Animal breeding Questions in Gujarati

(B) બહિઃસંકરણ એ પ્રાણી સંવર્ધનની એક પદ્ધતિ છે જેમાં એક જ જાતિના પ્રાણીઓ વચ્ચે સંકરણ કરાવવામાં આવે છે,પરંતુ તેમની વંશાવલીમાં $4-6$ પેઢી સુધી કોઈ સામાન્ય પૂર્વજ હોતા નથી. આ પદ્ધતિ એવા પ્રાણીઓ માટે શ્રેષ્ઠ સંવર્ધન વ્યૂહરચના છે જે દૂધ ઉત્પાદન,માંસ માટેના પશુઓમાં વૃદ્ધિ દર વગેરેમાં સરેરાશ કરતા ઓછા હોય છે. તે અંતઃસંકરણ દબાણ (inbreeding depression) દૂર કરવામાં મદદ કરે છે.

(C) પર-સંકરણ (Cross-breeding) એ પશુ સંવર્ધનની એક એવી પદ્ધતિ છે જેમાં એક જાતના શ્રેષ્ઠ નરને અન્ય જાતની શ્રેષ્ઠ માદા સાથે સમાગમ કરાવવામાં આવે છે. આ પદ્ધતિ દ્વારા બે અલગ-અલગ જાતોના ઇચ્છિત ગુણોને સંતતિમાં એકત્રિત કરી શકાય છે. ઉદાહરણ તરીકે,$Hisardale$ એ ઘેટાંની એક નવી જાત છે જે પંજાબમાં $Bikaneri$ ઘેટાં અને $Merino$ નર ઘેટાંના સંકરણ દ્વારા વિકસાવવામાં આવી છે.

(D) $MOET$ એટલે મલ્ટિપલ ઓવ્યુલેશન એમ્બ્રિયો ટ્રાન્સફર ટેકનોલોજી.
આ પ્રક્રિયામાં,ગાયને પુટિકાના પરિપક્વન અને સુપરઓવ્યુલેશન (અધિવિંડન) ને પ્રેરિત કરવા માટે $FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) જેવી અસર ધરાવતો અંતઃસ્ત્રાવ આપવામાં આવે છે.
સામાન્ય રીતે એક ચક્રમાં એક અંડકોષ ઉત્પન્ન થવાને બદલે,આ પ્રક્રિયા દ્વારા $6-8$ અંડકોષો ઉત્પન્ન થાય છે.
ત્યારબાદ ગાયનું સંકરણ શ્રેષ્ઠ નર સાથે અથવા કૃત્રિમ વીર્યસેચન દ્વારા કરવામાં આવે છે.
તેથી,ઉપયોગમાં લેવાતો સાચો અંતઃસ્ત્રાવ $FSH$ છે.

(A) મલ્ટિપલ ઓવ્યુલેશન એમ્બ્રિયો ટ્રાન્સફર $(MOET)$ પદ્ધતિમાં,ગાયને સુપરઓવ્યુલેશન (વધુ અંડપાત) માટે હોર્મોન્સ આપવામાં આવે છે. ફલન પછી,$8-32$ કોષીય અવસ્થા ધરાવતા ભ્રૂણને બિન-શસ્ત્રક્રિયા દ્વારા મેળવીને સરોગેટ માતામાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે છે. આ પદ્ધતિ એક શ્રેષ્ઠ ગાયમાંથી ઘણી બધી ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળી સંતતિ મેળવવામાં મદદ કરે છે.

(C) $MOET$ એટલે Multiple Ovulation Embryo Transfer Technology (બહુવિધ અંડપાત ગર્ભ સ્થળાંતરણ પદ્ધતિ).
આ પદ્ધતિ પશુધનમાં સુધારણા માટેનો એક કાર્યક્રમ છે.
આ પદ્ધતિમાં,ગાયને $FSH$ (Follicle Stimulating Hormone) જેવી અસર ધરાવતા અંતઃસ્ત્રાવો આપવામાં આવે છે,જેથી અંડપુટિકાનો વિકાસ થાય અને સુપર ઓવ્યુલેશન (અતિ અંડપાત) થાય છે,જેના પરિણામે સામાન્ય રીતે એક અંડકોષને બદલે $6-8$ અંડકોષો ઉત્પન્ન થાય છે.
આ પશુનું સંકરણ શ્રેષ્ઠ નર સાથે કરવામાં આવે છે અથવા કૃત્રિમ વીર્યસેચન કરવામાં આવે છે.
$8-32$ કોષીય અવસ્થા ધરાવતા ફલિત અંડકોષોને બિન-શસ્ત્રક્રિયા દ્વારા મેળવીને સરોગેટ માતા (ભાડૂતી માતા) માં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે છે.

(D) મલ્ટિપલ ઓવ્યુલેશન એમ્બ્રિયો ટ્રાન્સફર $(MOET)$ ની પ્રક્રિયામાં,ગાયને $FSH$ ($Follicle$ $Stimulating$ $Hormone$) જેવી સક્રિયતા ધરાવતા અંતઃસ્ત્રાવો આપવામાં આવે છે.
આ સારવાર ફોલિક્યુલર પરિપક્વતા અને સુપરઓવ્યુલેશન (અંડપાત) ને પ્રેરે છે.
સામાન્ય રીતે એક ચક્રમાં એક ઈંડાને બદલે,ગાયને એક ચક્રમાં $6-8$ ઈંડા ઉત્પન્ન કરવા માટે પ્રેરિત કરવામાં આવે છે.
તેથી,$FSH$ ની સારવાર ગાયમાં અંડપાતનો દર વધારે છે.

(B) ગાયમાં,સામાન્ય શારીરિક સ્થિતિમાં,દરેક ઋતુચક્ર (estrous cycle) દરમિયાન માત્ર $1$ અંડકોષ મુક્ત થાય છે.
જોકે,મલ્ટિપલ ઓવ્યુલેશન એમ્બ્રિયો ટ્રાન્સફર $(MOET)$ પદ્ધતિમાં,ગાયને ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(FSH)$ જેવી અસર ધરાવતા હોર્મોન્સ આપવામાં આવે છે જેથી ફોલિકલનો વિકાસ થાય અને સુપર ઓવ્યુલેશન (વધુ અંડકોષોનું મુક્ત થવું) થાય.
આ સારવારના પરિણામે સામાન્ય $1$ અંડકોષને બદલે દરેક ચક્રે $6$ થી $8$ અંડકોષો ઉત્પન્ન થાય છે.
તેથી,$X = 1$ અને $Y = 6$ થી $8$ છે.

(D) આંતરજાતીય સંકરણ એ એક એવી સંવર્ધન પદ્ધતિ છે જેમાં બે અલગ-અલગ સંબંધિત જાતિઓના નર અને માદા પ્રાણીઓનું સંકરણ કરાવવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા દ્વારા બંને જાતિઓના ઇચ્છિત લક્ષણોને સંતતિમાં એકત્રિત કરી શકાય છે. ઉદાહરણ તરીકે,ખચ્ચરનું ઉત્પાદન નર ગધેડા અને માદા ઘોડીના સંકરણ દ્વારા થાય છે.

(C) અંતઃસંવર્ધન એટલે એક જ જાતિના વધુ નજીકથી સંબંધિત પ્રાણીઓ વચ્ચે $4-6$ પેઢી સુધી કરવામાં આવતું પ્રજનન. આ પદ્ધતિમાં એક જ જાતિના શ્રેષ્ઠ નર અને શ્રેષ્ઠ માદાની ઓળખ કરી તેમનું સંકરણ કરાવવામાં આવે છે. વિકલ્પ $C$ માં આપેલું વિધાન બહિઃસંવર્ધન (outbreeding) દર્શાવે છે,અંતઃસંવર્ધન નહીં. તેથી,વિધાન $C$ અયોગ્ય છે.

(C) લાઈગર એ નર સિંહ $(Panthera \text{ } leo)$ અને માદા વાઘ $(Panthera \text{ } tigris)$ વચ્ચેના સંકરણથી ઉત્પન્ન થતી સંતતિ છે.
સિંહ અને વાઘ બંને અલગ-અલગ જાતિના સભ્યો હોવાથી, આ પ્રક્રિયાને આંતરજાતિય સંકરણ (Interspecific hybridization) કહેવામાં આવે છે.
આંતરજાતિય સંકરણમાં બે અલગ-અલગ સંબંધિત જાતિના પ્રાણીઓ વચ્ચે પ્રજનન કરાવીને સંતતિમાં ઇચ્છિત લક્ષણો મેળવવામાં આવે છે.

(A) આંતરપ્રજનન દબાણ એટલે આંતરપ્રજનન અથવા સંબંધિત સજીવો વચ્ચેના પ્રજનનને પરિણામે વસ્તીમાં જૈવિક ક્ષમતામાં થતો ઘટાડો.
સતત નજીકનું આંતરપ્રજનન,ખાસ કરીને પશુઓમાં,સામાન્ય રીતે પ્રજનનક્ષમતા અને ઉત્પાદકતા ઘટાડે છે.
તે હાનિકારક પ્રચ્છન્ન જનીનોને ખુલ્લા પાડે છે જે સમયુગ્મી સ્થિતિ દ્વારા વ્યક્ત થાય છે.
તેથી,વિકલ્પ $A$ સાચો જવાબ છે.
આંતરપ્રજનન દબાણને દૂર કરવા માટે આઉટ-ક્રોસિંગ (બહિઃસંકરણ) એક સામાન્ય પદ્ધતિ છે.

(A) આંતરપ્રજનન એટલે એક જ જાતિના વધુ નજીકથી સંબંધિત સજીવો વચ્ચે $4-6$ પેઢી સુધી પ્રજનન કરાવવું.
સતત આંતરપ્રજનન,ખાસ કરીને નજીકનું આંતરપ્રજનન,સામાન્ય રીતે પ્રજનન ક્ષમતા અને ઉત્પાદકતા ઘટાડે છે,જેને આંતરપ્રજનન દબાણ (inbreeding depression) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,'આંતરપ્રજનન દબાણ ઉત્પાદકતામાં વધારો કરે છે' તે વિધાન ખોટું છે.
આંતરપ્રજનન સમયુગ્મતા વધારે છે,જે પશુઓમાં શુદ્ધ વંશાવલિ (purelines) વિકસાવવા માટે જરૂરી છે.
આંતરપ્રજનન દબાણને આઉટક્રોસિંગ દ્વારા દૂર કરી શકાય છે,જેમાં એક જ જાતિના એવા પ્રાણીઓનું પ્રજનન કરાવવામાં આવે છે જેમના પૂર્વજો $4-6$ પેઢી સુધી સામાન્ય ન હોય.

(A) $MOET$ નો અર્થ Multiple Ovulation Embryo Transfer technology (મલ્ટિપલ ઓવ્યુલેશન એમ્બ્રિયો ટ્રાન્સફર ટેકનોલોજી) થાય છે.
આ એક સંવર્ધન પદ્ધતિ છે જેનો ઉપયોગ ઢોર,ઘેટાં,સસલાં અને ભેંસ જેવા પ્રાણીઓમાં ટોળાના સુધારણા માટે થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં,ગાયને $FSH$ જેવી સક્રિયતા ધરાવતા અંતઃસ્ત્રાવો આપવામાં આવે છે,જેથી તે સામાન્ય રીતે એક ચક્રમાં એક ઈંડું મુકવાને બદલે વધુ ઈંડા મુકે (સુપર ઓવ્યુલેશન).
આ પ્રાણીનું સંકરણ શ્રેષ્ઠ નર (બળદ) સાથે કરવામાં આવે છે અથવા કૃત્રિમ વીર્યસેચન કરવામાં આવે છે.
$8-32$ કોષીય અવસ્થામાં રહેલા ફલિત અંડકોષોને બિન-શસ્ત્રક્રિયા દ્વારા મેળવીને સરોગેટ માતામાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે છે.
આ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ ટૂંકા સમયમાં પશુઓની સંખ્યા વધારવા માટે થાય છે.

(A) સંકરણ (Cross-breeding) એ એક એવી પદ્ધતિ છે જેમાં એક જાતના શ્રેષ્ઠ નરને બીજી જાતની શ્રેષ્ઠ માદા સાથે સંકરણ કરાવવામાં આવે છે.
$Hisardale$ એ પંજાબમાં વિકસાવવામાં આવેલી ઘેટાંની એક નવી જાતનું જાણીતું ઉદાહરણ છે.
તેને બીકાનેરી ઈવ્સ (માદા) અને મેરિનો રેમ્સ (નર) ના સંકરણ દ્વારા બનાવવામાં આવી હતી.
તેથી,$A$ એ ઘેટાં દર્શાવે છે અને $C$ એ મેરિનો રેમ્સ દર્શાવે છે.

(A) $MOET$ (મલ્ટિપલ ઓવ્યુલેશન એમ્બ્રિયો ટ્રાન્સફર) એ ઢોર,ઘેટાં,સસલાં,ભેંસ અને ઘોડી જેવા પ્રાણીઓમાં ટોળાના સુધારણા માટેનો એક કાર્યક્રમ છે.
ગાયમાં ફોલિક્યુલર પરિપક્વતા અને સુપર-ઓવ્યુલેશન પ્રેરિત કરવા માટે $FSH$ જેવી પ્રવૃત્તિ ધરાવતા અંતઃસ્ત્રાવો આપવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા દ્વારા ગાય સામાન્ય રીતે ઉત્પન્ન થતા એક ઈંડાને બદલે $6-8$ ઈંડા ઉત્પન્ન કરે છે.
ત્યારબાદ,તેને કાં તો શ્રેષ્ઠ નર (elite bull) સાથે સમાગમ કરાવવામાં આવે છે અથવા કૃત્રિમ વીર્યદાન (artificial insemination) કરવામાં આવે છે.
જ્યારે ફલિત ઈંડા $8-32$ કોષીય અવસ્થા પ્રાપ્ત કરે છે,ત્યારે તેમને બિન-શસ્ત્રક્રિયા દ્વારા દૂર કરવામાં આવે છે અને સરોગેટ માતામાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે છે.
આમ,આનુવંશિક માતાને ફરીથી સુપર-ઓવ્યુલેશન માટે તૈયાર કરી શકાય છે.

(C) $MOET$ એટલે મલ્ટિપલ ઓવ્યુલેશન એમ્બ્રિયો ટ્રાન્સફર ટેકનોલોજી (Multiple Ovulation Embryo Transfer Technology).
આ પદ્ધતિ ઢોરમાં પશુધનના સુધારણા માટેનો એક કાર્યક્રમ છે.
આ પદ્ધતિમાં,ગાયને $FSH$ જેવી પ્રવૃત્તિ ધરાવતા અંતઃસ્ત્રાવો આપવામાં આવે છે,જેથી પુટિકા પરિપક્વન અને સુપરઓવ્યુલેશન પ્રેરી શકાય છે. સામાન્ય રીતે એક ચક્રમાં એક ઈંડું ઉત્પન્ન કરવાને બદલે,તેઓ $6-8$ ઈંડા ઉત્પન્ન કરે છે.
આ પ્રાણીનું સંવનન શ્રેષ્ઠ નર (સાંડ) સાથે કરવામાં આવે છે અથવા કૃત્રિમ વીર્યસેચન કરવામાં આવે છે.
$8-32$ કોષીય અવસ્થા ધરાવતા ભ્રૂણને બિન-શસ્ત્રક્રિયા દ્વારા મેળવીને સરોગેટ માતામાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે છે.
આમ,તે ઢોરમાં સંકરણ અને આનુવંશિક સુધારણા માટે વપરાતી એક તકનીક છે.

(A) સાચો જવાબ $A-$ માદા ઘોડી; $B-$ નર ગધેડો છે.
બે અલગ-અલગ જાતિના નર અને માદા પ્રાણીઓ વચ્ચેના પ્રજનનને આંતરજાતીય સંકરણ (Interspecific hybridization) કહેવામાં આવે છે.
ખચ્ચર એ નર ગધેડા ($Equus$ $asinus$) અને માદા ઘોડી ($Equus$ $caballus$) વચ્ચેના સંકરણથી ઉત્પન્ન થતી સંતતિ છે.
આ પશુપાલનમાં બે અલગ-અલગ જાતિઓના ઇચ્છનીય લક્ષણોને જોડવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતા આંતરજાતીય સંકરણનું એક ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.

(B) પશુપાલનમાં પશુઓની ઓલાદ સુધારવા માટે સૌથી વધુ વપરાતી પદ્ધતિ કૃત્રિમ વીર્યસેચન છે.
આ પ્રક્રિયામાં,પસંદ કરેલા નર પશુમાંથી વીર્ય એકત્રિત કરવામાં આવે છે અને તેને પશુપાલક દ્વારા પસંદ કરેલી માદાના પ્રજનન માર્ગમાં દાખલ કરવામાં આવે છે.
આ પદ્ધતિ કુદરતી સંવનનની સમસ્યાઓને દૂર કરવામાં મદદ કરે છે,વીર્યના સંગ્રહની સુવિધા આપે છે અને મોટી સંખ્યામાં ગાયોના સંવર્ધન માટે શ્રેષ્ઠ આખલાઓનો ઉપયોગ શક્ય બનાવે છે.

(D) સંકરણ (Cross-breeding) એ પ્રાણી સંવર્ધનની એક પદ્ધતિ છે જેમાં બે સંપૂર્ણપણે અલગ જાતિના સજીવો વચ્ચે પ્રજનન કરાવવામાં આવે છે.
વિધાન $I$ સાચું છે: તેમાં એક જાતિના શ્રેષ્ઠ નરનું બીજી જાતિની શ્રેષ્ઠ માદા સાથે સંકરણ કરવામાં આવે છે.
વિધાન $II$ સાચું છે: આ પ્રક્રિયા બંને પિતૃ જાતિઓના ઇચ્છનીય જનીનોને સંતતિમાં એકત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે.
વિધાન $III$ સાચું છે: પરિણામી સંકર સંતતિ ઘણીવાર શ્રેષ્ઠ લક્ષણો ધરાવે છે અને તેનો ઉપયોગ સીધો વ્યાવસાયિક ઉત્પાદન માટે કરી શકાય છે.

(D) વધુ ઉત્પાદન આપતી ગાયોની સંખ્યા વધારવા માટે વપરાતી તકનીકને મલ્ટિપલ ઓવ્યુલેશન એમ્બ્રિયો ટ્રાન્સફર $(MOET)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,ગાયને ફોલિક્યુલર પરિપક્વતા અને સુપરઓવ્યુલેશનને પ્રેરિત કરવા માટે હોર્મોન્સ (જેમ કે $FSH$) આપવામાં આવે છે,જેથી તે દરેક ચક્રમાં એકને બદલે $6-8$ ઈંડા ઉત્પન્ન કરે છે.
ત્યારબાદ ગાયને શ્રેષ્ઠ આખલા સાથે સમાગમ કરાવવામાં આવે છે અથવા કૃત્રિમ વીર્યદાન કરવામાં આવે છે.
$8-32$ કોષીય અવસ્થામાં ફલિત ઈંડાઓને બિન-શસ્ત્રક્રિયા દ્વારા મેળવવામાં આવે છે અને સરોગેટ માતાઓમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે છે.
આનાથી વધુ ઉત્પાદન આપતી ગાય ટૂંકા સમયમાં વધુ સંતતિ ઉત્પન્ન કરી શકે છે.

(B) $Hinny$ એ નર ઘોડા $(stallion)$ અને માદા ગધેડા $(jenny)$ વચ્ચેના સંકરણથી ઉત્પન્ન થતી સંતતિ છે.
તેનાથી વિપરીત,$Mule$ (ખચ્ચર) એ નર ગધેડા $(jack)$ અને માદા ઘોડા $(mare)$ વચ્ચેના સંકરણથી ઉત્પન્ન થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) જ્યારે ગાયનું સંકરણ આખલા સાથે કરવામાં આવે અને માદા સંતતિ તેની માતા કરતા વધુ દૂધ આપે,ત્યારે તે સૂચવે છે કે સંતતિએ બંને પિતૃઓ પાસેથી વધુ દૂધ આપવા માટેના અનુકૂળ જનીનોનો મોટો જથ્થો વારસામાં મેળવ્યો છે. આ પસંદગીયુક્ત સંવર્ધન (selective breeding) અને નર (આખલા) તથા માદા (ગાય) બંનેમાંથી ઇચ્છનીય જનીનોના સંયોજનનું પરિણામ છે.

(A) પશુપાલનમાં,ઢોર માટે શ્રેષ્ઠ માદાની વ્યાખ્યા $A-$ગાય તરીકે કરવામાં આવે છે જે પ્રતિ દુગ્ધકાળ વધુ દૂધ આપે છે.
તેનાથી વિપરીત,એક શ્રેષ્ઠ $B-$નર એ $C-$આખલો છે જે અન્ય નરની સરખામણીમાં $D-$શ્રેષ્ઠ સંતતિ ઉત્પન્ન કરે છે.
આ કૃત્રિમ ગર્ભાધાન અને પસંદગીયુક્ત સંવર્ધન કાર્યક્રમોમાં પશુધનની આનુવંશિક ગુણવત્તા સુધારવા માટેનો પાયાનો ખ્યાલ છે.

(C) એક જ જાતિના અસંબંધિત સભ્યો વચ્ચેના પ્રજનનને આઉટક્રોસિંગ (બહિઃસંકરણ) કહેવામાં આવે છે.
પ્રજનન કરતા ભાગીદારોની વંશાવળીમાં $4-6$ પેઢી સુધી કોઈ સામાન્ય પૂર્વજો હોવા જોઈએ નહીં.
આઉટક્રોસિંગ સામાન્ય રીતે એવા પ્રાણીઓમાં પસંદ કરવામાં આવે છે જેઓ દૂધ ઉત્પાદનમાં નબળા હોય,જેમનો વૃદ્ધિ દર ઓછો હોય અથવા જેઓ અંતઃસંકરણ દબાણ (inbreeding depression) થી પીડાતા હોય.
આમ,વિધાન $I$ અને $II$ બંને સાચા છે.

(B) અંતઃસંવર્ધનની પ્રક્રિયા નીચે મુજબના તાર્કિક ક્રમમાં થાય છે:
$1$. સૌ પ્રથમ, એક જ જાતિના શ્રેષ્ઠ નર અને શ્રેષ્ઠ માદાની ઓળખ કરવામાં આવે છે $(\text{પગલું } I)$.
$2$. આ પસંદ કરેલા પ્રાણીઓનું જોડીમાં સંવનન કરાવવામાં આવે છે $(\text{પગલું } II)$.
$3$. આ સંવનનથી પ્રાપ્ત સંતતિનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવે છે જેથી શ્રેષ્ઠ નર અને માદાને ઓળખી શકાય $(\text{પગલું } III)$.
$4$. આ મૂલ્યાંકન દરમિયાન, તે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે કે શ્રેષ્ઠ માદા એટલે એવી ગાય કે ભેંસ જે પ્રતિ દુગ્ધકાળ વધુ દૂધ આપે છે, અને શ્રેષ્ઠ નર એટલે એવો સાંઢ જે અન્ય સાંઢની સરખામણીમાં શ્રેષ્ઠ સંતતિ ઉત્પન્ન કરે છે $(\text{પગલું } IV)$.
$5$. અંતે, પ્રાપ્ત થયેલી શ્રેષ્ઠ સંતતિનું ફરીથી સંવનન કરાવવામાં આવે છે જેથી પ્રક્રિયા આગળ વધે $(\text{પગલું } V)$.
તેથી, સાચો ક્રમ $I \rightarrow II \rightarrow III \rightarrow IV \rightarrow V$ છે.

(D) ઢોરની સારી ઓલાદ એવા ઇચ્છનીય લક્ષણો દ્વારા વર્ગીકૃત થાય છે જે ઉત્પાદકતા અને સ્વાસ્થ્યને મહત્તમ બનાવે છે.
ઉચ્ચ ઉત્પાદન ક્ષમતા દૂધ અથવા માંસ જેવા ઉત્પાદનોનું વધુ ઉત્પાદન સુનિશ્ચિત કરે છે.
નુકસાન ઘટાડવા અને પશુધનના સ્વાસ્થ્યને જાળવવા માટે રોગો સામે પ્રતિકારક શક્તિ હોવી ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
તેથી,ઉચ્ચ ઉત્પાદન અને રોગ પ્રતિકારક શક્તિ બંને સારી ઓલાદના આવશ્યક લક્ષણો છે.

(D) અંતઃસંવર્ધન (In-breeding) માં એક જ જાતિના નજીકના સંબંધીઓ વચ્ચે $4-6$ પેઢી સુધી પ્રજનન કરાવવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા સમયુગ્મતા (homozygosity) વધારે છે,જે કોઈપણ પ્રાણીમાં શુદ્ધ વંશાવલિ વિકસાવવા માટે અનિવાર્ય છે.
બહિઃસંવર્ધન (Out-breeding),જેમાં બહિઃસંકરણ (એક જ જાતિના પ્રાણીઓ વચ્ચે પ્રજનન જેમાં $4-6$ પેઢી સુધી કોઈ સામાન્ય પૂર્વજો ન હોય) અને સંકર જાતિ સંવર્ધન (જુદી જુદી જાતિઓ વચ્ચે પ્રજનન) નો સમાવેશ થાય છે,તે શુદ્ધ વંશાવલિના વિકાસમાં મદદરૂપ થતું નથી.

(A) આંતરજાતીય સંકરણ (Interspecific hybridization) એ એક એવી સંવર્ધન પદ્ધતિ છે જેમાં બે અલગ-અલગ સંબંધિત જાતિઓના નર અને માદા પ્રાણીઓનું સંકરણ કરાવવામાં આવે છે.
ખચ્ચર એ નર ગધેડા ($Equus$ $asinus$) અને માદા ઘોડા ($Equus$ $caballus$) ના સંકરણ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
આ બંને પ્રાણીઓ બે અલગ-અલગ જાતિના હોવાથી,આ પ્રક્રિયાને આંતરજાતીય સંકરણ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) હિસારડેલ એ ઘેટાંની એક નવી જાત છે જે પંજાબમાં બિકાનેરી ઘેટાં (માદા) અને મેરિનો ઘેટાં (નર) ના સંકરણ દ્વારા વિકસાવવામાં આવી છે.
ક્રોસ-બ્રીડિંગ એ પશુ સંવર્ધનની એક પદ્ધતિ છે જેમાં એક જાતના શ્રેષ્ઠ નરને બીજી જાતની શ્રેષ્ઠ માદા સાથે સંકરણ કરાવવામાં આવે છે.
આ પદ્ધતિ દ્વારા બે અલગ-અલગ જાતોના ઇચ્છનીય ગુણોને સંતતિમાં એકત્રિત કરી શકાય છે.

(D) કૃત્રિમ વીર્યદાન એ એક એવી તકનીક છે જેમાં પસંદ કરેલા નર પાસેથી એકત્રિત કરેલું વીર્ય સંવર્ધક દ્વારા પસંદ કરેલી માદાના પ્રજનન માર્ગમાં દાખલ કરવામાં આવે છે.
તે ફાયદાકારક છે કારણ કે:
$1$. તે આર્થિક રીતે સસ્તું છે અને ફલનની સફળતાનો દર ઊંચો છે.
$2$. એક આખલામાંથી એકત્રિત કરેલા વીર્ય દ્વારા ઘણી ગાયોને ફલિત કરી શકાય છે.
$3$. વીર્યને લાંબા સમય સુધી થીજી ગયેલી સ્થિતિમાં સંગ્રહિત કરી શકાય છે અને તેને દૂરના વિસ્તારોમાં સરળતાથી મોકલી શકાય છે,જેનાથી પ્રાણીઓ ભૌગોલિક રીતે અલગ હોવા છતાં તેમનું સંવર્ધન શક્ય બને છે.

(B) કૃત્રિમ વીર્યસેચન એ એક એવી તકનીક છે જેમાં પિતૃ તરીકે પસંદ કરેલા નર પાસેથી વીર્ય એકત્રિત કરવામાં આવે છે અને સંવર્ધક દ્વારા પસંદ કરેલી માદાના પ્રજનન માર્ગમાં દાખલ કરવામાં આવે છે.
પ્રાણી સંવર્ધન એ પ્રાણીઓના લક્ષણો સુધારવા માટે કરવામાં આવતી સામાન્ય પ્રક્રિયા છે.
$MOET$ (મલ્ટિપલ ઓવ્યુલેશન એમ્બ્રિયો ટ્રાન્સફર) માં ફોલિક્યુલર પરિપક્વતા અને સુપરઓવ્યુલેશનને પ્રેરિત કરવા માટે $FSH$ જેવી પ્રવૃત્તિ ધરાવતા હોર્મોન્સ આપવામાં આવે છે. ત્યારબાદ ફલિત ઈંડાઓને $8-32$ કોષીય અવસ્થાએ બિન-શસ્ત્રક્રિયા દ્વારા મેળવવામાં આવે છે અને તેને સરોગેટ માતાઓમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે છે.

(B) આઉટ-ક્રોસ એ બહિઃસંકરણનો એક પ્રકાર છે જેમાં એક જ જાતિના એવા પ્રાણીઓનું સંકરણ કરવામાં આવે છે,જેમના વંશાવળીમાં $4-6$ પેઢી સુધી કોઈ સામાન્ય પૂર્વજો હોતા નથી.
આ પદ્ધતિ અંતઃસંકરણ દબાણ (inbreeding depression) દૂર કરવામાં મદદ કરે છે.
વિકલ્પ $A$ એ અંતઃસંકરણ (inbreeding) દર્શાવે છે.
વિકલ્પ $C$ એ બહિઃસંકરણ (cross-breeding) દર્શાવે છે.
વિકલ્પ $D$ એ આંતરજાતીય સંકરણ (interspecific hybridization) દર્શાવે છે.

(B) સંકર જાતિ (Cross-breeding) એ એક સંવર્ધન પદ્ધતિ છે જેમાં એક જાતિના શ્રેષ્ઠ નરને બીજી જાતિની શ્રેષ્ઠ માદા સાથે સંકરણ કરાવવામાં આવે છે.
આ પદ્ધતિ દ્વારા બે અલગ-અલગ જાતિઓના ઇચ્છનીય ગુણોને સંતતિમાં એકત્રિત કરી શકાય છે,જેનાથી દૂધ ઉત્પાદન,બીફ પશુઓમાં વૃદ્ધિ દર વગેરેમાં સરેરાશ ઉત્પાદકતામાં વધારો કરી શકાય છે.
આંતરજાતીય સંકરણમાં બે અલગ-અલગ સંબંધિત પ્રજાતિઓના પ્રાણીઓનું સંકરણ કરવામાં આવે છે,જે એક વધુ વિશિષ્ટ પ્રક્રિયા છે.
અંતઃસંવર્ધન મુખ્યત્વે સમયુગ્મજતા (homozygosity) વધારે છે અને તેનો ઉપયોગ શુદ્ધ વંશાવલિ વિકસાવવા માટે થાય છે,પરંતુ લાંબા સમય સુધી કરવાથી તે અંતઃસંવર્ધન દબાણ (inbreeding depression) તરફ દોરી શકે છે.

(A) હિસારડેલ એ પંજાબમાં વિકસાવવામાં આવેલી ઘેટાંની એક સંકર જાત છે.
તે બીકાનેરી ઘેટાં (માદા) અને મેરિનો ઘેટાં (નર) ના સંકરણ દ્વારા ઉત્પન્ન કરવામાં આવે છે.
આ સંકરણ પદ્ધતિનો ઉપયોગ ઊનના ઉત્પાદનની ગુણવત્તા અને જથ્થામાં સુધારો કરવા માટે કરવામાં આવે છે.

(C) આંતરપ્રજનન સમયુગ્મતામાં વધારો કરે છે,જે શ્રેષ્ઠ જનીનોના સંચય અને ઓછા ઇચ્છનીય જનીનોને દૂર કરવામાં મદદ કરે છે. તે હાનિકારક પ્રભાવી જનીનોને પણ ખુલ્લા પાડે છે જે પસંદગી દ્વારા દૂર કરવામાં આવે છે. તેથી,એવું વિધાન કે આંતરપ્રજનન હાનિકારક જનીનોના સંચયમાં અને ઇચ્છનીય જનીનોને દૂર કરવામાં મદદ કરે છે,તે ખોટું છે.

(D) મલ્ટિપલ ઓવ્યુલેશન એમ્બ્રાયો ટ્રાન્સફર $(MOET)$ ની પ્રક્રિયામાં,ગાયને ફોલિક્યુલર પરિપક્વતા અને સુપરઓવ્યુલેશન પ્રેરવા માટે $FSH$ જેવી પ્રવૃત્તિ ધરાવતા હોર્મોન્સ આપવામાં આવે છે.
$FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) અંડાશયના ફોલિકલ્સની વૃદ્ધિ અને પરિપક્વતાને ઉત્તેજિત કરે છે.
એસ્ટ્રોજન એન્ડોમેટ્રિયમના પ્રસાર માટે જવાબદાર છે.
પ્રોજેસ્ટેરોન ગર્ભાવસ્થા માટે એન્ડોમેટ્રિયમને જાળવી રાખવાનું કાર્ય કરે છે.
ટેસ્ટોસ્ટેરોન એ મુખ્ય નર જાતીય હોર્મોન છે જે શુક્રકોષજનન (spermatogenesis) માટે જવાબદાર છે.

(A) મલ્ટિપલ ઓવ્યુલેશન એમ્બ્રિયો ટ્રાન્સફર ટેકનોલોજી $(MOET)$ એ પશુધનના સુધારણા માટેનો એક કાર્યક્રમ છે.
આ પ્રક્રિયામાં,ગાયને પુટિકાના પરિપક્વન અને સુપર ઓવ્યુલેશનને પ્રેરિત કરવા માટે $FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) જેવી પ્રવૃત્તિ ધરાવતા હોર્મોન્સ આપવામાં આવે છે.
સામાન્ય રીતે ચક્ર દીઠ એક અંડકોષને બદલે,ગાય $6-8$ અંડકોષો ઉત્પન્ન કરે છે.
પ્રાણીને કાં તો શ્રેષ્ઠ નર સાથે સમાગમ કરાવવામાં આવે છે અથવા કૃત્રિમ વીર્યસેચન કરવામાં આવે છે.
$8-32$ કોષીય અવસ્થા ધરાવતા ભ્રૂણને બિન-શસ્ત્રક્રિયા દ્વારા મેળવીને સરોગેટ માતામાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે છે.
વિકલ્પ $A$ ખોટો છે કારણ કે વપરાયેલ હોર્મોનમાં $FSH$ જેવી પ્રવૃત્તિ હોય છે,$LH$ જેવી નહીં.

(B) શાહિવાલ એ ગાયની એક ઓલાદ છે જે મુખ્યત્વે પંજાબ પ્રદેશમાં જોવા મળે છે. કૃત્રિમ પસંદગી અને પસંદગીયુક્ત સંવર્ધનની પ્રક્રિયા દ્વારા,ઈચ્છિત લક્ષણો (જેમ કે વધુ દૂધ ઉત્પાદન અને રોગ પ્રતિકારક શક્તિ) ધરાવતી શાહિવાલ ગાયો પંજાબ રાજ્યમાં વિકસાવવામાં આવી હતી. આ પશુધનની ગુણવત્તા સુધારવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતા પશુ સંવર્ધનનું એક ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.

(D) આપેલ આકૃતિમાં $Sahiwal$ (સાહિવાલ) જાતિની ગાય દર્શાવવામાં આવી છે.
$Sahiwal$ એ ભારતની એક જાણીતી દેશી ગાયની જાતિ છે,જે તેના વધુ દૂધ ઉત્પાદન અને ગરમી સહન કરવાની ક્ષમતા માટે જાણીતી છે.
તે લાલ-કથ્થઈ રંગ,ઢીલી ચામડી અને નરમાં સુવિકસિત ખૂંધ દ્વારા ઓળખાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) હિસારડેલ એ ઘેટાંની એક નવી જાત છે જે પંજાબમાં બિકાનેરી ઘેટાં (માદા) અને મેરિનો ઘેટાં (નર) ના સંકરણ દ્વારા વિકસાવવામાં આવી છે.
આ પ્રક્રિયાને પરસંવર્ધન (cross-breeding) કહેવામાં આવે છે,જેમાં એક જાતના શ્રેષ્ઠ નરને બીજી જાતની શ્રેષ્ઠ માદા સાથે સંકરણ કરાવવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $A$ છે.

(D) ખચ્ચર એ નર ગધેડા અને માદા ઘોડાના સંવનનથી ઉત્પન્ન થાય છે. આ પ્રક્રિયા, જેમાં બે અલગ-અલગ જાતિઓ વચ્ચે સંકરણ કરાવીને સંતતિ ઉત્પન્ન કરવામાં આવે છે, તેને $Interspecific \text{ } hybridization$ (આંતરજાતીય સંકરણ) કહેવામાં આવે છે. તેથી, સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) અંતઃસંવર્ધન એટલે એક જ જાતના વધુ નજીકના સંબંધિત પ્રાણીઓ વચ્ચે $4-6$ પેઢી સુધી કરવામાં આવતું પ્રજનન.
$1$. તે સમયુગ્મતા (homozygosity) વધારે છે,જે શુદ્ધ જાત (pure lines) વિકસાવવા માટે જરૂરી છે.
$2$. સતત અંતઃસંવર્ધન,ખાસ કરીને નજીકના સંબંધીઓ વચ્ચે,સામાન્ય રીતે ફળદ્રુપતા અને ઉત્પાદકતામાં ઘટાડો કરે છે. આને અંતઃસંવર્ધન દબાણ (inbreeding depression) કહેવામાં આવે છે.
$3$. તે સમયુગ્મતા વધારે છે,તેથી તે વિષમયુગ્મતા (heterozygosity) ઘટાડે છે.
તેથી,'સતત અંતઃસંવર્ધનથી વિષમયુગ્મતાનું પ્રમાણ વધે છે' તે વિધાન અસંગત છે.

(D) અંત:સંવર્ધન એટલે એક જ જાતના વધુ નજીકના સભ્યો વચ્ચે $4-6$ પેઢી સુધી કરવામાં આવતું સંવર્ધન.
તે સમયુગ્મજતા (homozygosity) વધારે છે,જે કોઈપણ પ્રાણીમાં શુદ્ધ જાત (pure line) વિકસાવવા માટે આવશ્યક છે.
અંત:સંવર્ધન હાનિકારક પ્રભાવી જનીનોને બહાર લાવે છે,જે પસંદગી દ્વારા દૂર કરી શકાય છે.
તેથી,તેનો મુખ્ય ઉપયોગ કોઈપણ પ્રાણીમાં શુદ્ધ જાત વિકસાવવા માટે થાય છે.

(A) હિસારડેલ એ ઘેટાંની એક નવી જાત છે જે પંજાબમાં બીકાનેરી ઘેટાં (ewes) અને મેરિનો ઘેટાં (rams) ના સંકરણ દ્વારા વિકસાવવામાં આવી છે. તે ઉનના ઉત્પાદન માટે જાણીતી ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળી જાત છે.

(A) અંતસંવર્ધન એટલે એક જ જાતિના વધુ નજીકના સભ્યો વચ્ચે $4-6$ પેઢીઓ સુધી કરવામાં આવતું સંકરણ.
સતત અંતસંવર્ધન,ખાસ કરીને નજીકનું અંતસંવર્ધન,સામાન્ય રીતે પ્રજનનક્ષમતા અને ઉત્પાદકતામાં ઘટાડો કરે છે.
આ પ્રક્રિયા નુકસાનકારક પ્રચ્છન્ન જનીનોને બહાર લાવે છે,જે પસંદગી દ્વારા દૂર કરવામાં આવે છે.
તેથી,અંતસંવર્ધન એ પ્રક્રિયા છે જે નુકસાનકારક પ્રચ્છન્ન જનીનોને બહાર લાવે છે.

(D) આકૃતિમાં દર્શાવેલ સજીવ ખચ્ચર (mule) છે. ખચ્ચર એ નર ગધેડા અને માદા ઘોડા વચ્ચેના સંવનન દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે. આ પ્રક્રિયા,જેમાં બે અલગ-અલગ સંબંધિત જાતિઓ વચ્ચે સંવનન કરાવવામાં આવે છે,તેને આંતરજાતીય સંકરણ (interspecific hybridization) કહેવામાં આવે છે. આ પદ્ધતિમાં,બે અલગ-અલગ જાતિઓના ઇચ્છનીય લક્ષણોને જોડવામાં આવે છે.

(C) $MOET$ નું પૂરું નામ $Multiple$ $Ovulation$ $Embryo$ $Transfer$ છે.
આ પદ્ધતિ પશુઓમાં ટોળાના સુધારણા માટેનો એક કાર્યક્રમ છે.
આ પદ્ધતિમાં,ગાયને $FSH$ જેવી સક્રિયતા ધરાવતા અંતઃસ્ત્રાવો આપવામાં આવે છે,જેથી તે એક ચક્રમાં એક અંડકોષને બદલે વધુ અંડકોષો ઉત્પન્ન કરી શકે (સુપર ઓવ્યુલેશન).
ત્યારબાદ ગાયનું સંકરણ શ્રેષ્ઠ નર સાથે અથવા કૃત્રિમ વીર્યસેચન દ્વારા કરવામાં આવે છે.
ફલિત થયેલા અંડકોષોને $8-32$ કોષીય અવસ્થાએ સર્જરી વગર મેળવીને અન્ય સરોગેટ માતામાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે છે.

(B) પશુઓમાં ટોળાના સુધારણા માટે વપરાતી પદ્ધતિને મલ્ટિપલ ઓવ્યુલેશન એમ્બ્રિયો ટ્રાન્સફર $(MOET)$ કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,ગાયને $FSH$ ($Follicle$ $Stimulating$ $Hormone$ - પુટિકા પ્રેરક અંતઃસ્ત્રાવ) જેવી સક્રિયતા ધરાવતા અંતઃસ્ત્રાવો આપવામાં આવે છે,જે પુટિકાના પરિપક્વન અને સુપર ઓવ્યુલેશન (અતિ અંડપાત) ને પ્રેરે છે.
દરેક ચક્રે એક અંડકોષ ઉત્પન્ન થવાને બદલે,આ સારવાર દ્વારા $6$ થી $8$ અંડકોષો ઉત્પન્ન થાય છે.
ત્યારબાદ આ પશુનું સંકરણ શ્રેષ્ઠ નર સાથે કરવામાં આવે છે અથવા કૃત્રિમ વીર્યસેચન કરવામાં આવે છે.

(A) નિયંત્રિત સંવર્ધન પ્રયોગો $\text{કૃત્રિમ}$ $\text{વીર્યસેચન}$ ($Artificial$ $Insemination$ - $AI$) દ્વારા અસરકારક રીતે કરી શકાય છે.
આ પદ્ધતિમાં, પિતૃ તરીકે પસંદ કરેલા નર પાસેથી વીર્ય એકત્રિત કરવામાં આવે છે અને સંવર્ધક દ્વારા પસંદ કરેલી માદાના પ્રજનન માર્ગમાં દાખલ કરવામાં આવે છે.
આ પદ્ધતિ સામાન્ય સમાગમની ઘણી સમસ્યાઓને દૂર કરવામાં મદદ કરે છે અને સંવર્ધકને નિયંત્રિત પરિસ્થિતિઓમાં પરસંવર્ધન (cross-breeding) પ્રયોગો કરવાની મંજૂરી આપે છે.

(A) $MOET$ એટલે મલ્ટિપલ ઓવ્યુલેશન એમ્બ્રિયો ટ્રાન્સફર ટેકનોલોજી.
આ પ્રક્રિયામાં,ગાયને પુટિકાના પરિપક્વન અને સુપર ઓવ્યુલેશન માટે $FSH$ જેવી અસર ધરાવતા અંતઃસ્ત્રાવો આપવામાં આવે છે.
ચક્ર દીઠ સામાન્ય એક અંડકોષને બદલે,ગાય $6-8$ અંડકોષ ઉત્પન્ન કરે છે.
ત્યારબાદ આ અંડકોષોનું કૃત્રિમ વીર્યસેચન અથવા કુદરતી સમાગમ દ્વારા ફલન કરવામાં આવે છે અને $8-32$ કોષીય અવસ્થા ધરાવતા ભ્રૂણને બિન-શસ્ત્રક્રિયા દ્વારા મેળવીને સરોગેટ માતામાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે છે.