Ecology (General) Questions in Gujarati

(D) $\text{સવાના}$ એ એક એવું જીવાવરણ છે જે છૂટાછવાયા વૃક્ષો અથવા ક્ષુપ ધરાવતી ઘાસની ભૂમિ તરીકે ઓળખાય છે। ગીચ જંગલોથી વિપરીત, $\text{સવાના}$ માં વૃક્ષો એકબીજાથી પૂરતા અંતરે આવેલા હોય છે જેથી તેમનો tán (canopy) એકબીજાને સ્પર્શતો નથી, જેના કારણે જમીન સુધી પૂરતો સૂર્યપ્રકાશ પહોંચે છે અને ઘાસનું સતત પડ જળવાઈ રહે છે। તેથી, સાચો વિકલ્પ $D$ છે।

(D) વિશાળ નિવસનતંત્ર અથવા ચોક્કસ આબોહવા,વનસ્પતિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિ ધરાવતા મોટા પ્રાદેશિક એકમને $Biome$ (જીવપરિસ્થિતિકીય પ્રદેશ) કહેવામાં આવે છે.
$Biomass$ (જૈવભાર) એટલે કોઈ ચોક્કસ વિસ્તારમાં રહેલા સજીવોનું કુલ દળ.
$Ecotone$ (સંક્રમિકા) એ બે જૈવિક સમુદાયો વચ્ચેનો સંક્રમણ વિસ્તાર છે.
$Ecads$ એ પર્યાવરણીય પરિબળોને કારણે વનસ્પતિમાં થતા બિન-વારસાગત ફેરફારો છે.

(A) વનસ્પતિ સમુદાય એટલે કોઈ ચોક્કસ વિસ્તારમાં સાથે રહેતી અને એકબીજા સાથે તેમજ તેમના પર્યાવરણ સાથે આંતરક્રિયા કરતી બે અથવા બે કરતા વધારે વનસ્પતિ જાતિઓનો સમૂહ. તેથી,સાચો જવાબ $A$ છે.

(A) પ્રો. $R. Misra$ (રામદેવ મિશ્રા) ને ભારતીય પરિસ્થિતિવિદ્યાના પિતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેમણે ભારતમાં પરિસ્થિતિવિદ્યાના અભ્યાસની સ્થાપના કરી હતી અને ઉષ્ણકટિબંધીય જંગલના નિવસનતંત્રો તથા વનસ્પતિ પરિસ્થિતિવિદ્યાને સમજવામાં મહત્વનું યોગદાન આપ્યું હતું.

(A) $\text{જીવાવરણ}$ એ વૈશ્વિક નિવસનતંત્ર છે જે તમામ સજીવો ($\text{જૈવિક}$ ઘટકો) અને તેમના સંબંધોને એકીકૃત કરે છે, જેમાં $\text{મૃદાવરણ}$, $\text{જલાવરણ}$ અને $\text{વાતાવરણ}$ ($\text{અજૈવિક}$ ઘટકો) સાથેની તેમની આંતરક્રિયાઓનો સમાવેશ થાય છે। તે પૃથ્વી પરના તમામ નિવસનતંત્રોનો સરવાળો દર્શાવે છે।

(D) સજીવો અને તેમના પર્યાવરણ વચ્ચેના આંતરક્રિયાઓના અભ્યાસને,જેમાં જૈવિક અને અજૈવિક બંને પરિબળોનો સમાવેશ થાય છે,તેને $Ecology$ (પરિસ્થિતિક વિજ્ઞાન) કહેવામાં આવે છે.
$Ecosystem$ (નિવસનતંત્ર) એ પ્રકૃતિનો એક કાર્યાત્મક એકમ છે જ્યાં સજીવો એકબીજા સાથે અને આસપાસના ભૌતિક પર્યાવરણ સાથે આંતરક્રિયા કરે છે.
$Phytosociology$ એ વનસ્પતિ સમુદાયોનો અભ્યાસ છે.
$Biotic community$ (જીવીય સમુદાય) એટલે એક વિસ્તારમાં રહેતી અને એકબીજા સાથે આંતરક્રિયા કરતી વિવિધ જાતિઓની વસ્તીનો સમૂહ.

(C) પરિસ્થિતિવિદ્યા એ જીવવિજ્ઞાનની એવી શાખા છે જે સજીવો વચ્ચેની અને સજીવો તથા તેમના ભૌતિક પર્યાવરણ વચ્ચેની આંતરક્રિયાઓનો અભ્યાસ કરે છે. પરિસ્થિતિવિદ્યામાં અભ્યાસ કરવામાં આવતા જૈવિક સંગઠનના સ્તરોમાં સજીવ, વસ્તી, સમુદાય, નિવસનતંત્ર અને જીવાવરણનો સમાવેશ થાય છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી, $Species$ (જે વસ્તીનો પાયો બનાવે છે) એ પરિસ્થિતિવિદ્યામાં અભ્યાસ કરવામાં આવતો મૂળભૂત એકમ છે, જ્યારે $Tissue$, $Molecule$ અને $Cell$ એ કોષવિજ્ઞાન અને દેહધર્મવિદ્યામાં અભ્યાસ કરવામાં આવતા સંગઠનના સ્તરો છે.

(C) પરિસ્થિતિવિદ્યા એ સજીવો અને તેમના પર્યાવરણ વચ્ચેના આંતર સંબંધોનો અભ્યાસ છે. પરિસ્થિતિવિદ્યામાં સંગઠનકક્ષાઓ સજીવથી શરૂ કરીને વસ્તી,સમુદાય,નિવસનતંત્ર અને જીવાવરણ સુધી વિસ્તરેલી છે. આ કક્ષાઓ કુદરતી વિશ્વમાં જોઈ શકાય તેવી અને પ્રત્યક્ષ હોય છે,તેથી તેનું કદ સ્થૂળ (Macroscopic) હોય છે.

(A) પરિસ્થિતિવિદ્યામાં જૈવિક સંગઠનનો ક્રમ નીચે મુજબ છે:
$1$. જાતિ: આંતરપ્રજનન કરી શકતા સજીવોનો સમૂહ.
$2$. વસતિ: ચોક્કસ વિસ્તારમાં રહેતી એક જ જાતિના સજીવોનો સમૂહ.
$3$. જીવસમાજ: એક વિસ્તારમાં રહેતી વિવિધ વસતિઓનો સમૂહ.
$4$. નિવસનતંત્ર: જીવસમાજ અને તેમના ભૌતિક પર્યાવરણ વચ્ચેની આંતરક્રિયા.
$5$. દ્રશ્યભૂમિ (Landscape): નિવસનતંત્રોની ભાત (Mosaic).
$6$. જીવાવરણ: પૃથ્વી પરના તમામ નિવસનતંત્રોનો સરવાળો.
તેથી,સાચો ક્રમ જાતિ - વસતિ - જીવસમાજ - નિવસનતંત્રો - દ્રશ્યભૂમિ - જીવાવરણ છે.

(NONE) જૈવિક સંગઠનનો ક્રમ નીચે મુજબ છે: $\text{પરમાણુઓ} \rightarrow \text{અણુઓ} \rightarrow \text{મહાનુભુઓ (Macromolecules)} \rightarrow \text{કોષીય અંગિકાઓ} \rightarrow \text{કોષ} \rightarrow \text{પેશી} \rightarrow \text{અંગ} \rightarrow \text{અંગતંત્ર} \rightarrow \text{સજીવ} \rightarrow \text{વસ્તી} \rightarrow \text{સમુદાય} \rightarrow \text{પરિસ્થિતિકીય તંત્ર} \rightarrow \text{જીવાવરણ}$.
$1$. $\text{સજીવ} \rightarrow \text{વસ્તી}$: એક ચોક્કસ વિસ્તારમાં સમાન જાતિના વ્યક્તિગત સજીવોનો સમૂહ વસ્તી બનાવે છે. આ સાચું છે.
$2$. $\text{વસ્તી} \rightarrow \text{સમુદાય}$: એક વિસ્તારમાં રહેતી વિવિધ જાતિઓની અલગ-અલગ વસ્તીઓ મળીને સમુદાય બનાવે છે. આ સાચું છે.
$3$. $\text{મહાનુભુઓ} \rightarrow \text{કોષ}$: મહાનુભુઓ (જેમ કે પ્રોટીન,ન્યુક્લિક એસિડ) અંગિકાઓ બનાવે છે,જે કોષનું નિર્માણ કરે છે. આ સાચું છે.
$4$. $\text{પરિસ્થિતિકીય તંત્ર} \rightarrow \text{જીવાવરણ}$: વિવિધ પરિસ્થિતિકીય તંત્રો મળીને જીવાવરણ બનાવે છે. આ સાચું છે.
આપેલ તમામ જોડીઓ જૈવિક સંગઠનના ક્રમમાં સાચી હોવાથી,આપેલા વિકલ્પોમાં કોઈ અસંગત જોડ નથી.

(D) પરિસ્થિતિવિદ્યા એ જીવવિજ્ઞાનની એક શાખા છે જે સજીવોની તેમના ભૌતિક પર્યાવરણ સાથેની અને એકબીજા સાથેની આંતરક્રિયાઓનો અભ્યાસ કરે છે.
તેનો અભ્યાસ જૈવિક સંગઠનના વિવિધ સ્તરો પર કરવામાં આવે છે,જેમાં સજીવો,વસતિ,સમુદાયો,નિવસનતંત્ર અને જીવાવરણનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,પરિસ્થિતિવિદ્યામાં વસતિ,સમુદાય અને નિવસનતંત્રનો અભ્યાસ કરવામાં આવે છે.

(A) જૈવિક સંગઠન એક શ્રેણીબદ્ધ માળખું અનુસરે છે જેમાં એક જ જાતિના સજીવો વસતિ બનાવે છે.
એક વિસ્તારમાં રહેતી વિવિધ જાતિઓની વસતિ મળીને જીવસમાજ બનાવે છે.
જીવસમાજ જ્યારે તેના ભૌતિક પર્યાવરણ સાથે આંતરક્રિયા કરે છે ત્યારે તે નિવસનતંત્ર બનાવે છે.
પૃથ્વી પરના તમામ નિવસનતંત્રો સામૂહિક રીતે જીવાવરણની રચના કરે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ છે: જાતિ $\rightarrow$ વસતિ $\rightarrow$ જીવસમાજ $\rightarrow$ નિવસનતંત્ર $\rightarrow$ જીવાવરણ.

(C) પરિસ્થિતિવિદ્યા એ જીવવિજ્ઞાનની એક શાખા છે જે સજીવોની તેમના ભૌતિક પર્યાવરણ સાથેની અને એકબીજા સાથેની આંતરક્રિયાઓનો અભ્યાસ કરે છે.
જૈવિક સંગઠનના સ્તરે,પરિસ્થિતિવિદ્યા સજીવો,વસ્તી,સમુદાયો,નિવસનતંત્ર અને જીવાવરણ જેવા સ્તરો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,'જાતિ' (અથવા વસ્તી/સજીવ સ્તર) એ પરિસ્થિતિવિદ્યાના અભ્યાસનો પાયાનો એકમ છે.
'પરમાણુ','કોષ' અને 'પેશી' એ જૈવિક સંગઠનના એવા સ્તરો છે જેનો અભ્યાસ અનુક્રમે આણ્વિય જીવવિજ્ઞાન,કોષવિદ્યા અને પેશીવિજ્ઞાનમાં કરવામાં આવે છે.

(A) જૈવિક સંગઠનના શ્રેણીક્રમમાં, $\text{અંગતંત્રો}$, $\text{વસ્તીઓ}$ અને $\text{સમુદાયો}$ જેવી કક્ષાઓ સંપૂર્ણપણે જૈવિક છે કારણ કે તેમાં સજીવો અને તેમની આંતરક્રિયાઓનો સમાવેશ થાય છે। $\text{ભૂદ્રશ્ય}$ (Landscape) એ એક ભૌગોલિક વિસ્તાર છે જેમાં અનેક નિવસનતંત્રો અને અજૈવિક પરિબળોનો સમાવેશ થાય છે, જે તેને સજીવ સંગઠનના સંદર્ભમાં જૈવિક કક્ષાને બદલે એક વ્યાપક પારિસ્થિતિક અથવા ભૌગોલિક કક્ષા બનાવે છે।

(C) : લિયાના (Lianas) એ મોટા ચઢતા લાકડાના વેલા છે જે ઉષ્ણકટિબંધીય વર્ષાવનના વૃક્ષો પર જોવા મળે છે.
તેમણે વર્ષાવનમાં જીવન જીવવા માટે અનુકૂલન સાધ્યું છે,જેમાં તેમના મૂળ જમીનમાં હોય છે અને ઉપલબ્ધ સૂર્યપ્રકાશ મેળવવા માટે તેઓ વૃક્ષોની છત્રછાયા (canopy) સુધી ઊંચે ચઢે છે.
ઘણા લિયાના વર્ષાવનની છત્રછાયામાં જીવન શરૂ કરે છે અને મૂળને જમીન તરફ નીચે મોકલે છે.

(A) પરિસ્થિતિકીય સંગઠનનો ક્રમ નીચે મુજબ છે:
$1$. $(a)$ સજીવો: આ વ્યક્તિગત જીવંત પ્રાણીઓ છે $(ii)$.
$2$. $(b)$ વસ્તી: આ એક ચોક્કસ વિસ્તારમાં રહેતી એક જ જાતિના વ્યક્તિગત સજીવોનો સમૂહ છે $(i)$.
$3$. $(c)$ સમુદાયો: આ એક આપેલ વિસ્તારમાં વિવિધ જાતિઓની વસ્તીના આંતરક્રિયા દ્વારા રચાય છે $(iv)$.
$4$. $(d)$ જીવમ: આ મોટા પ્રાદેશિક એકમો છે જે ચોક્કસ આબોહવા અને વનસ્પતિ દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે,જેમ કે જંગલો,રણ અથવા ઘાસના મેદાનો $(iii)$.
તેથી,સાચી જોડ $a-ii, b-i, c-iv, d-iii$ છે.

(C) સજીવોના જૈવિક સંગઠનનું સ્તર સૌથી સરળથી સૌથી જટિલ તરફ નીચે મુજબ છે:
$1$. અણુઓ (રાસાયણિક સ્તર)
$2$. કોષો (જીવનનો પાયાનો એકમ)
$3$. પેશીઓ (સમાન કોષોનો સમૂહ)
$4$. સજીવ (વ્યક્તિગત જીવ)
$5$. વસ્તી (એક જ જાતિના વ્યક્તિઓનો સમૂહ)
$6$. સમુદાય (સાથે રહેતી વિવિધ વસ્તીઓનો સમૂહ)
આપેલા વિકલ્પોની સરખામણી કરતા:
વિકલ્પ $C$ આ ક્રમને અનુસરે છે: પેશી $\rightarrow$ સજીવ $\rightarrow$ વસ્તી $\rightarrow$ સમુદાય,જે જટિલતાનો વધતો ક્રમ દર્શાવે છે.

(A) જે સજીવો પાણીની સપાટી પર નિષ્ક્રિય રીતે તરે છે તેમને $Planktons$ (પ્લેન્કટોન્સ) કહેવામાં આવે છે.
$Pelagic$ (પેલાજીક) સજીવો ખુલ્લા પાણીના સ્તંભમાં રહે છે.
$Benthos$ (બેન્થોસ) એવા સજીવો છે જે જળાશયના તળિયે રહે છે.
$Neritic$ (નેરીટીક) એ સમુદ્રના ખંડીય છાજલીના ભાગને દર્શાવે છે.

(A) જીવંત સજીવો અને તેમના પર્યાવરણ વચ્ચેના આંતર સંબંધોના અભ્યાસને $Ecology$ (પરિસ્થિતિ વિદ્યા) કહેવામાં આવે છે.
$Ecology$ શબ્દ ગ્રીક શબ્દો $Oikos$ (જેનો અર્થ ઘર અથવા રહેઠાણ થાય છે) અને $Logos$ (જેનો અર્થ અભ્યાસ થાય છે) પરથી ઉતરી આવ્યો છે.
$Ecosystem$ (નિવસનતંત્ર) એ પ્રકૃતિનો એક કાર્યાત્મક એકમ છે જ્યાં સજીવો એકબીજા સાથે અને તેમની આસપાસના ભૌતિક પર્યાવરણ સાથે આંતરક્રિયા કરે છે.
$Phytogeography$ એ વનસ્પતિઓના ભૌગોલિક વિતરણનો અભ્યાસ છે.
તેથી,આ આંતર સંબંધોના અભ્યાસ માટેનો સાચો શબ્દ $Ecology$ છે.

(N/A) પરિસ્થિતિવિદ્યા એ એક એવો વિષય છે જે સજીવો વચ્ચેની તથા સજીવ અને તેના ભૌતિક (અજૈવિક) પર્યાવરણ વચ્ચેની આંતરક્રિયાઓનો અભ્યાસ કરે છે.
મૂળભૂત રીતે,પરિસ્થિતિવિદ્યા જૈવવૈજ્ઞાનિક સંગઠનના ચાર સ્તરો સાથે સંકળાયેલ છે: સજીવો (organisms),વસ્તી (populations),સમુદાયો (communities) અને જૈવવિસ્તારો (biomes).

(D) પરિસ્થિતિવિદ્યા એ જીવવિજ્ઞાનની એક શાખા છે જે સજીવો વચ્ચેની અને સજીવો તથા તેમના ભૌતિક પર્યાવરણ વચ્ચેની આંતરક્રિયાઓનો અભ્યાસ કરે છે.
તે જૈવિક સંગઠનના ચાર મુખ્ય સ્તરો પર કાર્ય કરે છે:
$1$. સજીવો
$2$. વસતી
$3$. સમુદાયો
$4$. જૈવવિસ્તારો (Biomes).
તેથી,આપેલ તમામ વિકલ્પો પરિસ્થિતિવિદ્યામાં અભ્યાસ કરવામાં આવતા જૈવિક સંગઠનના સ્તરો છે.

(D) પરિસ્થિતિવિદ્યા $(Oekologie)$ શબ્દ અર્ન્સ્ટ હેકલ દ્વારા $1866$ માં આપવામાં આવ્યો હતો. સજીવો અને તેમના પર્યાવરણ વચ્ચેના સંબંધોને વ્યાખ્યાયિત કરવામાં તેમના પાયાના કાર્યને કારણે તેમને પરિસ્થિતિવિદ્યાના પિતા માનવામાં આવે છે. જોકે એ. જી. ટેન્સલી 'નિવસનતંત્ર' $(Ecosystem)$ શબ્દ આપવા માટે જાણીતા છે,પરંતુ પરિસ્થિતિવિદ્યાના ક્ષેત્રની સ્થાપના કરવાનો શ્રેય હેકલને જાય છે.

(A) પરિસ્થિતિ વિદ્યા એ જીવવિજ્ઞાનની એક શાખા છે જે સજીવો વચ્ચેની અને સજીવો તથા તેમના ભૌતિક (અજૈવિક) પર્યાવરણ વચ્ચેની આંતરક્રિયાઓનો અભ્યાસ કરે છે.
તેથી,તેમાં સજીવો તેમના આસપાસના વાતાવરણ સાથે કેવી રીતે આંતરક્રિયા કરે છે તેનો અભ્યાસ કરવામાં આવે છે,જેમાં જૈવિક અને અજૈવિક બંને ઘટકોનો સમાવેશ થાય છે.

(C) પરિસ્થિતિવિદ્યા એ સજીવો વચ્ચેની અને સજીવ તથા તેના ભૌતિક પર્યાવરણ વચ્ચેની આંતરક્રિયાઓનો અભ્યાસ છે.
પરિસ્થિતિવિદ્યા સાથે સંબંધિત જૈવિક સંગઠનના સ્તરોમાં સજીવો,વસ્તી,સમુદાયો,નિવસનતંત્રો અને જૈવવિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે.
કોષો,પેશીઓ અને અંગો એ જૈવિક સંગઠનના એવા સ્તરો છે જેનો અભ્યાસ કોષવિદ્યા અને દેહધર્મવિદ્યામાં કરવામાં આવે છે,પરિસ્થિતિવિદ્યામાં નહીં.
તેથી,પરિસ્થિતિવિદ્યા કોષોના સ્તર સાથે સંબંધિત નથી.

(A) પરિસ્થિતિવિદ્યા (Ecology) એ સજીવો વચ્ચેની અને સજીવ તથા તેના ભૌતિક (અજૈવિક) પર્યાવરણ વચ્ચેની આંતરક્રિયાઓનો અભ્યાસ છે। $ \text{સજીવ} $ (Organism) ને પરિસ્થિતિવિદ્યાના અભ્યાસનો પાયાનો અથવા મૂળભૂત એકમ માનવામાં આવે છે, કારણ કે તમામ પરિસ્થિતિકીય પ્રક્રિયાઓ અને આંતરક્રિયાઓ વ્યક્તિગત સજીવના સ્તરેથી શરૂ થાય છે।

(C) નિવસનતંત્ર એ પ્રકૃતિનો એક કાર્યાત્મક એકમ છે જ્યાં સજીવો એકબીજા સાથે અને તેમની આસપાસના ભૌતિક પર્યાવરણ સાથે આંતરક્રિયા કરે છે.
વિધાન $A$ સાચું છે કારણ કે સજીવ એ નિવસનતંત્રનો પાયાનો એકમ છે.
વિધાન $R$ ખોટું છે કારણ કે નિવસનતંત્રની રચના જૈવિક સમુદાયો અને તેમના ભૌતિક પર્યાવરણ વચ્ચેની આંતરક્રિયાથી થાય છે,માત્ર સમુદાયો વચ્ચેની આંતરક્રિયાથી નહીં.

(A) બાયોમ (Biome) એટલે વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓનો એક વિશાળ કુદરતી સમુદાય જે મોટા નિવાસસ્થાનને આવરી લે છે,દા.ત.,જંગલ અથવા ટુંડ્ર પ્રદેશ. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,વિશાળ જંગલનું નિવસનતંત્ર એ બાયોમનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે,કારણ કે તે ચોક્કસ આબોહવા અને વનસ્પતિની ભાત સાથે વિશાળ ભૌગોલિક વિસ્તારને આવરી લે છે,જ્યારે તળાવ,સરોવર અને ખેતર એ નાના અને સ્થાનિક નિવસનતંત્રો છે.

(A) જૈવિક શ્રેણીબદ્ધતાનો ક્રમ આ મુજબ છે: $Individual < Species < Population < Community < Ecosystem < Biome < Biosphere$ (વ્યક્તિગત સજીવ < જાતિ < વસ્તી < સમુદાય < નિવસનતંત્ર < જીવમ < જીવાવરણ).
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Biome$ (જીવમ) એ સૌથી મોટો પ્રાદેશિક એકમ છે જે ચોક્કસ આબોહવા અને મુખ્ય વનસ્પતિના પ્રકાર દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે,તેથી તે શ્રેણીબદ્ધતામાં સૌથી ઉચ્ચ સ્તર છે.

(A) સાઈનેકોલોજી,જેને કોમ્યુનિટી ઇકોલોજી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે સજીવોના સમૂહ (સમુદાયો) અને તેમના પર્યાવરણ વચ્ચેના સંબંધોનો અભ્યાસ છે.
તેનાથી વિપરીત,ઓટોઇકોલોજી (Autecology) એ વ્યક્તિગત જાતિના તેના પર્યાવરણ સાથેના સંબંધોનો અભ્યાસ છે.
સાઈનેકોલોજી સમુદાયની અંદરની આંતરક્રિયાઓ અને તેમના આસપાસના પર્યાવરણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે,તેથી વિકલ્પ $A$ સૌથી સચોટ વર્ણન છે.

(A) પરિસ્થિતિવિદ્યા (ગ્રીક: $Oikos = \text{ઘર}$; $logos = \text{અભ્યાસ}$) એ જીવવિજ્ઞાનની એક શાખા છે જે સજીવો વચ્ચેના આંતર-સંબંધો અને સજીવો તથા તેમના પર્યાવરણ વચ્ચેની આંતરક્રિયાઓનો અભ્યાસ કરે છે.

(A) સજીવ એ પરિસ્થિતિકીય અભ્યાસનો સૌથી નાનો એકમ છે.
જૈવિક આયોજન એટલે ઘટકોની એક શ્રેણીબદ્ધ ગોઠવણી અને સંકલન,જ્યાં દરેક સ્તર નીચલા સ્તરના ઘટકોથી બનેલું હોય છે અને ઉચ્ચ સ્તર માટે એક ઘટક તરીકે કાર્ય કરે છે.
જૈવ-અણુઓથી લઈને સજીવ સ્તર સુધીની શ્રેણીને જૈવિક આયોજન કહેવામાં આવે છે. સજીવોના પરિસ્થિતિકીય જૂથ સાથે જોડાયેલ શ્રેણીને પરિસ્થિતિકીય શ્રેણી અથવા પરિસ્થિતિકીય આયોજનના સ્તરો કહેવામાં આવે છે.
પરિસ્થિતિકીય શ્રેણીના વિવિધ સ્તરો વચ્ચે કાર્યાત્મક દ્રષ્ટિએ કોઈ સ્પષ્ટ સીમાઓ હોતી નથી,કારણ કે એક જ સજીવ એ વસ્તી,જૈવિક સમુદાય અને પરિસ્થિતિકીય તંત્રનો એક ભાગ હોય છે.

(B) $(i)$ મિમિક્રીનો ખ્યાલ સૌપ્રથમ $1862$ માં $HW$ બેટ્સ દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો.
$(ii)$ ભારતીય વનસ્પતિ પરિસ્થિતિવિદ્યાના પિતા પ્રોફેસર રામદેવ મિશ્રા છે.
$(iii)$ 'ઇકોલોજી' શબ્દ અર્ન્સ્ટ હેકેલ દ્વારા $1866$ માં આપવામાં આવ્યો હતો.

(C) પ્રોફેસર રામ દેવ મિશ્રાને ભારતીય પરિસ્થિતિવિદ્યા (Indian ecology) ના પિતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેઓ ભારતમાં પરિસ્થિતિવિદ્યાના ક્ષેત્રમાં અગ્રણી હતા અને તેમણે વનસ્પતિ સમુદાયો અને પર્યાવરણીય સંરક્ષણના અભ્યાસમાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપ્યું હતું.

(C) પરિસ્થિતિવિદ્યા એ જીવવિજ્ઞાનની એક શાખા છે જે સજીવોની તેમની વચ્ચેની (જૈવિક ઘટકો) તેમજ તેમની આસપાસના અજૈવિક (નિર્જીવ) ઘટકો સાથેની આંતરક્રિયાઓનો અભ્યાસ કરે છે. આ અભિગમ ઇકોસિસ્ટમ કેવી રીતે કાર્ય કરે છે અને સજીવો તેમના પર્યાવરણ સાથે કેવી રીતે અનુકૂલન સાધે છે તે સમજવામાં મદદ કરે છે.

(C) પરિસ્થિતિવિદ્યા (Ecology) મૂળભૂત રીતે જૈવિક સંગઠનના ચાર મુખ્ય સ્તરો સાથે સંબંધિત છે.
આ સ્તરો નીચે મુજબ છે:
$1$. સજીવો (Organisms)
$2$. વસ્તી (Populations)
$3$. સમુદાયો (Communities)
$4$. જીવમ (Biomes)

(B) બે સમુદાયો વચ્ચેના સંક્રમણ વિસ્તારને $Ecotone$ (ઇકોટોન) કહેવામાં આવે છે.
$1$. $Ecoline$ (ઇકોલાઇન): તે બે ઇકોટાઇપ્સ વચ્ચેનું મધ્યવર્તી સ્વરૂપ છે.
$2$. $Ecotone$ (ઇકોટોન): આ તે સંક્રમણ વિસ્તાર છે જ્યાં બે જૈવિક સમુદાયો મળે છે અને એકબીજામાં ભળે છે.
$3$. $Buffer \text{ } zone$ (બફર ઝોન): આ બાયોસ્ફિયર રિઝર્વનો એવો વિસ્તાર છે જ્યાં શિક્ષણ, સંશોધન વગેરે જેવી મર્યાદિત માનવીય પ્રવૃત્તિઓને મંજૂરી આપવામાં આવે છે.
$4$. $Thermocline$ (થર્મોક્લાઇન): આ જલીય વિસ્તાર છે જ્યાં ઊંડાઈ સાથે તાપમાનમાં ઝડપથી ઘટાડો થાય છે.

(C) પરિસ્થિતિવિદ્યામાં સર્વગ્રાહી અભિગમ સમગ્ર નિવસનતંત્રના અભ્યાસ પર ભાર મૂકે છે,જે એક જટિલ આંતરક્રિયા કરતી પ્રણાલી છે,જે સાચું છે.
જો કે,કારણ વિધાન ખોટું છે કારણ કે પર્યાવરણીય પરિબળો અનંત નથી; તે સમય અને અવકાશની ચોક્કસ મર્યાદાઓ દ્વારા સખત રીતે બંધાયેલા છે. દરેક પરિસ્થિતિકીય આંતરક્રિયા એક નિશ્ચિત સમય અને અવકાશના માળખામાં થાય છે.

(C) સમુદ્રના ખુલ્લા પાણીના સ્તંભમાં,કિનારા અને તળિયાથી દૂર રહેતા સજીવોને $Pelagic$ (પેલેજિક) સજીવો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$Planktons$ (પ્લવકો) એવા સજીવો છે જે પાણીના પ્રવાહ સાથે વહે છે.
$Nektons$ (તરનારાઓ) એવા સજીવો છે જે પાણીના પ્રવાહની વિરુદ્ધ સક્રિયપણે તરી શકે છે.
$Benthos$ (તળિયે રહેનારાઓ) એવા સજીવો છે જે સમુદ્રના તળિયાના કાંપ પર અથવા તેની અંદર રહે છે.

(B) બે અલગ-અલગ સમુદાયો અથવા નિવસનતંત્રો વચ્ચેના સંક્રાંતિ વિસ્તારને,જ્યાં તેઓ એકબીજા પર આચ્છાદિત થાય છે,તેને $Ecotone$ (સંક્રાંતિ વિસ્તાર) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ વિસ્તારમાં ઘણીવાર બંને નજીકના નિવસનતંત્રોની પ્રજાતિઓ તેમજ આ સંક્રાંતિ વાતાવરણમાં અનુકૂલિત થયેલી વિશિષ્ટ પ્રજાતિઓ જોવા મળે છે.

(D) $Biome$ (બાયોમ) એ વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓનો એક વિશાળ કુદરતી સમુદાય છે જે મોટા નિવાસસ્થાન,જેમ કે જંગલ અથવા ટુંડ્ર પ્રદેશમાં જોવા મળે છે.
બાયોમ પૃથ્વી પરની સમાન આબોહવાની પરિસ્થિતિઓ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત થાય છે,જે ત્યાં જોવા મળતી વનસ્પતિ,પ્રાણીઓ અને જમીનના સજીવોના પ્રકારોને અસર કરે છે.
તે જીવાવરણની નીચે પારિસ્થિતિકીય સંગઠનનું સૌથી મોટું સ્તર છે.
તેના ઉદાહરણોમાં ટુંડ્ર,ટાઈગા,સમશીતોષ્ણ જંગલો,રણ,ઘાસના મેદાનો અને મહાસાગરોનો સમાવેશ થાય છે.

(D) નવા વિસ્તારમાં કોઈ જાતિની સફળ સ્થાપનાની પ્રક્રિયાને $Ecesis$ (ઇસીસિસ) કહેવામાં આવે છે. તે પ્રાથમિક અનુક્રમણનો ત્રીજો તબક્કો છે,જે સ્થળાંતર અને અંકુરણ પછી આવે છે.

(B) જીવાવરણ એ પૃથ્વીની એવી વૈશ્વિક પરિસ્થિતિકીય પ્રણાલી છે જે તમામ જીવંત સજીવો અને તેમના સંબંધોને એકીકૃત કરે છે,જેમાં શિલાવરણ,જલાવરણ અને વાતાવરણના ઘટકો સાથેની તેમની આંતરક્રિયાનો સમાવેશ થાય છે. આ પૃથ્વીનો તે ચોક્કસ ભાગ છે જ્યાં જીવન અસ્તિત્વ ધરાવે છે.

(B) જૈવિક સંગઠનનો ક્રમ સૌથી સરળ એકમથી શરૂ થઈને સૌથી જટિલ સ્તર તરફ જાય છે.
$1$. કોષો એ જીવનના પાયાના બંધારણીય અને કાર્યાત્મક એકમો છે.
$2$. કોષોના સમૂહથી પેશીઓ બને છે.
$3$. પેશીઓ ભેગી મળીને અંગો બનાવે છે.
$4$. અંગો ભેગા મળીને અંગતંત્રો બનાવે છે.
$5$. અંગતંત્રો મળીને એક સ્વતંત્ર સજીવ બનાવે છે.
$6$. એક જ જાતિના સજીવોનો સમૂહ જે એક વિસ્તારમાં રહે છે તેને વસ્તી કહે છે.
$7$. એક વિસ્તારમાં રહેતી વિવિધ વસ્તીઓ મળીને સમુદાય બનાવે છે.
$8$. સમુદાયો અને તેમના અજૈવિક પર્યાવરણ મળીને નિવસનતંત્ર બનાવે છે.
$9$. ચોક્કસ આબોહવા અને વનસ્પતિ ધરાવતા મોટા પ્રાદેશિક એકમોને જૈવવિસ્તારો કહે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ છે: કોષો $\rightarrow$ પેશીઓ $\rightarrow$ અંગો $\rightarrow$ અંગતંત્રો $\rightarrow$ સજીવો $\rightarrow$ વસ્તી $\rightarrow$ સમુદાયો $\rightarrow$ નિવસનતંત્રો $\rightarrow$ જૈવવિસ્તારો.

(A) પરિસ્થિતિવિદ્યા (Ecology) એ જીવવિજ્ઞાનની એવી શાખા છે જે સજીવો વચ્ચેની આંતરક્રિયાઓ અને સજીવો તથા તેમના ભૌતિક (અજૈવિક) પર્યાવરણ વચ્ચેની આંતરક્રિયાઓનો અભ્યાસ કરે છે. તે સજીવો એકબીજા સાથે અને તેમની આસપાસના વાતાવરણ સાથે કેવી રીતે સંબંધિત છે તે સમજાવે છે.

(B) પરિસ્થિતિવિદ્યા એ જીવવિજ્ઞાનની એક શાખા છે જે સજીવો વચ્ચેની અને સજીવો તથા તેમના ભૌતિક પર્યાવરણ વચ્ચેની આંતરક્રિયાઓનો અભ્યાસ કરે છે. સજીવ સ્તરે,પરિસ્થિતિવિદ્યા મૂળભૂત રીતે દેહધાર્મિક પરિસ્થિતિવિદ્યા છે. પરિસ્થિતિવિદ્યા જૈવવૈજ્ઞાનિક સંગઠનના મુખ્ય ચાર સ્તરો સાથે સંકળાયેલી છે:
$1$. સજીવો (Organisms)
$2$. વસ્તી (Populations)
$3$. સમુદાયો (Communities)
$4$. જીવમ (Biomes).
તેથી,સાચો જવાબ $4$ છે.

(C) પરિસ્થિતિવિદ્યામાં,જૈવિક સંગઠનના સ્તરો સજીવો અને તેમના પર્યાવરણ વચ્ચેની આંતરક્રિયાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. આ શ્રેણી વ્યક્તિગત સજીવથી શરૂ થઈને મોટા સ્તરો સુધી જાય છે. પરિસ્થિતિવિદ્યાના ક્રમબદ્ધ સ્તરો નીચે મુજબ છે:
$1$. સજીવો (વ્યક્તિગત)
$2$. વસ્તી
$3$. સમુદાયો
$4$. નિવસનતંત્ર
$5$. જૈવવિસ્તારો
$6$. જીવાવરણ
વિકલ્પ $C$ એ પરિસ્થિતિવિદ્યાના મૂળભૂત સ્તરો સજીવો,વસ્તી,સમુદાયો અને નિવસનતંત્રને યોગ્ય રીતે દર્શાવે છે.

(B) પ્રોફેસર રામદેવ મિશ્રા ભારતમાં ઇકોલોજી (પરિસ્થિતિવિદ્યા) ના પિતા તરીકે વ્યાપકપણે ઓળખાય છે. તેમણે વનસ્પતિ પરિસ્થિતિવિદ્યાના ક્ષેત્રમાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપ્યું હતું અને બનારસ હિન્દુ યુનિવર્સિટી $(BHU)$ ખાતે ભારતમાં ઇકોલોજીનો પ્રથમ અનુસ્નાતક અભ્યાસક્રમ શરૂ કર્યો હતો. ઉષ્ણકટિબંધીય જંગલ ઇકોસિસ્ટમ પરના તેમના સંશોધન અને સંરક્ષણ જીવવિજ્ઞાનમાં તેમના પ્રયાસોએ દેશમાં ઇકોલોજીકલ અભ્યાસનો પાયો નાખ્યો હતો.