Ecology (General) Questions in Gujarati

(A) જે સજીવો પાણીના પ્રવાહની વિરુદ્ધ તરી શકતા નથી અને પાણીની સપાટી પર તરે છે તેમને $Plankton$ (પ્લેન્કટોન) કહેવામાં આવે છે.
$Pelagic$ સજીવો ખુલ્લા પાણીના સ્તંભમાં રહે છે.
$Benthon$ (અથવા $Benthos$) એ જળાશયના તળિયે રહેતા સજીવોનો નિર્દેશ કરે છે.
$Neritic$ એ ખંડીય છાજલીના ઢાળની ઉપરના સમુદ્રના પ્રમાણમાં છીછરા ભાગને દર્શાવે છે.

(C) જલીય જીવવિજ્ઞાનમાં,સજીવોને તેમની હિલચાલ અને કદના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$Nekton$ (નેક્ટન) એવા જલીય પ્રાણીઓના સમૂહને દર્શાવે છે જે પાણીના પ્રવાહની સામે સક્રિય રીતે તરી શકે છે,જેમ કે માછલીઓ,વ્હેલ અને સ્ક્વિડ.
$Plankton$ (પ્લેન્કટોન) એવા સજીવો છે જે પાણીના પ્રવાહ સાથે નિષ્ક્રિય રીતે તરે છે.
$Seston$ (સેસ્ટોન) એ પાણીમાં તરતા તમામ કણોનો સંદર્ભ આપે છે,જેમાં જીવંત $(biota)$ અને નિર્જીવ $(tripton)$ બંને ઘટકોનો સમાવેશ થાય છે.
$Tripton$ (ટ્રિપ્ટોન) ખાસ કરીને પાણીમાં તરતા નિર્જીવ કણોનો સંદર્ભ આપે છે.
તેથી,સક્રિય રીતે તરતા પ્રાણીઓને $Nekton$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) $Pelagic$ (પેલેજિક) શબ્દ એવા સજીવો માટે વપરાય છે જે ખુલ્લા સમુદ્રના પાણીના સ્તંભમાં રહે છે,જે કિનારા અને તળિયાથી દૂર હોય છે.
$Nekton$ (નેક્ટન) સક્રિય રીતે તરતા સજીવોનો નિર્દેશ કરે છે.
$Benthos$ (બેન્થોસ) સમુદ્રના તળિયે રહેતા સજીવોનો નિર્દેશ કરે છે.
$Plankton$ (પ્લેન્કટોન) એવા સજીવો છે જે પાણીના પ્રવાહ સાથે વહે છે.
તેથી,ખુલ્લા સમુદ્રમાં રહેતા પ્રાણીઓને સામૂહિક રીતે $Pelagic$ પ્રાણીઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) સાચો ક્રમ નીચે મુજબ છે:
$1$. $R. Mishra$ (રામદેવ મિશ્રા) ને ભારતમાં ઇકોલોજીના પિતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$2$. $B. Sahni$ (બીરબલ સાહની) એક પ્રખ્યાત પેલિયોબોટનિસ્ટ (પુરાસ્પતિવિદ) હતા.
$3$. $P. Maheshwari$ (પંચાનન મહેશ્વરી) એક વિશિષ્ટ એમ્બ્રાયોલોજિસ્ટ (ભ્રૂણવિદ) હતા જેઓ વનસ્પતિ ભ્રૂણવિજ્ઞાનમાં તેમના કાર્ય માટે જાણીતા છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $R. Mishra, B. Sahni, P. Maheshwari$ છે.

(D) $Cosmos$ વિતરણ શબ્દ આંતરગ્રહીય અથવા આંતરતારકીય અવકાશમાં જીવન અથવા જૈવિક ઘટકોના વિતરણનો ઉલ્લેખ કરે છે.
$\text{ભૌગોલિક}$ વિતરણ પૃથ્વી પર સજીવોની અવકાશી ગોઠવણીનો ઉલ્લેખ કરે છે.
$\text{ભૂસ્તરીય}$ વિતરણ સમય જતાં અશ્મિઓ અથવા ખડકોના સ્તરોના વિતરણ સાથે સંબંધિત છે.
તેથી, સાચો જવાબ $D$ છે.

(B) પેલેઓ-ઇકોલોજી એ ઇકોલોજીની એક શાખા છે જે પ્રાચીન અથવા લુપ્ત થયેલા સજીવો અને તેમના ભૂતકાળના પર્યાવરણ વચ્ચેના આંતરક્રિયાઓના અભ્યાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. તે ભૂતકાળના ઇકોસિસ્ટમને ફરીથી બનાવવા માટે અશ્મિભૂત રેકોર્ડ્સ અને ભૌગોલિક ડેટા પર આધાર રાખે છે.

(A) પરિસ્થિતિવિદ્યા (ecology) ને તમામ સજીવોના તેમના તમામ પર્યાવરણ સાથેના સંબંધોના અભ્યાસ તરીકેની વ્યાખ્યા $Ernst$ $Haeckel$ દ્વારા આપવામાં આવી હતી. જોકે, ઐતિહાસિક વ્યાખ્યાઓના સંદર્ભમાં, સજીવો અને તેમના સંપૂર્ણ પર્યાવરણ વચ્ચેના સંબંધો અંગે આ ચોક્કસ શબ્દપ્રયોગ માટે $Taylor$ ને શ્રેય આપવામાં આવે છે.

(C) બનારસ હિન્દુ યુનિવર્સિટીના પ્રખ્યાત ભારતીય પરિસ્થિતિવિદ્યાશાસ્ત્રી,પ્રોફેસર $R. Misra$ એ પરિસ્થિતિવિદ્યાને સ્વરૂપ,કાર્યો અને પરિબળોની આંતરક્રિયાઓના અભ્યાસ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરી છે.

(B) પરિસ્થિતિવિદ્યા (Ecology) શબ્દ અર્ન્સ્ટ હેકેલ દ્વારા $1869$ માં આપવામાં આવ્યો હતો. તેમણે પરિસ્થિતિવિદ્યાને સજીવો અને તેમના પર્યાવરણ વચ્ચેના પારસ્પરિક સંબંધના અભ્યાસ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરી હતી. જોકે ઓડમ અને મિશ્રા જેવા અન્ય વૈજ્ઞાનિકોએ પરિસ્થિતિવિદ્યાના ક્ષેત્રમાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપ્યું છે,પરંતુ સજીવો અને તેમના પર્યાવરણ વચ્ચેના પારસ્પરિક સંબંધ તરીકેની વ્યાખ્યા હેકેલને આભારી છે.

(D) પ્રોફેસર $R.D. Mishra$ ને ભારતીય પારિસ્થિતિકી (ecology) ના પિતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેમણે ભારતમાં પારિસ્થિતિકીના ક્ષેત્રમાં,ખાસ કરીને ઉષ્ણકટિબંધીય સમુદાયો અને તેમના ઉત્તરાધિકારના અભ્યાસમાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપ્યું છે. તેમના સંશોધનોએ દેશમાં પારિસ્થિતિકીય અભ્યાસોનો પાયો નાખ્યો હતો.

(A) પર્યાવરણીય સ્વાસ્થ્યનો સૂચકાંક મુખ્યત્વે $Communities$ (સમુદાયો) ના બંધારણમાં થતા ફેરફાર દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.
પરિસ્થિતિકીય સમુદાયો એક ચોક્કસ વિસ્તારમાં સાથે રહેતી વિવિધ જાતિઓની વસ્તીના બનેલા હોય છે.
આ સમુદાયોના બંધારણ,રચના અથવા વિવિધતામાં થતા ફેરફારો પર્યાવરણીય સ્વાસ્થ્યના જૈવ-સૂચકાંક (bioindicators) તરીકે કાર્ય કરે છે,કારણ કે તે પર્યાવરણીય તણાવ,પ્રદૂષણ અથવા નિવાસસ્થાનના વિનાશની ઇકોસિસ્ટમ પર થતી અસરોને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

(C) . 'Ecology' (પરિસ્થિતિવિદ્યા) શબ્દ બે ગ્રીક શબ્દો પરથી ઉતરી આવ્યો છે,જે $Oikos$ અને $Logos$ છે.
$Oikos$ નો અર્થ 'ઘર','રહેઠાણ' અથવા 'રહેવાની જગ્યા' થાય છે.
$Logos$ નો અર્થ 'અભ્યાસ' અથવા 'ચર્ચા' થાય છે.
તેથી,શાબ્દિક રીતે કહીએ તો,પરિસ્થિતિવિદ્યા એ સજીવોના તેમના ઘર (પર્યાવરણ) સાથેના આંતર-સંબંધોનો અભ્યાસ છે.

(C) 'ઇકોલોજી' (પરિસ્થિતિવિદ્યા) શબ્દ મુખ્યત્વે અર્ન્સ્ટ હેકેલ $(1869)$ દ્વારા આપવામાં આવ્યો હોવાનું માનવામાં આવે છે,જેમણે આ શબ્દ ગ્રીક શબ્દો 'ઓઇકોસ' (ઘર) અને 'લોગોસ' (અભ્યાસ) પરથી બનાવ્યો હતો.
જોકે,વૈજ્ઞાનિક સાહિત્યમાં આ શબ્દનો પ્રથમ અધિકૃત ઉપયોગ રાઈટર $(1885)$ દ્વારા કરવામાં આવ્યો હતો.

(C) $E.P. Odum$ (યુજીન પ્લેઝન્ટ્સ ઓડમ) એક અમેરિકન જીવવિજ્ઞાની અને શિક્ષણવિદ હતા,જેમને આધુનિક પરિસ્થિતિવિદ્યાના પિતા તરીકે વ્યાપકપણે ઓળખવામાં આવે છે. તેઓ ઇકોસિસ્ટમ ઇકોલોજી પરના તેમના કાર્ય અને ઇકોસિસ્ટમની વિભાવનાને લોકપ્રિય બનાવવા માટે પ્રખ્યાત છે. તેથી,તેઓ એક અગ્રણી ઇકોલોજિસ્ટ (પરિસ્થિતિવિદ) છે.

(B) 'બાયોસેનોસિસ' શબ્દનો ઉપયોગ ચોક્કસ નિવાસસ્થાનમાં સાથે રહેતા સજીવોના સમુદાયનું વર્ણન કરવા માટે થાય છે.
આ શબ્દ જર્મન પ્રાણીશાસ્ત્રી કાર્લ મોબિયસ દ્વારા $1880$ માં ઓઇસ્ટર બેંકોના અભ્યાસ દરમિયાન આપવામાં આવ્યો હતો.

(D) પરિસ્થિતિવિદ્યા એ જીવવિજ્ઞાનની એક શાખા છે જે સજીવો વચ્ચેના આંતર સંબંધો અને સજીવો તથા તેમના પર્યાવરણ વચ્ચેની આંતરક્રિયાઓનો અભ્યાસ કરે છે.
તેમાં પર્યાવરણીય પરિબળો,વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓના અનુકૂલનો,અને પર્યાવરણની સજીવો પર થતી અસરોનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો પરિસ્થિતિવિદ્યાના કાર્યક્ષેત્રમાં આવે છે.

(A) જૈવિક સમુદાય એ એક ચોક્કસ વિસ્તારમાં હાજર વિવિધ જાતિઓની પરસ્પર નિર્ભર અને આંતરક્રિયા કરતી વસ્તીઓનો સમૂહ છે.
તે નિવસનતંત્રના જૈવિક ઘટકનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે જ્યાં વનસ્પતિઓ,પ્રાણીઓ અને સૂક્ષ્મજીવોની વિવિધ વસ્તીઓ એકબીજા સાથે આંતરક્રિયા કરે છે.

(C) . પ્રો. $R$. મિશ્રાને "ભારતમાં પરિસ્થિતિવિદ્યાના પિતા" (Father of Ecology in India) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેમણે ભારતમાં વનસ્પતિ પરિસ્થિતિવિદ્યા અને પર્યાવરણીય વિજ્ઞાનના ક્ષેત્રમાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપ્યું છે.
તેમનું સંશોધન ઉષ્ણકટિબંધીય વનસ્પતિ સમુદાયો અને તેમના ઉત્તરાધિકારના પ્રકારોના અભ્યાસ પર કેન્દ્રિત હતું.

(D) 'પરિસ્થિતિવિદ્યા' (Ecology) શબ્દ (જે ગ્રીક શબ્દો 'oikos' એટલે કે ઘર અને 'logos' એટલે કે અભ્યાસ પરથી ઉતરી આવ્યો છે) જર્મન જીવવિજ્ઞાની અર્ન્સ્ટ હેકેલ દ્વારા $1866$ માં આપવામાં આવ્યો હતો.

(A) વનસ્પતિ સમુદાયની વ્યાખ્યા એક જ ભૌગોલિક વિસ્તારમાં વસતી બે કે તેથી વધુ વિવિધ વનસ્પતિ જાતિઓની વસ્તીના સમૂહ તરીકે કરવામાં આવે છે. આ જાતિઓ એકબીજા સાથે અને તેમના પર્યાવરણ સાથે આંતરક્રિયા કરે છે. તેથી,સાચો જવાબ $A$ છે.

(D) પરિસ્થિતિવિદ્યા (Ecology) એ જીવવિજ્ઞાનની એક શાખા છે જે સજીવો અને તેમના ભૌતિક પર્યાવરણ વચ્ચેના આંતર સંબંધોના અભ્યાસ સાથે સંબંધિત છે. આમાં વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓ બંનેનો તેમના આસપાસના વાતાવરણના સંદર્ભમાં સમાવેશ થાય છે.

(B) '$Eco-$' શબ્દ ગ્રીક શબ્દ '$Oikos$' પરથી ઉતરી આવ્યો છે,જેનો અર્થ 'ઘર' અથવા 'રહેઠાણનું સ્થાન' થાય છે. જીવવિજ્ઞાનના સંદર્ભમાં,તે 'ઇકોલોજી' (પરિસ્થિતિવિદ્યા) માટે પૂર્વગ તરીકે વપરાય છે,જે સજીવોનો તેમના પર્યાવરણ સાથેના સંબંધનો અભ્યાસ છે. તેથી,'$Eco$' એ પર્યાવરણ અથવા તે આસપાસના વિસ્તારનો નિર્દેશ કરે છે જેમાં સજીવ રહે છે.

(C) જલીય પર્યાવરણમાં તરતા સૂક્ષ્મ સજીવોને સામૂહિક રીતે $Planktons$ (પ્લવકો) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેમને વધુ બે ભાગમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: $Phytoplanktons$ (વનસ્પતિ પ્લવકો - સૂક્ષ્મ વનસ્પતિઓ) અને $Zooplanktons$ (પ્રાણી પ્લવકો - સૂક્ષ્મ પ્રાણીઓ).
પ્રશ્નમાં જલીય પર્યાવરણમાં રહેતા સૂક્ષ્મ પ્રાણીઓ માટે સામૂહિક શબ્દ પૂછવામાં આવ્યો હોવાથી,$Planktons$ એ સાચો વિકલ્પ છે,જે ખાસ કરીને $Zooplankton$ ઘટકનો ઉલ્લેખ કરે છે.

(C) ઇકોલોજી (પરિસ્થિતિવિદ્યા) એ જીવવિજ્ઞાનની એક શાખા છે જે સજીવોના એકબીજા સાથેના અને તેમના ભૌતિક પર્યાવરણ સાથેના આંતર સંબંધોનો અભ્યાસ કરે છે.
સાઇનેકોલોજી એ ઇકોલોજીની એક વિશિષ્ટ શાખા છે જે પર્યાવરણના સંદર્ભમાં સજીવોના સમૂહો (સમુદાયો) ના અભ્યાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.
પ્રશ્નમાં ખાસ કરીને સમુદાયો અને પર્યાવરણ વચ્ચેના સંબંધ વિશે પૂછવામાં આવ્યું હોવાથી,સાઇનેકોલોજી એ સૌથી સચોટ શબ્દ છે.

(D) $\text{જીવાવરણ}$ (Biosphere) એ વૈશ્વિક નિવસનતંત્ર છે જે તમામ સજીવો અને તેમના સંબંધોને એકીકૃત કરે છે, જેમાં મૃદાવરણ, જલાવરણ અને વાતાવરણના ઘટકો સાથેની તેમની આંતરક્રિયાનો સમાવેશ થાય છે。
તે પૃથ્વી પરના તમામ નિવસનતંત્રોનો સમાવેશ કરે છે, જે તમામ જીવંત સજીવો અને તેઓ જે પર્યાવરણમાં આંતરક્રિયા કરે છે તેનો સરવાળો દર્શાવે છે.

(A) પ્લેન્કટોન એવા જલીય સજીવો છે જે પાણીના પ્રવાહની વિરુદ્ધ તરી શકતા નથી અને તેથી પાણીના સ્તંભમાં નિષ્ક્રિય રીતે તરે છે.
તેઓ પાણીની સપાટી પર અથવા તેની નજીક જોવા મળે છે કારણ કે ત્યાં પ્રકાશ સરળતાથી ઉપલબ્ધ હોય છે,જે પ્રકાશસંશ્લેષી પ્લેન્કટોન (ફાઈટોપ્લેન્કટોન) માટે ઉર્જા ઉત્પન્ન કરવા માટે આવશ્યક છે.

(B) 'જૈવમંડળ' એ વૈશ્વિક પારિસ્થિતિકીય તંત્ર છે જે તમામ સજીવો અને તેમના સંબંધોને એકીકૃત કરે છે,જેમાં મૃદાવરણ,જલાવરણ અને વાતાવરણના તત્વો સાથેની તેમની આંતરક્રિયાનો સમાવેશ થાય છે.
તે પૃથ્વી પરનો એવો વિસ્તાર છે જ્યાં જીવન અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) બાયોમ એ વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓનો એક વિશાળ સમુદાય છે જે એક વિશિષ્ટ પ્રદેશમાં વસે છે. તે તેના પ્રભાવી વનસ્પતિના પ્રકાર, સંકળાયેલા પ્રાણી જીવન અને તે પ્રદેશની પ્રવર્તમાન આબોહવા દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે. તેથી, તે વનસ્પતિ, પ્રાણીઓ અને આબોહવા વચ્ચેના જટિલ સંબંધનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

(B) ગરમ ઉનાળો,હૂંફાળો શિયાળો અને વૃક્ષોનો અભાવ એ $Steppes$ (સ્ટેપ્સ) ઘાસના મેદાનોના બાયોમની લાક્ષણિકતા છે.
$Steppes$ એ અર્ધ-શુષ્ક પ્રદેશોમાં જોવા મળતા સમશીતોષ્ણ ઘાસના મેદાનો છે,જ્યાં વરસાદનું પ્રમાણ જંગલોના વિકાસ માટે અપૂરતું હોય છે પરંતુ ઘાસના વિકાસ માટે પૂરતું હોય છે.
રણની તુલનામાં અહીં વનસ્પતિ વધુ હોય છે,અને ઉષ્ણકટિબંધીય સવાનાથી વિપરીત,તે સામાન્ય રીતે સમશીતોષ્ણ ઝોનમાં જોવા મળે છે જ્યાં તાપમાનમાં સ્પષ્ટ મોસમી ફેરફારો જોવા મળે છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. બાયોમ એ એક વિશાળ પ્રાદેશિક એકમ છે જે મુખ્ય વનસ્પતિ પ્રકાર અને સંબંધિત પ્રાણીસૃષ્ટિ દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે,જે તે પ્રદેશના વિશિષ્ટ આબોહવા સાથે અનુકૂલિત હોય છે. તે જૈવિક સમુદાયો (વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓ) અને તેમના ભૌતિક પર્યાવરણ વચ્ચેની આંતરક્રિયાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. તેથી,તેમાં સજીવો અને તેમના પર્યાવરણના આંતરક્રિયા કરતા સમુદાયોનો સમાવેશ થાય છે.

(C) $Noosphere$ શબ્દ ગ્રીક શબ્દ $noos$ પરથી આવ્યો છે,જેનો અર્થ થાય છે 'મન' અથવા 'બુદ્ધિ'. તે માનવીય વિચારસરણીના ક્ષેત્ર અને માનવીય પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા નોંધપાત્ર રીતે બદલાયેલા અથવા પ્રભુત્વ ધરાવતા પર્યાવરણને દર્શાવે છે. માનવીય હસ્તક્ષેપ અને તકનીકી પ્રગતિના પરિણામે,કુદરતી જીવાવરણ (biosphere) ધીમે ધીમે માનવ-પ્રભુત્વ ધરાવતા પર્યાવરણમાં પરિવર્તિત થઈ રહ્યું છે,જેને $Noosphere$ કહેવામાં આવે છે.

(D) બાયોમ (જીવમ) એ વનસ્પતિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિનો એક વિશાળ કુદરતી સમુદાય છે જે જંગલ અથવા ટુંડ્ર જેવા મુખ્ય નિવાસસ્થાન પર કબજો કરે છે.
$A$,$B$,અને $C$ એ કૃત્રિમ અથવા નાના પાયાના નિવસનતંત્રના ઉદાહરણો છે.
$D$ (પર્ણપાતી જંગલ) એ ચોક્કસ આબોહવા અને વનસ્પતિ દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવતું મોટા પાયાનું પ્રાદેશિક નિવસનતંત્ર છે,તેથી તે બાયોમ તરીકે ઓળખાય છે.

(B) બાયોમ મુખ્યત્વે તાપમાન અને વરસાદની પેટર્ન દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.
ખૂબ ઓછો વરસાદ (સામાન્ય રીતે $25 \text{ cm}$ થી ઓછો) ધરાવતા વિસ્તારોને રણ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$50$ થી $100 \text{ cm}$ સુધીનો મધ્યમ વાર્ષિક વરસાદ ધરાવતા વિસ્તારો સામાન્ય રીતે ઘાસના મેદાનો દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે,જ્યાં આબોહવા મોટા જંગલો માટે ખૂબ સૂકી હોય છે પરંતુ ઘાસના વિકાસ માટે પૂરતી હોય છે.
પાનખર અને શંકુદ્રુમ જંગલોને સામાન્ય રીતે વધુ વાર્ષિક વરસાદની જરૂર હોય છે.
તેથી,સાચો જવાબ ઘાસના મેદાનો છે.

(D) બાયોમ એ વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓનો એક મોટા પાયાનો સમુદાય છે જે જંગલ કે રણ જેવા મુખ્ય નિવાસસ્થાન પર કબજો કરે છે.
બાયોમ મુખ્યત્વે તાપમાન અને વરસાદ જેવા આબોહવાકીય પરિબળો દ્વારા નક્કી થાય છે.
તેઓ એક મુખ્ય નિવસનતંત્રનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે જે ચોક્કસ આબોહવાકીય અથવા ભૌગોલિક પરિસ્થિતિઓ દ્વારા સીમાંકિત હોય છે,જેના કારણે તેઓ તેમના એકંદર દેખાવ અને પ્રભાવી વનસ્પતિ દ્વારા સરળતાથી ઓળખી શકાય છે.

(D) $biosphere$ (જીવાવરણ) એ વૈશ્વિક પારિસ્થિતિકીય તંત્ર છે જે તમામ જીવંત પ્રાણીઓ અને તેમના સંબંધોને એકીકૃત કરે છે,જેમાં $lithosphere$ (સ્થાવરણ),$hydrosphere$ (જલાવરણ) અને $atmosphere$ (વાતાવરણ) ના ઘટકો સાથેની તેમની આંતરક્રિયાનો સમાવેશ થાય છે.
જીવન આ ત્રણેય ઘટકોમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે,તેથી $biosphere$ એ આ વિસ્તારોનું સંયોજન છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
જીવાવરણ એ એક વૈશ્વિક પારિસ્થિતિકીય તંત્ર છે જે તમામ જીવંત સજીવો અને તેમના સંબંધોને એકીકૃત કરે છે,જેમાં શિલાવરણ (જમીન),જલાવરણ (પાણી) અને વાતાવરણ (હવા) ના ઘટકો સાથેની તેમની આંતરક્રિયાનો સમાવેશ થાય છે.
તેમાં તમામ જીવંત સજીવો (જૈવિક ઘટકો) અને તેઓ જે ભૌતિક પર્યાવરણમાં રહે છે (અજૈવિક ઘટકો) તેનો સમાવેશ થાય છે.

(A) $Biosphere$ (જીવાવરણ) એ પૃથ્વીનું વૈશ્વિક નિવસનતંત્ર છે જે સજીવો $(Biota)$ અને પૃથ્વીની સપાટી તથા વાતાવરણના નિર્જીવ $(abiotic)$ ઘટકોનું બનેલું છે જે જીવનને ટેકો આપે છે.
તેમાં પૃથ્વીના તમામ વિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે જ્યાં જીવન અસ્તિત્વ ધરાવે છે,જેમાં મૃદાવરણ,જલાવરણ અને વાતાવરણનો સમાવેશ થાય છે.

(C) તરાઈ પ્રદેશ એ હિમાલયના તળેટીમાં આવેલ દલદલીય ઘાસના મેદાનો,સવાન્ના અને જંગલોનો પટ્ટો છે. આ જંગલો મુખ્યત્વે ઉષ્ણકટિબંધીય ભેજવાળા પાનખર જંગલો તરીકે વર્ગીકૃત થયેલ છે. તે ઉચ્ચ ભેજ અને નોંધપાત્ર વરસાદ દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે,જે સમૃદ્ધ જૈવવિવિધતાને ટેકો આપે છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
સવાના એ ઉષ્ણકટિબંધીય ઘાસના મેદાનો છે જે છૂટાછવાયા વૃક્ષો અને ક્ષુપ દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે.
તે સામાન્ય રીતે ઉત્તર ઓસ્ટ્રેલિયા,ભારત અને મધ્ય તથા દક્ષિણ આફ્રિકાના મોટા ભાગો,જેમાં પૂર્વ મધ્ય દક્ષિણ આફ્રિકાનો સમાવેશ થાય છે,ત્યાં જોવા મળે છે.

(C) એશિયાના ઘાસના મેદાનો,ખાસ કરીને જે યુરેશિયામાં ફેલાયેલા છે,તેને $Steppes$ (સ્ટેપ્સ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$Savannah$ (સવાના) ઘાસના મેદાનો મુખ્યત્વે આફ્રિકામાં જોવા મળે છે.
$Pampas$ (પમ્પાસ) એ દક્ષિણ અમેરિકાના (ખાસ કરીને આર્જેન્ટિનાના) ઘાસના મેદાનો છે.
$Veldt$ (વેલ્ડ) એ દક્ષિણ આફ્રિકાના ઘાસના મેદાનો માટે વપરાતો શબ્દ છે.

(B) $\text{જીવાવરણ}$ $(Biosphere)$ એ વૈશ્વિક પારિસ્થિતિકીય તંત્ર છે જે તમામ જીવંત પ્રાણીઓ અને તેમના સંબંધોને એકીકૃત કરે છે, જેમાં શિલાવરણ (જમીન), જલાવરણ (પાણી) અને વાતાવરણ (હવા) ના ઘટકો સાથેની તેમની આંતરક્રિયાનો સમાવેશ થાય છે.
તે પૃથ્વી પરના જીવનનો એવો વિસ્તાર છે જ્યાં સજીવો અસ્તિત્વ ધરાવે છે અને તેમના ભૌતિક પર્યાવરણ સાથે આંતરક્રિયા કરે છે.

(D) $Biocycle$ શબ્દ પૃથ્વીની મુખ્ય ઇકોસિસ્ટમ્સ (પરિસ્થિતિકીય તંત્રો) ને દર્શાવે છે,જેને $Realms$ અથવા $Biomes$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. આ મોટા પાયાના જૈવિક સમુદાયો છે જે ચોક્કસ નિવાસસ્થાનોને આવરી લે છે અને વિશિષ્ટ જૈવિક લય અને પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓ દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે. તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો ઇકોલોજીકલ અભ્યાસમાં બાયોસાયકલના ખ્યાલ સાથે સંકળાયેલા પાસાઓ અથવા સમાનાર્થી શબ્દોનું વર્ણન કરે છે.

(A) ઉષ્ણકટિબંધીય વર્ષાવનો આખા વર્ષ દરમિયાન ઊંચા તાપમાન અને વધુ વરસાદ દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે,જે વનસ્પતિ જીવનની વિશાળ વિવિધતાને ટેકો આપે છે,જેમાં મુખ્યત્વે આવૃત બીજધારી (angiosperms) વનસ્પતિઓ હોય છે. તેનાથી વિપરીત,સમશીતોષ્ણ જંગલો,જે સ્પષ્ટ મોસમી ફેરફારો અને ઠંડા તાપમાનનો અનુભવ કરે છે,તે ઉષ્ણકટિબંધીય પ્રદેશોની તુલનામાં અનાવૃત બીજધારી (gymnosperms) વનસ્પતિઓનું ઊંચું પ્રમાણ દર્શાવે છે. તેથી,સૌથી નોંધપાત્ર તફાવત એ છે કે ઉષ્ણકટિબંધીય વર્ષાવનોમાં આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓનું વર્ચસ્વ છે જ્યારે સમશીતોષ્ણ જંગલોમાં અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓનું પ્રમાણ વધુ છે.

(A) ચેપરલ વનસ્પતિ એ એક પ્રકારનું બાયોમ છે જે ગીચ,સદાબહાર,સ્ક્લેરોફિલસ (સખત પાંદડાવાળા) છોડ અને નાના વૃક્ષો દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે.
આ છોડ ઘણીવાર ભૂમધ્ય આબોહવા માટે અનુકૂળ હોય છે જેમાં ગરમ,સૂકા ઉનાળા અને હળવી,ભીની શિયાળો હોય છે.
આમાંની ઘણી પ્રજાતિઓ અગ્નિ-પ્રતિરોધક હોય છે અથવા આગ પછી ઝડપથી પુનઃપ્રાપ્ત થવા માટે અનુકૂલન ધરાવે છે,જેમાં ઘણીવાર રેઝિનયુક્ત સંયોજનો હોય છે જે તેમને જ્વલનશીલ બનાવે છે પરંતુ તે સ્થિતિસ્થાપક પણ હોય છે.

(D) 'બાયોસેનોસિસ' શબ્દ જર્મન પ્રાણીશાસ્ત્રી કાર્લ મોબિયસ દ્વારા $1877$ માં આપવામાં આવ્યો હતો.
તે સજીવોના એવા સમૂહને દર્શાવે છે જે ચોક્કસ નિવાસસ્થાન અથવા પર્યાવરણમાં સાથે રહે છે અને એક નિવસનતંત્ર સમુદાય બનાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) જૈવિક સમુદાય એ કોઈ ચોક્કસ વિસ્તારમાં રહેતી અને એકબીજા સાથે આંતરક્રિયા કરતી વિવિધ જાતિઓની વસ્તીનો સમૂહ છે.
જૈવિક સમુદાયના લક્ષણોમાં જાતિ વિવિધતા,સ્તરીકરણ,પોષક માળખું અને પ્રભુત્વનો સમાવેશ થાય છે.
જન્મદર અને મૃત્યુદર એ વસ્તીના લક્ષણો છે,સમુદાયના નહીં.
તેથી,સ્તરીકરણ એ જૈવિક સમુદાયનું એક મુખ્ય લક્ષણ છે.

(C) જીવાવરણ એ વૈશ્વિક નિવસનતંત્ર છે જે સજીવો (biota) અને અજૈવિક (abiotic) ઘટકોનું બનેલું છે,જેમાંથી તેઓ ઉર્જા અને પોષક તત્વો મેળવે છે. તે પૃથ્વી પરનો એવો વિસ્તાર છે જ્યાં જીવન અસ્તિત્વ ધરાવે છે,જેમાં મૃદાવરણ,જલાવરણ અને વાતાવરણના ભાગોનો સમાવેશ થાય છે.

(A) $Ecotone$ (સંક્રમિકા) એ બે અલગ-અલગ વનસ્પતિ સમુદાયો, જેમ કે જંગલ અને ઘાસના મેદાન વચ્ચેનો સંક્રમણ વિસ્તાર છે. આ તે વિસ્તાર છે જ્યાં બે નિવસનતંત્ર એકબીજા પર ઓવરલેપ થાય છે અથવા મળે છે. $Edge effect$ (ઘાટ અસર) એ બે કે તેથી વધુ નિવાસસ્થાનોની સીમા પર જોવા મળતા વસ્તી અથવા સમુદાયના બંધારણમાં થતા ફેરફારોને દર્શાવે છે.

(D) જીવાવરણ એ વૈશ્વિક નિવસનતંત્ર છે જે તમામ સજીવો અને તેમના સંબંધોને એકીકૃત કરે છે,જેમાં સ્થલાવરણ (જમીન),જલાવરણ (પાણી) અને વાતાવરણ (હવા) ના ઘટકો સાથેની તેમની આંતરક્રિયાનો સમાવેશ થાય છે. જીવન આ ત્રણેય ઘટકોના સંમિશ્રણવાળા સાંકડા વિસ્તારમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે.

(D) જીવંત સજીવો અને તેમના પર્યાવરણ વચ્ચેની આંતરક્રિયાના અભ્યાસને $Ecology$ (પરિસ્થિતિવિદ્યા) કહેવામાં આવે છે.
$Ecosystem$ (નિવસનતંત્ર) એ પ્રકૃતિનો એક કાર્યાત્મક એકમ છે જ્યાં સજીવો એકબીજા સાથે અને તેમની આસપાસના ભૌતિક પર્યાવરણ સાથે આંતરક્રિયા કરે છે.
$Phytology$ (વનસ્પતિશાસ્ત્ર) એ વનસ્પતિઓનો અભ્યાસ છે.
$Phytogeography$ (વનસ્પતિ ભૂગોળ) એ પૃથ્વીની સપાટી પર વનસ્પતિઓના વિતરણનો અભ્યાસ છે.