) પ્રિઝમનું ઘનફળ $V = \text{પાયાનું ક્ષેત્રફળ} \times \text{ઊંચાઈ}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
અહીં $V = 100\, cm^3$ અને ઊંચાઈ $h = 25\, cm$ આપેલ છે.
તેથી, $\text{પાયાનું ક્ષેત્રફળ} = \frac{V}{h} = \frac{100}{25} = 4\, cm^2$.
પાયો એક કાટકોણ ત્રિકોણ છે. ધારો કે ટૂંકી બાજુઓ $x$ અને $2x$ છે.
કાટકોણ ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ $\frac{1}{2} \times \text{પાયો} \times \text{વેધ} = \frac{1}{2} \times x \times 2x = x^2$ થાય.
ક્ષેત્રફળને સરખાવતા, $x^2 = 4$, જેથી $x = 2\, cm$ મળે.
ત્રિકોણની બાજુઓ $x = 2\, cm$ અને $2x = 4\, cm$ છે.
સૌથી લાંબી બાજુ (કર્ણ) $\sqrt{x^2 + (2x)^2} = \sqrt{2^2 + 4^2} = \sqrt{4 + 16} = \sqrt{20} = 2\sqrt{5}\, cm$ થાય.
183
MediumMCQ
એક પોલો અર્ધગોળાકાર વાટકો ચાંદીનો બનેલો છે,જેની બહારની ત્રિજ્યા $8\, cm$ અને અંદરની ત્રિજ્યા $4\, cm$ છે. આ વાટકાને ઓગાળીને $8\, cm$ ત્રિજ્યાનો એક નક્કર લંબવૃત્તીય શંકુ બનાવવામાં આવે છે. તો બનતા શંકુની ઊંચાઈ......$cm$ છે.
A
$7$
B
$9$
C
$12$
D
$14$

Solution

(D) પોલા અર્ધગોળાકાર વાટકાનું ઘનફળ શોધવાનું સૂત્ર $V = \frac{2}{3} \pi (R^3 - r^3)$ છે,જ્યાં $R$ એ બહારની ત્રિજ્યા અને $r$ એ અંદરની ત્રિજ્યા છે.
અહીં $R = 8\, cm$ અને $r = 4\, cm$ આપેલ છે,તેથી ઘનફળ $V = \frac{2}{3} \pi (8^3 - 4^3) = \frac{2}{3} \pi (512 - 64) = \frac{2}{3} \pi (448) = \frac{896}{3} \pi\, cm^3$ થાય.
જ્યારે વાટકાને ઓગાળીને નક્કર શંકુ બનાવવામાં આવે છે,ત્યારે ઘનફળ સમાન રહે છે.
શંકુનું ઘનફળ $V = \frac{1}{3} \pi r_c^2 h$ છે,જ્યાં $r_c = 8\, cm$ એ શંકુની ત્રિજ્યા છે અને $h$ એ તેની ઊંચાઈ છે.
બંને ઘનફળને સરખાવતા: $\frac{896}{3} \pi = \frac{1}{3} \pi (8^2) h$.
$\frac{896}{3} = \frac{64}{3} h$.
$896 = 64h$.
$h = \frac{896}{64} = 14\, cm$.
184
MediumMCQ
એક નક્કર ગોલક અને એક નક્કર અર્ધગોલકનું કુલ પૃષ્ઠફળ સમાન છે. તેમના ઘનફળનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$3 \sqrt{3} : 4$
B
$4 : 3 \sqrt{3}$
C
$3 : 4 \sqrt{3}$
D
$1 : 12 \sqrt{3}$

Solution

(A) ધારો કે નક્કર ગોલકની ત્રિજ્યા $r_1$ છે અને નક્કર અર્ધગોલકની ત્રિજ્યા $r_2$ છે.
ગોલકનું કુલ પૃષ્ઠફળ $(TSA)$ $= 4 \pi r_1^2$.
અર્ધગોલકનું કુલ પૃષ્ઠફળ $(TSA)$ $= 3 \pi r_2^2$.
આપેલ છે કે તેમના કુલ પૃષ્ઠફળ સમાન છે:
$4 \pi r_1^2 = 3 \pi r_2^2$
$\frac{r_1^2}{r_2^2} = \frac{3}{4}$
$\frac{r_1}{r_2} = \frac{\sqrt{3}}{2}$.
હવે,તેમના ઘનફળનો ગુણોત્તર:
$\frac{V_{\text{sphere}}}{V_{\text{hemisphere}}} = \frac{\frac{4}{3} \pi r_1^3}{\frac{2}{3} \pi r_2^3} = 2 \times \left(\frac{r_1}{r_2}\right)^3$.
$\frac{r_1}{r_2} = \frac{\sqrt{3}}{2}$ કિંમત મૂકતા:
ગુણોત્તર $= 2 \times \left(\frac{\sqrt{3}}{2}\right)^3 = 2 \times \frac{3 \sqrt{3}}{8} = \frac{3 \sqrt{3}}{4}$.
185
MediumMCQ
ત્રણ નક્કર ગોળાઓની ત્રિજ્યા $r_{1}, r_{2}$ અને $r_{3}$ છે. આ ગોળાઓને ઓગાળીને એક મોટો નક્કર ગોળો બનાવવામાં આવે છે. તો નવા ગોળાની ત્રિજ્યા કેટલી હશે?
A
$(r_{1} + r_{2} + r_{3})$
B
$(r_{1}^{2} + r_{2}^{2} + r_{3}^{2})^{1/2}$
C
$(r_{1}^{3} + r_{2}^{3} + r_{3}^{3})^{1/3}$
D
$(r_{1}^{4} + r_{2}^{4} + r_{3}^{4})^{1/4}$

Solution

(C) જ્યારે પદાર્થોને ઓગાળીને ફરીથી આકાર આપવામાં આવે છે,ત્યારે કુલ ઘનફળ અચળ રહે છે.
ધારો કે નવા ગોળાની ત્રિજ્યા $R$ છે.
ગોળાના ઘનફળનું સૂત્ર $V = \frac{4}{3} \pi r^{3}$ છે.
ત્રણ નાના ગોળાઓના ઘનફળનો સરવાળો એ નવા મોટા ગોળાના ઘનફળ જેટલો થાય છે:
$\frac{4}{3} \pi r_{1}^{3} + \frac{4}{3} \pi r_{2}^{3} + \frac{4}{3} \pi r_{3}^{3} = \frac{4}{3} \pi R^{3}$
બંને બાજુ $\frac{4}{3} \pi$ વડે ભાગતા,આપણને મળે છે:
$r_{1}^{3} + r_{2}^{3} + r_{3}^{3} = R^{3}$
બંને બાજુ ઘનમૂળ લેતા,નવા ગોળાની ત્રિજ્યા:
$R = (r_{1}^{3} + r_{2}^{3} + r_{3}^{3})^{1/3}$
186
DifficultMCQ
એક ઉંધા શંકુ આકારના પાત્રને તેની ધાર સુધી પાણીથી ભરવામાં આવે છે. પાત્રની ઊંચાઈ $8\, cm$ છે અને ખુલ્લા છેડાની ત્રિજ્યા $5\, cm$ છે. જ્યારે $r = \frac{1}{2}\, cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા કેટલાક નક્કર ગોળાકાર ધાતુના દડા પાત્રમાં નાખવામાં આવે છે,ત્યારે $25\%$ પાણી બહાર નીકળી જાય છે. દડાઓની સંખ્યા શોધો.
A
$100$
B
$400$
C
$200$
D
$150$

Solution

(A) શંકુ આકારના પાત્રનું ઘનફળ $V_{cone} = \frac{1}{3} \pi r^2 h = \frac{1}{3} \times \pi \times 5^2 \times 8 = \frac{200\pi}{3}\, cm^3$ છે.
બહાર નીકળેલા પાણીનું ઘનફળ એ શંકુના કુલ ઘનફળના $25\%$ છે,જે પાત્રમાં નાખેલા ગોળાકાર દડાઓના કુલ ઘનફળ જેટલું હોય છે.
બહાર નીકળેલા પાણીનું ઘનફળ $= \frac{1}{4} \times V_{cone} = \frac{1}{4} \times \frac{200\pi}{3} = \frac{50\pi}{3}\, cm^3$.
$r_b = \frac{1}{2}\, cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા એક ગોળાકાર દડાનું ઘનફળ $V_{ball} = \frac{4}{3} \pi r_b^3 = \frac{4}{3} \times \pi \times (\frac{1}{2})^3 = \frac{4}{3} \times \pi \times \frac{1}{8} = \frac{\pi}{6}\, cm^3$ થાય.
ધારો કે દડાઓની સંખ્યા $n$ છે. તેથી,$n \times V_{ball} = \text{બહાર નીકળેલા પાણીનું ઘનફળ}$.
$n \times \frac{\pi}{6} = \frac{50\pi}{3}$.
$n = \frac{50\pi}{3} \times \frac{6}{\pi} = 50 \times 2 = 100$.
આમ,દડાઓની સંખ્યા $100$ છે.
187
DifficultMCQ
એક નળાકારની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ અને કુલ સપાટીના ક્ષેત્રફળનો ગુણોત્તર $4:5$ છે. જો નળાકારની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $1232 \, cm^2$ હોય,તો તેની ઊંચાઈ કેટલી હશે? ($cm$ માં)
A
$14$
B
$28$
C
$7$
D
$56$

Solution

(B) ધારો કે નળાકારની ત્રિજ્યા $r$ અને ઊંચાઈ $h$ છે.
વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $(CSA)$ $= 2 \pi r h$ અને કુલ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $(TSA)$ $= 2 \pi r h + 2 \pi r^2$ છે.
ગુણોત્તર $CSA : TSA = 4 : 5$ આપેલ છે.
$\frac{2 \pi r h}{2 \pi r h + 2 \pi r^2} = \frac{4}{5}$
$\frac{h}{h + r} = \frac{4}{5}$
$5h = 4h + 4r \implies h = 4r$.
આપેલ છે કે $CSA = 1232 \, cm^2$,તેથી $2 \pi r h = 1232$.
સમીકરણમાં $h = 4r$ મૂકતા:
$2 \times \frac{22}{7} \times r \times (4r) = 1232$
$8 \times \frac{22}{7} \times r^2 = 1232$
$r^2 = 1232 \times \frac{7}{8 \times 22}$
$r^2 = 1232 \times \frac{7}{176} = 49$
$r = 7 \, cm$.
તેથી $h = 4r = 4 \times 7 = 28 \, cm$.
188
DifficultMCQ
એક સમતલ એક લંબવૃત્તીય શંકુને સમાન ઘનફળવાળા બે ભાગમાં વિભાજિત કરે છે. જો સમતલ પાયાને સમાંતર હોય,તો શંકુની ઊંચાઈ જે ગુણોત્તરમાં વિભાજિત થાય છે તે ગુણોત્તર શોધો.
A
$1: \sqrt[3]{2}-1$
B
$1: \sqrt{2}$
C
$1: \sqrt[3]{2}$
D
$1: \sqrt[3]{2}+1$

Solution

(A) ધારો કે નાના શંકુ (ઉપરનો ભાગ) નું ઘનફળ $V_1$ છે અને મોટા શંકુનું ઘનફળ $V_2$ છે.
સમતલ શંકુને સમાન ઘનફળવાળા બે ભાગમાં વિભાજિત કરતું હોવાથી,નાના શંકુનું ઘનફળ મોટા શંકુના ઘનફળ કરતા અડધું છે.
તેથી,$\frac{V_1}{V_2} = \frac{1}{2}$.
જ્યારે શંકુને તેના પાયાને સમાંતર સમતલ દ્વારા કાપવામાં આવે છે,ત્યારે નાના શંકુ અને મોટા શંકુના ઘનફળનો ગુણોત્તર તેમની અનુરૂપ ઊંચાઈઓના ગુણોત્તરના ઘન જેટલો હોય છે:
$\frac{V_1}{V_2} = \left(\frac{h_1}{h_2}\right)^3 = \frac{1}{2}$.
બંને બાજુ ઘનમૂળ લેતા,આપણને $\frac{h_1}{h_2} = \frac{1}{\sqrt[3]{2}}$ મળે છે.
અહીં,$h_1$ એ નાના શંકુની ઊંચાઈ છે અને $h_2$ એ મોટા શંકુની ઊંચાઈ છે.
ફ્રસ્ટમ (નીચેનો ભાગ) ની ઊંચાઈ $h_2 - h_1$ છે.
ઊંચાઈ જે ગુણોત્તરમાં વિભાજિત થાય છે તે $h_1 : (h_2 - h_1)$ છે.
કિંમતો મૂકતા,આપણને $1 : (\sqrt[3]{2} - 1)$ મળે છે.
Solution diagram
189
MediumMCQ
એક લંબ પ્રિઝમનો પાયો ત્રિકોણાકાર છે જેની બાજુઓ $13\, cm, 20\, cm$ અને $21\, cm$ છે. જો પ્રિઝમની ઊંચાઈ $9\, cm$ હોય,તો તેનું ઘનફળ......$cm^3$ થાય.
A
$1413$
B
$1314$
C
$1143$
D
$1134$

Solution

(D) સૌ પ્રથમ,ત્રિકોણાકાર પાયાની અર્ધ-પરિમિતિ $(s)$ શોધો:
$s = \frac{a + b + c}{2} = \frac{13 + 20 + 21}{2} = \frac{54}{2} = 27\, cm$
ત્યારબાદ,હેરોનના સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને ત્રિકોણાકાર પાયાનું ક્ષેત્રફળ શોધો:
$\text{ક્ષેત્રફળ} = \sqrt{s(s - a)(s - b)(s - c)}$
$= \sqrt{27(27 - 13)(27 - 20)(27 - 21)}$
$= \sqrt{27 \times 14 \times 7 \times 6}$
$= \sqrt{15876} = 126\, cm^2$
લંબ પ્રિઝમનું ઘનફળ એ પાયાનું ક્ષેત્રફળ અને ઊંચાઈનો ગુણાકાર છે:
$\text{ઘનફળ} = \text{પાયાનું ક્ષેત્રફળ} \times \text{ઊંચાઈ}$
$= 126\, cm^2 \times 9\, cm = 1134\, cm^3$
190
EasyMCQ
$8\, cm$ પાયાની ત્રિજ્યા અને $2\, cm$ ઊંચાઈ ધરાવતા નળાકારને ઓગાળીને $6\, cm$ ઊંચાઈનો શંકુ બનાવવામાં આવે છે. શંકુની ત્રિજ્યા ($cm$ માં) કેટલી હશે?
A
$5$
B
$4$
C
$8$
D
$6$

Solution

(C) જ્યારે કોઈ ઘન પદાર્થને ઓગાળીને બીજા આકારમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેનું ઘનફળ સમાન રહે છે.
નળાકારનું ઘનફળ = $\pi r_1^2 h_1 = \pi \times (8)^2 \times 2 = 128\pi\, cm^3$.
શંકુનું ઘનફળ = $\frac{1}{3} \pi r_2^2 h_2 = \frac{1}{3} \times \pi \times r_2^2 \times 6 = 2\pi r_2^2$.
બંને ઘનફળ સમાન હોવાથી: $128\pi = 2\pi r_2^2$.
બંને બાજુ $2\pi$ વડે ભાગતા,આપણને $r_2^2 = 64$ મળે છે.
તેથી,$r_2 = \sqrt{64} = 8\, cm$.
191
MediumMCQ
$48 \ m$ લાંબી, $16.5 \ m$ પહોળી અને $4 \ m$ ઊંડી ખાઈનો કેટલો ભાગ, $4 \ m$ વ્યાસ અને $56 \ m$ લંબાઈ ધરાવતી નળાકાર ટનલના ખોદકામ દરમિયાન મળેલા પથ્થરો અને માટીથી ભરી શકાય? ($\pi = \frac{22}{7}$ લો)
A
$1/2$ ભાગ
B
$1/4$ ભાગ
C
$2/9$ ભાગ
D
$1/9$ ભાગ

Solution

(C) ખાઈનું ઘનફળ $= \text{લંબાઈ} \times \text{પહોળાઈ} \times \text{ઊંડાઈ} = 48 \ m \times 16.5 \ m \times 4 \ m = 3168 \ m^3$.
ટનલ નળાકાર છે, જેનો વ્યાસ $d = 4 \ m$ છે, તેથી ત્રિજ્યા $r = 2 \ m$ અને લંબાઈ $h = 56 \ m$ થાય.
ટનલમાંથી નીકળેલી માટી અને પથ્થરોનું ઘનફળ $= \pi r^2 h = \frac{22}{7} \times (2)^2 \times 56 = 22 \times 4 \times 8 = 704 \ m^3$.
ખાઈનો ભરાયેલો ભાગ $= \frac{\text{માટીનું ઘનફળ}}{\text{ખાઈનું ઘનફળ}} = \frac{704}{3168}$.
બંનેને $352$ વડે ભાગતા, આપણને $\frac{704 \div 352}{3168 \div 352} = \frac{2}{9}$ મળે છે.
192
DifficultMCQ
એક લંબવૃત્તીય શંકુના ઘનફળ અને તેની વક્ર સપાટીના ક્ષેત્રફળના આંકડાકીય મૂલ્યો સમાન છે. જો શંકુની ઊંચાઈ $h$ અને ત્રિજ્યા $r$ હોય,તો $\frac{1}{h^{2}}+\frac{1}{r^{2}}$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$\frac{9}{1}$
B
$\frac{1}{9}$
C
$\frac{3}{1}$
D
$\frac{1}{3}$

Solution

(B) લંબવૃત્તીય શંકુનું ઘનફળ $V = \frac{1}{3} \pi r^{2} h$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
શંકુની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $(LSA)$ $LSA = \pi r l$ છે,જ્યાં $l = \sqrt{r^{2} + h^{2}}$ એ તિર્યક ઊંચાઈ છે.
પ્રશ્ન મુજબ,ઘનફળ અને વક્ર સપાટીના ક્ષેત્રફળના આંકડાકીય મૂલ્યો સમાન છે:
$\frac{1}{3} \pi r^{2} h = \pi r \sqrt{r^{2} + h^{2}}$
બંને બાજુને $\pi r$ વડે ભાગતા ($r \neq 0$ ધારીને):
$\frac{1}{3} r h = \sqrt{r^{2} + h^{2}}$
બંને બાજુનો વર્ગ કરતા:
$\frac{r^{2} h^{2}}{9} = r^{2} + h^{2}$
બંને બાજુને $r^{2} h^{2}$ વડે ભાગતા:
$\frac{1}{9} = \frac{r^{2} + h^{2}}{r^{2} h^{2}}$
$\frac{1}{9} = \frac{r^{2}}{r^{2} h^{2}} + \frac{h^{2}}{r^{2} h^{2}}$
$\frac{1}{9} = \frac{1}{h^{2}} + \frac{1}{r^{2}}$
તેથી,$\frac{1}{h^{2}} + \frac{1}{r^{2}}$ નું મૂલ્ય $\frac{1}{9}$ છે.
193
MediumMCQ
બે નક્કર લોખંડના ગોળાઓની ત્રિજ્યા અનુક્રમે $1 \, cm$ અને $6 \, cm$ છે. આ બે ગોળાઓને ઓગાળીને એક પોલો ગોળો બનાવવામાં આવે છે. જો પોલા ગોળાની બાહ્ય ત્રિજ્યા $9 \, cm$ હોય,તો તેની જાડાઈ ($cm$ માં) કેટલી હશે?
A
$1.5$
B
$2$
C
$0.5$
D
$1$

Solution

(D) ગોળાનું ઘનફળ શોધવાનું સૂત્ર $V = \frac{4}{3} \pi r^3$ છે.
બે નક્કર ગોળાઓનું કુલ ઘનફળ $= \frac{4}{3} \pi (1^3 + 6^3) = \frac{4}{3} \pi (1 + 216) = \frac{4}{3} \pi (217) \, cm^3$.
ધારો કે પોલા ગોળાની આંતરિક ત્રિજ્યા $r \, cm$ છે. પોલા ગોળાના દ્રવ્યનું ઘનફળ $V = \frac{4}{3} \pi (R^3 - r^3)$ દ્વારા મળે છે,જ્યાં $R = 9 \, cm$ એ બાહ્ય ત્રિજ્યા છે.
ઘનફળને સરખાવતા: $\frac{4}{3} \pi (217) = \frac{4}{3} \pi (9^3 - r^3)$.
$217 = 729 - r^3$.
$r^3 = 729 - 217 = 512$.
$r = \sqrt[3]{512} = 8 \, cm$.
પોલા ગોળાની જાડાઈ $=$ બાહ્ય ત્રિજ્યા $-$ આંતરિક ત્રિજ્યા $= 9 \, cm - 8 \, cm = 1 \, cm$.
194
EasyMCQ
જો એક અર્ધગોલકને ઓગાળીને સમાન કદના ચાર ગોલક બનાવવામાં આવે,તો દરેક ગોલકની ત્રિજ્યા કેટલી હશે?
A
અર્ધગોલકની ત્રિજ્યાના $1/2$ ભાગ
B
અર્ધગોલકની ત્રિજ્યાના $1/6$ ભાગ
C
અર્ધગોલકની ત્રિજ્યા જેટલી
D
અર્ધગોલકની ત્રિજ્યાના $1/4$ ભાગ

Solution

(A) ધારો કે $R$ એ અર્ધગોલકની ત્રિજ્યા છે અને $r$ એ દરેક નાના ગોલકની ત્રિજ્યા છે.
અર્ધગોલકનું ઘનફળ $V_h = \frac{2}{3} \pi R^3$ છે.
એક ગોલકનું ઘનફળ $V_s = \frac{4}{3} \pi r^3$ છે.
પ્રશ્ન મુજબ,અર્ધગોલકને ઓગાળીને સમાન કદના ચાર ગોલક બનાવવામાં આવે છે:
$V_h = 4 \times V_s$
સૂત્રો મૂકતા:
$\frac{2}{3} \pi R^3 = 4 \times (\frac{4}{3} \pi r^3)$
સમીકરણનું સાદું રૂપ આપતા:
$\frac{2}{3} R^3 = \frac{16}{3} r^3$
$R^3 = 8 r^3$
બંને બાજુ ઘનમૂળ લેતા:
$R = 2r$
તેથી,$r = \frac{R}{2}$,જેનો અર્થ છે કે દરેક ગોલકની ત્રિજ્યા અર્ધગોલકની ત્રિજ્યાના $1/2$ ભાગ જેટલી હશે.
195
MediumMCQ
$6 \sqrt{3} \text{ cm}$ ત્રિજ્યા ધરાવતો એક લાકડાનો ગોળો છે. તેમાંથી કાપવામાં આવતા સૌથી મોટા શક્ય સમઘનનું પૃષ્ઠફળ કેટલું હશે?
A
$464 \sqrt{3} \text{ cm}^2$
B
$864 \text{ cm}^2$
C
$462 \text{ cm}^2$
D
$646 \sqrt{3} \text{ cm}^2$

Solution

(B) ગોળામાંથી કાપવામાં આવતા સૌથી મોટા શક્ય સમઘન માટે,સમઘનનો વિકર્ણ એ ગોળાના વ્યાસ જેટલો હોય છે.
ધારો કે ગોળાની ત્રિજ્યા $r = 6 \sqrt{3} \text{ cm}$ છે.
ગોળાનો વ્યાસ $D = 2r = 2 \times 6 \sqrt{3} = 12 \sqrt{3} \text{ cm}$.
ધારો કે સમઘનની બાજુની લંબાઈ $a$ છે. સમઘનનો વિકર્ણ $\sqrt{3}a$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
સમઘનના વિકર્ણને ગોળાના વ્યાસ સાથે સરખાવતા:
$\sqrt{3}a = 12 \sqrt{3}$
$a = 12 \text{ cm}$.
સમઘનનું પૃષ્ઠફળ $6a^2$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
પૃષ્ઠફળ $= 6 \times (12)^2 = 6 \times 144 = 864 \text{ cm}^2$.
196
MediumMCQ
જો પાણીથી સંપૂર્ણ ભરેલી ઘનાકાર પાણીની ટાંકીમાંથી $64$ ડોલ પાણી કાઢી લેવામાં આવે, તો ટાંકીનો $1/3$ ભાગ પાણીથી ભરેલો રહે છે। ટાંકીની દરેક બાજુની લંબાઈ $1.2\, m$ છે। જો બધી ડોલ સમાન માપની હોય, તો દરેક ડોલમાં સમાયેલ પાણીનું કદ (લીટરમાં) કેટલું હશે?
A
$15$
B
$18$
C
$16$
D
$12$

Solution

(B) ટાંકી શરૂઆતમાં સંપૂર્ણ ભરેલી છે, અને પાણી કાઢ્યા પછી, ટાંકીનો $1/3$ ભાગ ભરેલો રહે છે। તેથી, બહાર કાઢવામાં આવેલ પાણીનું કદ ટાંકીના કુલ કદના $1 - 1/3 = 2/3$ ભાગ જેટલું છે।
ઘનાકાર ટાંકીનું કદ $V = (\text{બાજુ})^3 = (1.2\, m)^3 = 1.728\, m^3$ છે।
$1\, m^3 = 1000\, \text{લીટર}$ હોવાથી, ટાંકીનું કુલ કદ $1.728 \times 1000 = 1728\, \text{લીટર}$ થાય।
$64$ ડોલ દ્વારા બહાર કાઢવામાં આવેલ પાણીનું કદ કુલ કદના $2/3$ ભાગ જેટલું છે: $V_{\text{removed}} = 1728 \times (2/3) = 1152\, \text{લીટર}$।
દરેક ડોલનું કદ એ બહાર કાઢવામાં આવેલ કુલ કદને ડોલની સંખ્યા વડે ભાગતા મળે છે: $V_{\text{bucket}} = 1152 / 64 = 18\, \text{લીટર}$।
197
DifficultMCQ
એક લંબ પિરામિડનો પાયો $10 \text{ cm}$ બાજુવાળો ચોરસ છે. જો પિરામિડની ઊંચાઈ $12 \text{ cm}$ હોય,તો તેનું કુલ પૃષ્ઠફળ ....... $\text{cm}^2$ થાય.
A
$460$
B
$260$
C
$360$
D
$400$

Solution

(C) પાયાનું ક્ષેત્રફળ $= 10 \times 10 = 100 \text{ cm}^2$.
પાયાની પરિમિતિ $= 4 \times 10 = 40 \text{ cm}$.
પિરામિડની ત્રાંસી ઊંચાઈ $(l)$ એ ઊંચાઈ $(h = 12 \text{ cm})$ અને પાયાની બાજુના અડધા $(a/2 = 5 \text{ cm})$ નો ઉપયોગ કરીને ગણવામાં આવે છે:
$l = \sqrt{(a/2)^2 + h^2} = \sqrt{5^2 + 12^2} = \sqrt{25 + 144} = \sqrt{169} = 13 \text{ cm}$.
પિરામિડનું વક્ર પૃષ્ઠફળ $(C.S.A.)$ $= \frac{1}{2} \times \text{પાયાની પરિમિતિ} \times \text{ત્રાંસી ઊંચાઈ}$
$C.S.A. = \frac{1}{2} \times 40 \times 13 = 20 \times 13 = 260 \text{ cm}^2$.
કુલ પૃષ્ઠફળ $(T.S.A.)$ $= C.S.A. + \text{પાયાનું ક્ષેત્રફળ}$
$T.S.A. = 260 \text{ cm}^2 + 100 \text{ cm}^2 = 360 \text{ cm}^2$.
198
DifficultMCQ
$14 \, m$ ઊંચાઈ અને $346.5 \, m^{2}$ પાયાનું ક્ષેત્રફળ ધરાવતો શંકુ આકારનો તંબુ બનાવવા માટે $75 \, cm$ પહોળાઈના કેટલા કેનવાસની લંબાઈ (મીટરમાં) જરૂરી છે?
A
$770$
B
$490$
C
$860$
D
$665$

Solution

(A) આપેલ છે: શંકુની ઊંચાઈ $h = 14 \, m$,પાયાનું ક્ષેત્રફળ $= \pi r^{2} = 346.5 \, m^{2}$.
પ્રથમ,ત્રિજ્યા $r$ શોધો:
$\frac{22}{7} \times r^{2} = 346.5$
$r^{2} = \frac{346.5 \times 7}{22} = 110.25$
$r = \sqrt{110.25} = 10.5 \, m$.
હવે,તિર્યક ઊંચાઈ $l$ શોધો:
$l = \sqrt{r^{2} + h^{2}} = \sqrt{10.5^{2} + 14^{2}} = \sqrt{110.25 + 196} = \sqrt{306.25} = 17.5 \, m$.
તંબુની વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ $= \pi r l = \frac{22}{7} \times 10.5 \times 17.5 = 22 \times 1.5 \times 17.5 = 577.5 \, m^{2}$.
કેનવાસની પહોળાઈ $= 75 \, cm = 0.75 \, m$.
કેનવાસની લંબાઈ $= \frac{\text{વક્ર સપાટીનું ક્ષેત્રફળ}}{\text{પહોળાઈ}} = \frac{577.5}{0.75} = 770 \, m$.
Solution diagram
199
MediumMCQ
જો એક લંબ પ્રિઝમના પાયાનું ક્ષેત્રફળ,ઊંચાઈ અને ઘનફળ અનુક્રમે $(3 \sqrt{3} / 2) P^{2} \, \text{cm}^{2}$,$100 \sqrt{3} \, \text{cm}$ અને $7200 \, \text{cm}^{3}$ હોય,તો $P$ ની કિંમત કેટલી થશે?
A
$2 / \sqrt{3}$
B
$3 / 2$
C
$\sqrt{3}$
D
$4$

Solution

(D) પ્રિઝમનું ઘનફળ શોધવાનું સૂત્ર છે: $\text{ઘનફળ} = \text{પાયાનું ક્ષેત્રફળ} \times \text{ઊંચાઈ}$.
આપેલ છે:
$\text{પાયાનું ક્ષેત્રફળ} = \frac{3 \sqrt{3}}{2} P^{2} \, \text{cm}^{2}$
$\text{ઊંચાઈ} = 100 \sqrt{3} \, \text{cm}$
$\text{ઘનફળ} = 7200 \, \text{cm}^{3}$
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$7200 = \left( \frac{3 \sqrt{3}}{2} P^{2} \right) \times (100 \sqrt{3})$
$7200 = \frac{3 \times 100 \times (\sqrt{3} \times \sqrt{3})}{2} \times P^{2}$
$7200 = \frac{300 \times 3}{2} \times P^{2}$
$7200 = 450 \times P^{2}$
$P^{2} = \frac{7200}{450}$
$P^{2} = 16$
$P = 4$.
200
EasyMCQ
જો ગોલકનું ઘનફળ તેના પૃષ્ઠફળ જેટલું હોય,તો તેનો વ્યાસ ......... $cm$ થાય.
A
$4$
B
$2$
C
$3$
D
$6$

Solution

(D) ધારો કે ગોલકની ત્રિજ્યા $r \, cm$ છે.
ગોલકનું ઘનફળ $V = \frac{4}{3} \pi r^3$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ગોલકનું પૃષ્ઠફળ $A = 4 \pi r^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રશ્ન મુજબ,ઘનફળ અને પૃષ્ઠફળનું મૂલ્ય સમાન છે:
$\frac{4}{3} \pi r^3 = 4 \pi r^2$
બંને બાજુને $4 \pi r^2$ વડે ભાગતા ($r \neq 0$ ધારીને):
$\frac{r}{3} = 1$
$r = 3 \, cm$.
ગોલકનો વ્યાસ $d = 2r = 2 \times 3 = 6 \, cm$ થાય.

Mensuration — Measurement of Volume and Surface Area · Frequently Asked Questions

1Are these Mensuration questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Mensuration Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.