Gujarati

First Order reaction Questions in Gujarati

Class 12 Chemistry · Chemical Kinetics · First Order reaction

534+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 534 questions in Gujarati

251
MediumMCQ
પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયાનો વેગ અચળાંક $k = 5.5 \times 10^{-14} \ s^{-1}$ છે. આ પ્રક્રિયાનો અર્ધ-આયુષ્ય સમય શોધો.
A
$1.26 \times 10^{13} \ s$
B
$2.52 \times 10^{13} \ s$
C
$0.63 \times 10^{13} \ s$
D
$1.26 \times 10^{14} \ s$

Solution

(A) પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે,અર્ધ-આયુષ્ય સમય $(t_{1/2})$ નું સૂત્ર:
$t_{1/2} = \frac{0.693}{k}$
આપેલ છે $k = 5.5 \times 10^{-14} \ s^{-1}$.
$k$ ની કિંમત મૂકતા:
$t_{1/2} = \frac{0.693}{5.5 \times 10^{-14} \ s^{-1}}$
$t_{1/2} = 0.126 \times 10^{14} \ s = 1.26 \times 10^{13} \ s$.
252
Medium
સાબિત કરો કે પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયામાં,$99.9 \%$ પૂર્ણ થવા માટે જરૂરી સમય એ પ્રક્રિયાના અર્ધ-આયુષ્ય $(t_{1/2})$ કરતા $10$ ગણો હોય છે.

Solution

પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે,વેગ અચળાંક $k$ નું સૂત્ર $k = \frac{2.303}{t} \log \frac{[R]_0}{[R]}$ છે.
જ્યારે પ્રક્રિયા $99.9 \%$ પૂર્ણ થાય,ત્યારે બાકી રહેલી સાંદ્રતા $[R] = [R]_0 - 0.999[R]_0 = 0.001[R]_0 = 10^{-3}[R]_0$ થાય.
આ કિંમત વેગના સમીકરણમાં મૂકતા:
$k = \frac{2.303}{t_{99.9}} \log \frac{[R]_0}{10^{-3}[R]_0} = \frac{2.303}{t_{99.9}} \log 10^3 = \frac{2.303 \times 3}{t_{99.9}} = \frac{6.909}{t_{99.9}}$.
આમ,$t_{99.9} = \frac{6.909}{k}$.
પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયાના અર્ધ-આયુષ્ય માટે,$t_{1/2} = \frac{0.693}{k}$.
ગુણોત્તર લેતા:
$\frac{t_{99.9}}{t_{1/2}} = \frac{6.909 / k}{0.693 / k} \approx 10$.
તેથી,$t_{99.9} = 10 \times t_{1/2}$.
253
Difficult
એક પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયાનો વેગ અચળાંક $1.15 \times 10^{-3} \, s^{-1}$ છે. આ પ્રક્રિયકનો $5 \, g$ જથ્થો $3 \, g$ થવા માટે કેટલો સમય લાગશે?

Solution

(N/A) પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે,સંકલિત વેગ સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$t = \frac{2.303}{k} \log \frac{[R]_0}{[R]}$
આપેલ છે:
પ્રારંભિક જથ્થો $[R]_0 = 5 \, g$
અંતિમ જથ્થો $[R] = 3 \, g$
વેગ અચળાંક $k = 1.15 \times 10^{-3} \, s^{-1}$
કિંમતો મૂકતા:
$t = \frac{2.303}{1.15 \times 10^{-3}} \log \frac{5}{3}$
$t = \frac{2.303}{1.15 \times 10^{-3}} \times (\log 5 - \log 3)$
$t = \frac{2.303}{1.15 \times 10^{-3}} \times (0.6989 - 0.4771)$
$t = \frac{2.303}{1.15 \times 10^{-3}} \times 0.2218$
$t \approx 444.38 \, s$
આમ,લાગતો સમય આશરે $444 \, s$ છે.
254
Medium
$SO_{2}Cl_{2}$ ને તેના પ્રારંભિક જથ્થાના અડધા ભાગમાં વિઘટિત થવા માટે જરૂરી સમય $60 \ minutes$ છે. જો આ વિઘટન પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા હોય,તો પ્રક્રિયાનો વેગ અચળાંક ગણો.

Solution

(N/A) પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે,અર્ધ-આયુષ્ય સમયનું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$t_{1/2} = \frac{0.693}{k}$
અહીં $t_{1/2} = 60 \ min$ આપેલ છે,તેથી વેગ અચળાંક $k$ શોધવા માટે સૂત્રને આ રીતે લખી શકાય:
$k = \frac{0.693}{t_{1/2}}$
આપેલ કિંમત મૂકતા:
$k = \frac{0.693}{60} \ min^{-1}$
$k = 0.01155 \ min^{-1}$
વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિમાં દર્શાવતા:
$k = 1.155 \times 10^{-2} \ min^{-1}$
255
Difficult
નીચે આપેલા વેગ અચળાંકો પરથી પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયાનો અર્ધ-આયુષ્ય સમય $(t_{1/2})$ ગણો:
$(i) \ 200 \ s^{-1}$
$(ii) \ 2 \ min^{-1}$
$(iii) \ 4 \ years^{-1}$

Solution

$(i) \ \text{અર્ધ-આયુષ્ય}, t_{1/2} = \frac{0.693}{k} = \frac{0.693}{200 \ s^{-1}} = 3.465 \times 10^{-3} \ s \approx 3.47 \times 10^{-3} \ s$
$(ii) \ \text{અર્ધ-આયુષ્ય}, t_{1/2} = \frac{0.693}{k} = \frac{0.693}{2 \ min^{-1}} = 0.3465 \ min \approx 0.35 \ min$
$(iii) \ \text{અર્ધ-આયુષ્ય}, t_{1/2} = \frac{0.693}{k} = \frac{0.693}{4 \ years^{-1}} = 0.17325 \ years \approx 0.173 \ years$
256
Medium
$^{14}C$ ના રેડિયોએક્ટિવ ક્ષય માટે અર્ધ-આયુષ્ય $5730$ વર્ષ છે. લાકડું ધરાવતા એક પુરાતત્વીય અવશેષમાં જીવંત વૃક્ષમાં જોવા મળતા $^{14}C$ ના માત્ર $80 \%$ જ હતા. નમૂનાની ઉંમરનો અંદાજ લગાવો.

Solution

(N/A) રેડિયોએક્ટિવ ક્ષય એ પ્રથમ ક્રમની ગતિશાસ્ત્રને અનુસરે છે.
આપેલ છે: $t_{1/2} = 5730 \text{ વર્ષ}$,$[R]_0 = 100$,$[R] = 80$.
પ્રથમ,ક્ષય અચળાંક $k$ ની ગણતરી કરો:
$k = \frac{0.693}{t_{1/2}} = \frac{0.693}{5730} \text{ વર્ષ}^{-1}$.
પ્રથમ ક્રમના સંકલિત વેગ સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા:
$t = \frac{2.303}{k} \log \frac{[R]_0}{[R]}$
$t = \frac{2.303}{0.693 / 5730} \times \log \left( \frac{100}{80} \right)$
$t = \frac{2.303 \times 5730}{0.693} \times \log(1.25)$
$t \approx 19039.5 \times 0.0969 \approx 1845 \text{ વર્ષ}$.
આમ,નમૂનાની ઉંમર આશરે $1845 \text{ વર્ષ}$ છે.
257
Difficult
$318 \, K$ તાપમાને વાયુ અવસ્થામાં $N_2O_5$ ના વિઘટન માટેના પ્રાયોગિક ડેટા નીચે મુજબ છે:
$t/s$ $0$ $400$ $800$ $1200$ $1600$ $2000$ $2400$ $2800$ $3200$
$10^2 \times [N_2O_5] / mol \, L^{-1}$ $1.63$ $1.36$ $1.14$ $0.93$ $0.78$ $0.64$ $0.53$ $0.43$ $0.35$

$(i)$ $[N_2O_5]$ વિરુદ્ધ $t$ નો આલેખ દોરો.
$(ii)$ પ્રક્રિયા માટે અર્ધ-આયુષ્ય સમય શોધો.
$(iii)$ $\log[N_2O_5]$ અને $t$ વચ્ચેનો આલેખ દોરો.
$(iv)$ વેગ નિયમ શું છે?
$(v)$ વેગ અચળાંકની ગણતરી કરો.
$(vi)$ $k$ પરથી અર્ધ-આયુષ્ય સમયની ગણતરી કરો અને તેની $(ii)$ સાથે સરખામણી કરો.

Solution

(N/A) $(i)$ $[N_2O_5]$ વિરુદ્ધ $t$ નો આલેખ પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા સૂચવે છે.
$(ii)$ પ્રારંભિક સાંદ્રતા $[N_2O_5]_0 = 1.63 \times 10^{-2} \, mol \, L^{-1}$. અર્ધ-આયુષ્ય સમય ત્યારે મળે જ્યારે સાંદ્રતા અડધી થાય,એટલે કે $0.815 \times 10^{-2} \, mol \, L^{-1}$. આલેખ પરથી,$t_{1/2} \approx 1450 \, s$.
$(iii)$ $\log[N_2O_5]$ વિરુદ્ધ $t$ નો આલેખ સુરેખ મળે છે.
$(iv)$ $\log[N_2O_5]$ વિરુદ્ધ $t$ નો આલેખ સુરેખ હોવાથી,પ્રક્રિયા પ્રથમ ક્રમની છે. વેગ નિયમ: $\text{Rate} = k[N_2O_5]$.
$(v)$ $\log[N_2O_5]$ વિરુદ્ધ $t$ ના આલેખનો ઢાળ $= \frac{-k}{2.303}$.
બિંદુઓ $(0, -1.79)$ અને $(3200, -2.46)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\text{ઢાળ} = \frac{-2.46 - (-1.79)}{3200 - 0} = \frac{-0.67}{3200} = -2.09 \times 10^{-4} \, s^{-1}$.
$k = -\text{ઢાળ} \times 2.303 = 2.09 \times 10^{-4} \times 2.303 \approx 4.82 \times 10^{-4} \, s^{-1}$.
$(vi)$ $t_{1/2} = \frac{0.693}{k} = \frac{0.693}{4.82 \times 10^{-4}} \approx 1438 \, s$. આ મૂલ્ય $(ii)$ માં મેળવેલ મૂલ્ય સાથે સુસંગત છે.
258
MediumMCQ
પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે વેગ અચળાંક $60 \ s^{-1}$ છે. પ્રક્રિયકની પ્રારંભિક સાંદ્રતાને તેના $1/16$ ભાગ સુધી ઘટાડવા માટે કેટલો સમય લાગશે?
A
$4.6 \times 10^{-2} \ s$
B
$1.0 \times 10^{-2} \ s$
C
$2.3 \times 10^{-2} \ s$
D
$3.2 \times 10^{-2} \ s$

Solution

(A) પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે,સમય $t$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$t = \frac{2.303}{k} \log \frac{[R]_0}{[R]}$
અહીં $k = 60 \ s^{-1}$ અને $[R] = \frac{[R]_0}{16}$ આપેલ છે,તેથી $\frac{[R]_0}{[R]} = 16$.
કિંમતો મૂકતા:
$t = \frac{2.303}{60} \log(16)$
$t = \frac{2.303}{60} \times 1.204$
$t \approx 0.0462 \ s = 4.62 \times 10^{-2} \ s$.
આમ,જરૂરી સમય $4.62 \times 10^{-2} \ s$ છે.
259
Medium
પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે,સાબિત કરો કે $99 \%$ પૂર્ણ થવા માટે જરૂરી સમય એ $90 \%$ પ્રક્રિયા પૂર્ણ થવા માટે જરૂરી સમય કરતાં બમણો છે.

Solution

પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે,સંકલિત વેગ સમીકરણ $t = \frac{2.303}{k} \log \frac{[A]_0}{[A]_t}$ છે.
$99 \%$ પૂર્ણતા માટે,$[A]_t = [A]_0 - 0.99[A]_0 = 0.01[A]_0$. તેથી,$t_{99\%} = \frac{2.303}{k} \log \frac{[A]_0}{0.01[A]_0} = \frac{2.303}{k} \log 100 = \frac{2.303}{k} \times 2$.
$90 \%$ પૂર્ણતા માટે,$[A]_t = [A]_0 - 0.90[A]_0 = 0.10[A]_0$. તેથી,$t_{90\%} = \frac{2.303}{k} \log \frac{[A]_0}{0.10[A]_0} = \frac{2.303}{k} \log 10 = \frac{2.303}{k} \times 1$.
બંનેની સરખામણી કરતા,$t_{99\%} = 2 \times t_{90\%}$.
તેથી,$99 \%$ પૂર્ણતા માટે જરૂરી સમય એ $90 \%$ પૂર્ણતા માટે જરૂરી સમય કરતાં બમણો છે.
260
Medium
એક પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા $30 \%$ વિઘટન માટે $40 \ min$ લે છે. $t_{1/2}$ ની ગણતરી કરો.

Solution

(N/A) પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે,વેગ અચળાંક $k$ નીચે મુજબ છે:
$k = \frac{2.303}{t} \log \frac{[R]_0}{[R]}$
અહીં $t = 40 \ min$ અને $[R] = [R]_0 - 0.30[R]_0 = 0.70[R]_0$ આપેલ છે,
$k = \frac{2.303}{40} \log \frac{100}{70} = \frac{2.303}{40} \log(1.4286)$
$k = \frac{2.303}{40} \times 0.1549 = 8.918 \times 10^{-3} \ min^{-1}$
હવે,અર્ધ-આયુષ્ય $t_{1/2}$ ની ગણતરી નીચે મુજબ થાય છે:
$t_{1/2} = \frac{0.693}{k} = \frac{0.693}{8.918 \times 10^{-3}} \ min$
$t_{1/2} \approx 77.7 \ min$
261
Difficult
$543 \ K$ તાપમાને એઝોઆઈસોપ્રોપેનનું હેક્ઝેન અને નાઈટ્રોજનમાં વિઘટન માટે નીચે મુજબનો ડેટા મેળવવામાં આવ્યો છે.
$t \ (sec)$ $P \ (mm \ of \ Hg)$
$0$ $35.0$
$360$ $54.0$
$720$ $63.0$

વેગ અચળાંકની ગણતરી કરો.

Solution

(N/A) વિઘટન પ્રક્રિયા: $(CH_3)_2CHN=NCH(CH_3)_2(g) \rightarrow C_6H_{14}(g) + N_2(g)$.
ધારો કે $t=0$ સમયે એઝોઆઈસોપ્રોપેનનું પ્રારંભિક દબાણ $P_0$ છે. $t$ સમયે,એઝોઆઈસોપ્રોપેનના દબાણમાં ઘટાડો $p$ છે.
કુલ દબાણ $P_t = (P_0 - p) + p + p = P_0 + p$.
તેથી,$p = P_t - P_0$.
$t$ સમયે એઝોઆઈસોપ્રોપેનનું દબાણ $P_0 - p = P_0 - (P_t - P_0) = 2P_0 - P_t$ થાય.
પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે: $k = \frac{2.303}{t} \log \frac{P_0}{2P_0 - P_t}$.
$t = 360 \ s$ માટે: $k = \frac{2.303}{360} \log \frac{35.0}{2(35.0) - 54.0} \approx 2.175 \times 10^{-3} \ s^{-1}$.
$t = 720 \ s$ માટે: $k = \frac{2.303}{720} \log \frac{35.0}{2(35.0) - 63.0} \approx 2.235 \times 10^{-3} \ s^{-1}$.
સરેરાશ $k = \frac{2.175 \times 10^{-3} + 2.235 \times 10^{-3}}{2} = 2.21 \times 10^{-3} \ s^{-1}$.
262
Difficult
અચળ કદ પર $SO_{2}Cl_{2}$ ના પ્રથમ ક્રમના ઉષ્મીય વિઘટન દરમિયાન નીચે મુજબનો ડેટા મેળવવામાં આવ્યો હતો.
$SO_{2}Cl_{2(g)} \to SO_{2(g)} + Cl_{2(g)}$
પ્રયોગસમય $/$ $s$કુલ દબાણ $/$ $atm$
$1$$0$$0.5$
$2$$100$$0.6$

જ્યારે કુલ દબાણ $0.65 \ atm$ હોય ત્યારે પ્રક્રિયાનો વેગ ગણો.

Solution

(D) અચળ કદ પર $SO_{2}Cl_{2}$ નું ઉષ્મીય વિઘટન નીચેના સમીકરણ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે:
સમય તબક્કોપ્રક્રિયા: $SO_{2}Cl_{2(g)} \longrightarrow SO_{2(g)} + Cl_{2(g)}$
$t=0$ સમયે$P_{0} \longrightarrow 0 + 0$
$t=t$ સમયે$(P_{0} - p) \longrightarrow p + p$

$t$ સમય પછી,કુલ દબાણ $P_{t} = P_{0} + p$,તેથી $p = P_{t} - P_{0}$.
$t$ સમયે $SO_{2}Cl_{2}$ નું દબાણ $P_{SO_{2}Cl_{2}} = 2P_{0} - P_{t}$ છે.
પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે,$k = \frac{2.303}{t} \log \frac{P_{0}}{2P_{0} - P_{t}}$.
$t = 100 \ s$ અને $P_{t} = 0.6 \ atm$ માટે,$k = \frac{2.303}{100} \log \frac{0.5}{0.4} \approx 2.231 \times 10^{-3} \ s^{-1}$.
જ્યારે $P_{t} = 0.65 \ atm$ હોય,ત્યારે $P_{SO_{2}Cl_{2}} = 2(0.5) - 0.65 = 0.35 \ atm$.
પ્રક્રિયાનો વેગ $= k \times P_{SO_{2}Cl_{2}} = (2.231 \times 10^{-3}) \times (0.35) = 7.81 \times 10^{-4} \ atm \ s^{-1}$.
263
Medium
$A \rightarrow \text{Products}$ પ્રક્રિયા માટે $k = 2.0 \times 10^{-2} \ s^{-1}$ છે. જો $A$ ની પ્રારંભિક સાંદ્રતા $1.0 \ mol \ L^{-1}$ હોય,તો $100 \ s$ પછી બાકી રહેલી $A$ ની સાંદ્રતા ગણો.

Solution

આપેલ છે: $k = 2.0 \times 10^{-2} \ s^{-1}$,$t = 100 \ s$,$[A]_{0} = 1.0 \ mol \ L^{-1}$.
$k$ નો એકમ $s^{-1}$ હોવાથી,આ પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા છે.
પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટેનું સંકલિત વેગ સમીકરણ:
$k = \frac{2.303}{t} \log \frac{[A]_{0}}{[A]}$
કિંમતો મૂકતા:
$2.0 \times 10^{-2} = \frac{2.303}{100} \log \frac{1.0}{[A]}$
$\log \frac{1.0}{[A]} = \frac{2.0 \times 10^{-2} \times 100}{2.303} = \frac{2}{2.303} \approx 0.8684$
$\frac{1.0}{[A]} = \text{antilog}(0.8684) \approx 7.385$
$[A] = \frac{1.0}{7.385} \approx 0.135 \ mol \ L^{-1}$.
264
Difficult
સુક્રોઝ એસિડિક દ્રાવણમાં ગ્લુકોઝ અને ફ્રુક્ટોઝમાં પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયાના વેગના નિયમ મુજબ વિઘટન પામે છે,જેમાં $t_{1/2} = 3.00 \ h$ છે. $8 \ h$ પછી સુક્રોઝના નમૂનાનો કેટલો અંશ બાકી રહેશે $?$

Solution

(N/A) પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે,વેગ અચળાંક $k = \frac{0.693}{t_{1/2}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે $t_{1/2} = 3.00 \ h$,તેથી $k = \frac{0.693}{3.00 \ h} = 0.231 \ h^{-1}$.
પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે સંકલિત વેગ સમીકરણ $\log \frac{[R]_0}{[R]} = \frac{kt}{2.303}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $\log \frac{[R]_0}{[R]} = \frac{0.231 \ h^{-1} \times 8 \ h}{2.303} = \frac{1.848}{2.303} \approx 0.8024$.
એન્ટિલોગ લેતા,$\frac{[R]_0}{[R]} = 10^{0.8024} \approx 6.3445$.
બાકી રહેતો અંશ $\frac{[R]}{[R]_0} = \frac{1}{6.3445} \approx 0.1576$.
આમ,$8 \ h$ પછી બાકી રહેતો સુક્રોઝનો અંશ આશરે $0.158$ છે.
265
Advanced
પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા એટલે શું? પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા $R \to P$ માટે સંકલિત વેગ સમીકરણ મેળવો.

Solution

(N/A) પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા: જે પ્રક્રિયાનો વેગ પ્રક્રિયક $R$ ની સાંદ્રતાના પ્રથમ ઘાતને સમપ્રમાણમાં હોય,તેને પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા કહેવાય છે.
પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયાનો વેગ $\propto [R]^1$.
પ્રક્રિયા $R \to P$ માટે વિકલિત વેગ સમીકરણ:
$Rate = -\frac{d[R]}{dt} = k[R]$
$\therefore \frac{d[R]}{[R]} = -k dt \dots (i)$
બંને બાજુ સંકલન કરતા:
$\int \frac{d[R]}{[R]} = -\int k dt$
$\ln [R] = -kt + I \dots (ii)$
અહીં,$I$ એ સંકલન અચળાંક છે.
જ્યારે $t = 0$,ત્યારે $[R] = [R]_0$,જ્યાં $[R]_0$ એ પ્રક્રિયકની પ્રારંભિક સાંદ્રતા છે. આ કિંમતો સમીકરણ $(ii)$ માં મૂકતા:
$\ln [R]_0 = -k(0) + I \implies I = \ln [R]_0 \dots (iii)$
$I = \ln [R]_0$ ની કિંમત સમીકરણ $(ii)$ માં મૂકતા:
$\ln [R] = -kt + \ln [R]_0 \dots (iv)$
પદોને ગોઠવતા:
$kt = \ln [R]_0 - \ln [R]$
$kt = \ln \frac{[R]_0}{[R]}$
$k = \frac{1}{t} \ln \frac{[R]_0}{[R]} \dots (v)$
આધાર $10$ ના લઘુગણકમાં ફેરવતા:
$k = \frac{2.303}{t} \log \frac{[R]_0}{[R]} \dots (vi)$
સમીકરણ $(iv)$ નું એન્ટિલોગ લેતા:
$[R] = [R]_0 e^{-kt} \dots (vii)$
266
Difficult
પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટેના આલેખ આપો અને તેમાંથી મળતી માહિતી લખો.

Solution

(N/A) પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટેના સંકલિત વેગ સમીકરણો નીચે મુજબ છે:
$1. \ln [R] = -k(t) + \ln [R]_0$
$2. \log [R] = -\frac{k}{2.303}(t) + \log [R]_0$
આ સમીકરણો સુરેખ સમીકરણ $y = mx + c$ ના સ્વરૂપમાં છે. તેથી,$\ln [R]$ વિરુદ્ધ $t$ અને $\log [R]$ વિરુદ્ધ $t$ ના આલેખ ઋણ ઢાળ ધરાવતી સીધી રેખા મળે છે,જે $Y$-અક્ષ પર આંતરછેદ બનાવે છે.
- $\ln [R]$ વિરુદ્ધ $t$ ના આલેખ માટે: ઢાળ $-k$ છે અને આંતરછેદ $\ln [R]_0$ છે.
- $\log [R]$ વિરુદ્ધ $t$ ના આલેખ માટે: ઢાળ $-\frac{k}{2.303}$ છે અને આંતરછેદ $\log [R]_0$ છે.
વધુમાં,સંકલિત વેગ સમીકરણ $\log \frac{[R]_0}{[R]} = \frac{k}{2.303}(t)$ ના આધારે,$\log \frac{[R]_0}{[R]}$ વિરુદ્ધ $t$ નો આલેખ ઉગમબિંદુ $(0, 0)$ માંથી પસાર થતી સીધી રેખા મળે છે,જેનો ઢાળ $\frac{k}{2.303}$ છે.
267
Difficult
પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે સમય $t_1$ અને $t_2$ પર સાંદ્રતા $[R]_1$ અને $[R]_2$ વચ્ચેનો સંબંધ દર્શાવતું સમીકરણ તારવો.

Solution

(N/A) પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે સંકલિત વેગ સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$\ln [R] = -kt + \ln [R]_0$ $\quad \dots (I)$
સમય $t_1$ પર,સાંદ્રતા $[R]_1$ છે:
$\ln [R]_1 = -kt_1 + \ln [R]_0$ $\quad \dots (II)$
સમય $t_2$ પર,સાંદ્રતા $[R]_2$ છે:
$\ln [R]_2 = -kt_2 + \ln [R]_0$ $\quad \dots (III)$
સમીકરણ $(II)$ માંથી સમીકરણ $(III)$ બાદ કરતા:
$\ln [R]_1 - \ln [R]_2 = (-kt_1 + \ln [R]_0) - (-kt_2 + \ln [R]_0)$
$\ln [R]_1 - \ln [R]_2 = -kt_1 + kt_2$
$\ln \frac{[R]_1}{[R]_2} = k(t_2 - t_1)$
$10$ ના આધારવાળા લઘુગણકમાં ફેરવતા:
$2.303 \log \frac{[R]_1}{[R]_2} = k(t_2 - t_1)$
$\log \frac{[R]_1}{[R]_2} = \frac{k}{2.303}(t_2 - t_1)$
268
Difficult
પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયાઓના ઉદાહરણો આપો.

Solution

(N/A) નીચે પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયાઓના ઉદાહરણો છે:
$1$. ઇથિનનું હાઇડ્રોજનેશન:
$C_{2}H_{4(g)} + H_{2(g)} \rightarrow C_{2}H_{6(g)}$
$Rate = k[C_{2}H_{4}]$
$2$. તમામ કુદરતી અને કૃત્રિમ રેડિયોએક્ટિવ ક્ષય પ્રક્રિયાઓ પ્રથમ ક્રમની ગતિશાસ્ત્રને અનુસરે છે.
$3$. $N_{2}O_{5}$ નું વિઘટન:
$2N_{2}O_{5(g)} \rightarrow 4NO_{2(g)} + O_{2(g)}$
$Rate = k[N_{2}O_{5}]$
$4$. $SO_{2}Cl_{2}$ નું વિઘટન:
$SO_{2}Cl_{2(g)} \rightarrow SO_{2(g)} + Cl_{2(g)}$
$Rate = k[SO_{2}Cl_{2}]$
$5$. સુક્રોઝનું એસિડ-ઉદ્દીપિત જળવિભાજન (આભાસી પ્રથમ ક્રમ):
$C_{12}H_{22}O_{11} + H_{2}O \xrightarrow{H^+} C_{6}H_{12}O_{6} + C_{6}H_{12}O_{6}$
269
Difficult
નીચેની પ્રથમ ક્રમની વાયુ-કલા પ્રક્રિયા ધ્યાનમાં લો: $A_{(g)} \to B_{(g)} + C_{(g)}$. $t$ સમયે,કુલ દબાણ $p_t \ atm$ છે. આ પ્રક્રિયા માટે સંકલિત વેગ સમીકરણ તારવો.

Solution

(N/A) પ્રક્રિયા છે: $A_{(g)} \to B_{(g)} + C_{(g)}$
| સમય | $A_{(g)}$ | $B_{(g)}$ | $C_{(g)}$ |
| :--- | :--- | :--- | :--- |
| $t = 0$ | $p_i \ atm$ | $0 \ atm$ | $0 \ atm$ |
| $t = t$ | $(p_i - x) \ atm$ | $x \ atm$ | $x \ atm$ |
અહીં,$p_i$ એ $t = 0$ સમયે $A$ નું પ્રારંભિક દબાણ છે,અને $x$ એ $t$ સમયે $A$ ના દબાણમાં થયેલો ઘટાડો છે.
$t$ સમયે કુલ દબાણ $p_t$ એ આંશિક દબાણોના સરવાળા દ્વારા મળે છે:
$p_t = (p_i - x) + x + x = p_i + x$
આના પરથી,આપણે $x$ ને $p_t$ અને $p_i$ ના સંદર્ભમાં દર્શાવી શકીએ છીએ:
$x = p_t - p_i$
$t$ સમયે $A$ નું આંશિક દબાણ છે:
$p_A = p_i - x = p_i - (p_t - p_i) = 2p_i - p_t$
પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે,સંકલિત વેગ સમીકરણ છે:
$k = \frac{2.303}{t} \log \frac{[R]_0}{[R]_t}$
સાંદ્રતા માટે આંશિક દબાણોને મૂકતા:
$k = \frac{2.303}{t} \log \frac{p_i}{p_A} = \frac{2.303}{t} \log \frac{p_i}{2p_i - p_t}$
270
Difficult
પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે અર્ધ-આયુષ્ય સમય $t_{1/2}$ તારવો.

Solution

(N/A) પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે,વેગ અચળાંક $(k)$ નીચેના સમીકરણ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $k = \frac{2.303}{t} \log \frac{[R]_{0}}{[R]}$ ...$(i)$
અર્ધ-આયુષ્ય સમયે,$t = t_{1/2}$ અને પ્રક્રિયકની સાંદ્રતા $[R] = \frac{[R]_{0}}{2}$ થાય છે.
આ કિંમતોને સમીકરણ $(i)$ માં મૂકતા:
$k = \frac{2.303}{t_{1/2}} \log \frac{[R]_{0}}{[R]_{0}/2}$
$k = \frac{2.303}{t_{1/2}} \log 2$
કારણ કે $\log 2 \approx 0.3010$:
$k = \frac{2.303 \times 0.3010}{t_{1/2}}$
$k = \frac{0.693}{t_{1/2}}$
તેથી,$t_{1/2} = \frac{0.693}{k}$.
નિષ્કર્ષ: પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે,અર્ધ-આયુષ્ય સમય પ્રક્રિયકની પ્રારંભિક સાંદ્રતાથી સ્વતંત્ર છે.
271
Medium
પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા $N_2O_5 \rightarrow 2NO_{2(g)} + \frac{1}{2}O_{2(g)}$ માં $300 \ K$ તાપમાને $N_2O_5$ ની પ્રારંભિક સાંદ્રતા $1.24 \times 10^{-2} \ mol \ L^{-1}$ હતી. $60 \ min$ પછી $N_2O_5$ ની સાંદ્રતા $0.20 \times 10^{-2} \ mol \ L^{-1}$ હતી. પ્રક્રિયાનો વેગ અચળાંક ગણો.

Solution

(N/A) પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે,વેગ અચળાંક $k$ નું સૂત્ર: $k = \frac{2.303}{t} \log \frac{[A]_0}{[A]_t}$
આપેલ છે:
પ્રારંભિક સાંદ્રતા $[A]_0 = 1.24 \times 10^{-2} \ mol \ L^{-1}$
અંતિમ સાંદ્રતા $[A]_t = 0.20 \times 10^{-2} \ mol \ L^{-1}$
સમય $t = 60 \ min$
કિંમતો મૂકતા:
$k = \frac{2.303}{60} \log \frac{1.24 \times 10^{-2}}{0.20 \times 10^{-2}}$
$k = \frac{2.303}{60} \log(6.2)$
$k = \frac{2.303}{60} \times 0.7924$
$k \approx 0.0304 \ min^{-1}$
272
MediumMCQ
પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયાનો વેગ અચળાંક $1.20 \times 10^{-3} \, s^{-1}$ છે. પ્રક્રિયકનો $5 \, g$ જથ્થો ઘટીને $3 \, g$ થવા માટે કેટલો સમય લાગશે ($, s$ માં)?
A
$426$
B
$526$
C
$326$
D
$626$

Solution

(A) પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે,વેગ અચળાંક $k$ નું સૂત્ર: $k = \frac{2.303}{t} \log \frac{[A]_0}{[A]_t}$ છે.
આપેલ છે: $k = 1.20 \times 10^{-3} \, s^{-1}$,$[A]_0 = 5 \, g$,અને $[A]_t = 3 \, g$.
કિંમતો મૂકતા: $1.20 \times 10^{-3} = \frac{2.303}{t} \log \frac{5}{3}$.
$t = \frac{2.303}{1.20 \times 10^{-3}} \times \log(1.666)$.
$t = \frac{2.303}{1.20 \times 10^{-3}} \times 0.2218$.
$t \approx 425.6 \, s \approx 426 \, s$.
273
EasyMCQ
$SO_2Cl_2$ ના વિઘટન માટે તેના પ્રારંભિક જથ્થાના અડધા થવા માટે જરૂરી સમય $60 \ min$ છે. જો આ વિઘટન પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા હોય,તો પ્રક્રિયાનો વેગ અચળાંક ગણો. ($min^{-1}$ માં)
A
$0.01155$
B
$0.0231$
C
$0.00577$
D
$0.0155$

Solution

(A) પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે,અર્ધ-આયુષ્ય સમય $(t_{1/2})$ નું સૂત્ર: $t_{1/2} = \frac{0.693}{k}$ છે.
આપેલ છે,$t_{1/2} = 60 \ min$.
સૂત્રમાં કિંમત મૂકતા: $60 = \frac{0.693}{k}$.
તેથી,$k = \frac{0.693}{60} \ min^{-1}$.
$k = 0.01155 \ min^{-1}$.
274
MediumMCQ
પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયામાં,વેગ અચળાંક $k = 70 \, s^{-1}$ છે. સાંદ્રતા પ્રારંભિક સાંદ્રતાના $\frac{1}{18}$ ભાગની થવા માટે કેટલો સમય લાગશે ($, s$ માં)?
A
$0.0413$
B
$0.0521$
C
$0.0385$
D
$0.0612$

Solution

(A) પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે,સંકલિત વેગ સમીકરણ છે: $t = \frac{2.303}{k} \log \frac{[A]_0}{[A]_t}$.
અહીં,$k = 70 \, s^{-1}$ અને $[A]_t = \frac{1}{18} [A]_0$,જેનો અર્થ છે કે $\frac{[A]_0}{[A]_t} = 18$.
કિંમતો મૂકતા: $t = \frac{2.303}{70} \log(18)$.
$\log(18) \approx 1.255$ હોવાથી,$t = \frac{2.303 \times 1.255}{70}$.
$t = \frac{2.890}{70} \approx 0.0413 \, s$.
275
Difficult
નીચે મુજબની પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા છે:
$N_2O_5 \text{ (દ્રાવણ)} \rightarrow 2 NO_2 \text{ (દ્રાવણ)} + \frac{1}{2} O_2 \text{ (g)}$
જેમાં $CCl_4$ દ્રાવક છે. તેનો વેગ અચળાંક $k = 5.0 \times 10^{-4} \ s^{-1}$ છે. $N_2O_5$ ની પ્રારંભિક સાંદ્રતા $0.25 \ mol \ L^{-1}$ છે.
$(i)$ પ્રક્રિયાનો પ્રારંભિક વેગ કેટલો હશે?
$(ii)$ અર્ધ-આયુષ્ય સમય $(t_{1/2})$ ની ગણતરી કરો.
$(iii)$ $75\%$ પ્રક્રિયા પૂર્ણ થવા માટે કેટલો સમય લાગશે?
$(iv)$ $30 \ min$ પછી $N_2O_5$ અને $NO_2$ ની સાંદ્રતા ગણો.

Solution

(N/A) $(i)$ પ્રારંભિક વેગ $= k[N_2O_5]_0 = (5.0 \times 10^{-4} \ s^{-1}) \times (0.25 \ mol \ L^{-1}) = 1.25 \times 10^{-4} \ mol \ L^{-1} \ s^{-1}$.
$(ii)$ અર્ધ-આયુષ્ય $t_{1/2} = \frac{0.693}{k} = \frac{0.693}{5.0 \times 10^{-4} \ s^{-1}} = 1386 \ s$.
$(iii)$ $75\%$ પૂર્ણતા માટે,$t = \frac{2.303}{k} \log \frac{[A]_0}{[A]} = \frac{2.303}{5.0 \times 10^{-4}} \log \frac{100}{25} = 4606 \times 0.6021 \approx 2773 \ s$.
$(iv)$ $t = 30 \ min = 1800 \ s$ પછી,$[N_2O_5] = [N_2O_5]_0 e^{-kt} = 0.25 \times e^{-(5.0 \times 10^{-4} \times 1800)} = 0.25 \times e^{-0.9} \approx 0.1016 \ mol \ L^{-1}$.
પ્રક્રિયા પામેલ જથ્થો $= 0.25 - 0.1016 = 0.1484 \ mol \ L^{-1}$.
$1 \ mol \ N_2O_5$ માંથી $2 \ mol \ NO_2$ મળે છે,તેથી $[NO_2] = 2 \times 0.1484 = 0.2968 \ mol \ L^{-1} \approx 0.30 \ mol \ L^{-1}$.
276
MediumMCQ
પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયામાં,પ્રક્રિયકની સાંદ્રતા $45 \, min$ માં $0.80 \, mol \, L^{-1}$ થી ઘટીને $0.06 \, mol \, L^{-1}$ થાય છે. અર્ધ-આયુષ્ય $(t_{1/2})$ ની ગણતરી કરો. ($, min$ માં)
A
$10.84$
B
$12.50$
C
$15.20$
D
$18.40$

Solution

(B) પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે,વેગ અચળાંક $k$ નું સૂત્ર: $k = \frac{2.303}{t} \log \frac{[A]_0}{[A]_t}$
આપેલ કિંમતો મૂકતા: $k = \frac{2.303}{45 \, min} \log \frac{0.80}{0.06}$
$k = \frac{2.303}{45} \log(13.33) \approx 0.05756 \, min^{-1}$
અર્ધ-આયુષ્ય $(t_{1/2})$ આ મુજબ ગણવામાં આવે છે: $t_{1/2} = \frac{0.693}{k}$
$t_{1/2} = \frac{0.693}{0.05756} \approx 12.04 \, min$.
277
MediumMCQ
પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા $15\%$ પૂર્ણ થવા માટે $20 \ min$ લે છે. તો $75\%$ પ્રક્રિયા પૂર્ણ થવા માટે કેટલો સમય લાગશે ($min$ માં)?
A
$170.58$
B
$150.58$
C
$180.58$
D
$160.58$

Solution

(A) પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે,વેગ અચળાંક $k = \frac{2.303}{t} \log \frac{[A]_0}{[A]_t}$ છે.
$15\%$ પૂર્ણતા માટે $t = 20 \ min$ આપેલ છે,તેથી $[A]_t = 100 - 15 = 85\%$ $[A]_0$ થાય.
$k = \frac{2.303}{20} \log \frac{100}{85} \approx 0.00813 \ min^{-1}$.
હવે,$75\%$ પૂર્ણતા માટે,$[A]_t = 100 - 75 = 25\%$ $[A]_0$ થાય.
$t = \frac{2.303}{0.00813} \log \frac{100}{25} \approx 170.58 \ min$.
278
DifficultMCQ
એક રેડિયોએક્ટિવ પદાર્થનું વિઘટન એવી રીતે થાય છે કે $100 \ min$ પછી તેની સાંદ્રતા મૂળ સાંદ્રતાના $1/8$ ભાગની થઈ જાય છે. વેગ અચળાંક $(k)$ અને અર્ધ-આયુષ્ય સમય $(t_{1/2})$ ની ગણતરી કરો.
A
$k = 2.08 \times 10^{-2} \ min^{-1}, t_{1/2} = 33.3 \ min$
B
$k = 1.04 \times 10^{-2} \ min^{-1}, t_{1/2} = 66.6 \ min$
C
$k = 2.08 \times 10^{-2} \ min^{-1}, t_{1/2} = 16.6 \ min$
D
$k = 4.16 \times 10^{-2} \ min^{-1}, t_{1/2} = 33.3 \ min$

Solution

(A) પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે,સંકલિત વેગ સમીકરણ $k = \frac{2.303}{t} \log \frac{[A]_0}{[A]_t}$ છે.
આપેલ છે: $t = 100 \ min$,$[A]_t = \frac{1}{8} [A]_0$,તેથી $\frac{[A]_0}{[A]_t} = 8$.
કિંમતો મૂકતા: $k = \frac{2.303}{100} \log(8) = \frac{2.303}{100} \times 0.903 = 2.08 \times 10^{-2} \ min^{-1}$.
અર્ધ-આયુષ્ય સમય $t_{1/2} = \frac{0.693}{k} = \frac{0.693}{2.08 \times 10^{-2}} \approx 33.3 \ min$ તરીકે ગણવામાં આવે છે.
279
DifficultMCQ
અચળ તાપમાને $CCl_4$ માં ઓગળેલા $N_2O_5$ નું વિઘટન: $N_2O_{5(soln)} \to 2NO_{2(soln)} + \frac{1}{2}O_{2(g)}$. આ પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા છે. વેગ અચળાંક $5.0 \times 10^{-4} \ s^{-1}$ છે. $N_2O_5$ ની પ્રારંભિક સાંદ્રતા $0.25 \ mol \ L^{-1}$ છે. $NO_2$ ની $0.20 \ mol \ L^{-1}$ સાંદ્રતા ઉત્પન્ન કરવા માટે કેટલો સમય લાગશે ($s$ માં)?
A
$1022$
B
$2044$
C
$511$
D
$255$

Solution

(A) પ્રક્રિયા $N_2O_{5(soln)} \to 2NO_{2(soln)} + \frac{1}{2}O_{2(g)}$ માટે,ધારો કે $N_2O_5$ ની પ્રારંભિક સાંદ્રતા $[A]_0 = 0.25 \ mol \ L^{-1}$ છે.
ધારો કે સમય $t$ પર $x$ જેટલું $N_2O_5$ વિઘટન પામે છે.
સ્ટોઇકિયોમેટ્રી મુજબ,$[NO_2] = 2x = 0.20 \ mol \ L^{-1}$,તેથી $x = 0.10 \ mol \ L^{-1}$.
સમય $t$ પર બાકી રહેલી $N_2O_5$ ની સાંદ્રતા $[A]_t = [A]_0 - x = 0.25 - 0.10 = 0.15 \ mol \ L^{-1}$ છે.
પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે,$k = \frac{2.303}{t} \log(\frac{[A]_0}{[A]_t})$.
કિંમતો મૂકતા: $5.0 \times 10^{-4} = \frac{2.303}{t} \log(\frac{0.25}{0.15})$.
$t = \frac{2.303}{5.0 \times 10^{-4}} \log(1.666) \approx 4606 \times 0.2218 \approx 1022 \ s$.
280
DifficultMCQ
$N_2O_5 \rightarrow 2NO_{2(g)} + \frac{1}{2}O_{2(g)}$ એ પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા છે. $k = 5 \times 10^{-4} \ s^{-1}$. $N_2O_5$ ની પ્રારંભિક સાંદ્રતા $0.2 \ mol \ L^{-1}$ છે. કેટલા સમય પછી તેની સાંદ્રતા પ્રારંભિક સાંદ્રતાના $25 \%$ થશે ($s$ માં)?
A
$2773$
B
$1386$
C
$5546$
D
$693$

Solution

(A) પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે,વેગ અચળાંક $k$ નું સૂત્ર: $k = \frac{2.303}{t} \log \frac{[A]_0}{[A]_t}$.
આપેલ છે: $k = 5 \times 10^{-4} \ s^{-1}$,$[A]_0 = 0.2 \ mol \ L^{-1}$,અને $[A]_t = 25 \% \text{ of } [A]_0 = 0.25 \times [A]_0$.
કિંમતો મૂકતા: $5 \times 10^{-4} = \frac{2.303}{t} \log \frac{[A]_0}{0.25[A]_0}$.
$5 \times 10^{-4} = \frac{2.303}{t} \log(4)$.
$\log(4) \approx 0.6021$ હોવાથી,$t = \frac{2.303 \times 0.6021}{5 \times 10^{-4}}$.
$t = \frac{1.3866}{5 \times 10^{-4}} = 2773.2 \ s \approx 2773 \ s$.
281
MediumMCQ
પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા $16 \ min$ માં $50 \%$ પૂર્ણ થાય છે. તો $87.5 \%$ પૂર્ણ થવા માટે કેટલો સમય લાગશે ($min$ માં)?
A
$32$
B
$48$
C
$64$
D
$80$

Solution

(B) પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે,અર્ધ-આયુષ્ય $t_{1/2} = 16 \ min$ છે.
$n$ અર્ધ-આયુષ્ય માટે જરૂરી સમય $t = n \times t_{1/2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$87.5 \%$ પૂર્ણતા માટે,બાકી રહેલી માત્રા $100 \% - 87.5 \% = 12.5 \%$ છે.
$12.5 \% = (1/2)^3 \times 100 \%$ હોવાથી,પ્રક્રિયા $3$ અર્ધ-આયુષ્ય $(n=3)$ પૂર્ણ કરે છે.
તેથી,$t = 3 \times 16 \ min = 48 \ min$.
282
EasyMCQ
પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા $R \rightarrow P$ માટે નીચેના વિધાનોમાંથી સાચા $(T)$ અને ખોટા $(F)$ વિધાનો ઓળખો.
$(i) \ t_{1/2} \propto [R]_0^0$
$(ii) \ t_{1/2} = \frac{0.693}{k}$
A
$(i) T, (ii) T$
B
$(i) T, (ii) F$
C
$(i) F, (ii) T$
D
$(i) F, (ii) F$

Solution

(A) પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે,વેગ નિયમ $Rate = k[R]$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે અર્ધ-આયુષ્ય સમય $(t_{1/2})$ નું સૂત્ર $t_{1/2} = \frac{\ln(2)}{k} \approx \frac{0.693}{k}$ છે.
$t_{1/2}$ એ પ્રારંભિક સાંદ્રતા $[R]_0$ થી સ્વતંત્ર હોવાથી,તેને $t_{1/2} \propto [R]_0^0$ તરીકે દર્શાવી શકાય છે,જેનો અર્થ છે કે $t_{1/2}$ એ પ્રારંભિક સાંદ્રતાની $0$ ઘાતના સમપ્રમાણમાં છે.
બંને વિધાનો $(i)$ અને $(ii)$ સાચા છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $(A)$ છે.
283
EasyMCQ
નીચેની પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા $R \rightarrow P$ માટે સાચા $(T)$ અને ખોટા $(F)$ વિધાનો ઓળખો:
$1. t_{1/2} = \frac{0.693}{2k}$
$2. t_{1/2} \propto k$
A
$1-T, 2-T$
B
$1-F, 2-F$
C
$1-T, 2-F$
D
$1-F, 2-T$

Solution

(B) પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે,અર્ધ-આયુષ્ય $(t_{1/2})$ નું સૂત્ર $t_{1/2} = \frac{\ln(2)}{k} \approx \frac{0.693}{k}$ છે.
વિધાન $1$: $t_{1/2} = \frac{0.693}{2k}$ ખોટું છે કારણ કે સાચું સૂત્ર $\frac{0.693}{k}$ છે.
વિધાન $2$: $t_{1/2} \propto k$ ખોટું છે કારણ કે $t_{1/2}$ એ વેગ અચળાંકના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે $(t_{1/2} \propto \frac{1}{k})$.
તેથી,બંને વિધાનો ખોટા $(F, F)$ છે.
284
EasyMCQ
પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા $R \rightarrow P$ માટે નીચેના વિધાનોમાંથી સાચા $(T)$ અને ખોટા $(F)$ વિધાનો ઓળખો:
વિધાન $I$: $\text{Rate} = -\frac{d[R]}{dt} = k[R]$
વિધાન $II$: $\text{Rate} = -\frac{d[R]}{dt} = -k[R]$
A
$I-T, II-F$
B
$I-F, II-T$
C
$I-T, II-T$
D
$I-F, II-F$

Solution

(A) પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા $R \rightarrow P$ માટે,વેગનો નિયમ $\text{Rate} = k[R]^1$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રક્રિયક $R$ ના અદ્રશ્ય થવાનો વેગ $-\frac{d[R]}{dt}$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત હોવાથી,આપણી પાસે $\text{Rate} = -\frac{d[R]}{dt} = k[R]$ છે.
તેથી,વિધાન $I$ સાચું $(T)$ છે.
વિધાન $II$ સૂચવે છે કે $\text{Rate} = -k[R]$,જે ખોટું છે કારણ કે પ્રક્રિયાનો વેગ હંમેશા ધન હોવો જોઈએ અને વેગ અચળાંક $k$ ધન છે. તેથી,વિધાન $II$ ખોટું $(F)$ છે.
285
EasyMCQ
પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા $R \rightarrow P$ માટે નીચેના વિધાનોમાંથી $True$ $(T)$ અને $False$ $(F)$ ઓળખો:
$(i) \ln [R] = -kt + \ln [R]_{0}$
$(ii) \ln [R] = +kt + \ln [R]_{0}$
A
$i-T, ii-F$
B
$i-F, ii-T$
C
$i-T, ii-T$
D
$i-F, ii-F$

Solution

(A) પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે,સંકલિત વેગ નિયમ નીચે મુજબ છે:
$[R] = [R]_{0} e^{-kt}$
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા:
$\ln [R] = \ln ([R]_{0} e^{-kt})$
$\ln(ab) = \ln a + \ln b$ ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરતા:
$\ln [R] = \ln [R]_{0} + \ln(e^{-kt})$
$\ln(e^x) = x$ હોવાથી:
$\ln [R] = -kt + \ln [R]_{0}$
આપેલા વિધાનો સાથે સરખાવતા:
વિધાન $(i)$ $\ln [R] = -kt + \ln [R]_{0}$ છે,જે $True$ $(T)$ છે.
વિધાન $(ii)$ $\ln [R] = +kt + \ln [R]_{0}$ છે,જે $False$ $(F)$ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $i-T, ii-F$ છે.
286
EasyMCQ
પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા $R \rightarrow P$ માટે નીચે આપેલા વિધાનોમાંથી સાચા $(T)$ અને ખોટા $(F)$ વિધાનો ઓળખો:
$I. \ k = \frac{1}{t} \ln \frac{[R]_0}{[R]}$
$II. \ k = \frac{1}{t} \ln \frac{[R]}{[R]_0}$
A
$I-T, II-F$
B
$I-F, II-T$
C
$I-T, II-T$
D
$I-F, II-F$

Solution

(A) પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા $R \rightarrow P$ માટે,સંકલિત વેગ સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$k = \frac{1}{t} \ln \frac{[R]_0}{[R]}$
જ્યાં $[R]_0$ એ પ્રારંભિક સાંદ્રતા છે અને $[R]$ એ $t$ સમયે સાંદ્રતા છે.
વિધાન $I$ આ સૂત્ર સાથે મેળ ખાય છે,તેથી તે સાચું $(T)$ છે.
વિધાન $II$ એ $k = \frac{1}{t} \ln \frac{[R]}{[R]_0}$ છે,જે સાચા સમીકરણનું વ્યસ્ત છે,તેથી તે ખોટું $(F)$ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $I-T, II-F$ છે.
287
EasyMCQ
પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા $R \rightarrow P$ માટે નીચેના વિધાનોમાંથી સાચા $(T)$ અને ખોટા $(F)$ વિધાનો ઓળખો.
વિધાન $I$: $k = \frac{1}{(t_1 - t_2)} \ln \frac{[R]_1}{[R]_2}$
વિધાન $II$: $k = -\frac{1}{(t_1 - t_2)} \ln \frac{[R]_2}{[R]_1}$
A
$I: T, II: T$
B
$I: T, II: F$
C
$I: F, II: T$
D
$I: F, II: F$

Solution

(D) પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે સંકલિત વેગ સમીકરણ $k = \frac{1}{t} \ln \frac{[R]_0}{[R]_t}$ છે.
બે અલગ-અલગ સમયે $t_1$ અને $t_2$ માટે:
$k = \frac{1}{t_1} \ln \frac{[R]_0}{[R]_1}$ અને $k = \frac{1}{t_2} \ln \frac{[R]_0}{[R]_2}$.
આ સમીકરણો પરથી $k = \frac{1}{t_2 - t_1} \ln \frac{[R]_1}{[R]_2}$ મળે છે.
આથી,આપેલા બંને વિધાનો ખોટા $(F)$ છે.
288
EasyMCQ
પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા $R \rightarrow P$ માટે નીચેનામાંથી $True$ $(T)$ અને $False$ $(F)$ વિધાનો ઓળખો.
$I. \log \frac{[R]}{[R]_0} = -\frac{kt}{2.303}$
$II. \log \frac{[R]}{[R]_0} = \frac{kt}{2.303}$
A
$I-T, II-F$
B
$I-F, II-T$
C
$I-T, II-T$
D
$I-F, II-F$

Solution

(A) પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે,સંકલિત વેગ સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$k = \frac{2.303}{t} \log \frac{[R]_0}{[R]}$
આ સમીકરણને ફરીથી ગોઠવતા:
$\frac{kt}{2.303} = \log \frac{[R]_0}{[R]}$
કારણ કે $\log \frac{[R]_0}{[R]} = -\log \frac{[R]}{[R]_0}$,આપણે લખી શકીએ:
$\frac{kt}{2.303} = -\log \frac{[R]}{[R]_0}$
અથવા,$\log \frac{[R]}{[R]_0} = -\frac{kt}{2.303}$
તેથી,વિધાન $I$ એ $True$ $(T)$ છે અને વિધાન $II$ એ $False$ $(F)$ છે.
289
Difficult
જલીય દ્રાવણમાં મિથાઈલ એસિટેટનું જળવિભાજન મુક્ત થયેલા એસિટિક એસિડને સોડિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ સામે ટાઈટ્રેટ કરીને અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો છે. વિવિધ સમયે એસ્ટરની સાંદ્રતા નીચે મુજબ છે:
સમય $(t)$ $(\min)$ $0$ $30$ $60$ $90$
એસ્ટરની સાંદ્રતા $(C)$ $(M)$ $0.850$ $0.800$ $0.754$ $0.710$

દર્શાવો કે તે આભાસી પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયાને અનુસરે છે કારણ કે પ્રક્રિયા દરમિયાન $H_{2}O$ ની સાંદ્રતા લગભગ અચળ $(55 \ mol \ L^{-1})$ રહે છે. આ પ્રક્રિયામાં $k^{\prime}$ નું મૂલ્ય શું છે?

Solution

(N/A) આભાસી પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે,વેગ અચળાંક $k = \frac{2.303}{t} \log \frac{C_{0}}{C}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$t = 30 \ min$ પર: $k_{1} = \frac{2.303}{30} \log \frac{0.850}{0.800} = 2.02 \times 10^{-3} \ min^{-1}$.
$t = 60 \ min$ પર: $k_{2} = \frac{2.303}{60} \log \frac{0.850}{0.754} = 1.996 \times 10^{-3} \ min^{-1}$.
$t = 90 \ min$ પર: $k_{3} = \frac{2.303}{90} \log \frac{0.850}{0.710} = 2.00 \times 10^{-3} \ min^{-1}$.
$k$ અચળ હોવાથી,તે આભાસી પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા છે. સરેરાશ $k \approx 2.00 \times 10^{-3} \ min^{-1}$.
વેગ નિયમ $Rate = k^{\prime} [Ester][H_{2}O]$ છે. $[H_{2}O]$ અચળ હોવાથી,$k = k^{\prime} [H_{2}O]$.
$k^{\prime} = \frac{k}{[H_{2}O]} = \frac{2.00 \times 10^{-3}}{55} = 3.636 \times 10^{-5} \ L \ mol^{-1} \ min^{-1}$.
290
Medium
એક સ્યુડો પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયામાં નીચે મુજબના પરિણામો મળે છે:
સમય $(s)$ $0$ $30$ $60$ $90$
સાંદ્રતા $(mol \ L^{-1})$ $0.551$ $0.312$ $0.173$ $0.085$

$(a)$ $30$ અને $60$ સેકન્ડ વચ્ચે પ્રક્રિયાનો સરેરાશ દર ગણો.
$(b)$ આ પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે વેગ અચળાંક $(k)$ ગણો.

Solution

(N/A) સરેરાશ દર $= -\frac{\Delta[R]}{\Delta t} = -\frac{0.173 - 0.312}{60 - 30} = -\frac{-0.139}{30} = 4.63 \times 10^{-3} \ mol \ L^{-1} \ s^{-1}$.
$(b)$ પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે,$k = \frac{2.303}{t} \log \frac{[R]_0}{[R]_t}$.
$t = 30 \ s$ પરના ડેટાનો ઉપયોગ કરતા: $k = \frac{2.303}{30} \log \frac{0.551}{0.312} = 0.07677 \times \log(1.766) = 1.896 \times 10^{-2} \ s^{-1}$.
$t = 60 \ s$ પરના ડેટાનો ઉપયોગ કરતા: $k = \frac{2.303}{60} \log \frac{0.551}{0.173} = 0.03838 \times \log(3.185) = 1.930 \times 10^{-2} \ s^{-1}$.
સરેરાશ લેતા,$k \approx 1.9 \times 10^{-2} \ s^{-1}$.
291
Difficult
મિથાઈલ એસિટેટનું જલીય દ્રાવણમાં જળવિભાજન,મુક્ત થયેલા એસિટિક એસિડનું સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ સામે ટાઇટ્રેશન કરીને અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો છે. અલગ અલગ સમયે એસ્ટરની સાંદ્રતા નીચે મુજબ છે:
સમય $(t)$ $\text{min}$ $0$ $30$ $60$ $90$
એસ્ટરની સાંદ્રતા $(C)$ $\text{mol L}^{-1}$ $0.850$ $0.800$ $0.754$ $0.710$

દર્શાવો કે તે આભાસી પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયાને અનુસરે છે કારણ કે પ્રક્રિયા દરમિયાન $H_2O$ ની સાંદ્રતા લગભગ અચળ $(54.2 \text{ mol L}^{-1})$ રહે છે. આ પ્રક્રિયામાં $k'$ નું મૂલ્ય શું છે?

Solution

(N/A) આભાસી પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે,વેગ અચળાંક $k'$ નું સૂત્ર:
$k' = \frac{2.303}{t} \log \frac{C_0}{C_t}$
અહીં $C_0 = 0.850 \text{ mol L}^{-1}$ છે.
$t = 30 \text{ min}$ માટે,$C_t = 0.800 \text{ mol L}^{-1}$:
$k'_1 = \frac{2.303}{30} \log \frac{0.850}{0.800} \approx 0.00202 \text{ min}^{-1}$.
$t = 60 \text{ min}$ માટે,$C_t = 0.754 \text{ mol L}^{-1}$:
$k'_2 = \frac{2.303}{60} \log \frac{0.850}{0.754} \approx 0.00200 \text{ min}^{-1}$.
$t = 90 \text{ min}$ માટે,$C_t = 0.710 \text{ mol L}^{-1}$:
$k'_3 = \frac{2.303}{90} \log \frac{0.850}{0.710} \approx 0.00200 \text{ min}^{-1}$.
$k'$ ના મૂલ્યો લગભગ સમાન હોવાથી,પ્રક્રિયા આભાસી પ્રથમ ક્રમની ગતિશાસ્ત્રને અનુસરે છે.
$k'$ નું સરેરાશ મૂલ્ય $\approx 2.00 \times 10^{-3} \text{ min}^{-1}$ છે.
292
Difficult
જ્યારે મિથાઈલ એસિટેટનું $0.05 \, M$ $HCl$ માં જળવિભાજન થાય છે,ત્યારે પ્રક્રિયા નીચે મુજબ થાય છે: $CH_3COOCH_3 + H_2O \rightarrow CH_3COOH + CH_3OH$. પ્રક્રિયા મિશ્રણમાંથી $25 \, mL$ નમૂનો અલગ-અલગ સમયે લેવામાં આવે છે,પ્રક્રિયા અટકાવવા માટે બરફમાં ઉમેરવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ $0.05 \, M$ $NaOH$ દ્રાવણ સાથે ટાઇટ્રેટ કરવામાં આવે છે. નીચે આપેલા ડેટાનો ઉપયોગ કરીને સાબિત કરો કે પ્રક્રિયા પ્રથમ ક્રમની છે:
સમય (મિનિટ) $0$ $20$ $75$ $120$ $\infty$
$0.05 \, M$ $NaOH$ નું કદ ($V_t$ in $mL$) $24.40$ $25.82$ $29.35$ $31.75$ $47.50$

Solution

(N/A) પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે,વેગ અચળાંક $k$ નું સૂત્ર: $k = \frac{2.303}{t} \log \frac{V_{\infty} - V_0}{V_{\infty} - V_t}$ છે.
અહીં,$V_0 = 24.40 \, mL$,$V_{\infty} = 47.50 \, mL$,અને $V_t$ એ સમય $t$ પરનું કદ છે.
$1$. $t = 20 \, min$ પર: $k = \frac{2.303}{20} \log \frac{47.50 - 24.40}{47.50 - 25.82} = \frac{2.303}{20} \log \frac{23.10}{21.68} \approx 0.00308 \, min^{-1}$.
$2$. $t = 75 \, min$ પર: $k = \frac{2.303}{75} \log \frac{47.50 - 24.40}{47.50 - 29.35} = \frac{2.303}{75} \log \frac{23.10}{18.15} \approx 0.00315 \, min^{-1}$.
$3$. $t = 120 \, min$ પર: $k = \frac{2.303}{120} \log \frac{47.50 - 24.40}{47.50 - 31.75} = \frac{2.303}{120} \log \frac{23.10}{15.75} \approx 0.00318 \, min^{-1}$.
જેમ કે $k$ નું મૂલ્ય અલગ-અલગ સમયે લગભગ અચળ રહે છે,તેથી પ્રક્રિયા પ્રથમ ક્રમની ગતિશાસ્ત્રને અનુસરે છે.
293
Difficult
નીચેના વાક્યો સાચા $(T)$ છે કે ખોટા $(F)$ તે જણાવો.
$(a)$ એસ્ટર અને પાણીની પ્રક્રિયાથી આલ્કોહોલ અને એસિડ ઉત્પન્ન થાય છે.
$(b)$ એસ્ટરના જળવિભાજનમાં પાણીની સાંદ્રતા અચળ રહે છે.
$(c)$ એસ્ટરના જળવિભાજનમાં $[H_2O]$ અચળ રહે છે.

Solution

(T, T, T) સાચું $(T)$: એસ્ટરનું જળવિભાજન નીચે મુજબની પ્રક્રિયા અનુસરે છે: $RCOOR' + H_2O \rightarrow RCOOH + R'OH$. આ પ્રક્રિયામાં કાર્બોક્સિલિક એસિડ અને આલ્કોહોલ મળે છે.
$(b)$ સાચું $(T)$: એસ્ટરના જળવિભાજનમાં પાણી મોટા પ્રમાણમાં (excess) લેવામાં આવે છે. તેથી,સમગ્ર પ્રક્રિયા દરમિયાન તેની સાંદ્રતા વ્યવહારિક રીતે અચળ રહે છે.
$(c)$ સાચું $(T)$: પાણી મોટા પ્રમાણમાં હોવાથી,પ્રક્રિયા દરમિયાન તેની સાંદ્રતા $[H_2O]$ માં નોંધપાત્ર ફેરફાર થતો નથી,તેથી જ આ પ્રક્રિયા આભાસી પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા (pseudo-first-order kinetics) તરીકે વર્તે છે.
294
Easy
ખાંડનું જળવિભાજન એ પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા છે. આ પ્રક્રિયા લખો.

Solution

(N/A) એસિડ ઉદ્દીપક $(H^{+})$ ની હાજરીમાં સુક્રોઝ $(C_{12}H_{22}O_{11})$ નું જળવિભાજન ગ્લુકોઝ અને ફ્રુક્ટોઝ આપે છે. પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$C_{12}H_{22}O_{11} + H_2O \xrightarrow{H^{+}} C_6H_{12}O_6 (\text{glucose}) + C_6H_{12}O_6 (\text{fructose})$
295
MediumMCQ
જો પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા $75 \%$ પૂર્ણ થવા માટે $90 \ \text{minutes}$ લાગે,તો તે જ પ્રક્રિયા $60 \%$ પૂર્ણ થવા માટે આશરે કેટલો સમય (મિનિટમાં) લાગશે?
(લો: $\log 2=0.30 ; \log 2.5=0.40)$
A
$65$
B
$75$
C
$70$
D
$60$

Solution

(D) પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે,વેગ અચળાંક $k = \frac{2.303}{t} \log \frac{[A]_0}{[A]_t}$ છે.
$75 \%$ પૂર્ણતા માટે,$[A]_t = 0.25[A]_0$,તેથી $k = \frac{2.303}{90} \log \frac{1}{0.25} = \frac{2.303}{90} \log 4 = \frac{2.303 \times 0.6}{90} \ \text{min}^{-1}$.
$60 \%$ પૂર્ણતા માટે,$[A]_t = 0.40[A]_0$,તેથી $t = \frac{2.303}{k} \log \frac{1}{0.4} = \frac{2.303}{k} \log 2.5$.
$k$ ની કિંમત મૂકતા: $t = \frac{2.303 \times 90}{2.303 \times 0.6} \times 0.4 = \frac{36}{0.6} = 60 \ \text{minutes}$.
296
MediumMCQ
એક ફ્લાસ્કમાં સંયોજનો $A$ અને $B$ નું મિશ્રણ છે. બંને સંયોજનો પ્રથમ-ક્રમની ગતિશાસ્ત્ર દ્વારા વિઘટન પામે છે. $A$ અને $B$ માટે અર્ધ-આયુષ્ય અનુક્રમે $300 \ s$ અને $180 \ s$ છે. જો શરૂઆતમાં $A$ અને $B$ ની સાંદ્રતા સમાન હોય,તો $A$ ની સાંદ્રતા $B$ કરતા ચાર ગણી થવા માટે જરૂરી સમય ($s$ માં) શોધો: ($\ln 2 = 0.693$ નો ઉપયોગ કરો)
A
$180$
B
$120$
C
$300$
D
$900$

Solution

(D) પ્રથમ-ક્રમની પ્રતિક્રિયા માટે,સમય $t$ પર સાંદ્રતા $[C]_t = [C]_0 e^{-kt}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $k = \frac{\ln 2}{t_{1/2}}$ છે.
આપેલ છે કે $[A]_0 = [B]_0,$ આપણે $t$ શોધવા માંગીએ છીએ જેથી $[A]_t = 4[B]_t$ થાય.
સમીકરણો મૂકતા: $[A]_0 e^{-(\ln 2 / 300)t} = 4[B]_0 e^{-(\ln 2 / 180)t}.$
$[A]_0 = [B]_0$ હોવાથી,$e^{-(\ln 2 / 300)t} = 4 e^{-(\ln 2 / 180)t}$ મળે.
પુનઃગોઠવણી કરતા: $e^{(\frac{\ln 2}{180} - \frac{\ln 2}{300})t} = 4.$
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા: $(\frac{\ln 2}{180} - \frac{\ln 2}{300})t = \ln 4 = 2 \ln 2.$
$\ln 2$ વડે ભાગતા: $(\frac{1}{180} - \frac{1}{300})t = 2.$
$t$ માટે ઉકેલતા: $(\frac{300 - 180}{180 \times 300})t = 2 \Rightarrow \frac{120}{54000}t = 2.$
$t = \frac{2 \times 54000}{120} = 900 \ s.$
297
MediumMCQ
પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે વેગ અચળાંક $4.606 \times 10^{-3} \ s^{-1}$ છે. પ્રક્રિયકને $2.0 \ g$ માંથી $0.2 \ g$ સુધી ઘટાડવા માટે જરૂરી સમય ......... $s$ છે.
A
$1000$
B
$100$
C
$200$
D
$500$

Solution

(D) પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે,વેગ સમીકરણ આ મુજબ છે: $k = \frac{2.303}{t} \log_{10} \frac{[A]_0}{[A]_t}$
આપેલ છે: $k = 4.606 \times 10^{-3} \ s^{-1}$,$[A]_0 = 2.0 \ g$,$[A]_t = 0.2 \ g$
કિંમતો મૂકતા: $4.606 \times 10^{-3} = \frac{2.303}{t} \log_{10} \frac{2.0}{0.2}$
$4.606 \times 10^{-3} = \frac{2.303}{t} \log_{10} (10)$
કારણ કે $\log_{10} (10) = 1$,તેથી: $4.606 \times 10^{-3} = \frac{2.303}{t}$
$t = \frac{2.303}{4.606 \times 10^{-3}} = \frac{1}{2} \times 10^3 = 500 \ s$
298
MediumMCQ
નીચેના વિધાનોમાંથી,પ્રથમ ક્રમની પ્રતિક્રિયા માટે અર્ધ-આયુષ્ય સમય વિશેનું સાચું વિધાન કયું છે?
A
સાંદ્રતાથી સ્વતંત્ર
B
સાંદ્રતાના પ્રમાણસર
C
સાંદ્રતાના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં
D
સાંદ્રતાના વર્ગના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં

Solution

(A) પ્રથમ ક્રમની પ્રતિક્રિયા માટે,સંકલિત દરનો નિયમ $k = \frac{2.303}{t} \log \frac{[A]_0}{[A]_t}$ છે.
અર્ધ-આયુષ્ય સમયે,$t = t_{1/2}$ અને $[A]_t = \frac{[A]_0}{2}$ થાય છે.
આ કિંમતો સમીકરણમાં મૂકતા:
$k = \frac{2.303}{t_{1/2}} \log \frac{[A]_0}{[A]_0 / 2} = \frac{2.303}{t_{1/2}} \log 2$.
કારણ કે $\log 2 \approx 0.3010$,તેથી $k = \frac{2.303 \times 0.3010}{t_{1/2}} = \frac{0.693}{t_{1/2}}$.
તેથી,$t_{1/2} = \frac{0.693}{k}$.
આ સમીકરણ દર્શાવે છે કે પ્રથમ ક્રમની પ્રતિક્રિયાનું અર્ધ-આયુષ્ય પ્રક્રિયકની પ્રારંભિક સાંદ્રતા પર આધારિત નથી.
299
EasyMCQ
$1^{st}$ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે સમયગાળો શોધો જ્યારે પ્રક્રિયા $\frac{2}{3} ^{rd}$ પૂર્ણ થાય. જો વેગ અચળાંકનું મૂલ્ય $4.3 \times 10^{-4} \, s^{-1}$ હોય.
A
$0.0025 \times 10^{3} \, s$
B
$0.25 \times 10^{3} \, s$
C
$0.025 \times 10^{3} \, s$
D
$2.5 \times 10^{3} \, s$

Solution

(D) $1^{st}$ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે,વેગ સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$t = \frac{2.303}{k} \log \frac{[A]_0}{[A]_t}$
અહીં પ્રક્રિયા $\frac{2}{3}$ પૂર્ણ થાય છે,તેથી પ્રક્રિયા પામેલ જથ્થો $x = \frac{2}{3} a$ છે,જ્યાં $a$ એ પ્રારંભિક સાંદ્રતા છે.
તેથી,બાકી રહેલી સાંદ્રતા $[A]_t = a - \frac{2}{3} a = \frac{a}{3}$ થશે.
સમીકરણમાં કિંમતો મૂકતા:
$t = \frac{2.303}{4.3 \times 10^{-4}} \log \frac{a}{a/3}$
$t = \frac{2.303}{4.3 \times 10^{-4}} \log 3$
$\log 3 \approx 0.4771$ લેતા:
$t = \frac{2.303 \times 0.4771}{4.3 \times 10^{-4}} \approx 2555 \, s$
આપેલા વિકલ્પો મુજબ,$t = 2.5 \times 10^{3} \, s$.
300
DifficultMCQ
પ્રથમ ક્રમની વાયુમય પ્રક્રિયા માટે:
$A_{(g)} \rightarrow 2 B_{(g)} + C_{(g)}$
ધારો કે $P_0$ એ $A$ નું પ્રારંભિક દબાણ છે અને $P_t$ એ સમય $t$ પરનું કુલ દબાણ છે. સંકલિત વેગ સમીકરણ શું છે?
A
$\frac{2.303}{t} \log \left(\frac{P_0}{P_0 - P_t}\right)$
B
$\frac{2.303}{t} \log \left(\frac{2 P_0}{3 P_0 - P_t}\right)$
C
$\frac{2.303}{t} \log \left(\frac{P_0}{2 P_0 - P_t}\right)$
D
$\frac{2.303}{t} \log \left(\frac{2 P_0}{2 P_0 - P_t}\right)$

Solution

(B) પ્રક્રિયા $A_{(g)} \rightarrow 2 B_{(g)} + C_{(g)}$ છે.
ધારો કે સમય $t$ પર $A$ ના દબાણમાં ઘટાડો $P$ છે.
કુલ દબાણ $P_t = (P_0 - P) + 2P + P = P_0 + 2P$.
તેથી,$2P = P_t - P_0$,જે આપે છે $P = \frac{P_t - P_0}{2}$.
સમય $t$ પર $A$ નું દબાણ $P_A = P_0 - P = \frac{3P_0 - P_t}{2}$.
પ્રથમ ક્રમની પ્રક્રિયા માટે સંકલિત વેગ સમીકરણ $k = \frac{2.303}{t} \log \left( \frac{P_0}{P_A} \right)$ છે.
$P_A$ ની કિંમત મૂકતા:
$k = \frac{2.303}{t} \log \left( \frac{2P_0}{3P_0 - P_t} \right)$.

Chemical Kinetics — First Order reaction · Frequently Asked Questions

1Are these Chemical Kinetics questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Chemical Kinetics Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.